53. Kinh
Hữu học
(Sekha sutta)
Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn sống
giữa các Sakya (Thích-ca), thành Kapilavatthu, tại tinh xá Nigrodha.
Lúc bấy giờ, một ngôi
giảng đường mới được dựng lên không bao lâu cho các Sakya
ở Kapilavatthu, và chưa được một Sa-môn, Bà-la-môn, hay một
người nào đến ở. Rồi các Sakya ở Kapilavatthu đi đến
chỗ Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Các Sakya ở Kapilavatthu đang ngồi một bên,
bạch Thế Tôn:
-- Ở đây, bạch Thế
Tôn, có một ngôi giảng đường mới, được dựng lên không
bao lâu cho các Sakya ở Kapilavatthu, và chưa được một Sa-môn,
Bà-la-môn, hay một người nào đến ở. Bạch Thế Tôn, Thế
Tôn hãy dùng nhà giảng đường ấy trước tiên, rồi các
Sakya ở Kapilavatthu sẽ dùng sau, và như vậy các vị Sakya ở
Kapilavatthu sẽ hưởng hạnh phúc, an lạc lâu dài.
Thế Tôn im lặng nhận
lời. Các vị Sakya ở Kapilavatthu, sau khi được biết Thế
Tôn đã nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế
Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài, rồi đi đến ngôi giảng
đường, sau khi đến, cho lấy nệm trải khắp giảng đường,
sắp đặt chỗ ngồi, đặt ghè nước, treo đèn dầu, rồi
đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn
rồi đứng một bên. Các Sakya ở Kapilavatthu đứng một bên,
bạch Thế Tôn:
-- Bạch Thế Tôn, ngôi
giảng đường đã được trải nệm tất cả, các chỗ ngồi
đã được sắp đặt, ghè nước đã được đặt sẵn, đèn
dầu đã được treo lên. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy làm
những gì Thế Tôn nghĩ là hợp thời.
Rồi Thế Tôn đắp y,
cầm y bát, cùng với chúng Tỷ-kheo Tăng đi đến giảng đường,
sau khi đến Ngài rửa chân, bước vào ngôi giảng đường
và ngồi xuống, dựa vào cột ở giữa, mặt hướng phía Ðông.
Chúng Tỷ-kheo Tăng, sau khi rửa chân, bước vào giảng đường,
ngồi dựa vào bức tường phía Tây, mặt hướng về phía
Ðông, với Thế Tôn ngồi trước họ. Các Sakya ở thành Kapilavatthu
cũng rửa chân, bước vào ngôi giảng đường, rồi ngồi xuống
dựa vào bức tường phía Ðông, mặt hướng phía Tây, với
Thế Tôn ngồi trước mặt. Rồi Thế Tôn cho đến quá nửa
đêm, thuyết pháp, khai thị, khích lệ, làm cho phấn khởi,
làm cho hoan hỷ các Sakya ở Kapilavatthu, rồi nói với Tôn giả
Ananda:
-- Này Ananda, hãy giảng
hữu học đạo cho các Sakya ở Kapilavatthu. Ta bị đau lưng.
Ta sẽ nằm nghỉ.
-- Thưa vâng, bạch Thế
Tôn.
Tôn giả Ananda vâng đáp
Thế Tôn. Rồi Thế Tôn trải đại y gấp bốn lại, nằm xuống
phía bên hông bên hữu như dáng nằm con sư tử chân gác trên
chân với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng niệm đến lúc
ngồi dậy lại.
Rồi Tôn giả Ananda nói
với Sakya Mahanama:
-- Ở đây, này Mahanama,
vị Thánh đệ tử, thành tựu giới hạnh, hộ trì các căn,
biết tiết độ trong ăn uống, chú tâm cảnh giác, thành tựu
bảy diệu pháp, hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng
thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không
mệt nhọc, chứng đắc không phí sức.
Và này Mahanama, thế
nào là vị Thánh đệ tử thành tựu giới hạnh ? Ở đây,
này Mahanama, vị Thánh đệ tử có giới hạnh, sống chế ngự
với sự chế ngự của giới bổn Patimokkha, đầy đủ oai
nghi chánh hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt,
thọ lãnh và tu học các học pháp. Này Mahanama, như vậy là
vị Thánh đệ tử thành tựu giới hạnh.
Và này Mahanama, thế
nào là vị Thánh đệ tử hộ trì các căn ? Ở đây, này Mahanama,
vị Thánh đệ tử, khi mắt thấy sắc, không nắm giữ tướng
chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì vì
nhãn căn không được chế ngự, khiến tham ưu, các ác, bất
thiện pháp khởi lên, vị ấy tự chế ngự nguyên nhân ấy,
hộ trì nhãn căn, thực hành sự hộ trì nhãn căn. Khi tai nghe
tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị... thân cảm xúc...
ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tướng chung,
không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì vì ý căn
không được chế ngự, khiến tham ưu, các ác, bất thiện
pháp khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì
ý căn, thiệt hành sự hộ trì ý căn. Này Mahanama, như vậy
là vị Thánh đệ tử hộ trì các căn.
Và này Mahanama, thế
nào là vị Thánh đệ tử biết tiết độ trong ăn uống ?
Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử chơn chánh giác sát,
thọ dụng món ăn, không phải để vui đùa, không phải để
đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làm
đẹp mình, chỉ để thân này được duy trì, được bảo
dưỡng, khỏi bị gia hại, để chấp trì Phạm hạnh, nghĩ
rằng: "Như vậy ta diệt trừ các cảm thọ cũ và không cho
khởi lên các cảm thọ mới; và ta sẽ không phạm lỗi lầm,
sống được an ổn". Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ
tử biết tiết độ trong sự ăn uống.
Và này Mahanama, thế
nào là vị Thánh đệ tử chú tâm cảnh giác ? Ở đây, này
Mahanama, vị Thánh đệ tử ban ngày trong khi đi kinh hành và
trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại
pháp, ban đêm trong canh một, trong khi đi kinh hành và trong khi
đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp,
ban đêm trong canh giữa, vị này nằm xuống phía hông bên phải,
như dáng nằm con sư tử, chân gác trên chân với nhau, chánh
niệm tỉnh giác, hướng niệm đến lúc ngồi dậy lại. Ban
đêm trong canh cuối, khi đã thức dậy, trong khi đi kinh hành
và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng
ngại pháp. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử chú
tâm cảnh giác.
Và này Mahanama, thế
nào là vị Thánh đệ tử thành tựu bảy diệu pháp ? Ở đây,
này Mahanama, vị Thánh đệ tử có lòng tin, có lòng tin ở
sự giác ngộ của Như Lai: Ngài là Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Ðẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải,
Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật,
Thế Tôn. Vị này có lòng tàm, tự xấu hổ vì thân ác hạnh,
khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, tự xấu hổ vì thành tựu ác,
bất thiện pháp. Vị này có lòng quý, tự sợ hãi vì thân
ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, tự sợ hãi vì thành
tựu ác, bất thiện pháp. Vị này là vị đa văn, nhớ nghĩ
những điều đã nghe, tích tụ những điều đã nghe. Những
pháp nào, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có
văn, nói lên phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh, những
pháp như vậy, vị ấy nghe nhiều, thọ trì, đọc tụng bằng
lời, được ý suy tư, được chánh kiến thể nhập. Vị ấy
sống tinh cần tinh tấn, trừ bỏ các pháp bất thiện, thành
tựu các thiện pháp, nỗ lực, kiên trì, không từ bỏ gánh
nặng đối với các thiện pháp. Vị ấy có niệm, thành tựu
niệm tuệ tối thắng, nhớ lại, nhớ lại nhiều lần những
gì đã làm từ lâu, đã nói từ lâu. Vị ấy có trí tuệ,
thành tựu trí tuệ về sanh diệt, thành tựu Thánh thể nhập
đưa đến chơn chánh đoạn tận khổ đau. Này Mahanama, như
vậy vị Thánh đệ tử thành tựu bảy diệu pháp.
Và này, Mahanama, thế
nào là vị Thánh đệ tử hiện tại lạc trú bốn Thiền,
thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng
đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức ? Ở đây,
này Mahanama, (vị ấy) ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và
trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có
tầm, có tứ. Diệt tầm và tứ, vị ấy chứng và trú Thiền
thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm
không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Ly hỷ trú xả, chánh niệm
tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi
là xả niệm lạc trú, vị ấy chứng và trú Thiền thứ ba.
Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, vị
ấy chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả
niệm thanh tịnh. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử
hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng
đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc
không phí sức.
Này Mahanama, khi một
vị Thánh đệ tử thành tựu giới hạnh như vậy, hộ trì
các căn như vậy, biết tiết độ trong ăn uống như vậy,
chú tâm cảnh giác như vậy, đầy đủ bảy diệu pháp như
vậy, hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm,
chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng
đắc không phí sức như vậy, này Mahanama, vị Thánh đệ tử
ấy được gọi là đang đi trên con đường hữu học, có
trứng không bị hư hoại, có khả năng phá vỡ, có khả năng
giác ngộ, có khả năng chứng đạt vô thượng an ổn khỏi
các ách phược.
Này Mahanama, ví như có
tám, có mười hay có mười hai trứng gà, được gà mái khéo
ấp ngồi, khéo ấp nóng, khéo ấp dưỡng; dầu cho con gà mái
ấy không khởi lên ý muốn: "Mong rằng, các con gà con của
ta, sau khi phá vỡ vỏ trứng với móng chân, hay với mỏ của
chúng, thoát ra ngoài một cách an toàn". Những con gà con ấy,
sau khi phá vỡ vỏ trứng với móng chân hay mỏ của chúng,
có thể thoát ra ngoài một cách an toàn. Cũng vậy, này Mahanama
khi một vị Thánh đệ tử, thành tựu giới hạnh như vậy,
hộ trì các căn như vậy, biết tiết độ trong ăn uống như
vậy, chú tâm cảnh giác như vậy, đầy đủ bảy diệu pháp
như vậy, hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng
tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc,
chứng đắc không phí sức như vậy, này Mahanama, vị Thánh
đệ tử ấy được gọi là đang đi trên con đường hữu
học, có trứng không bị hư hoại, có khả năng phá vỡ, có
khả năng giác ngộ, có khả năng chứng đạt vô thượng an
ổn khỏi các ách phược.
Này Mahanama, vị Thánh
đệ tử ấy, khi chứng được vô thượng xả niệm thanh tịnh
này, nhớ đến các đời sống quá khứ sai biệt, như một
đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, hai mươi đời,
bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn
đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành
kiếp. Vị ấy nhớ rằng: "Tại chỗ kia, ta có tên như thế
này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống
như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến
mức như thế này. Sau khi tại chỗ kia, ta được sanh ra tại
chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như
thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ
khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này.
Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây". Như vậy
vị ấy nhớ đến những đời sống quá khứ, cũng với các
nét đại cương và các chi tiết. Ðây là sự phá vỡ thứ
nhất của con gà con ra khỏi vỏ trứng.
Này Mahanama, vị Thánh
đệ tử ấy, khi chứng được vô thượng xả niệm thanh tịnh
này, với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân thấy sự sống
chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người
hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người
may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Vị
ấy nghĩ rằng: "Thật sự những vị chúng sanh này thành tựu
những ác hạnh về thân, thành tựu những ác hạnh về lời
nói, thành tựu những ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh,
theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người
này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những vị chúng sanh này thành
tựu những thiện hạnh về thân, thành tựu những thiện hạnh
về lời nói, thành tựu những thiện hạnh về ý, không phỉ
báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh
kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được
sanh lên các thiện thú, Thiên giới, trên đời này. Như vậy,
vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống
chết của chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh, người
hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người
may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Ðây
là sự phá vỡ thứ hai của con gà con ra khỏi vỏ trứng.
Này Mahanama, vị Thánh
đệ tử ấy, khi chứng được vô thượng xả niệm thanh tịnh
này, với sự đoạn tận các lậu hoặc, tự mình ngay trong
hiện tại với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú
ngay trong hiện tại, vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.
Ðây là sự phá vỡ thứ ba của con gà con ra khỏi vỏ trứng.
Này Mahanama, vị Thánh
đệ tử nào thành tựu giới hạnh, như vậy thuộc về hạnh
đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào hộ
trì các căn, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy.
Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào có tiết độ trong ăn uống,
như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy. Này Mahanama, vị
Thánh đệ tử nào chú tâm cảnh giác, như vậy thuộc về
hạnh đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào
đầy đủ bảy diệu pháp, như vậy thuộc về hạnh đức
của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào hiện tại
lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc
không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không
phí sức, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy.
Này Mahanama, vị Thánh
đệ tử nào, nhớ đến các đời sống quá khứ sai biệt,
như một đời, hai đời... (như trên)... cùng với các nét
đại cương và các chi tiết, như vậy thuộc về trí đức
của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào với thiên
nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng
sanh. Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh người hạ liệt kẻ
cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ
bất hạnh... (như trên)... đều do hạnh nghiệp của họ, như
vậy thuộc về trí đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh
đệ tử nào với sự đoạn tận các lậu hoặc, tự mình
ngay trong hiện tại với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt
và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ
giải thoát, như vậy thuộc về trí đức của vị ấy.
Như vậy, này Mahanama,
vị Thánh đệ tử được gọi là minh cụ túc, hạnh cụ túc,
minh hạnh cụ túc. Này Mahanama, Phạm thiên Sanankumara (Thường
Ðồng Hình Phạm thiên) có nói bài kệ như sau:
Chúng sanh tin
giai cấp
Vương tộc là tối
thượng.
Vị minh hạnh cụ
túc,
Tối thắng ở Nhơn
Thiên.
Này Mahanama, bài kệ ấy
được Phạm thiên Sanankumara khéo hát, không phải vụng hát,
khéo nói, không phải vụng nói, có ý nghĩa, không phải vô
nghĩa, và được Thế Tôn ấn khả.
Rồi Thế Tôn ngồi dậy,
nói với Tôn giả Ananda:
-- Lành thay, lành thay
Ananda ! Thật lành thay, này Ananda, người đã giảng hữu học
đạo cho các Sakya (Thích ca) ở Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Tôn giả Ananda thuyết
giảng như vậy, bậc Ðạo Sư ấn khả. Các vị Sakya ở Kapilavatthu
hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Ananda dạy.
Hòa
thượng Thích Minh Châu dịch Việt
