18. Kinh
Mật hoàn
(Madhupindika sutta)
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Thế Tôn
sống giữa các vị dòng họ Sakka (Thích-ca), tại Kapilavatthu
(Ca-tỳ-la-vệ), ở vườn Nigrodharama.
Rồi Thế Tôn vào buổi
sáng, đắp y, cầm y bát vào thành Kapilavatthu để khất thực.
Sau khi khất thực ở Kapilavatthu, khi ăn xong, trên đường khất
thực trở về, Thế Tôn đi đến Ðại Lâm để nghỉ trưa.
Sau khi vào rừng Ðại Lâm, Ngài ngồi nghỉ trưa dưới gốc
cây beluvalatthika.
Có vị Gậy cầm tay
(Dandapani) Sakka (Thích-ca), kéo bộ khắp nơi, ngao du thiên hạ,
đến tại rừng Ðại Lâm, đi sâu vào ngôi rừng, đến tại
Beluvalatthika chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong nói lên những
lời hỏi thăm xã giao thân hữu, rồi đứng một bên, dựa
trên cây gậy, đứng một bên. Gậy cầm tay Sakka nói với
Thế Tôn: "Sa-môn có quan điểm thế nào, giảng thuyết những
gì?"
--"Này Hiền giả, theo
lời dạy của Ta, trong thế giới với chư Thiên, Mara và Phạm
thiên, với các chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người,
không có tranh luận một ai ở đời; các tưởng sẽ không
ám ảnh vị Bà-la-môn sống không bị dục triền phược, không
có nghi ngờ do dự, với mọi hối quá đoạn diệt, không có
tham ái đối với hữu và phi hữu. Này Hiền giả, như vậy
là quan điểm của Ta, như vậy là lời Ta giảng dạy".
Khi nghe nói vậy, Gậy
cầm tay Sakka lắc đầu, liếm lưỡi, với trán nổi lên ba
đường nhăn, chống gậy rồi đi.
Rồi Thế Tôn vào buổi
chiều từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến vườn
Nigrodha, khi đến xong, ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi
ngồi, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:
-- Chư Tỷ-kheo, ở đây,
Ta vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát vào thành Kapilavatthu để
khất thực. Sau khi khất thực ở Kapilavatthu, ăn xong, trên
đường khất thực trở về, Ta đi đến Ðại Lâm để nghỉ
trưa. Sau khi vào rừng Ðại Lâm, Ta ngồi nghỉ trưa dưới
gốc cây beluvalatthika. Có vị Gậy cầm tay Sakka kéo bộ khắp
nơi, ngao du thiên hạ, đến tại rừng Ðại Lâm, đi sâu vào
ngôi rừng, đến tại Beluvalatthika chỗ Ta ở, khi đến xong,
nói lên những lời hỏi thăm xã giao thân hữu, rồi đứng
một bên, dựa trên cây gậy. Ðứng một bên, Gậy cầm tay
Sakka nói với Ta như sau: "Sa-môn có quan điểm thế nào, giảng
thuyết những gì?" Chư Tỷ-kheo, được nói vậy, Ta trả lời
Gậy cầm tay Sakka: "Này Hiền giả, theo lời Ta dạy trong thế
giới với chư Thiên, Mara, và Phạm thiên, với các chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, không có tranh luận một
ai ở đời. Các tưởng sẽ không ám ảnh vị Bà-la-môn sống
không bị dục triền phược, không có nghi ngờ do dự, với
mọi hối quá đoạn diệt, không có tham ái đối với hữu
và phi hữu. Này Hiền giả, như vậy là quan điểm của Ta,
như vậy là lời Ta giảng dạy". Khi nghe nói vậy, Gậy cầm
tay Sakka lắc đầu, liếm lưỡi, với trán nổi lên ba đường
nhăn, chống gậy rồi đi.
Khi nghe nói vậy, một
Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:
-- Nhưng bạch Thế Tôn,
lời dạy ấy là gì mà Thế Tôn, trong thế giới với chư
Thiên, Mara và Phạm thiên, với các chúng Sa-môn, Bà-la-môn,
chư Thiên và loài Người, không có tranh luận một ai ở đời?
Các tưởng sẽ không ám ảnh Thế Tôn, vị đã sống không
bị dục triền phược, không có nghi ngờ do dự, với mọi
hối quá đoạn diệt, không có tham ái đối với hữu và phi
hữu?
-- Này Tỷ-kheo, do bất
cứ nhân duyên gì, một số hý luận vọng tưởng ám ảnh
một người. Nếu ở đây không có gì đáng tùy hỷ, đáng
đón mừng, đáng chấp thủ, thời như vậy là sự đoạn tận
tham tùy miên, sự đoạn tận sân tùy miên, sự đoạn tận
kiến tùy miên, sự đoạn tận nghi tùy miên, sự đoạn tận
mạn tùy miên, sự đoạn tận hữu tham tùy miên, sự đoạn
tận vô minh tùy miên, sự đoạn tận chấp trượng, chấp
kiếm, đấu tranh, tránh tranh, luận tranh, kháng tranh, ly gián
ngữ, vọng ngữ. Chính ở đây, những ác, bất thiện pháp
này đều được tiêu diệt, không còn dư tàn.
Thế Tôn thuyết giảng
như vậy. Sau khi nói vậy, Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng
dậy bước vào tịnh xá.
Sau khi Thế Tôn đi chẳng
bao lâu, các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ: "Chư Hiền, Thế Tôn sau khi
nói lên lời dạy tóm tắt này cho chúng ta, không giải thích
rộng rãi ý nghĩa, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào
tịnh xá: "Này Tỷ-kheo, do bất cứ nhân duyên gì... không còn
dư tàn". Nay ai có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng
được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, và không giải
thích rõ ràng ý nghĩa". Rồi những Tỷ-kheo ấy suy nghĩ: "Nay
có Tôn giả Mahakaccana (Ðại Ca-chiên-diên) là vị được Thế
Tôn tán dương và được các vị đồng phạm hạnh có trí
kính trọng. Tôn giả Mahakaccana có thể giải thích rộng rãi
ý nghĩa lời giảng dạy này được Thế Tôn nói lên một
cách vắn tắt, và không giải thích rõ ràng ý nghĩa. Vậy
chúng ta hãy đi đến chỗ Tôn giả Mahakaccana ở, sau khi đến,
sẽ hỏi Tôn giả Mahakaccana ý nghĩa này".
Rồi những Tỷ-kheo ấy
đến chỗ Tôn giả Mahakaccana ở, sau khi đến, nói lên những
lời chúc tụng, hỏi thăm xã giao với Tôn giả Mahakaccana rồi
ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, những Tỷ-kheo
ấy thưa với Tôn giả Mahakaccana:
-- "Này Hiền giả, Thế
Tôn sau khi nói lên lời dạy tóm tắt này và không giải thích
rõ ràng ý nghĩa, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào
tịnh xá: "Này Tỷ-kheo, do bất cứ nhân duyên gì... không còn
dư tàn".
Này Hiền giả Mahakaccana,
khi Thế Tôn đi chưa bao lâu, chúng tôi suy nghĩ: "Chư Hiền,
Thế Tôn sau khi nói lên lời dạy vắn tắt này cho chúng ta...
đã đi vào tịnh xá:" Do bất cứ nhân duyên gì... không còn
dư tàn". Ai có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng
dạy mà Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt... không giải
thích rõ ràng ý nghĩa?" Này Hiền giả Mahakaccana, rồi chúng
tôi suy nghĩ: "Nay Tôn giả Mahakaccana được Thế Tôn tán thán
và được các vị đồng phạm hạnh có trí kính trọng, Tôn
giả Mahakaccana có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng
dạy được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt và không
giải thích rõ ràng ý nghĩa. Vậy chúng ta hãy đi đến chỗ
Tôn giả Mahakaccana ở, sau khi đến, chúng ta hỏi Tôn giả
Mahakaccana ý nghĩa này. Tôn giả Mahakaccana sẽ giải thích cho".
-- Chư Hiền, cũng như
một người ưa thích lõi cây, tìm tòi lõi cây, đi khắp mọi
nơi tìm lõi cây, đến một cây to lớn, đứng thẳng và có
lõi cây. Người này bỏ qua rễ, bỏ qua thân cây, nghĩ rằng
phải tìm lõi cây ở nơi cành lá. Cũng vậy là hành động
của chư Tôn giả, đứng trước mặt Thế Tôn, quý vị bỏ
qua Thế Tôn, nghĩ rằng phải hỏi tôi về ý nghĩa này. Chư
Hiền, Thế Tôn biết những gì cần phải biết, thấy những
gì cần phải thấy, Ngài đã trở thành vị có mắt, trở
thành vị có trí, trở thành Chánh pháp, trở thành Brahma, vị
thuyết giả, vị diễn giả, vị đem lại mục tiêu, vị trao
cho bất tử, vị Pháp Chủ, Như Lai. Quý vị phải tùy thời
hỏi Thế Tôn ý nghĩa này. Những gì Thế Tôn giải thích cho
quý vị, quý vị hãy như vậy thọ trì.
-- Hiền giả Mahakaccana,
chắc chắn Thế Tôn biết những gì cần phải biết, thấy
những gì cần phải thấy, Ngài đã trở thành vị có mắt,
trở thành vị có trí, trở thành Chánh pháp, trở thành Brahma,
vị thuyết giả, vị diễn giả, vị đem lại mục tiêu, vị
trao cho bất tử, vị Pháp Chủ, Như Lai. Chúng tôi phải tùy
thời hỏi Thế Tôn ý nghĩa này. Những gì Thế Tôn giải thích
cho chúng tôi, chúng tôi sẽ như vậy thọ trì. Nhưng Tôn giả
Mahakaccana được Thế Tôn tán thán, được các vị đồng
phạm hạnh có trí kính trọng. Tôn giả Mahakaccana có thể
giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng dạy được Thế
Tôn nói lên một cách vắn tắt và không giải thích rõ ràng
ý nghĩa. Mong Tôn giả Mahakaccana hãy giải thích không có sự
gì bất kính.
-- Vậy chư Hiền hãy
nghe và khéo tác ý, tôi sẽ giảng.
-- Thưa vâng, Hiền giả.
Các Tỷ-kheo ấy vâng
đáp Tôn giả Mahakaccana. Tôn giả Mahakaccana giảng như sau:
-- Chư Hiền, Thế Tôn
nói lên một cách vắn tắt lời dạy này... và đã đi vào
tịnh xá: "Này Tỷ-kheo bất cứ vì nhân duyên gì... không còn
dư tàn". Chư Hiền, với lời dạy được Thế Tôn nói lên
một cách vắn tắt, và không giải thích rõ ràng ý nghĩa.
Tôi hiểu ý nghĩa một cách đầy đủ như sau:
Chư Hiền, do nhơn con
mắt và các sắc pháp, nhãn thức khởi lên. Sự gặp gỡ của
ba pháp này là xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ. Những gì
có cảm thọ thời có tưởng, những gì có tưởng thời có
suy tầm, những gì có suy tầm thì có hý luận. Do hý luận
ấy làm nhơn, một số hý luận vọng tưởng ám ảnh một
người, đối với các sắc pháp do con mắt nhận thức, quá
khứ, tương lai và hiện tại.
Chư Hiền, do nhơn lỗ
tai và các tiếng, nhĩ thức khởi lên, do nhơn lỗ mũi và các
hương, tỷ thức khởi lên, do nhơn lưỡi và các vị, thiệt
thức khởi lên, do nhơn thân và xúc, thân thức khởi lên;
do nhơn ý và các pháp, ý thức khởi lên. Sự gặp gỡ của
ba pháp này là xúc. Do duyên xúc nên có các cảm thọ. Những
gì có cảm thọ thời có tưởng. Những gì có tưởng thời
có suy tầm. Những gì có suy tầm thời có hý luận. Do hý
luận ấy làm nhơn, một số hý luận vọng tưởng ám ảnh
một người, đối với các pháp do ý thức nhận thức, quá
khứ, tương lai, hiện tại.
Chư Hiền, sự kiện
này xảy ra: khi nào có mắt, khi nào có sắc pháp, khi nào có
nhãn thức, thời sự thi thiết của xúc được hiển lộ.
Sự kiện này xảy ra: khi nào có sự thi thiết của xúc thời
sự thi thiết của thọ được hiển lộ. Sự kiện này xảy
ra: khi nào có thi thiết của thọ thời sự thi thiết của
tưởng được hiển lộ. Sự kiện này xảy ra: khi nào có
sự thi thiết của tưởng, thời sự thi thiết của suy tầm
được hiển lộ. Sự kiện này xảy ra: khi nào có sự thi
thiết của suy tầm thời sự thi thiết của sự ám ảnh một
số hý luận vọng tưởng được hiển lộ.
Sự kiện này xảy ra:
khi nào có tai, khi nào có các tiếng, khi nào có nhĩ thức...
Sự kiện này xảy ra: khi nào có lỗ mũi, khi nào có các hương,
khi nào có tỷ thức... Sự kiện này xảy ra, khi nào có lưỡi,
khi nào có các vị, khi nào có thiệt thức... Sự kiện này
xảy ra: khi nào có thân, khi nào có các xúc, khi nào có thân
thức... Sự kiện này xảy ra: khi nào có ý, khi nào có các
pháp, khi nào có ý thức thời sự thi thiết của xúc được
hiển lộ.
Chư Hiền, sự kiện
này không xảy ra: khi nào không có mắt, khi nào không có các
sắc, khi nào không có nhãn thức, sự thi thiết của xúc được
hiển lộ. Sự kiện này không xảy ra: khi nào không có sự
thi thiết của xúc, sự thi thiết của thọ được hiển lộ.
Sự kiện này không xảy ra: khi nào không có sự thi thiết
của thọ, sự thi thiết của tưởng được hiển lộ. Sự
kiện này không xảy ra: khi nào không có sự thi thiết của
tưởng, sự thi thiết của suy tầm được hiển lộ. Sự kiện
này không xảy ra: khi nào không có sự thi thiết của suy tầm,
thời sự thi thiết của sự ám ảnh một số hý luận vọng
tưởng được hiển lộ.
Chư Hiền, sự kiện
này không xảy ra: khi nào không có tai, khi nào không có các
tiếng... khi nào không có mũi, khi nào không có các hương...
khi nào không có lưỡi, khi nào không có các vị... khi nào
không có thân, khi nào không có các xúc ... Sự kiện này không
xảy ra: khi nào không có ý, khi nào không có các pháp, khi nào
không có ý thức, sự thi thiết của xúc được hiển lộ...
Chư Hiền, Thế Tôn,
sau khi nói lên lời dạy một cách vắn tắt... đã đi vào
tịnh xá: "Này Tỷ-kheo, do bất cứ nhân duyên gì... không dư
tàn". Chư Hiền, đối với lời dạy Thế Tôn nói lên một
cách vắn tắt này, và nghĩa lý không được giải thích một
cách rộng rãi, tôi đã hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như
vậy. Nếu quý vị muốn, hãy đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau
khi đến, hãy hỏi ý nghĩa này. Thế Tôn giải đáp như thế
nào, hãy như vậy thọ trì.
Rồi những Tỷ-kheo ấy,
hoan hỷ, tùy hỷ lời Tôn giả Mahakaccana nói, từ chỗ ngồi
đứng dậy, đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến đảnh
lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một
bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
-- Bạch Thế Tôn, Thế
Tôn nói lên lời dạy này một cách vắn tắt cho chúng con...
đã vào tịnh xá. "Này Tỷ-kheo, do bất cứ nhân duyên gì...
không còn dư tàn". Khi Thế Tôn đi chẳng bao lâu, chúng con
suy nghĩ như sau: "Chư Hiền, Thế Tôn sau khi nói cho chúng ta
lời dạy tóm tắt này, không giải thích ý nghĩa một cách
rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào tịnh xá:
"Này Tỷ-kheo, do bất cứ nhân duyên gì, một số hý luận
vọng tưởng ám
ảnh một người, nếu ở đây không có gì
đáng tùy hỷ, đáng đón mừng, đáng chấp thủ, thời như
vậy là sự đoạn tận tham tùy miên, sự đoạn tận sân tùy
miên, sự đoạn tận kiến tùy miên, sự đoạn tận nghi tùy
miên, sự đoạn tận mạn tùy miên, sự đoạn tận hữu tham
tùy miên, sự đoạn tận vô minh tùy miên, sự đoạn tận
chấp trượng, chấp kiếm, đấu tranh, tránh tranh, luận tranh,
kháng tranh, ly gián ngữ, vọng ngữ. Chính ở đây, những ác,
bất thiện pháp này đều được tiêu diệt, không còn dư
tàn". Nay ai có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng
dạy này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt và không
giải thích rõ ràng ý nghĩa?" Bạch Thế Tôn, và chúng con suy
nghĩ: "Nay có Tôn giả Mahakaccana là vị được Thế Tôn tán
dương và được các vị đồng phạm hạnh có trí kính trọng.
Tôn giả Mahakaccana có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời
giảng dạy này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt
và không giải thích rõ ràng ý nghĩa. Vậy chúng ta hãy đi
đến chỗ Tôn giả Mahakaccana ở, sau khi đến sẽ hỏi Tôn
giả Mahakaccana ý nghĩa này". Bạch Thế Tôn, rồi chúng con
đi đến chỗ Tôn giả Mahakaccana ở, sau khi đến, chúng con
hỏi Tôn giả Mahakaccana ý nghĩa này. Bạch Thế Tôn, Tôn giả
Mahakaccana đã giải thích ý nghĩa ấy cho chúng con với những
phương pháp này, với những văn cú này, với những văn tự
này.
-- Chư Tỷ-kheo, Tôn giả
Mahakaccana là bậc Hiền trí. Chư Tỷ-kheo, Tôn giả Mahakaccana
là bậc Ðại tuệ. Chư Tỷ-kheo, nếu các Người hỏi Ta ý
nghĩa này, Ta cũng trả lời như Mahakaccana đã trả lời. Như
vậy là chính nghĩa lời dạy ấy, hãy như vậy thọ trì.
Khi nghe nói vậy, Tôn
giả Ananda bạch Thế Tôn:
-- Bạch Thế Tôn, như
một người bị đói lả và mệt mỏi, tìm được một bánh
mật, cứ mỗi miếng vị ấy được nếm, cứ mỗi miếng
vị ấy được thưởng thức vị ngọt thuần nhất. Bạch
Thế Tôn, cũng vậy, Tỷ-kheo có tri thức biệt tài, cứ mỗi
phần suy tư đến ý nghĩa pháp môn này với trí tuệ, cứ
mỗi phần vị ấy được thưởng thức sự hoan hỷ, được
thưởng thức sự thỏa mái tâm trí. Bạch Thế Tôn, pháp môn
này tên gọi là gì?
-- Do vậy, này Ananda,
pháp môn này được gọi là pháp môn bánh mật (Mật hoàn).
Hãy như vậy thọ trì!
Thế Tôn thuyết giảng
như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn
Hòa
thượng Thích Minh Châu dịch Việt
Majjhima
Nikaya 18
Madhupindika
Sutta
The
Ball of Honey
Translation
by Bhikkhu Thanissaro
For
free distribution only, as a gift of Dhamma
Translator's
Introduction
This
discourse plays a central role in the early Buddhist analysis of conflict.
As might be expected, the blame for conflict lies within, in the unskillful
habits of the mind, rather than without. The culprit in this case is a
habit called papañca. Unfortunately, none of the early texts give
a clear definition of what the word papañca means, so it's hard
to find a precise English equivalent for the term. However, they do give
a clear analysis of how
papañca arises, how it leads to conflict,
and how it can be ended. In the final analysis, these are the questions
that matter -- more than the precise definition of terms -- so we will
deal with them first before proposing a few possible translation equivalents
for the word.
Three
passages in the discourses -- DN 21, MN 18, and Sn IV.11 -- map the causal
processes that give rise to papañca and lead from papañca to
conflict. Because the Buddhist analysis of causality is generally non-linear,
with plenty of room for feedback loops, the maps vary in some of their
details. In DN 21, the map reads like this:
the
perceptions and categories of papañca > thinking > desire > dear-and-not-dear
> envy and stinginess > rivalry and hostility
In
Sn IV.11, the map is less linear and can be diagramed like this:
perception
> the categories of papañca
perception
> name and form > contact > appealing and unappealing > desire > dear-and-not-dear
> stinginess/divisiveness/quarrels/disputes
In
MN 18, the map is this:
contact
> feeling > perception > thinking > the perceptions and categories of
papañca
In
this last case, however, the bare outline misses some of the important
implications of the way this process is phrased. In the full passage, the
analysis starts out in an impersonal tone:
Dependent
on eye and forms, eye-consciousness arises [similarly with the rest of
the six sense]. The meeting of the three is contact. With contact as a
requisite condition, there is feeling.
Starting
with feeling, the notion of an "agent" -- in this case, the feeler -- acting
on "objects," is introduced:
What
one feels, one perceives (labels in the mind). What one perceives, one
thinks about. What one thinks about, one "papañcizes".
Through
the process of papañca, the agent then becomes a victim of his/her
own patterns of thinking:
Based
on what a person papañcizes, the perceptions and categories of papañca
assail him/her with regard to past, present, and future forms cognizable
via the eye [as with the remaining senses].
What
are these perceptions and categories that assail the person who papañcizes?
Sn IV.14 states that the root of the categories of papañca is the
perception, "I am the thinker." From this self-reflexive thought -- in
which one conceives a "self," a thing corresponding to the concept of "I"
-- a number of categories can be derived: being/not-being, me/not-me, mine/not-mine,
doer/done-to, signifier/signified. Once one's self becomes a thing under
the rubric of these categories, it's impossible not to be assailed by the
perceptions and categories derived from these basic distinctions. When
there's the sense of identification with something that experiences, then
based on the feelings arising from sensory contact, some feelings will
seem appealing -- worth getting for the self -- and others will seem unappealing
-- worth pushing away. From this there grows desire, which comes into conflict
with the desires of others who are also engaging in papañca. This
is how inner complications breed external contention.
How
can this process be ended? Through a shift in perception, caused by the
way one attends to feelings, using the categories of appropriate attention
[see MN 2]. As the Buddha states in DN 21, rather than viewing a feeling
as an appealing or unappealing thing, one should look at it as part of
a causal process: when a particular feeling is pursued, do skillful or
unskillful qualities increase in the mind? If skillful qualities increase,
the feeling may be pursued. If unskillful qualities increase, it shouldn't.
When comparing feelings that lead to skillful qualities, notice which are
more refined: those free of thinking (directed thought) and evaluation,
as in the higher stages of mental absorption, or jhana. When seeing this,
there is a tendency to opt for the more refined feelings, and this cuts
through the act of thinking that, according to MN 18, provides the basis
for papañca.
In
following this program, the notion of agent and victim is avoided, as is
self-reflexive thinking in general. There is simply the analysis of cause-effect
processes. One is still making use of dualities -- distinguishing between
unskillful and skillful (and affliction/lack of affliction, the results
of unskillful and skillful qualities) -- but the distinction is between
processes, not things. Thus one's analysis avoids the type of thinking
that, according to DN 21, depends on the perceptions and categories of
papañca,
and in this way the vicious cycle by which thinking and
papañca
keep feeding each other is cut.
Ultimately,
by following this program to greater and greater levels of refinement through
the higher levels of mental absorption, one finds less and less to relish
and enjoy in the six senses and the mental processes based on them. With
this sense of disenchantment, the processes of feeling and thought are
stilled, and there is a breakthrough to the cessation of the six sense
spheres. When these spheres cease, is there anything else left? Ven. Sariputta,
in AN IV.173, warns us not to ask, for to ask if there is, isn't, both-is-and-isn't,
neither-is-nor-isn't anything left in that sphere is to papañcize what
is free from papañca. However, this sphere is not a total annihilation
of experience. It's a type of experience that DN 11 calls consciousness
without feature, luminous all around, where water, earth, fire, and wind
have no footing, where long/short, coarse/fine, fair/foul, name/form are
all brought to an end. This is the fruit of the path of arahantship --
a path that makes use of dualities but leads to a fruit beyond them.
It
may come as cold comfort to realize that conflict can be totally overcome
only with the realization of arahantship, but it's important to note that
by following the path recommended in DN 21 -- learning to avoid references
to any notion of "self" and learning to view feelings not as things but
as parts of a causal process affecting the qualities in the mind -- the
basis for papañca is gradually undercut, and there are fewer and fewer
occasions for conflict. In following this path, one reaps its increasing
benefits all along the way.
Translating
papañca: As one writer has noted, the word papañca has had
a wide variety of meanings in Indian thought, with only one constant: in
Buddhist philosophical discourse it carries negative connotations, usually
of falsification and distortion. The word itself is derived from a root
that means diffuseness, spreading, proliferating. The Pali Commentaries
define papañca as covering three types of thought: craving, conceit,
and views. They also note that it functions to slow the mind down in its
escape from samsara. And, as our analysis has shown, it functions to create
baneful distinctions and unnecessary issues. For these reasons, I have
chosen to render the word as "complication," although some of the
following alternatives might be acceptable as well: self-reflexive thinking,
reification, proliferation, exaggeration, elaboration, distortion.
I have
heard that on one occasion the Blessed One was living among the Sakyans
near Kapilavatthu in the Banyan Park. Then
in the early morning, having put on his robes and carrying his bowl and
outer robe, he went into Kapilavatthu for alms. Having gone for alms in
Kapilavatthu, after the meal, returning from his alms round, he went to
the Great Wood for the day's abiding. Plunging into the Great Wood, he
sat down at the root of a bilva sapling for the day's abiding.
Dandapani
("Stick-in-hand") the Sakyan, out roaming and rambling for exercise, also
went to the Great Wood. Plunging into the Great Wood, he went to where
the Blessed One was under the bilva sapling. On arrival, he exchanged courteous
greetings with him. After an exchange of friendly greetings and courtesies,
he stood to one side. As he was standing there, he said to the Blessed
One, "What is the contemplative's doctrine? What does he proclaim?"
"The
sort of doctrine, friend, where one does not keep quarreling with anyone
in the cosmos with its deities, Maras, and Brahmas, with its contemplatives
and priests, its royalty and commonfolk; the sort [of doctrine] where perceptions
no longer lie latent in the brahmin who remains dissociated from sensual
pleasures, free from perplexity, his uncertainty cut away, devoid of craving
for becoming and non-. Such is my doctrine, such is what I proclaim."
When
this was said, Dandapani the Sakyan -- shaking his head, wagging his tongue,
raising his eyebrows so that his forehead was wrinkled in three furrows
-- left, leaning on his stick.
Then,
when it was evening, the Blessed One rose from his seclusion and went to
the Banyan Park. On arrival, he sat down on a seat made ready. As he was
sitting there, he [told the monks what had happened]. When this was said,
a certain monk said to the Blessed One, "Lord, what sort of doctrine is
it where one does not keep quarreling with anyone in the cosmos with its
deities, Maras, and Brahmas, with its contemplatives and priests, its royalty
and commonfolk; where perceptions no longer lie latent in the brahmin who
remains dissociated from sensual pleasures, free from perplexity, his uncertainty
cut away, devoid of craving for becoming and non-?"
"If,
monk, with regard to the cause whereby the perceptions and categories of
complication assail a person, there is nothing there to relish, welcome,
or remain fastened to, then that is the end of the underlying tendencies
to passion, to irritation, to views, to uncertainty, to conceit, to passion
for becoming, and to ignorance. That is the end of taking up rods and bladed
weapons, of arguments, quarrels, disputes, accusations, divisive tale-bearing,
and false speech. That is where these evil, unskillful things cease without
remainder." That is what the Blessed One said. Having said it, the One
Well-gone got up from his seat and went into his dwelling.
Then,
not long after the Blessed One had left, this thought occurred to the monks:
"This brief statement the Blessed One made, after which he went into his
dwelling without analyzing the detailed meaning -- i.e., 'If, with regard
to the cause whereby the perceptions and categories of complication assail
a person, there is nothing to relish ... that is where these evil, unskillful
things cease without remainder': now who might analyze the unanalyzed detailed
meaning of this brief statement?" Then the thought occurred to them, "Ven.
Maha Kaccayana is praised by the Teacher and esteemed by his knowledgeable
companions in the holy life. He is capable of analyzing the unanalyzed
detailed meaning of this brief statement. Suppose we were to go to him
and, on arrival, question him about this matter."
So
the monks went to Ven. Maha Kaccayana and, on arrival exchanged courteous
greetings with him. After an exchange of friendly greetings and courtesies,
they sat to one side. As they were sitting there, they [told him what had
happened, and added,] "Analyze the meaning, Ven. Maha Kaccayana!"
[He
replied:] "Friends, it's as if a man needing
heartwood, looking for heartwood, wandering in search of heartwood -- passing
over the root and trunk of a standing tree possessing heartwood -- were
to imagine that heartwood should be sought among its branches and leaves.
So it is with you, who -- having bypassed the Blessed One when you were
face to face with him, the Teacher -- imagine that I should be asked about
this matter. For knowing, the Blessed One knows; seeing, he sees. He is
the Eye, he is Knowledge, he is Dhamma, he is Brahma. He is the speaker,
the proclaimer, the elucidator of meaning, the giver of the Deathless,
the lord of the Dhamma, the Tathagata. That was the time when you should
have questioned him about this matter. However he answered, that was how
you should have remembered it."
"Yes,
friend Kaccayana: knowing, the Blessed One knows; seeing, he sees. He is
the Eye, he is Knowledge, he is Dhamma, he is Brahma. He is the speaker,
the proclaimer, the elucidator of meaning, the
giver of the Deathless, the lord of the Dhamma, the Tathagata. That was
the time when we should have questioned him about this matter. However
he answered, that was how we should have remembered it. But you are praised
by the Teacher and esteemed by your knowledgeable companions in the holy
life. You are capable of analyzing the unanalyzed detailed meaning of this
brief statement. Analyze the meaning, Ven. Maha Kaccayana!"
"In
that case, my friends, listen and pay close attention. I will speak."
"As
you say, friend," the monks responded.
Ven.
Maha Kaccayana said this: "Concerning the brief statement the Blessed One
made, after which he went into his dwelling without analyzing the detailed
meaning -- i.e., 'If, with regard to the cause whereby the perceptions
and categories of complication assail a person, there is nothing there
to relish, welcome, or remain fastened to, then that is the end of the
underlying tendencies to passion, to irritation, to views, to uncertainty,
to conceit, to passion for becoming, and to ignorance. That is the end
of taking up rods and bladed weapons, of arguments, quarrels, disputes,
accusations, divisive tale-bearing, and false speech. That is where these
evil, unskillful things cease without remainder' -- I understand the detailed
meaning to be this:
"Dependent
on eye and forms, eye-consciousness arises. The meeting of the three is
contact. With contact as a requisite condition, there is feeling. What
one feels, one perceives (labels in the mind). What one perceives, one
thinks about. What one thinks about, one complicates. Based on what a person
complicates, the perceptions and categories of complication assail him/her
with regard to past, present, and future forms cognizable via the eye.
"Dependent
on ear and sounds, ear-consciousness arises ....
"Dependent
on nose and aromas, nose-consciousness arises ....
"Dependent
on tongue and flavors, tongue-consciousness arises ....
"Dependent
on body and tactile sensations, body-consciousness arises ....
"Dependent
on intellect and ideas, intellect-consciousness arises. The meeting of
the three is contact. With contact as a requisite condition, there is feeling.
What one feels, one perceives (labels in the mind). What one perceives,
one thinks about. What one thinks about, one complicates. Based on what
a person complicates, the perceptions and categories of complication assail
him/her with regard to past, present, and future ideas cognizable via the
intellect.
"Now,
when there is the eye, when there are forms, when there is eye-consciousness,
it is possible that one will delineate a delineation of contact.[1]
When there is a delineation of contact, it is possible that one will delineate
a delineation of feeling. When there is a delineation of feeling, it is
possible that one will delineate a delineation of perception. When there
is a delineation of perception, it is possible that one will delineate
a delineation of thinking. When there is a delineation of thinking, it
is possible that one will delineate a delineation of being assailed by
the perceptions and categories of complication.
"When
there is the ear ....
"When
there is the nose ....
"When
there is the tongue ....
"When
there is the body ....
"When
there is the intellect, when there are ideas, when there is intellect-consciousness,
it is possible that one will delineate a delineation of contact. When there
is a delineation of contact, it is possible that one will delineate a delineation
of feeling. When there is a delineation of feeling, it is possible that
one will delineate a delineation of perception. When there is a delineation
of perception, it is possible that one will delineate a delineation of
thinking. When there is a delineation of thinking, it is possible that
one will delineate a delineation of being assailed by the perceptions and
categories of complication.
"Now,
when there is no eye, when there are no forms, when there is no eye-consciousness,
it is impossible that one will delineate a delineation of contact. When
there is no delineation of contact, it is impossible that one will delineate
a delineation of feeling. When there is no delineation of feeling, it is
impossible that one will delineate a delineation of perception. When there
is no delineation of perception, it is impossible that one will delineate
a delineation of thinking. When there is no delineation of thinking, it
is impossible that one will delineate a delineation of being assailed by
the perceptions and categories of complication.
"When
there is no ear ....
"When
there is no nose ....
"When
there is no tongue ....
"When
there is no body ....
"When
there is no intellect, when there are no ideas, when there is no intellect-consciousness,
it is impossible that one will delineate a delineation of contact. When
there is no delineation of contact, it is impossible that one will delineate
a delineation of feeling. When there is no delineation of feeling, it is
impossible that one will delineate a delineation of perception. When there
is no delineation of perception, it is impossible that one will delineate
a delineation of thinking. When there is no delineation of thinking, it
is impossible that one will delineate a delineation of being assailed by
the perceptions and categories of complication.
"So,
concerning the brief statement the Blessed One made, after which he entered
his dwelling without analyzing the detailed meaning -- i.e., 'If, with
regard to the cause whereby the perceptions and categories of complication
assail a person, there is nothing there to relish, welcome, or remain fastened
to, then that is the end of the underlying tendencies to passion, to irritation,
to views, to uncertainty, to conceit, to passion for becoming, and to ignorance.
That is the end of taking up rods and bladed weapons, of arguments, quarrels,
disputes, accusations, divisive tale-bearing, and false speech. That is
where these evil, unskillful things cease without remainder' -- this is
how
I understand the detailed meaning. Now, if you wish, having gone to the
Blessed One, question him about this matter. However he answers is how
you should remember it."
Then
the monks, delighting and approving of Ven. Maha Kaccayana's words, rose
from their seats and went to the Blessed One. On arrival, having bowed
down to him, they sat to one side. As they were sitting there, they [told
him what had happened after he had gone into his dwelling, and ended by
saying,] "Then Ven. Maha Kaccayana analyzed the meaning using these words,
statements, and phrases."
"Maha
Kaccayana is wise, monks. He is a person of great discernment. If you had
asked me about this matter, I too would have answered in the same way he
did. That is the meaning of this statement. That is how you should remember
it."
When
this was said, Ven. Ananda said to the Blessed
One, "Lord, it's as if a man -- overcome with hunger,
weakness, and thirst -- were to come across a ball of honey. Wherever he
were to taste it, he would experience a sweet, delectable flavor. In the
same way, wherever a monk of capable awareness might investigate the meaning
of this Dhamma discourse with his discernment, he would experience gratification,
he would experience confidence. What is the name of this Dhamma discourse?"
"Then,
Ananda, you can remember this Dhamma discourse as the 'Ball of Honey Discourse.'"
That
is what the Blessed One said. Gratified, Ven. Ananda delighted in the Blessed
One's words.
Note
1.
The artificiality of this phrase -- "delineate a delineation" -- seems
intentional. It underlines the artifice implicit in the process by which
the mind, in singling out events, turns them into discrete things. [Go
back]
Source:
Access-to-Insight,
http://world.std.com/~metta/canon/majjhima/mn18.html
