14. Tiểu
kinh Khổ uẩn
(Cùladukkhakkhanda sutta)
Như vầy tôi nghe:
Một thời, Thế Tôn
sống giữa giòng họ Sakka (Thích-ca), trong thành Kapilavatthu
(Ca-tỳ-la-vệ) tại vườn Nigrodha (Ni-câu-luật Viên).
Lúc ấy, có người Sakka
tên Mahànàma đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến xong, đảnh
lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một
bên, Mahànàma, dòng họ Sakka bạch Thế Tôn:
-- Bạch Thế Tôn, đã
lâu rồi, con đã hiểu như thế này lời dạy Thế Tôn: "Tham
là cấu uế của tâm, sân là cấu uế của tâm, si là cấu
uế của tâm". Bạch Thế Tôn, con đã hiểu như thế này lời
dạy Thế Tôn: "Tham là cấu uế của tâm, sân là cấu uế
của tâm, si là cấu uế của tâm". Tuy vậy, đôi lúc các tham
pháp chiếm cứ tâm con và an trú, các sân pháp chiếm cứ tâm
con và an trú, các si pháp chiếm cứ tâm con và an trú. Bạch
Thế Tôn, con tự suy nghĩ: "Pháp nào tự trong ta không đoạn
trừ được, do vậy các tham pháp xâm nhập tâm ta và an trú,
các sân pháp xâm nhập tâm ta và an trú, các si pháp xâm nhập
tâm ta và an trú?"
-- Này Mahànàma, có một
pháp trong Ông chưa được đoạn trừ, do vậy các tham pháp
xâm nhập tâm Ông và an trú, các sân pháp xâm nhập tâm Ông
và an trú, các si pháp xâm nhập tâm Ông và an trú. Và này
Mahànàma, pháp ấy trong Ông có thể đoạn trừ được, nếu
Ông không sống trong gia đình, nếu Ông không thụ hưởng các
dục vọng. Và này Mahànàma, vì pháp ấy trong Ông chưa được
đoạn trừ, nên Ông sống trong gia đình và thụ hưởng các
dục vọng.
Các dục vọng, vui ít,
khổ nhiều, não nhiều, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn.
Này Mahànàma, nếu một vị Thánh đệ tử khéo thấy như vậy
với như thật chánh trí tuệ, nhưng nếu vị này chưa chứng
được hỷ lạc do ly dục, ly ác bất thiện pháp sanh, hay một
pháp nào khác cao thượng hơn, như vậy vị ấy chưa khỏi
bị các dục chi phối. Này Mahànàma, khi nào vị Thánh đệ
tử khéo thấy như vậy với như thật chánh trí tuệ: "Các
dục, vui ít, khổ nhiều, não nhiều. Sự nguy hiểm ở đây
lại nhiều hơn", và vị này chứng được hỷ lạc do ly dục,
ly ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào cao thượng hơn,
như vậy vị ấy không bị các dục chi phối.
Này Mahànàma, thuở xưa,
khi Ta còn là Bồ-tát, chưa chứng được Bồ-đề, chưa thành
Chánh Ðẳng Chánh Giác, Ta khéo thấy với như thật chánh trí
tuệ: "Các dục vui ít, khổ nhiều, não nhiều, sự nguy hiểm
ở đây lại nhiều hơn", dầu Ta có thấy với như thật chánh
trí tuệ như vậy, nhưng Ta chưa chứng được hỷ lạc do ly
dục, ly ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào khác cao thượng
hơn. Và như vậy Ta biết rằng, Ta chưa khỏi bị các dục
chi phối. Và này Mahànàma, khi nào Ta khéo thấy với như thật
chánh trí tuệ: "Các dục, vui ít, khổ nhiều, não nhiều, sự
nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn", và Ta chứng được hỷ
lạc do ly dục, ly ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào
khác cao thượng hơn, như vậy Ta khỏi bị các dục chi phối.
Và này Mahànàma, thế
nào là vị ngọt các dục? Này Mahànàma, có năm pháp tăng
trưởng các dục này: Các sắc pháp do mắt nhận thức, khả
ái, khả lạc, khả ý, khả hỷ, tương ưng với dục, hấp
dẫn; các tiếng do tai nhận thức...; các hương do mũi nhận
thức...; các vị do lưỡi nhận thức...; các xúc do thân nhận
thức, khả ái, khả lạc, khả hỷ, tương ưng với dục, hấp
dẫn. Này Mahànàma, có năm pháp tăng trưởng các dục như
vậy. Này Mahànàma, y cứ vào năm pháp tăng trưởng các dục
này, có lạc và hỷ khởi lên, như vậy là vị ngọt các dục.
Và này Mahànàma, thế
nào là sự nguy hiểm các dục? Ở đây, này Mahànàma, có thiện
nam tử nuôi sống với nghề nghiệp, như đếm ngón tay, như
tính toán, như ước toán, như làm ruộng, như buôn bán, như
chăn bò, như bắn cung, như làm công cho vua, như làm một nghề
nào khác. Người ấy phải chống đỡ lạnh, phải chống đỡ
nóng, phải chịu đựng sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió,
sức nóng, mặt trời, các loài bò sát, bị chết đói chết
khát. Này Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm các dục, thiết
thực hiện tại, thuộc khổ uẩn, lấy dục làm nhân, lấy
dục làm duyên, là nguồn gốc của dục, là nguyên nhân của
dục.
Này Mahànàma, nếu thiện
nam tử ấy nỗ lực như vậy, tinh cần như vậy, tinh tấn
như vậy, nhưng các tài sản ấy không được đến tay mình,
vị ấy than vãn, buồn phiền khóc than, đấm ngực, mê man
bất tỉnh: "Ôi! Sự nỗ lực của ta thật sự là vô ích,
sự tinh cần của ta thật sự không kết quả". Này Mahànàma,
như vậy, là sự nguy hiểm các dục... (như trên)... là nguyên
nhân của dục.
Này Mahànàma, nếu thiện
nam tử ấy nỗ lực như vậy, tinh cần như vậy, tinh tấn
như vậy, và các tài sản ấy được đến tay mình, vì phải
hộ trì các tài sản ấy, vị ấy cảm thọ sự đau khổ,
ưu tư: "Làm sao các vua chúa khỏi cướp đoạt chúng, làm sao
trộm cướp khỏi cướp đoạt chúng, làm sao lửa khỏi đốt
cháy, nước khỏi cuốn trôi, hay các kẻ thừa tự không xứng
đáng khỏi cướp đoạt chúng?" Dầu vị ấy hộ trì như vậy,
giữ gìn như vậy, vua chúa vẫn cướp đoạt các tài sản
ấy, trộm cướp vẫn cướp đoạt, lửa vẫn đốt cháy, nước
vẫn cuốn trôi hay các kẻ thừa tự không xứng đáng vẫn
cướp đoạt chúng. Vị ấy than vãn, buồn phiền, khóc than,
đấm ngực, mê man bất tỉnh: "Cái đã thuộc của ta, nay ta
không có nữa". Này Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm các
dục... (như trên)... là nguyên nhân của dục.
Lại nữa, này Mahànàma,
do dục làm nhân, do dục làm duyên, do dục làm nguyên nhân,
do chính dục làm nhân, vua tranh đoạt với vua, Sát-đế-lị
tranh đoạt với Sát-đế-lị, Bà-la-môn tranh đoạt với Bà-la-môn,
gia chủ tranh đoạt với gia chủ, mẹ tranh đoạt với con,
con tranh đoạt với mẹ, cha tranh đoạt với con, con tranh đoạt
với cha, anh em tranh đoạt với anh em, anh tranh đoạt với chị,
chị tranh đoạt với anh, bạn bè tranh đoạt với bạn bè.
Khi họ đã dấn mình vào tranh chấp, tranh luận, tranh đoạt;
họ công phá nhau bằng tay; họ công phá nhau bằng đá; họ
công phá nhau bằng gậy; họ công phá nhau bằng kiếm. Ở đây
họ đi đến tử vong, đi đến sự đau khổ gần như tử vong.
Này Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm các dục... (như trên)...
là nguyên nhân của dục.
Lại nữa, này Mahànàma,
do dục làm nhân... do chính dục làm nhân, họ cầm mâu và
thuẫn, họ đeo cung và tên, họ dàn trận hai mặt, và tên
được nhắm bắn nhau, đao được quăng ném nhau, kiếm được
vung chém nhau. Họ bắn đâm nhau bằng tên, họ quăng đâm nhau
bằng đao, họ chặt đầu nhau bằng kiếm. Ở đây họ đi
đến tử vong, đi đến sự đau khổ gần như tử vong. Này
Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm các dục... (như trên)...
là nguyên nhân của dục.
Lại nữa, này Mahànàma,
do dục làm nhân... do chính dục làm nhân, họ cầm mâu và
thuẩn, họ đeo cung và tên, họ công phá thành quách mới trét
vôi hồ và tên được nhắm bắn nhau, đao được quăng ném
nhau, kiếm được vung chém nhau. Ở đây, họ bắn đâm nhau
bằng tên, họ quăng đâm nhau bằng đao, họ đổ nước phân
sôi, họ đè bẹp nhau bằng đá, họ chặt đầu nhau bằng
kiếm. Ở đây họ đi đến tử vong, đi đến sự đau khổ
gần như tử vong. Này Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm
các dục... (như trên)... là nguyên nhân của dục.
Lại nữa, này Mahànàma,
do dục làm nhân... do chính dục làm nhân, họ đột nhập nhà
cửa, họ cướp giật đồ đạc, họ hành động như kẻ cướp,
họ phục kích các đường lớn, họ đi đến vợ người.
Các vua chúa khi bắt được một người như vậy liền áp
dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh
bằng gậy, họ đánh bằng côn, họ chặt tay, họ chặt chân,
họ chặt tay chân, họ xẻo tai, họ cắt mũi, họ xẻo tai
cắt mũi, họ dùng hình phạt vạc dầu, họ dùng hình phạt
bối đồi hình (xẻo đỉnh đầu thành hình con sò), họ dùng
hình phạt la hầu khẩu hình... Hỏa man hình (lấy lửa đốt
thành vòng hoa)... chúc thủ hình (đốt tay)... khu hành hình
(lấy rơm bện lại rồi siết chặt)... bì y hình (lấy vỏ
cây làm áo)... linh dương hình (hình phạt con dê núi)... câu
nhục hình (lấy câu móc vào thịt)... tiền hình (cắt thịt
thành hình đồng tiền)... khối trấp hình... chuyển hình...
cao đạp đài... họ tưới bằng dầu sôi, họ cho chó ăn,
họ đóng cọc những người sống, họ lấy gươm chặt đầu.
Ở đây họ đi đến tử vong, đi đến sự đau khổ gần như
tử vong.Này Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm của dục...
(như trên)... là nguyên nhân của dục.
Lại nữa, này Mahànàma,
do dục làm nhân... do chính dục làm nhân, họ sống làm các
ác hạnh về thân, làm các ác hạnh về lời nói, làm các
ác hạnh về ý. Do họ sống làm các ác hạnh về thân, làm
các ác hạnh về lời nói, làm các ác hạnh về ý, khi thân
hoại mạng chung, họ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục. Này Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm các dục, đưa
đến đau khổ tương lai, là khổ uẩn, do dục làm nhân, do
dục làm duyên, do dục làm nhân duyên, do chính dục làm nhân.
Này Mahànàma, một thời
Ta ở tại Rajagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakuta (Linh Thứu).
Lúc bấy giờ, rất nhiều Nigantha (Ni-kiền Tử) tại sườn
núi Isigili, trên Kalasila (Hắc Nham), đứng thẳng người, không
chịu ngồi và cảm giác những cảm thọ thống thiết, khổ
đau, khốc liệt, bén nhạy. Này Mahànàma, rồi Ta vào buổi
chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến sườn
núi Isigili, tại Kalasila chỗ các Nigantha ấy ở, khi đến nơi
Ta nói với các Nigantha ấy: "Chư Hiền, tại sao các Người
lại đứng thẳng người, không chịu ngồi xuống và cảm
giác những cảm thọ thống thiết, khổ đau, khốc liệt, bén
nhạy như vậy?"
Này Mahànàma, được
nói vậy các Nigantha ấy trả lời Ta như sau: "Này Hiền giả,
Nigantha Nataputta - là bậc toàn tri, toàn kiến, tự xưng là
có tri kiến toàn diện như sau: 'Dầu ta có đi, có đứng, có
ngủ và có thức, tri kiến luôn luôn được tồn tại liên
tục ở nơi ta'. Vị ấy nói như sau: 'Này các Nigantha, nếu
xưa kia Người có làm ác nghiệp, hãy làm cho nghiệp ấy tiêu
mòn bằng khổ hạnh khốc liệt này. Sự không làm ác nghiệp
trong tương lai chính do sự hộ trì về thân, sự hộ trì về
lời nói, sự hộ trì về ý ngay trong hiện tại, ở tại nơi
đây. Như vậy chính nhờ sự thiêu đốt, sự chấm dứt các
nghiệp quá khứ, sự không làm các nghiệp mới, mà không có
sự tiếp tục trong tương lai. Do sự không tiếp tục trong
tương lai, các nghiệp được diệt trừ; do nghiệp được
diệt trừ, khổ được diệt trừ; do khổ được diệt trừ,
cảm thọ được diệt trừ; do cảm thọ được diệt trừ,
tất cả khổ đau sẽ được tiêu mòn'. Và vì chúng tôi chấp
nhận điều ấy, và chúng tôi kham nhẫn điều ấy, nên chúng
tôi được hoan hỷ."
Này Mahànàma, khi được
nói vậy Ta nói với các Nigantha ấy như sau: "Chư Hiền Nigantha,
các Người có biết chăng, trong quá khứ, các Người có mặt
hay các Người không có mặt?" --"Thưa Hiền giả, chúng tôi
không biết." --" Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng,
trong quá khứ, các Người không làm ác nghiệp hay có làm ác
nghiệp?" --"Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết." --"Chư Hiền
Nigantha, các Người có biết chăng, các Người không làm các
nghiệp như thế này hay như thế kia?" --"Thưa Hiền giả, chúng
tôi không biết." --"Chư Hiền Nigantha, các Người có biết
chăng: Mức độ đau khổ như thế này đã trừ diệt, mức
độ đau khổ như thế này cần phải trừ diệt? Hay, khi mức
độ đau khổ như thế này đã được trừ diệt, thời tất
cả đau khổ sẽ được trừ diệt?" --"Thưa Hiền giả, chúng
tôi không biết." --"Chư Hiền Nigantha, các Người có biết
chăng, sự đoạn trừ ngay trong hiện tại các bất thiện pháp
và sự thành tựu các thiện pháp?" --"Thưa Hiền giả, chúng
tôi không biết."
--"Chư Hiền, theo các
Người nói, Nigantha các Người không biết: Trong quá khứ các
Người có mặt hay các Người không có mặt; các Người không
biết, trong quá khứ các Người không làm các ác nghiệp hay
có làm các ác nghiệp; các Người không biết các Người không
làm ác nghiệp như thế này hay như thế kia; các Người không
biết, mức độ đau khổ như thế này đã được trừ diệt,
mức độ đau khổ như thế này cần phải trừ diệt; mức
độ đau khổ như thế này đã được trừ diệt thời tất
cả đau khổ sẽ được trừ diệt; các Người không biết,
sự đoạn trừ ngay trong hiện tại các bất thiện pháp và
sự thành tựu các thiện pháp. Chư Hiền Nigantha, sự kiện
là như vậy thì những kẻ săn bắn ở đời, với bàn tay
đẫm máu, làm các nghiệp hung dữ, được tái sanh trong loài
người, những hạng ấy có xuất gia trong hàng ngũ Nigantha
các Người không?"
--"Hiền giả Gotama, hạnh
phúc không có thể thành tựu nhờ hạnh phúc. Hạnh phúc phải
thành tựu nhờ đau khổ. Hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc
có thể thành tựu nhờ hạnh phúc thì vua Magadha Seniya Bimbisara
(Tần-bà-ta-la) có thể đạt được hạnh phúc, và vua Magadha
Seniya Bimbisara sống hạnh phúc hơn Tôn giả Gotama.
"Lời nói này thật sự
đã được các Tôn giả Nigantha nói lên một cách hấp tấp,
không có suy tư. Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể
thành tựu nhờ hạnh phúc. Hạnh phúc phải thành tựu nhờ
đau khổ. Hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể thành tựu
nhờ hạnh phúc, thời vua Magadha Seniya Bimbisara có thể đạt
được hạnh phúc; và vua Magadha Seniya Bimbisara sống hạnh phúc
hơn Tôn giả Gotama. Và chính ta ở đây cần phải được hỏi
như sau: 'Giữa các bậc Tôn Giả, ai sống hạnh phúc hơn, vua
Magadha Seniya Bimbisara hay Tôn giả Gotama?'
"Hiền giả Gotama, lời
nói này thật sự đã được chúng tôi nói lên một cách hấp
tấp, không có suy tư: Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có
thể thành tựu nhờ hạnh phúc, thời vua Magadha Seniya Bimbisara
có thể đạt được hạnh phúc; và vua Magadha Seniya Bimbisara
sống hạnh phúc hơn Tôn giả Gotama. Hãy để yên sự việc
như vậy. Nay chúng tôi hỏi Tôn giả Gotama: 'Giữa quý vị
Tôn giả, ai sống hạnh phúc hơn, vua Magadha Seniya Bimbisara hay
Tôn giả Gotama?'
--"Chư Hiền Nigantha,
nay Ta sẽ hỏi các Người một câu, cũng vấn đề này. Nếu
các Người vui lòng, hãy trả lời câu hỏi ấy. Chư Hiền
Nigantha, các Người nghĩ thế nào? Vua Magadha Seniya Bimbisara
có thể không di động thân thể, không nói lên một tiếng,
sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn bảy ngày bảy đêm
có được không?
--"Này Hiền giả, không
thể được.
--"Chư Hiền Nigantha,
các Người nghĩ thế nào? Vua Magadha Seniya Bimbisara có thể
không di động thân thể, không nói lên một tiếng, sống cảm
giác thuần túy lạc thọ luôn sáu ngày sáu đêm, luôn năm
ngày năm đêm, luôn bốn ngày bốn đêm, luôn ba ngày ba đêm,
luôn hai ngày hai đêm, luôn một ngày một đêm không?
--"Này Hiền giả, không
thể được.
--"Chư Hiền Nigantha,
Ta có thể không di động thân thể, không nói lên một lời,
sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn trong một ngày một
đêm. Chư Hiền Nigantha, Ta có thể không di động thân thể
, không nói lên một lời, sống cảm giác thuần túy lạc thọ
luôn trong hai ngày hai đêm, luôn trong ba ngày ba đêm, luôn trong
bốn ngày bốn đêm, luôn trong năm ngày năm đêm, luôn trong
sáu ngày sáu đêm, luôn trong bảy ngày bảy đêm. Chư Hiền
Nigantha, các Người nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, ai
sống hạnh phúc hơn, vua Magadha Seniya Bimbisara hay Ta?
--"Sự kiện là như vậy,
Tôn giả Gotama sống hạnh phúc hơn vua Magadha Seniya Bimbisara."
Thế Tôn thuyết giảng
như vậy. Mahànàma thuộc giòng họ Sakka hoan hỷ, tín thọ
lời dạy của Thế Tôn.
Hòa
thượng Thích Minh Châu dịch Việt
