Chương
Hai - Pháp Bảo
Tiết VII
Sáu Giới - Mười
Hai Xứ - Mười Tám Giới
Sáu giới là sáu
yếu tố làm nên con người và thế giới. Ðấy là những
yếu tố: đất, nước, gió, lửa, không gian và thức.
Mười hai xứ thì gồm có sáu xứ
ở trong: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý căn, và sáu xứ
ở ngoài: sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp. Ðây là thế
giới của tướng trạng.
Mười tám giới là hình thức triển
khai của sáu giới, gồm có sáu căn, sáu trần và sáu thức
(nhãn thức, nhĩ, tỉ, thiệt, thân và ý thức).
Kinh Giới Phân Biệt (Trung Bộ Kinh
III), Kinh Phân Biệt Giới (Trung A-hàm, số 162) và Kinh Phân
Biệt Lục Xứ (Trung A-hàn, số 163) trình bày rõ về sáu giới
và mười hai xứ.
Thực sự mười hai xứ và mười
tám giới được bao hàm trong sáu giới. Thế Tôn đã trình
bày sáu giới theo phương pháp phân tích, chỉ rõ sáu giới
chính là con người và thế giới. Ðây cũng là mười hai xứ
và mười tám giới. Con người luôn luôn được nhìn gắn
chặt với thế giới. Nói khác đi, con người và thế giới
cũng chính là sáu giới, mười hai xứ hay mười tám giới
ấy, chúng không phải hai, không khác. Chúng đều có cùng pháp
tính Duyên khởi tính. Bằng phương pháp phân tích này, người
nghe có thể giác ngộ rằng ngã và pháp đều Vô ngã để
rời khỏi chấp thủ tướng, nguyên nhân của sinh tử, khổ
đau. Thế Tôn đã dạy nhìn sáu giới, mười hai xứ hay mười
tám giới: không phải là ta, không phải là của ta, không
phải là tự ngã của ta, để từ đây sinh tâm từ
bỏ, yếm ly.
Những tư duy "tôi là các căn, các
trần hay các thức", những ý niệm "tôi là", "tôi đã là",
"tôi sẽ là" đều là vọng tưởng rơi vào ngã mạn, không
phù hợp với giáo lý giải thoát của Thế Tôn.
Như đã được trình bày ở Duyên
khởi và Năm uẩn, chi phần "sáu xứ", chi phần "xúc", chi phần
"thức" (hay thức uẩn) tự nó là Duyên sinh, nên Vô ngã. Tại
đây, A-hàm và Nikàya đều có một cái nhìn giống nhau. Chúng
ta không thể hiểu lầm cho rằng A-hàm, hay Nikàya chủ trương
các giới, các xứ là thực hữu hay hằng hữu.
Cái mà giáo lý Phật giáo gọi là
thế giới, hay con người, chỉ là sự tổ hợp của các căn,
các trần và các thức. Tự thân của căn, trần, thức đã
là Duyên sinh, Vô ngã, nên thế giới và con người đều Vô
ngã.
Chính giáo lý về sáu giới, mười
hai xứ, mười tám giới đặt trọng tâm ở điểm Vô ngã
này, mục đích là để soi sáng cho người nghe thấy rõ nhân
Vô ngã, pháp Vô ngã để trừ bỏ mọi chấp trước, vọng
tưởng.
Thế Tôn đã dạy Kinh Sáu Giới
cho một tu sĩ trẻ tuổi là Phất-ca-la-sa-lợi (Pukkusàti) tại
một chái nhà lá của thợ làm đồ gốm trong một đêm trú
mưa để khai ngộ người tu sĩ trẻ tuổi này. Nghe xong, Phất-ca-la-sa-lợi
đắc A-na-hàm quả ngay (tại chỗ).
Chúng ta cũng bàn đến Sáu giới
này trong phần các chủ trương về Duyên khởi như Tứ đại
hay Lục đại Duyên khởi. Tưởng ở đây chúng ta không phải
đi sâu vào nội dung của từng giới (địa, thủy, hỏa, phong,
không và thức)./.
