Phần I
- Bài đọc thêm
Những
quan niệm về Ðạo Phật
HT Thích Trí Quảng
Theo lịch sử,
Ðức Phật Thích Ca xuất thân là Thái tử, sống trong cảnh
quyền uy nhung lụa, nhưng thường băn khoăn về kiếp sống
trầm luân khổ đau của con người. Ngài từ bỏ nếp sống
xa hoa vật chất để đi tìm con đường giải thoát sanh tử
cho mình và mọi người. Trải qua 5 năm tìm đạo, 6 năm khổ
hạnh chốn rừng già và 49 ngày tư duy dưới cội bồ đề,
Ngài đã chứng quả Vô thượng Chánh đẳng giác.
Trên bước đường hoằng hóa độ
sanh, Ðức Phật trước tiên đến độ 5 anh em Kiều Trần
Như, lập thành mô hình Tam bảo đầu tiên của Phật giáo.
Với thời gian, giáo đoàn dưới sự hướng dẫn của Ðức
Phật đã phát triển, lên đến 12.000 Tỳ kheo và 6.000 Tỳ
kheo ni cùng nhiều cư sĩ, từ vua chúa cho đến thường dân
đều quy ngưỡng theo Phật. Ðến năm Ngài 80 tuổi, thân tứ
đại cũng hoại diệt như mọi người, kết thúc một đời
giáo hóa độ sanh. Tuy nhiên, cách đánh giá sự nghiệp của
Ðức Phật một cách giản đơn như vậy không được chấp
nhận ở thời kỳ Phật giáo phát triển. Ðể xác định tư
cách siêu phàm của Ðức Phật, nhiều quan niệm khác nhau kiến
giải về Ngài đã được hình thành theo hướng nhìn về chiều
sâu tâm linh.
Trước kia, người ta nghĩ rằng
Ngài xuất hiện trên cuộc đời này, bỏ ngôi vua đi tu, ngồi
cội bồ đề thành Phật; tức quan niệm Ngài vừa mới tu
thành Phật. Nhưng nay, theo tinh thần Phật giáo phát triển,
Ðức Phật đã trải qua nhiều kiếp hành Bồ Tát đạo, tích
lũy đạo hạnh và tri thức, nên hiện đời mới kết thành
quả Vô thượng Ðẳng giác. Kinh Bổn Sanh, Bổn Sự cũng nhằm
nói lên quá trình tu Bồ Tát hạnh của Phật.
Trên nền tảng ấy, dưới lăng
kính Ðại thừa Phật giáo, Ðức Phật hiện hữu cao quý và
trường tồn chính là vì Ngài đã thành tựu Báo thân. Nghĩa
là Ðức Phật không chỉ có nếp sống đơn thuần như một
con người bình thường, nhưng cuộc đời Ngài là kết tinh
của phước đức, trí tuệ và việc làm siêu việt. Ngài đã
thành công trong việc giáo hóa là do đức hạnh và tri thức
của Ngài đã tác động cho người thăng hoa thánh thiện.
Từ căn bản nhận thức về Báo
thân Phật hay thân phước đức, trí tuệ, kinh Hoa Nghiêm triển
khai thêm, đưa ra quan niệm về Tỳ Lô Giá Na Pháp thân. Phật
Tỳ Lô Giá Na tiêu biểu cho ánh sáng tuệ giác, có khả năng
truyền thông khắp pháp giới, truyền đến tâm thức của
tất cả chúng sanh mà không hề chướng ngại. Khi Tỳ Lô Giá
Na Pháp thân chi phối đến đâu, chúng sanh tiếp nhận thì
phát Bồ đề tâm tu hành, ai cũng thành Phật. Với lý giải
ấy, Phật không còn mang hình thức nào cố định, không có
một cái gì không phải là Phật mới là Phật.
Lý giải Pháp thân Tỳ Lô Giá Na
biến chiếu, thể hiện vô tất cả loại hình. Từ loài người
cho đến loài thú, kể cả cây cỏ, đều là Phật. Quan niệm
một Ðức Phật như thế quá bao la, khó nắm bắt.
Từ đó, chuyển sang kinh Pháp Hoa,
đưa ra quan niệm kết hợp Pháp thân Phật của Hoa Nghiêm với
Báo thân Phật, để hình thành một Ðức Phật thường trú,
hiện hữu ở dạng thức gọi là thế gian thường trụ Tam
bảo.
Lý Hoa Nghiêm mà không có giải thích
bổ sung của Pháp Hoa thì dễ làm chúng ta lầm tưởng Pháp
thân Tỳ Lô Giá Na biến chiếu bàng bạc, vô ảnh vô hình.
Nhưng kinh Pháp Hoa đã kéo ý niệm
ấy trở lại thực tế; theo đó, Tỳ Lô Giá Na Pháp thân cũng
phát xuất từ tứ đại ngũ uẩn thân. Vì Ðức Phật cũng
tu tập từ sanh thân tứ đại mà tạo thành Tỳ Lô Giá Na
Pháp thân, và Ngài sử dụng Pháp thân ấy để tác động
ngược lại chúng sanh.
Nói khác, Ngài hiện hữu trên cuộc
đời này, bên trong thân tứ đại hàm chứa một Báo thân
viên mãn. Nghĩa là cuộc sống của Ðức Phật tỏa sáng lòng
từ bao la, đức hạnh cao quý, hiểu biết siêu quần, thể
hiện thành những việc làm cứu đời, lợi ích cho người.
Nhờ đó, chúng sanh mới hướng về Ngài và phát tâm tiến
bước theo con đường giải thoát của Phật vạch ra.
Ðức Phật dùng Báo thân viên mãn
đầy đủ phước đức trí tuệ để làm hạt nhân tạo thành
Pháp thân Tỳ Lô Giá Na Phật. Tỳ Lô Giá Na Pháp thân hay ánh
sáng trí tuệ rọi vào các pháp, điều động các pháp thành
phương tiện giáo hóa của Như Lai, chuyển hóa xã hội đương
thời.
Ta chưa thành Phật vì không có Báo
thân viên mãn, tức chưa đầy đủ phước đức trí tuệ,
nên Pháp thân Tỳ Lô Giá Na Phật của ta không có tác dụng,
gọi là Như Lai tại triền.
Vì vậy, theo tinh thần Pháp Hoa,
việc quan trọng trên bước đường tu là phải nuôi lớn Báo
thân Phật của chính chúng ta, tức nỗ lực tu hành phát triển
hiểu biết, đạo hạnh giống như Phật, bằng với Phật.
Thấm nhuần sâu sắc tinh thần này,
Nhật Liên thánh nhân được nhân dân Nhật kính trọng như
Thượng Hạnh Bồ Tát, là một trong bốn vị Bồ Tát tùng
địa dũng xuất của kinh Pháp Hoa. Ngài đả phá cực mạnh
những ai tu hành mà chỉ lo cầu khẩn ông Phật bên ngoài.
Vì càng chạy theo tìm kiếm cái gì ở ngoài ta, thì càng làm
cho Phật bên trong ta ốm o, gầy mòn. Ngài đưa ra hình ảnh
chim trong lồng lắng nghe tiếng chim bên ngoài hót mà nó hình
dung ra bầu trời bao la, tự do, tươi mát. Chúng ta ví như chim
trong lồng, gia công tu tập theo dấu chân Phật, để đánh
thức được Phật tâm bên trong của chúng ta mới là việc
chính yếu phải thực hiện.
Thiết nghĩ, mặc dù có Phật lực
gia bị cho ta trên bước đường vượt 500 do tuần đường
hiểm, nhưng điều cốt lõi là chúng ta nương theo lực của
Phật để cải tạo thân tâm ta, thăng tiến lên địa vị
hiền thánh, không phải núp bóng Phật để Ngài che chở cho
ta mãi mãi. Chẳng thể có sự chở che của bất cứ vị Thánh
nào lại dành cho những con người ăn bám, giúp đỡ những
tâm hồn hèn mọn.
Với tinh thần huân tu để thành
tựu thân thanh tịnh, hòa hợp, trang nghiêm bằng phước đức,
trí tuệ ở ngay trên cuộc đời này, thể hiện rõ nét ý
nghĩa thường trụ Tam bảo hiện hữu đầy đủ trong mỗi
con người chúng ta.
Tóm lại, trên lộ trình Pháp Hoa,
trở về với chính mình, tiến tu ngõ hầu phát huy đạo hạnh,
tri thức, việc làm vô ngã vị tha, lợi lạc cho người. Theo
thời gian tu học, hành Bồ Tát đạo, đến khi nào thân tâm
chúng ta cũng kết tinh bằng phước trí vẹn toàn, viên mãn
hạnh lợi tha như Ðức Phật, thì chúng ta chính là Phật vậy./.
