Phần
03
Nói
Lý Do Sự Quán
Chính
Văn.-
Nhưng
nếu chỉ tu sự chỉ thì tâm trí chìm xuống, biếng nhác,
không thích thiện pháp (193) , xa rời đại bi, vì vậy mà phải
tu sự quán.
Lược
Giải.-
Những
nhược điểm của sự chỉ mà chính văn nói, thật trái ngược
với chư Phật Bồ tát --trái ngược với đại thừa, là vì
chỉ có một chiều, nên phải sửa chữa bằng sự quán.
Nói
4 Sự Quán
Lược
Giải.-
Chữ
quán, bất cứ quán gì, nhất là quán 4 sự ở đây, thì có
nghĩa xét bằng việc làm, chứ hoàn toàn không phải chỉ có
nghĩa là tư duy, suy ngẫm.
Quán
Pháp Tướng
Chính
Văn.-
Tu
sự quán là xét các pháp hữu vi không thể ngừng lại, phút
chốc đã biến đổi, mọi hiện tượng tâm lý luôn luôn sinh
diệt, và chính sự biến đổi sinh diệt này là lý do của
sự đau khổ. Cũng xét những gì nhớ về quá khứ thì thấp
thoáng như chiêm bao, những gì biết trong hiện tại thì chớp
nháng như điện chớp, những gì nghĩ đến vị lai thì nổi
lên như mây nổi. Lại xét thế gian này cái thân nào cũng
chẳng sạch sẽ gì, dơ bẩn đủ loại, không một chút chi
đáng được ưa thích.
Quán
Đại Bi
Chính
Văn.-
Xét
như vậy rồi, lại nghĩ chúng sinh vô thỉ đến giờ toàn
do sự huân tập của bất giác mà tâm thức sinh diệt, đã
chịu đau khổ lớn lao, nơi thân cũng như nơi tâm; hiện tại
cũng chính là đang có vô số lượng những sự áp bức; còn
vị lai thì đau khổ chưa biết đến ngần nào. Mọi sự đau
khổ ấy khó trút bỏ, khó tách rời, thế mà không hề tỉnh
ngộ. Chúng sinh như vậy thật đáng thương cảm.
Quán
Đại Nguyện
Chính
Văn.-
Suy
nghĩ như vậy, người tu hành tức thì dũng mãnh mà lập thệ
nguyện rộng lớn, nguyện cho lòng mình đừng có mọi sự
phân biệt, khắp cả không gian làm các phước đức, suốt
cả thì gian vận dụng vô số phương cách thích hợp mà cứu
vớt chúng sinh đau khổ và làm cho họ được cái vui đệ
nhất nghĩa của niết bàn.
Quán
Tinh Tiến
Chính
Văn.-
Vì
lập thệ nguyện đến như vậy nên bất cứ lúc nào, bất
cứ chỗ nào, hễ gặp điều thiện là tùy khả năng mà học
mà làm, lòng không biếng nhác.
Song
Tu Chỉ Quán
Chính
Văn.-
Thêm
nữa, nếu chỉ tu tập sự quán thì không xuất sinh tuệ giác
vô phân biệt (194) . Nên lúc nào ngồi thì chuyên tâm tu tập
sự chỉ, còn những lúc khác thì phải quán sát việc gì đáng
làm, việc gì không đáng làm. Đi đứng, nằm dậy, lúc nào
cũng phải song tu chỉ quán, bằng cách nghĩ nhớ rằng các
pháp bản thể bất sinh, lại nghĩ nhớ liền rằng dữ kiện
hội đủ thì hành vi lành dữ và hậu quả vui khổ không sai
không mất; tuy nghĩ nhớ dữ kiện, hành vi và hậu quả là
như vậy, nhưng cũng nghĩ nhớ liền rằng thực chất các pháp
này không thể tìm thấy.
Chỉ
Quán Đối Trị
Chính
Văn.-
Tu
sự chỉ thì sửa chữa nhược điểm của người thường
là bám víu cuộc đời, lại sửa chữa nhược điểm của
nhị thừa là khiếp sợ cuộc đời ấy. Tu sự quán thì sửa
chữa cái lỗi của nhị thừa là không có đại bi, lại sửa
chữa cái lỗi của người thường là không làm việc thiện.
Vì ý nghĩa này nên chỉ với quán không thể tách rời với
nhau, mà phải giúp nhau cho cùng thành tựu. Không thành tựu
cả chỉ quán thì không thể hội nhập tuệ giác bồ đề.
Lược
Giải.-
Coi
đây thì biết nói sự chỉ đối trị lầm lỗi của phàm
phu, còn sự quán đối trị lầm lỗi của nhị thừa, là không
đúng lắm.
Chỉ
Cách Đề Phòng Thoái Chuyển
Chính
Văn.-
Lại
nữa, người mới học tập những pháp hạnh trên đây, mong
ước đạt được sự tin hoàn hảo, nhưng trong lòng lo sợ.
Họ đang ở trong quốc độ Kham nhẫn này nên sợ rằng không
thường gặp được Phật đà để phụng sự hiến cúng thì
sự tin hoàn hảo khó mà thành đạt. Sợ như vậy nên muốn
thoái lui. Thì nên biết đức Như lai có một phương cách đặc
thù để giữ gìn cho sự tin hoàn hảo. Ấy là vận dụng yếu
tố nhất tâm niệm Phật để tùy nguyện sinh đến những
cõi Phật khác, thường được thấy Phật, vĩnh viễn không
còn sa vào các nẻo đường dữ. Như trong kinh dạy rằng ai
chuyên tâm chánh niệm đức A di đà phật ở quốc độ Cực
lạc tọa lạc hướng tây quốc độ này, bao nhiêu thiện pháp
làm được đều hồi hướng để nguyện sinh quốc độ ấy,
thì người ấy quyết định được sinh. Và ở đó thì luôn
luôn thấy Phật nên không bao giờ còn có sự thoái chuyển.
Nếu người ấy biết quán đến chân như pháp thân của đức
A di đà phật (195) , thường xuyên siêng năng tu tập sự quán
ấy, thì tuyệt đối được sinh quốc độ của ngài, vì tu
tập như vậy là đứng vào chánh định Chân như.
Lược
Giải.-
Sự
sinh quốc độ Cực lạc có 2. Một là sinh đến quốc độ
ấy. Hai là thể hiện quốc độ ấy ngay nơi quốc độ này,
"đức A di đà phật dùng thần lực làm cho sống trong ngũ
trược ác thế mà không khác gì sống trong thế giới Cực
lạc" (Chính 12/337).
Phần
Khuyên Tu
Chính
Văn.-
Tư
tưởng đại thừa như thế này là kho tàng bí mật của Phật
mà tôi đã trình bày tổng quát. Đối với kho tàng bí mật
ấy (196) , người nào muốn tin chính xác, hết phỉ báng, đi
vào đường đi đại thừa, thì nên nắm giữ luận này trong
trí, cứu xét và thực tập, để cuối cùng đạt đến tuệ
giác vô thượng.
Ai
nghe tư tưởng đại thừa này mà không khiếp sợ, thì biết
người ấy chắc chắn thừa kế dòng giống của Phật, được
Phật phán quyết làm Phật (197) . Giả sử có người giáo
hóa chúng sinh đầy cả đại thiên thế giới đều biết làm
mười thiện nghiệp, và người khác, chỉ trong thì gian một
bữa ăn suy nghĩ chính xác tư tưởng đại thừa này, thì công
đức người này hơn công đức người trước đến nỗi không
thể ví dụ để mô tả. Người nào học hỏi và ghi nhớ
luận văn này, quán sát và tu tập trong một ngày đêm đi nữa,
công đức đạt được cũng siêu việt số lượng và giới
hạn, không thể nói hết. Dầu chư Phật mười phương ngài
nào cũng ca tụng công đức người ấy đến vô số thời
kỳ vô số, cũng không cùng tận. Tại sao như vậy? Vì công
đức chân như không cùng tận nên công đức người ấy cũng
không cùng tận. Ngược lại, đối với tư tưởng đại thừa
trong luận văn này, ai mạt sát, phủ nhận, thì tội báo họ
phải chịu là trải qua vô lượng thời kỳ lãnh chịu khổ
sở lớn lao. Do vậy, hãy tín ngưỡng, đừng phỉ báng -- Đừng
làm cái việc rất hại mình lại hại người khác, hủy diệt
dòng giống của Phật pháp tăng. Bởi lẽ do tư tưởng đại
thừa này mà các đức Như lai đã thực hiện niết bàn tối
thượng, do tư tưởng đại thừa này mà các vị Bồ tát sẽ
hội nhập tuệ giác Phật đà.
Phải
biết các vị Bồ tát trong quá khứ đã nhờ tư tưởng đại
thừa này mà đạt được đức tin trong sáng, các vị Bồ
tát trong hiện tại đang nhờ tư tưởng đại thừa này mà
đạt được đức tin trong sáng, các vị Bồ tát trong vị
lai sẽ nhờ tư tưởng đại thừa này mà đạt được đức
tin trong sáng. Vì lý do ấy, mọi người nên siêng năng tu học
tư tưởng đại thừa này.
Lược
Giải.-
Ngữ
khí phần này có phần là ngữ khí đề cao. Thế nhưng không
phải đề cao vô lý.
Hồi
Hướng
Chính
Văn.-
Nghĩa
lý căn bản (198)
của
đức Như lai,
con
đã tùy thuận (199)
trình
bày tổng quát.
Con
nguyện hồi hướng (200)
đúng
như chân như,
đem
lại ích lợi
cho
bao chúng sinh.
Mở
Đầu
Kính
lạy Tam bảo
khắp
cả mười phương:
Phật
là các đấng
làm
thì hơn hết
biết
thì khắp cả
thân
thì vô hạn,
từ
bi cứu hộ
tất
cả thế gian.
Pháp
là thể tướng
của
chính thân Phật,
tức
biển pháp tánh
chân
như phi ngã.
Tăng
là các vị
tu
tập chính xác
kho
tàng công đức
của
Pháp nói trên.
Con
viết luận này
để
cho chúng sinh
diệt
trừ hoài nghi
loại
bỏ chấp lầm,
có
thể phát sinh
đức
tin đại thừa
làm
cho giống Phật
không
bị mất đi.
Thuyết
Trình
Có
một tư tưởng hệ có thể phát sinh đức tin đại thừa nên
phải nói. Nói bằng năm phần: phần một là lý do, phần hai
là chủ thuyết, phần ba là giải thích, phần bốn là cách
tu, phần năm là khuyên tu.
Phần
Lý Do
Trước
hết nói phần lý do.
Hỏi,
vì lý do gì mà trước thuật Khởi tín luận? Đáp, lý do ấy
có tám. Một là lý do tổng quát, là muốn làm cho mọi người
thoát ly khổ não đủ thứ, đạt được yên vui toàn hảo,
chứ không phải mong cầu danh lợi và tôn kính của thế nhân.
Hai là muốn giải thích nghĩa lý căn bản của đức Như lai
để làm cho mọi người lý giải chính xác, không lầm lẫn.
Ba là muốn làm cho những người thiện căn thuần thục đủ
sức tiếp nhận đại thừa, không thoái chuyển đức tin. Bốn
là muốn làm cho những người thiện căn kém cỏi tu tập đức
tin. Năm là muốn chỉ phương cách thích hợp để loại trừ
những chướng ngại do nghiệp dữ gây ra, khéo giữ tâm trí,
tách rời ngu si, ngạo mạn, thoát khỏi mạng lưới của bao
sự tác hại. Sáu là muốn chỉ cách tu tập về chỉ và quán
để sửa chữa lầm lỗi của tâm trí người thường và nhị
thừa. Bảy là muốn chỉ cách chuyên nhất tâm niệm để sinh
trước Phật đà thì quyết định không còn thoái chuyển đức
tin. Tám là muốn chỉ lợi ích để khuyến khích tu hành. Vì
những lý do như vậy nên phải trước thuật Khởi tín luận.
Hỏi,
trong kinh văn đã có đầy đủ những điều mà những lý do
trên nêu lên, cần gì phải lặp lại bằng luận văn này?
Đáp, trong kinh văn tuy có đầy đủ những điều ấy, nhưng
phải lặp lại bằng luận văn này là vì mọi người thì
khả năng không đồng đẳng, yếu tố để tiếp nhận và
lý giải cũng khác nhau. Như khi đức Như lai còn ở đời,
người nghe thì khả năng lanh lợi, người nói là đức Như
lai thì thân và tâm đều siêu việt, nên âm thanh toàn hảo
một khi phát ra là khả năng khác nhau mà lý giải đồng đẳng,
như thế thì không cần đến luận văn. Nhưng sau khi đức
Như lai nhập diệt, có người đem trí lực của mình nghe kinh
văn nhiều mới được lý giải; có người cũng đem trí lực
của mình nhưng nghe kinh văn ít mà được lý giải phong phú;
có người tự mình không có trí lực để hiểu kinh văn, phải
nhờ luận văn phong phú mới được lý giải; có người cũng
tự mình không có trí lực để hiểu kinh văn, nhưng cho luận
văn phong phú là phiền phức, chỉ thích nắm lấy một cách
tổng quát luận văn nào văn tự ít mà nghĩa lý đủ mới
lý giải được. Chính vì những người sau hết ấy mà có
luận văn này. Luận văn này muốn bao gồm tổng quát nghĩa
lý vô biên của chánh pháp phong phú, vĩ đại và sâu xa của
đức Như lai, nên phải viết ra.
Phần
Chủ Thuyết
Nói
phần lý do rồi, bây giờ nói phần chủ thuyết.
Đại
thừa mà nói tổng quát thì có hai: một là bản thân của
đại thừa, hai là ý nghĩa của bản thân ấy. Bản thân của
đại thừa thì chính là Tâm chúng sinh. Tâm ấy bao gồm toàn
thể pháp thế gian và pháp xuất thế, nên căn cứ Tâm ấy
mà biểu thị đại thừa: mặt chân như của Tâm ấy biểu
thị về thể của đại thừa, mặt sinh diệt của Tâm ấy
biểu thị về thể tướng dụng của đại thừa. Ý nghĩa
của bản thân đại thừa thì chính là ba ý nghĩa trên: một
là thể vĩ đại, là chân như nhất quán bất biến; hai là
tướng vĩ đại, là Như lai tạng đủ mọi tánh đức; ba là
dụng vĩ đại, là xuất sinh toàn bộ nhân và quả về thiện
của thế gian và xuất thế. Hết thảy Phật đà đã vận
dụng và hết thảy Bồ tát đang vận dụng cái Tâm như vậy
mà đạt đến địa vị Như lai.
Phần
Giải Thích
Nói
phần chủ thuyết rồi, bây giờ nói phần giải thích.
Giải
thích chủ thuyết nói trên bằng ba tiết mục: tiết mục một
là chỉ thị nghĩa lý chính xác về Tâm, tiết mục hai là
sửa chữa kiến thức sai lầm về Tâm, tiết mục ba là phân
tích sắc thái phát huy về Tâm.
Chỉ
thị nghĩa lý chính xác về Tâm là Tâm có hai mặt: mặt chân
như và mặt sinh diệt. Mặt nào cũng bao quát toàn thể các
pháp, tại sao, vì hai mặt như vậy không phải tách rời lẫn
nhau.
Chân
như của Tâm là pháp tánh đồng nhất, cơ sở của tiết mục
giáo pháp Phật dạy về khái niệm vĩ đại và tổng quát.
Pháp tánh ấy là tâm thể phi sinh diệt. Hết thảy các pháp
chỉ do phân biệt mà có sai biệt, tách rời phân biệt thì
đối tượng cũng không có. Do vậy mà biết các pháp xưa nay
phi ngôn ngữ, phi văn tự, phi nhận thức, tuyệt đối nhất
quán, không hề chuyển biến, không thể phá hủy, toàn là
tâm thể đồng nhất nên mệnh danh chân như. Mọi ngôn ngữ
đều không thực chất, chỉ tùy phân biệt chứ không có gì
có thể thủ đắc. Gọi là chân như thì cũng không phải là
một đối tượng, mà là ngôn ngữ tột đỉnh, do ngôn ngữ
ấy mà hủy bỏ ngôn ngữ. Nhưng chân như thì phi hủy bỏ,
vì các pháp toàn là chân, lại phi xây dựng, vì các pháp toàn
là như. Phải hiểu các pháp phi diễn tả, phi phân biệt, đó
là chân như.
Hỏi,
chân như như vậy thì chúng sinh làm sao thích ứng mà hội
nhập? Đáp, nếu biết các pháp tuy diễn tả mà siêu việt
diễn tả và đối tượng diễn tả, tuy phân biệt mà siêu
việt phân biệt và đối tượng phân biệt, thì thế là thích
ứng; tách rời phân biệt thì thế là hội nhập.
Thêm
nữa, chân như mà phân tách theo ngôn ngữ thì có hai mặt:
một là Không một cách đúng như sự thật, vì biểu thị
thật thể một cách trọn vẹn; hai là Có một cách đúng như
sự thật, vì thật thể sung mãn mọi phẩm chất sẵn có mà
thuần túy.
Không
một cách đúng như sự thật là chân như xưa nay không thích
hợp với mọi sự ô nhiễm, vì chân như thì phi phạm trù
đối kháng nhau, siêu phân biệt không chính xác. Hãy nhận
thức chân như phi khẳng định, phi phủ định, phi cả khẳng
định phủ định, phi không khẳng định phủ định ; phi đồng
nhất, phi biệt lập, phi cả đồng nhất biệt lập, phi không
đồng nhất biệt lập. Nói tổng quát, chúng sinh thì hay phân
biệt, phân biệt liền liền và đủ cách, nhưng mọi sự phân
biệt ấy toàn không thích hợp với chân như, nên nói là Không.
Như vậy tách rời phân biệt thì thật không có gì phải làm
cho không đi.
Có
một cách đúng như sự thật là thật thể đã không vì không
phân biệt, thật thể ấy chính là tâm thể chân như, bất
biến, sung mãn mọi sự trong sáng, nên gọi là Có. Có như
vậy cũng không phải là cái có có thể thủ đắc, vì đó
là lĩnh vực siêu việt phân biệt mà thực chứng mới thích
ứng.
Sinh
diệt của Tâm là do Như lai tạng mà có tâm sinh diệt. Tâm
sinh diệt ấy hóa hợp bất diệt và sinh diệt một cách không
phải đồng nhất cũng không phải biệt lập, và gọi là a
lại da thức. A lại da thức có hai mặt, bao gồm và phát sinh
tất cả các pháp; hai mặt ấy là tuệ giác và bất giác.
Tuệ
giác là tâm thể tách rời phân biệt. Tâm thể tách rời phân
biệt ấy chính là pháp tánh đồng nhất, đồng đẳng không
gian, phổ biến toàn thể --là pháp thân bình đẳng mà các
đức Như lai đã chứng ngộ. Chính pháp thân này được gọi
là tuệ giác vốn có. Nhưng gọi như vậy chỉ vì đối với
tuệ giác mới có, mà tuệ giác mới có thì đồng nhất với
tuệ giác vốn có.
Tuệ
giác mới có là do tuệ giác mà có bất giác, giác ngộ cái
bất giác ấy thì gọi là tuệ giác mới có. Tuệ giác mới
có này thấu triệt tâm thể thì gọi là tuệ giác đã triệt
để, chưa thấu triệt tâm thể thì gọi là tuệ giác chưa
triệt để. Việc này thế nào? Trước tiên là người thường,
giác ngộ phân biệt trước là ác nên chế ngự phân biệt
sau không cho nổi lên, như vậy tuy cũng gọi là tuêể giác
mà vẫn bất giác. Thứ hai là các vị nhị thừa và Bồ tát
mới phát tâm, giác ngộ cái phân biệt mâu thuẫn với tâm
thể, nên chỉ theo cái phân biệt không mâu thuẫn, như vậy
là xả bỏ sự cố chấp của phân biệt thô nhất, nên gọi
là tuệ giác tương tự. Thứ ba là các vị Bồ tát hội nhập
pháp thân, giác ngộ cái phân biêểt bám trụ tâm thể, nên
chỉ theo cái phân biệt không bám trụ, như vậy là xả bỏ
cái phân biệt thô nhâắt, nên gọi là tuệ giác tùy phần.
Sau hết là các vị Bồ tát tận cùng địa vị, hoàn bị cách
tu, thích ứng tối hậu nên giác ngộ khởi điểm nơi tâm
thể -- nhưng tâm thể đâu có cái khởi điểm ấy, chỉ vì
tách rời phân biệt nhỏ nhất thì thấy được tâm thể,
tâm thể vĩnh viễn trong sáng, nên gọi là tuệ giác triệt
để. Do bốn trạng thái trên đây mà khế kinh đã dạy, rằng
ai biết chiêm nghiệm sự siêu việt phân biệt thì thế là
hướng về tuệ giác Phật đà.
Nói
tâm thể phát khởi, nhưng thật ra không có khởi điểm. Nói
khởi điểm thì chính là sự không còn phân biệt. Do vậy
mà chúng sinh không được gọi là tuệ giác, vì lẽ xưa nay
chúng sinh phân biệt liên tục, chưa hề tách rời phân biệt,
và được gọi đó là sự bất giác có từ vô thỉ. Nếu
thực hiện được sự tách rời phân biệt thì giác ngộ trạng
thái phát sinh, tồn tại, dị biệt và hủy diệt của tâm
tướng, vì sự tách rời phân biệt thì đồng đẳng. Nên
thật ra không có cái tuệ giác mới có nào khác, vì nó có
cùng lúc và không độc lập với bốn trạng thái, trước
sau đều là tuệ giác đồng nhất.
Thêm
nữa, do loại trừ sự bất giác ô nhiễm mà tuệ giác vốn
có có hai sự trạng không tách rời với Nó. Hai sự trạng
ấy là tuệ giác trong sáng và hoạt dụng siêu việt.
Tuệ
giác trong sáng là nhờ sức mạnh của Pháp huân tập mà tu
hành một cách chính xác, hoàn thiện phương cách tu hành nên
phá thức hóa hợp, diệt tâm liên tục, pháp thân hiển lộ,
tuệ giác thuần khiết. Ý nghĩa này thế nào? Mọi hiện trạng
tâm thức toàn là bất giác, mà bất giác thì không tách rời
tâm thể tuệ giác, nên không phải có thể hủy diệt hay không
thể hủy diệt. Nhưng, ví như nước đại dương vì gió mà
nổi sóng, sóng với gió động lên với nhau mà tính ướt
không đồng, nên gió ngừng thì sóng lặng mà tính ướt y
nguyên. Tâm thể trong sáng của chúng sinh cũng vậy, vì bất
giác mà động tâm dụng (tâm dụng với bất giác cùng không
định thức, không biệt lập), nhưng tâm thể không biến động.
Nên hủy diệt là bất giác hủy diệt thì tâm dụng hủy diệt
mà tâm thể bất diệt.
Hoạt
dụng siêu việt là chính tâm thể trong sáng hoạt hiện mọi
sự siêu việt và tinh tế: vô biên công đức thường không
gián đoạn hay tiêu ma, tùy khả năng của chúng sinh mà tự
nhiên thích ứng, biểu hiện đủ mọi dạng thức, làm cho
ai cũng thu đạt ích lợi.
Nói
thêm về thể tính của tuệ giác thì có bốn sự vĩ đại,
đồng đẳng không gian và in như đài gương trong sáng. Một
là đài gương Không một cách đúng như sự thật, là tách
rời hoàn toàn lĩnh vực phân biệt, vì là phi đối tượng,
phi nhận thức. Hai là đài gương Nhân tố huân tập cho chúng
sinh, tức là Có một cách đúng như sự thật: toàn thể vũ
trụ biểu hiện ở đó, không xuất ra hay nhập vào, không
biến thể hay hủy diệt, toàn là tâm thể đồng nhất và
bất biến -- các pháp toàn là tâm thể mà tâm thể lại không
nhiễm mọi sự nhiễm ô, tuệ giác bất động, nên sung mãn
phẩm chất thuần khiết, làm nhân tố tác động cho chúng
sinh tu hành. Ba là đài gương Tâm thể siêu thoát mọi chướng
ngại, là chính sự Có một cách đúng như sự thật nói trên
siêu thoát phiền não chướng và sở tri chướng, tách rời
trạng huống hóa hợp với nhiễm pháp nên tuệ giác thuần
khiết, trong suốt. Bốn là đài gương Duyên tố huân tập
cho chúng sinh, là Tâm thể siêu thoát nói trên, bằng sự biểu
hiện tùy tâm mà soi sáng một cách cùng khắp cho tâm thức
chúng sinh, làm duyên tố hỗ trợ cho chúng sinh tu hành.
Bất
giác là không biết một cách đúng như sự thật về chân
như đồng nhất. Do sự bất giác này mà có phân biệt. Như
vậy phân biệt không phải biệt lập, không tách rời tuệ
giác vốn có. Tựa như kẻ lạc đường, vì có phương hướng
mới có sự lạc đường, không có phương hướng thì sự
lạc đường cũng không; chúng sinh cũng vậy, do tuệ giác mà
có bất giác, không tuệ giác thì cũng không bất giác. Do sự
phân biệt của bất giác có cái khả năng biết danh từ và
ý nghĩa, nên được nói cho về tuệ giác; nếu không có sự
phân biệt của bất giác thì cũng không có cái tuệ giác để
có thể nói đến.
Thêm
nữa, do bất giác mà phát sinh ba trạng thái không tách rời
với nó. Một là năng động, là bất giác thì vọng động,
và gọi là nghiệp; giác thì không vọng động, vọng động
thì khổ não, vì hậu quả không tách rời nguyên nhân. Hai
là năng kiến, là vọng động chuyển thành nhận thức, không
vọng động thì nhận thức cũng không. Ba là năng hiện, là
nhận thức hình thành đối cảnh, tách rời nhận thức thì
đối cảnh cũng không.
Rồi
do đối cảnh hỗ trợ mà phát sinh sáu trạng thái nữa. Một
là phân biệt, là phân biệt đối cảnh cái dễ ưa cái dễ
ghét. Hai là liên tục, là do phân biệt mà phát sinh khổ vui,
làm cho cảm giác liên tục. Ba là cố thủ, là do sự liên
tục mà bám víu đối cảnh, khổ vui giữ mãi trong lòng. Bốn
là từ ngữ, là sự cố thủ hình thành ngữ văn. Năm là động
tác, là từ ngữ tạo ra đủ loại hành vi. Sáu là khỗ não,
là hành vi buộc phải nhận lấy hậu quả, không còn tự do.
Hãy
nhận thức rằng bất giác phát sinh mọi sự ô nhiễm, bởi
vì mọi sự ô nhiễm toàn là biểu hiện của bất giác.
Giữa
tuệ giác với bất giác có hai trạng huống là đồng nhất
và dị biệt.
Đồng
nhất là như mọi thứ đồ gốm toàn là đất mịn, mọi sự
huyễn dụng, tuệ giác cũng như bất giác, toàn là chân như.
Nên trong kinh căn cứ ý nghĩa này mà nói hết thảy chúng sinh
xưa nay thường nhập niết bàn bồ đề ; niết bàn bồ đề
không phải là cái sửa lại, không phải là cái làm ra, tuyệt
đối không phải thủ đắc. Bồ đề niết bàn cũng không
phải sắc tướng; thấy có sắc tướng thì đó là huyễn
dụng của Phật đà biểu hiện theo huyễn nghiệp của chúng
sinh, chứ không phải là sắc tướng có một cách đúng như
sự thật của tuệ giác, bởi vì sắc tướng này của tuệ
giác thì không thể thấy được.
Dị
biệt là như mọi thứ đồ gốm không có cái nào đồng nhất
với cái nào, tuệ giác với bất giác là huyễn dụng khác
nhau, vì khác nhau là đặc tính của huyễn dụng.
Yếu
tố sinh diệt là, ở chúng sinh, do tâm mà chuyển ra ý và ý
thức. Ý nghĩa này thế nào? Do a lại da mà có bất giác năng
kiến, năng hiện, cố thủ đối cảnh, phân biệt liên tục,
như vậy gọi là ý.
Ý
như vậy có năm tên. Một, tên là động thức, là sự năng
động do bất giác. Hai, tên là chuyển thức, là sự năng kiến
do năng động. Ba, tên là hiện thức, là đối cảnh do năng
kiến hình thành -- Như gương sáng hiện ra hình ảnh, hiện
thức cũng vậy, năm đối cảnh đối diện là biểu hiện,
không có trước sau, vì hiện thức lúc nào cũng tự chuyển
động liên tục. Bốn, tên là phân biệt thức, là phân biệt
cái đáng ghét, cái đáng ưa. Năm, tên là tương tục thức,
là phân biệt liên tục -- Chính sự liên tục này duy trì,
làm cho không mất những hành vi thiện ác có từ bao đời
quá khứ, lại thành thục, làm cho không sai những hậu quả
vui khổ trong hiện tại vị lai; và ngay trong hiêển tại, chính
tương tục thức làm cho những gì đã qua thốt nhiên nhớ
đến, những gì chưa đến đột nhiên nghĩ ra.
Do
vậy mà ba cõi hư ảo, duy tâm chuyển biến, rời tâm thì không
cả sáu cảnh. Ý nghĩa này thế nào? Các pháp toàn do tâm thức
chuyển biến, do phân biệt mà hình thành. Như vậy mọi sự
phân biệt chỉ là tự phân biệt lấy tâm mình. Nhưng Tâm
không phải là sự phân biệt như vậy, không phải là đối
tượng để thủ đắc. Hãy nhận thức rằng các pháp thuộc
lĩnh vực chúng sinh toàn do bất giác của chúng sinh mà có
và còn. Các pháp ấy như bóng trong gương, không có thực thể,
duy tâm vọng hiện: tâm sinh thì pháp sinh, tâm ngừng thì pháp
ngừng.
Bây
giờ nói đến ý thức. Thì chính tương tục thức nói trên
mà người thường cố chấp càng sâu, chấp tự ngã, chấp
ngã sở, chấp lấy đủ cách, vin níu mọi sự, bủa rộng
khắp cả sáu thứ đối cảnh, nên tên là ý thức, cũng tên
phân ly thức, lại tên phân biệt sự thức. Thức này được
lớn thêm là do kiến và ái.
Nhưng
do bất giác huân tập mà phát khởi nhiễm tâm, điều ấy
không phải người thường biết được, tuệ giác nhị thừa
cũng không thấu suốt. Phải do các vị Bồ tát từ khi sự
tin hoàn hảo thì học tập quán sát, đến khi hội nhập pháp
thân thì biết được ít phần; nhưng cho đến Bồ tát tận
cùng địa vị cũng vẫn chưa biết được triệt để. Biết
được triệt để thì chỉ có địa vị Phật đà. Tại sao
như vậy? Vì tâm thể trong sáng mà có bất giác, vì bất giác
mà có nhiễm tâm, có nhiễm tâm mà tâm thể vẫn bất biến,
sự thể như vậy chỉ Phật thấu triệt, rằng tâm thể siêu
việt phân biệt nên gọi là bất biến, không thấu triệt
tâm thể ấy mà nổi lên phân biệt thì gọi là bất giác.
Nhiễm
tâm có sáu thứ. Một là sự cố chấp, là cái được hủy
diệt ở địa vị nhị thừa và địa vị Bồ tát sự tin
hoàn hảo. Hai là sự liên tục, là cái được hủy diệt dần
dần từ địa vị Bồ tát sự tin hoàn hảo, cho đến được
hủy diệt trọn vẹn ở địa vị Bồ tát tuệ giác trong suốt.
Ba là sự phân biệt, là cái được hủy diệt dần dần từ
địa vị Bồ tát giới pháp hoàn hảo, cho đến được hủy
diệt trọn vẹn ở địa vị Bồ tát phương tiện vô tướng.
Bốn là sự năng hiện, là cái được hủy diệt ở địa
vị Bồ tát tự tại với cảnh. Năm là sự năng kiến, là
cái được hủy diệt ở địa vị Bồ tát tự tại với tâm.
Sáu là sự năng động, là cái được hủy diệt ở địa
vị Bồ tát tận cùng địa vị, nhập vào địa vị Như lai.
Nói tóm, sự bất giác tâm thể từ địa vị sự tin hoàn
hảo thì học tập hủy diệt, đến địa vị tuệ giác trong
suốt thì hủy diệt từng phần, cho đến địa vị Như lai
thì hủy diệt trọn vẹn.
Trong
sáu nhiễm tâm trên đây, ba thứ trước là loại nhiễm tâm
có thích ứng, ba thứ sau là loại nhiễm tâm không thích ứng.
Có thích ứng là phân biệt của tâm, khi dơ bẩn khi trong sáng
khác nhau, khi nào nhận thức với đối tượng cũng tương
đồng. Không thích ứng là bất giác của tâm, liên tục chứ
không khác nhau, khi nào nhận thức với đối tượng cũng bất
đồng.
Thêm
nữa, nhiễm tâm thì gọi là phiền não chướng, chướng ngại
cho cái trí căn bản là trí hội nhập chân như; còn bất giác
thì gọi là sở tri chướng, chướng ngại cho cái trí sự
dụng là trí toàn giác vạn hữu. Lý do là vì nhiễm tâm thì
năng kiến, năng hiện, cố thủ đối cảnh, trái với tâm
thể đồng đẳng; và vì các pháp bản lai bình lặng, bất
giác trái với đặc tính ấy nên không thể thích ứng mà
hiểu biết các loại sự thể trong lĩnh vực thế gian.
Sắc
thái sinh diệt thì có hai loại, một là dễ thấy, là loại
có thích ứng; hai là khó thấy, là loại không thích ứng.
Có những sắc thái dễ thấy nhất trong loại dễ thấy thì
thuộc lĩnh vực của người thường; có những sắc thái khó
thấy hơn trong loại dễ thấy, và có những sắc thái dễ
thấy hơn trong loại khó thấy, thì toàn là lĩnh vực của
Bồ tát; còn những sắc thái khó thấy nhất trong loại khó
thấy thì đó là lĩnh vực của Phật đà.
Tất
cả hai loại sinh diệt này toàn là có vì bất giác huân tập:
vì nhân tố và vì duyên tố - nhân tố là bất giác, duyên
tố là đối cảnh do bất giác hình thành. Nhân tố diệt thì
duyên tố diệt: nhân tố diệt là loại không thích ứng diệt,
duyên tố diệt là loại có thích ứng diệt. Hỏi, tâm diệt
thì làm sao không mất hẳn? không mất hẳn thì làm sao nói
diệt hoàn toàn? Đáp, diệt là tâm tướng diệt, không phải
tâm thể diệt. Như nước do gió mà nổi sóng, gió lặng thì
sóng ngừng mà nước không mất: nước không mất nên không
có sự mất hẳn. Chúng sinh cũng vậy, vì bất giác mà vọng
động, bất giác hết thì vọng động không còn, chứ không
phải tâm thể không còn. Không phải tâm thể không còn nên
không có sự mất hẳn. Nên diệt là bất giác diệt thì tâm
tướng diệt mà tâm thể bất diệt.
Thêm
nữa, có bốn pháp liên quan đến sự huân tập làm cho nhiễm
pháp và tịnh pháp liên tục. Một là tịnh thể, tức là chân
như. Hai là nhiễm nhân, tức là bất giác. Ba là vọng tâm,
tức là động thức. Bốn là vọng cảnh, tức là sáu cảnh.
Huân
tập nghĩa là ví như y phục không có hơi gì, nhưng huân tập
bằng thứ có hơi gì thì y phục có hơi của thứ ấy. Ở
đây cũng vậy, chân như không có sắc thái ô nhiễm, nhưng
bất giác huân tập thì có sắc thái ô nhiễm ; bất giác không
có hoạt dụng trong sáng, nhưng chân như huân tập thì có hoạt
dụng trong sáng.
Nhiễm
pháp được huân tập liên tục như thế nào? Vì có chân như
nên có bất gíac, vì có bất giác (nhân tố của nhiễm pháp)
nên huân tập lại chân như, vì có sự huân tập này nên có
vọng tâm; vì có vọng tâm nên huân tập lại bất giác, làm
cho bất giác càng bất giác chân như nên hình thành vọng cảnh
; vì có vọng cảnh (duyên tố của nhiễm pháp) nên huân tập
lại vọng tâm, làm cho vọng tâm phân biệt, cố thủ, tạo
nghiệp, chịu khổ.
Trong
đây, vọng cảnh huân tập làm cho một, lớn thêm phân biệt,
và hai, lớn thêm cố thủ; vọng tâm huân tập làm cho một,
củng cố động thức (làm cho La hán, Duyên giác và Bồ tát
chịu cái khổ sinh diệt), và hai, da tăng phân biệt sự thức
(làm cho người thường chịu cái khổ nghiệp buộc) ; bất
giác huân tập làm cho một, lớn thêm bản thân (hoàn thành
động thức) và hai, xuất ra kiến ái (hoàn thành phân biệt
sự thức).
Tịnh
pháp được huân tập liên tục như thế nào? Vì có chân như
nên huân tập bất giác, do sức mạnh của sự huân tập này
mà làm cho vọng tâm chán cái khổ sinh tử và cầu cái vui
niết bàn. Vì vọng tâm có sự chán và cầu này mà huân tập
lại chân như, làm cho chúng sinh tự tín chân như, nhận thức
vọng tâm, không theo vọng cảnh, tu pháp viễn ly. Nghĩa là
vì biết một cách đúng như sự thật rằng vọng cảnh không
thật, nên vận dụng mọi phương cách mà tu tập thích hợp
chân như, chứ không cố thủ và không phân biệt vọng cảnh
nữa; cho đến nhờ sức mạnh của sự huân tập này lâu ngày
mà bất giác hủy diệt, bất giác hủy diệt nên tâm không
vọng động, tâm không vọng động nên vọng cảnh diệt theo:
nhân tố và duyên tố diệt hết như vậy nên tâm tướng diệt
cả, và gọi là thực hiện niết bàn, thành tựu diệu dụng.
Ở
đây, vọng tâm huân tập là một, ý thức huân tập, làm cho
người thường và nhị thừa chán cái khổ sinh tử, tùy năng
lực mà tiệm tiến về tuệ giác vô thượng; và hai, ý huân
tập, làm cho các vị Bồ tát nổi lên tâm chí dũng mãnh, mãnh
tiến đến niết bàn vô thượng. Còn chân như huân tập là
một, thể và tướng huân tập, và hai, dụng huân tập.
Thể
và tướng của chân như huân tập là vô thỉ đến giờ, chân
như sung mãn tánh đức thuần túy và sung mãn hoạt dụng siêu
việt (là khả năng hoạt hiện mọi sự đặc thù), chính vì
có hai sự sung mãn này mà chân như thường xuyên huân tập,
và sự huân tập ấy có sức mạnh nên làm cho chúng sinh chán
cái khổ sinh tử và cầu cái vui niết bàn, với sự tự tin
rằng mình có tâm thể chân như nên phát huy tâm thể ấy và
tu hành tâm thể ấy.
Hỏi,
nếu nói như vậy thì ai cũng có chân như và sự huân tập
của chân như, tại sao có người tin như thế, có người không
tin như thế, lại còn trước sau khác nhau nữa? Lẽ ra ai cũng
cùng lúc tự biết mình có chân như mà tinh tiến tu tập phương
pháp thích nghi và đồng đẳng hội nhập niết bàn vô thượng
mới phải. Đáp, chân như đồng nhất nhưng bất giác quá
nhiều. Từ gốc đến ngọn, đặc tính bất giác là khác nhau
vì nặng nhẹ bất đồng; với số lượng nhiều hơn cát sông
Hằng, những phiền não thượng hạng đều do bất giác mà
phát sinh khác nhau, những phiền não thuộc hai loại ngã kiến
và ngã ái cũng do bất giác mà xuất phát bất đồng. Bao nhiêu
phiền não trên đây cùng do bất giác phát sinh, trước sau
khác nhau, và số lượng vô lượng đến nỗi chỉ đức Như
lai mới biết hết. Do vậy mà làm cho người có tin người
không tin, và trước sau khác nhau.
Thêm
nữa, theo Phật pháp thì cái gì cũng phải có nhân tố và
duyên tố, nhân duyên hội đủ mới được hoàn thành. Như
tính lửa trong cây củi là nhân của lửa, nhưng nếu không
biết, cũng không dùng cách mà lấy, thì cây củi không thể
tự cháy lên. Chúng sinh cũng vậy, dẫu có nhân tố chính yếu
là sức mạnh huân tập của chân như, nhưng nếu không gặp
Phật đà, Bồ tát và Thiện hữu làm duyên tố cần yếu,
thì không thể tự diệt phiền não mà nhập niết bàn; trường
hợp khác, dầu có duyên tố cần yếu làm sức mạnh ở ngoài,
nhưng nếu chưa có sức mạnh ở trong là sự huân tập của
chân như, thì cũng không thể hoàn toàn chán khổ sinh tử,
cầu vui niết bàn. Thế nên nhân duyên phải đủ cả -- phải
tự có nội lực của chân như huân tập, lại được nguyện
lực của Phật đà Bồ tát từ bi hộ trì, mới biết chán
cái khổ của sinh tử, mới biết tin cái vui của niết bàn,
mới biết tu những điều lành căn bản; rồi nhờ những điều
lành này thuần phục nên gặp được chư vị Phật đà Bồ
tát chỉ dạy, thuyết phục, khuyến khích và tán thưởng,
mới đi thẳng một cách mau lẹ đến tuệ giác niết bàn.
Dụng
của chân như huân tập là duyên tố ngoại lực vừa nói ở
trên. Duyên tố này nhiều lắm, đại khái có hai, một là
duyên tố bị diệt, hai là duyên tố đồng đẳng. Duyên tố
dị biệt là đối với những người đã có nhân tố nội
lực thì từ khi họ mới phát tâm cầu được toàn giác cho
đến lúc họ được thành bậc toàn giác, trong thì gian ấy
chư vị Phật đà Bồ tát hoặc hiện làm thân nhân như cha
mẹ bà con, hoặc hiện làm người cung cấp hay kẻ phục dịch,
hoặc hiện làm bạn tốt, hoặc hiện làm kẻ thù, hoặc hiện
làm bốn sự nhiếp hóa; nói tổng quát, các ngài làm vô số
duyên tố, xuất từ tâm nguyện đại bi của các ngài và thành
sức mạnh huân tập cho những người ấy, làm cho họ lớn
thêm điều lành, thấy nghe hay hoài niệm đều được lợi
ích. Duyên tố dị biệt như vâểy có hai loại là một, loại
mau chóng, làm cho mau chóng được giải thoát, và hai, loại
lâu ngày, làm cho lâu ngày cũng giải thoát; phân tích nữa
thì hai loại trên lại có hai loại là một, làm cho tăng thêm
pháp hạnh, và hai, làm cho tiếp nhận chánh pháp. Duyên tố
đồng đẳng là chư vị Phật đà Bồ tát đều nguyện cứu
độ chúng sinh, nên huân tập cho chúng sinh một cách tự nhiên,
thường xuyên và không rời. Nghĩa là do sức mạnh của tuệ
giác đồng thể, các ngài tùy chúng sinh nên thấy nghe và nên
hoài niệm như thế nào thì hiện làm những việc thích hợp,
do vậy mà trong kinh đã nói, rằng hễ có định lực thì ai
cũng thấy Phật cả.
Thể
tướng dụng của chân như huân tập cho chúng sinh như trên
đây chia ra hai loại. Một là chưa thích ứng, là loại làm
cho người thường, các vị nhị thừa, các vị Bồ tát mới
phát tâm, được ý và ý thức huân tập nên dựa vào tín
lực mà tu hành, chứ chưa được cái trí vô phân biệt thích
ứng với thể của chân như, chưa được cái tu vô công dụng
thích ứng với dụng của chân như. Hai là đã thích ứng,
là loại làm cho các vị Bồ tát hội nhập pháp thân được
cái trí vô phân biệt thích ứng với trí của Phật đà, dựa
vào pháp lực mà nhiệm vận tu hành, huân tập chân như, hủy
diệt bất giác.
Nhiễm
pháp từ vô thỉ cho đến ngày nay, được huân tập nên liên
tục, nhưng đến khi thành Phật đà thì nhiễm pháp ấy phải
đoạn diệt. Còn tịnh pháp được huân tập mà liên tục
thì vị lai vô tận, không bị đoạn diệt. Ý nghĩa này thế
nào ? Vì chân như thường xuyên huân tập nên vọng tâm đoạn
diệt, pháp thân hiển lộ mà phát khởi cái dụng huân tập
của Nó, chứ không có đoạn diệt.
Thể
và tướng của chân như thì nơi người thường, nơi Thanh
văn, Duyên giác, Bồ tát, nơi Phật đà, chân như không hề
thêm lên hay bớt đi, không phải tối sơ phát sinh, không phải
tối hậu hủy diệt, mà là tuyệt đối thường trú, bản
lai tự sung mãn mọi tánh đức như ánh sáng tuệ giác vĩ đại,
như chiếu khắp vũ trụ vạn hữu, như thấu triệt đúng như
sự thật, như cái tâm bản thể trong suốt, như thường lạc
ngã tịnh, như trong mát, không bị biến thể, không bị chi
phối, đại loại như vậy, sung mãn những phẩm chất Phật
đà, những phẩm chất nhiều hơn hằng sa, không độc lập
hay đối lập với chân như, không bao giờ mất hẳn, siêu
việt tư duy và lý luận ; và vì sung mãn mà không thiếu gì
như vâểy nên chân như được gọi là Như lai tạng, là Như
lai pháp thân.
Hỏi,
trước đây đã nói bản thể chân như là nhất quán, siêu
việt hết thảy sắc thái, tại sao ở đây lại nói bản thể
chân như sung mãn những tánh đức như vậy? Đáp, sung mãn
những tánh đức như vậy nhưng không phải dị biệt, mà là
đồng đẳng nhất vị, duy nhất chân như. Ý nghĩa này thế
nào? Là vì siêu việt phân biệt và đối tượng phân biệt
nên không phải dị biệt. Như vậy tại sao còn nói những
tánh đức như trên? Nói những tánh đức như trên chỉ là
đối chiếu với sự sinh diệt của động thức mà biểu thị
- Đối chiếu biểu thị như thế nào? Các pháp là Tâm, siêu
việt phân biệt, nhưng do vọng tâm phân biệt mà vọng cảnh
hình thành, đó là bất giác; tâm thể không có phân biệt
ấy nên Nó là ánh sáng tuệ giác vĩ đại. Vọng tâm có nhận
thức nên có cái không nhận thức, tâm thể không có nhận
thức ấy nên Nó là chiếu khắp vũ trụ vạn hữu. Vọng tâm
vọng động nên không phải là nhận thức chính xác, là bản
thể trong suốt, là thường lạc ngã tịnh, mà là nóng bức,
là biến động, và chính thế là thụ động, cho đến có
nhiều hơn hằng sa những sự ô nhiễm; tâm thể thì phi vọng
động, nên đối lại có nhiều hơn hằng sa những sự trong
sáng. Tâm thể nếu vọng khởi phân biệt thì thấy có đối
tượng phân biệt, như thế thì phải thiếu sót; còn vô lượng
tánh đức trong sáng thì toàn là tâm thể đồng nhất, siêu
việt phân biệt, nên tâm thể thật là sung mãn, và được
gọi là pháp thân, là Như lai tạng.
Dụng
của chân như là các đức Như lai khi còn ở trong địa vị
tu nhân, nổi đại từ bi, làm ba la mật, giáo hóa chúng sinh
với đại thệ nguyện đã lập ra là muốn cứu độ tất
cả chúng sinh, cùng tận vị lai, không hạn thời kỳ. Các
ngài làm như vậy là vì nhận chúng sinh làm thân mình, lại
vượt trên khái niệm chúng sinh. Tại sao, vì các ngài đúng
như sự thật mà nhận thức chúng sinh cùng với thân mình
đồng nhất chân như. Với sự nhận thức này làm một phương
tiện lớn lao, các ngài hủy diệt bất giác, phát kiến pháp
thân. Pháp thân ấy tự nổi lên những hoạt dụng siêu việt
nghĩ bàn, đồng đẳng chân như mà phổ biến khắp cả - dầu
rằng cũng không thể cho đó là những hoạt dụng, tại sao,
vì thân chư vị Như lai là pháp thân, là trí thân, thuộc về
chân lý tuyệt đối chứ không phải lĩnh vực chân lý phổ
thông, siêu việt động tác, chỉ vì chúng sinh thấy nghe đến
Phật thì được lợi ích cả, nên gọi là dụng mà thôi.
Dụng
của chân như, như vậy, có hai loại. Loại thứ nhất là do
phân biệt sự thức, là cái mà tâm trí người thường và
nhị thừa được thấy, thì cái thấy được đó gọi là
ứng thân của Phật. Họ không biết cái họ thấy được
đó là do chính chuyển thức của họ hình thành; họ thấy
cái ấy đến từ ngoài tâm, và họ thấy theo cục bộ của
hình sắc, do vậy, họ không thấy được hết thân Phật.
Loại
thứ hai là do động thức, là cái mà tâm trí các vị Bồ
tát mới phát huy tâm cho đến các vị Bồ tát cùng tận địa
vị được thấy, thì cái thấy được đó gọi là báo thân
của Phật: thấy thân ấy có vô lượng hình sắc, mỗi hình
sắc có vô lượng tướng tốt, mỗi tướng tốt có vô lượng
vẻ đẹp; thấy thế giới của thân ấy cũng vô lượng trang
nghiêm; thấy biểu hiện trên đây của Phật là vô giới hạn,
vô cùng tận, siêu việt cục bộ - sự thấy phù hợp như
vậy nên thấy thân Phật thường trú bất diệt. Và thân Phật
hoàn hảo như vậy là do sự huân tập không có sơ hở và
siêu việt nghĩ bàn của các pháp ba la mật mà thành tựu,
nên sung mãn vô lượng sắc thái an lạc và được gọi là
báo thân.
Thêm
nữa, thân Phật mà chúng sinh được thấy là sắc tướng
thô xấu, sáu loại chúng sinh lại thấy không giống nhau, và
toàn là sắc thái khổ não, nên gọi là ứng thân. Còn thân
Phật mà Bồ tát mới phát huy tâm sắp lên được thấy, thì
vì thâm tín chân như nên thấy được ít phần, biết sắc
tướng trang nghiêm mà mình thấy là phi đến đi, siêu cục
bộ, duy tâm ảnh hiện, không rời chân như - nhưng các vị
Bồ tát này vẫn còn phân biệt mình với Phật khác nhau, chưa
đạt đến địa vị hội nhập pháp thân; đến khi đạt được
tuẹẤ giác trong suốt thì thân Phật được thấy mới tinh
tế, diệu dụng của thân ấy càng thấy đặc thù hơn lên;
cho đến các vị Bồ tát cùng tận địa vị mới thấy thân
Phật một cách trọn vẹn. Do vậy, nếu tách rời động thức
thì không có sự thấy thân Phật và thân Phật được thấy,
vì thân Phật là pháp thân, siêu việt sắc tướng mình với
Phật khác nhau và thấy nhau.
Hỏi,
pháp thân Như lai siêu việt sắc tướng, sao lại hiện được
sắc tướng ? Đáp, vì chính pháp thân là bản thể của sắc
tướng, nên biểu hiện được sắc tướng ấy. Nghĩa là bản
lai sắc với tâm không phải là hai phạm trù đối lập, mà
sắc là tâm thể nên gọi là trí thân, tâm thể là sắc thể
nên gọi là pháp thân. Do pháp thân này phổ biến khắp cả,
nên sắc thân của các đức Như lai biểu hiện không có cục
bộ, không hề gián đoạn; vô lượng Bồ tát trong vô lượng
thế giới tùy năng lực và ý nguyện mà thấy được vô lượng
thọ dụng thân với vô lượng trang nghiêm độ, khác nhau mà
cùng siêu việt cục bộ, không chướng ngại lẫn nhau. Nên
sắc thân mà các đức Như lai biểu hiện không phải là cái
mà tâm thức chúng sinh có thể nghĩ và biết được, vì đó
là cái dụng tự tại của chân như.
Bây
giờ chỉ cái cách từ mặt sinh diệt mà hội nhập ngay vào
mặt chân như. Cách ấy là cứu xét vật với tâm nơi cái
thân năm hợp thể này, cùng với sáu đối cảnh trong vật
với tâm ấy, tất cả đều siêu việt phân biệt. Phân biệt
mà cứu xét đến cùng thì cũng không có gì có thể thủ đắc.
Kẻ lầm đường thì lầm đông là tây, trong khi đông và tây
không đổi theo cái lầm ấy; chúng sinh cũng vậy, vì bất
giác mà cho tâm thể là phân biệt, nhưng sự thật tâm thể
không thác loạn theo phân biệt ấy. Do vậy, nếu biết chiêm
nghiệm tâm thể siêu việt phân biệt thì thế là thích ứng
mà hội nhập chân như.
Sửa
chữa nhận thức sai lầm về Tâm là phải biết mọi nhận
thức sai lầm đều do khái niệm về ngã. Tách rời khái niệm
về ngã thì không còn nhận thức nào bị sai lầm nữa. Khái
niệm về ngã có hai, một là nhân ngã, hai là pháp ngã.
Nhân
ngã là của người thường, có năm sự.
Một
là nghe khế kinh nói pháp thân Như lai tuyệt đối vắng bặt,
tựa như hư không. Không biết lời này chỉ để đả phá
cố chấp, nên ngộ nhận sự trống không là thực chất của
đức Như lai. Sửa chữa cách nào? Hãy nói rõ sự trống không
là giả, không thật. Không là đối với vật mà có, mà thấy,
và nhận thức phân biệt rằng đó là không. Như vậy thì
vật cũng do nhận thức phân biệt, không phải độc lập ngoài
nhận thức. Vật đã không thì không cũng không. Thế nên mọi
đối tượng của nhận thức chỉ do nhận thức hình thành,
rời nhận thức thì mọi đối tượng đều không, chỉ còn
tâm thể chân như phổ biến tất cả: đó là cái nghĩa tuyệt
đối của tuệ giác Như lai, chứ không phải trống không như
hư không.
Hai
là nghe khế kinh nói vũ trụ vạn hữu hoàn toàn là không,
đến nỗi niết bàn với chân như cũng hoàn toàn là không,
thực chất tự không, không có dưới mọi dạng thức. Không
biết lời này chỉ để đả phá cố chấp, nên ngộ nhận
niết bàn chân như thực chất cũng không. Sửa chữa cách nào?
Hãy nói rõ cái nghĩa Có một cách đúng như sự thật của
chân như, rằng chân như sung mãn vô lượng tánh đức.
Ba
là nghe khế kinh nói Như lai tạng sung mãn hết thảy tánh đức,
không hề thêm bớt. Không lý giải lời này nên ngộ nhận
Như lai tạng có những đặc tính dị biệt của vật với
tâm. Sửa chữa cách nào? Hãy nói rõ khế kinh nói như vậy
là căn cứ mặt chân như, còn những đặc tính dị biệt chỉ
là nói theo mặt sinh diệt.
Bốn
là nghe khế kinh nói toàn bộ nhiễm pháp đều do Như lai tạng
mà có, hết thảy nhiễm pháp tịnh pháp không ngoài chân như.
Không lý giải lời này nên ngộ nhận Như lai tạng bản thân
sung mãn toàn bộ nhiễm pháp. Sửa chữa cách nào? Hãy nói
rõ Như lai tạng vô thỉ đến giờ chỉ có nhiều hơn hằng
sa những tánh đức trong sáng, những tánh đức không độc
lập và đối lập với chân như, và do vậy mà không bao giờ
mất hẳn; còn những phiền não ô nhiễm nhiều hơn hằng sa
thì chỉ có một cách thác loạn, thực chất tự không, vô
thỉ đến giờ không hề thích hợp với Như lai tạng. Như
lai tạng nếu bản thân có nhiễm pháp mà làm cho nhiễm pháp
hủy diệt để hội nhập với Nó thì vô lý.
Năm
là nghe khế kinh nói do Như lai tạng mà có sinh tử, do Như
lai tạng mà được niết bàn. Không lý giải lời này nên
ngộ nhận rằng thế là chúng sinh hữu thỉ, chúng sinh hữu
thỉ thì Như lai niết bàn, niết bàn ấy cũng hữu chung, và
Như lai sẽ trở lại làm chúng sinh. Sửa chữa cách nào? Hãy
nói rõ Như lai tạng là vô thỉ, bất giác do đó cũng vô thỉ
(nói ngoài chúng sinh có một kẻ cũng mới có và có trước,
thì đó là kinh sách ngoại đạo nói); Như lai tạng cũng vô
chung, niết bàn của Như lai thích ứng với Như lai tạng nên
cũng vô chung.
Pháp
ngã là của nhị thừa. Vì trình độ kém cỏi của họ mà
đức Như lai chỉ nói cho họ đạo lý nhân vô ngã. Ngài dạy
chưa trọn vẹn, nên nhị thừa thấy có năm hợp thể, thấy
có sự phát sinh và có sự hủy diệt của năm hợp thể ấy.
Thấy có như vậy nên nhị thừa sợ sự sống chết mà thích
sự niết bàn. Sửa chữa cách nào? Hãy nói rõ năm hợp thể
đương sinh bất sinh, đương diệt bất diệt, bản lai niết
bàn.
Sửa
chữa triệt để mọi sự nhận thức sai lầm về Tâm là hãy
nhận thức nhiễm pháp với tịnh pháp toàn là đối chiếu
với nhau mà hình thành, không có đặc tính biệt lập gì có
thể chỉ ra. Thế nên các pháp bản lai phi vật lý, phi tâm
lý, phi tuệ giác, phi nhận thức, phi khẳng định, phi phủ
định, chung cục không thể diễn tả. Diễn tả là do sự
khéo léo của đức Như lai mượn ngôn ngữ để hướng dẫn
chúng sinh. Ý hướng của ngài là làm cho chúng sinh vượt khỏi
phân biệt, qui về chân như. Bởi vì chính phân biệt làm cho
phân biệt mà không hội nhập tuệ giác chính xác.
Phân
tích sắc thái phát huy về Tâm thì Tâm là cái mà tuệ giác
của các đức Phật đà đã chứng ngộ, và tuệ giác ấy
hết thảy các vị Bồ tát phát tâm mà đi mau đến. Nói đại
khái thì phát tâm có ba: một là phát tâm bằng sự tin, hai
là phát tâm bằng sự biết và sự làm, ba là sự phát tâm
bằng sự chứng.
Phát
tâm bằng sự tin là do người nào, tu việc gì, để được
sự tin hoàn hảo và phát tâm được? Là do những người thuộc
bất định tụ. Những người này nhờ sức mạnh của sự
huân tập thiện căn mà tin nghiệp và hậu quả của nghiệp,
tu mười điều thiện, chán thống khổ sinh tử, cầu tuệ
giác vô thượng. Do vậy mà được gặp các đức Phật đà,
đích thân phụng sự hiến cúng, và tu hành sự tin. Qua mười
ngàn thời kỳ thì sự tin hoàn hảo, nên các đức Phật đà
hay các vị Bồ tát dạy cho phát tâm, hoặc vì lòng đại bi
thương xót chúng sinh mà tự phát tâm, hoặc vì duy trì Phật
pháp sắp mất mà tự phát tâm. Những người do sự tin hoàn
hảo mà phát tâm như vậy thì được đứng vào chánh định
tụ, tuyệt đối không còn thoái lui, và được gọi là người
ở trong dòng giống Như lai, thích ứng với nhân tố chính
yếu.
Có
những người thiện căn kém cỏi, phiền não lâu ngày sâu
dày, thì dẫu được gặp Phật và được hiến cúng, nhưng
gây hạt giống nhân thiên, hay gây hạt giống nhị thừa, có
cầu đại thừa đi nữa thì trình độ cũng không cố định,
hoặc tiến tới hoặc thoái lui. Hoặc có những người cũng
được gặp Phật và được hiến cúng, nhưng chưa qua mười
ngàn thời kỳ, trong thì gian ấy gặp duyên tố thì cũng phát
tâm, như thấy sắc tướng của Phật mà phát tâm, như hiến
cúng Tăng mà phát tâm, như các vị nhị thừa dạy cho mà phát
tâm, như học tập người khác mà phát tâm, đại loại như
vậy, những sự phát tâm này đều không cố định, gặp phải
nhân tố hay duyên tố bất thiện thì có người thoái chuyển,
sa vào địa hạt nhị thừa.
Phát
tâm bằng sự tin hoàn hảo là phát những tâm gì? Ước lược
mà nói thì có ba. Một là tâm ngay thẳng, là chính xác nhớ
thẳng tâm thể chân như. Hai là tâm sâu xa, là thích thú tập
hợp mọi thiện hạnh. Ba là tâm đại bi, là muốn cứu vớt
thống khổ cho chúng sinh.
Hỏi,
trên kia đã nói, chân như là pháp tánh đồng nhất, là thật
thể bất nhị, như vậy tại sao không chỉ nghĩ nhớ chân
như mà còn cần phải tu học thiện hạnh? Đáp, khối ngọc
đại ma ni thể chất trong suốt mà có quặng làm bẩn, chỉ
nghĩ đến thể chất của ngọc ấy mà không tìm cách mài
dũa thì không bao giờ trong suốt. Chân như cũng vậy, thực
thể trong sáng nhưng có vô số phiền não làm bẩn, nếu chỉ
nhớ chân như mà không tu phương tiện thì chân như ấy không
thể trong sáng. Phiền não làm bẩn tất cả các pháp thì phải
tu tất cả thiện hạnh mà đối trị. Tu thiện hạnh là quay
lại thuận theo chân như.
Phương
tiện nói trên ước lược có bốn. Một là phương tiện căn
bản, là quán sát các pháp đương sinh bất sinh, nên siêu thoát
nhận thức thác loạn chứ không trú ở sinh tử; quán sát
các pháp hội đủ yếu tố thì nghiệp và hậu quả của nghiệp
không mất, nên sinh tâm đại bi mà làm mọi phước đức để
hóa độ chúng sinh chứ không trú ở niết bàn. Tu phương tiện
này là vì thuận theo sự không trú ở đâu cả của chân như.
Hai là phương tiện đình chỉ, là hổ thẹn mà sám hối tội
lỗi, đình chỉ việc ác không cho lớn thêm. Tu phương tiện
này là vì thuận theo sự tách rời tội ác của chân như.
Ba là phương tiện phát sinh và nuôi lớn thiện căn, là tinh
tiến hiến cúng và lễ bái Phật pháp tăng, tán dương, tùy
hỷ và khuyến thỉnh Phật đà. Do cái tâm kính mến Tam bảo
thuần hậu như vậy mà sự tin lớn thêm, chí cầu tuệ giác
vô thượng, lại nhờ Phật pháp tăng lực hộ trì cho mà nghiệp
chướng tiêu diệt, thiện căn phát triển. Tu phương tiện
này là vì thuận theo sự thoát ly si mê chướng ngại của
chân như. Năm là phương tiện đại nguyện bình đẳng, là
nguyện cùng tận vị lai hóa độ chúng sinh, không để thiếu
sót, làm cho ai cũng rốt cuộc thực hiện niết bàn hoàn toàn.
Tu phương tiện này là vì thuận theo sự không gián đoạn
của chân như, sự phổ biến chúng sinh, sự bất phân bỉ
thử và sự vắng lặng tuyệt đối của chân như.
Các
vị Bồ tát phát tâm bằng sự tin hoàn hảo như vậy thì thấy
được ít phần của pháp thân; vì thấy được pháp thân
nên các vị ấy đã có thể tùy sức mạnh của đại nguyện
mà biểu hiện trong thế giới loài người bằng tám hình thức
để lợi ích chúng sinh, đó là giáng thần, vào thai, ở thai,
ra thai, xuất gia, thành đạo, chuyển pháp luân, nhập niết
bàn. Nhưng các vị Bồ tát này vẫn chưa được gọi là hội
nhập pháp thân, vì các vị ấy chưa loại hết những hành
vi sai sót có trong nhiều đời đã qua, nên sinh ra ở đâu cũng
còn có cái khổ nhỏ nhiệm - dầu vậy, các vị ấy có sức
mạnh tự tại của đại nguyện nên không phải là kẻ bị
nghiệp ràng buộc. Trong kinh có chỗ nói các vị ấy còn bị
thoái lui và sa vào các nẻo đường dữ, nhưng thật ra các
vị ấy không còn thoái lui; trong kinh nói như vậy là để
cảnh cáo những vị Bồ tát mới tu học, chưa vào chánh định
tụ mà lại biếng nhác, cho họ dũng mãnh hơn lên. Thêm nữa,
các vị ấy một khi phát tâm rồi thì hết hẳn khiếp nhược,
hoàn toàn không còn e sợ sa vào địa hạt nhị thừa, huống
chi còn e sợ sa vào các nẻo đường dữ ; các vị ấy cũng
không còn e sợ gì khi nghe nói phải trải qua vô số thời
kỳ vô số, siêng khó làm những việc khó làm mới được
niết bàn, vì các vị ấy tin tưởng và xác quyết rằng các
pháp bản lai vốn tự niết bàn.
Phát
tâm bằng sự biết và sự làm thì phải biết là hơn nữa.
Bởi vì từ khi đạt được sự tin hoàn hảo sắp đi, cho
đến lúc thời kỳ vô số thứ nhất sắp đầy đủ, các
vị Bồ tát này đối với chân như đã có sự hiểu sâu xa
và sự làm ly tướng: các vị biết chân như là không tham
lẫn nên thuận theo mà làm thí độ, biết chân như là không
ô nhiễm nên thuận theo mà làm giới độ, biết chân như là
không tức giận nên thuận theo mà làm nhẫn độ, biết chân
như là không biếng nhác nên thuận theo mà làm tiến độ,
biết chân như là không rối loạn nên thuận theo mà làm định
độ, biết chân như là không bất giác nên thuận theo mà làm
trí độ.
Phát
tâm bằng sự chứng là các vị Bồ tát từ địa vị tuệ
giác trong sáng đến địa vị cùng tận địa vị. Các vị
này chứng đối cảnh gì? Chứng chân như. Nhưng nói đối
cảnh là nói như chuyển thức cho dễ hiểu, chứ sự chứng
ở đây không có cái gọi là đối cảnh. Ở đây là tuệ
giác chân như, gọi là pháp thân.
Các
vị Bồ tát này có thể trong một khoảnh khắc mau như một
ý nghĩ thoạt hiẹẤn hay thoạt biến, đến các quốc độ,
hiến cúng các đức Phật đà, thỉnh cầu các ngài chuyển
đẩy bánh xe Phật pháp - thỉnh cầu như vậy là để mở
mắt dẫn đường cho chúng sinh, chứ không phải cần đến
ngôn ngữ văn tự. Các vị Bồ tát này có khi vì những kẻ
khiếp sợ hèn nhát nên biểu hiện vượt mọi địa vị mà
thành liền một đấng Chánh giác, có khi vì những kẻ biếng
nhác khinh thường nên biểu hiện trải qua vô số thời kỳ
vô số mới thành một bậc Toàn giác. Các vị biểu hiện
vô số phương cách như vậy, ngoài tầm nghĩ bàn. Nhưng thật
ra các vị Bồ tát thì chủng tánh và thiện căn đồng đẳng
nên phát tâm cũng đồng đẳng, chứng ngộ cũng đồng đẳng,
không có cái sự vượt mọi địa vị, chỉ có cái sự vị
nào cũng trải qua ba thời kỳ vô số. Chỉ vì tùy theo thế
giới bất đồng của chúng sinh, tùy theo chúng sinh trong các
thế giới ấy quan năng, trình độ, khuynh hướng và cá tính
khác nhau, nên các vị Bồ tát này biểu hiện việc làm cũng
khác nhau.
Sắc
thái phát tâm bằng sự chứng của các vị Bồ tát này có
ba thứ rất tinh tế. Một là tâm chân thật, là siêu việt
sự phân biệt. Hai là tâm phương tiện, là nhiệm vận khắp
làm lợi ích cho chúng sinh. Ba là tâm động thức, là còn sự
sinh diệt nhỏ nhiệm.
Các
vị Bồ tát này khi công đức viên thành thì, tại Sắc cứu
cánh thiên, biểu hiêển cái thân cao cả nhất thế gian, với
tuệ giác thích ứng tối hậu với chân như nên hết sạch
bất giác, thực hiện tuệ giác Biết tất cả, nhiệm vận
có đủ hoạt dụng siêu việt, biểu hiện khắp cả mà lợi
ích chúng sinh.
Hỏi,
không gian vô biên nên thế giới vô biên, thế giới vô biên
nên chúng sinh vô biên, chúng sinh vô biên nên tâm thức vô
biên. Đối cảnh như vậy không có giới hạn, khó mà hiểu
biết. Nếu bất giác bị hủy diệt thì không còn tâm thức,
làm sao hiểu biết được mà gọi là tuệ giác Biết tất
cả ? Đáp, tất cả đối cảnh vốn là tâm thể phổ biến,
siêu việt phân biệt. Chúng sinh vì nhận thức không chính
xác mà hình thành đối cảnh, nên nhận thức của chúng sinh
là phân biệt, cục bộ, với những phân biệt nổi lên càng
không chính xác, không xứng đáng với thực thể các pháp
nên không thể biết rõ tất cả. Phật đà siêu việt cái
nhận thức như vậy, tuệ giác xác thực của các ngài chính
là tâm thể phổ biến, nên chứng ngộ bản tính đồng nhất
của các pháp và soi rõ đặc tính dị biệt của các pháp.
Tuệ giác như vậy có cái hoạt dụng vĩ đại, đó là vô
số phương cách, tùy chúng sinh cần thiết thế nào mới lý
giải được thì chỉ dạy được cả mọi loại pháp nghĩa.
Tuệ giác ấy được gọi là Biết tất cả.
Lại
hỏi nữa, Phật đà nếu có hoạt dụng nhiệm vận, biểu
hiện khắp cả mà lợi ích chúng sinh, thì lẽ đáng chúng
sinh thấy được thân hình của ngài, nhìn được biến hóa
của ngài, nghe được lời tiếng của ngài, và ai cũng được
lợi ích cả, tại sao chúng sinh phần nhiều không ai thấy
nghe gì hết? Đáp, pháp thân của Phật đà là bình đẳng,
phổ biến, không cần tác ý, nên nói là nhiệm vận. Nhưng
sự biểu hiện của pháp thân ấy là do tâm thức của chúng
sinh. Tâm thức chúng sinh như gương: gương mà bẩn thì bóng
không hiện - pháp thân Phật đà không hiện là vì tâm thức
chúng sinh còn bẩn.
Phần
Cách Tu
Nói
phần giải thích rồi, bây giờ nói phần cách tu. Phần này
nói sự tin và sự tu cho những người chưa đứng vào chánh
định tụ.
Những
người này phải tin những gì và tu những gì? Tóm tắt mà
nói thì sự tin ấy có bốn và sự tu ấy có năm (để làm
thành sự tin ấy).
Bốn
sự tin thì một là tin căn bản, là thích thú nghĩ nhớ tâm
thể chân như. Hai là tin Phật, rằng ngài có công đức siêu
việt, nên mình luôn luôn nghĩ đến sự thân gần, hiến cúng
và tôn kính để phát sinh thiện căn, mong được tuệ giác
hoàn hảo của ngài. Ba là tin Pháp, rằng pháp ấy có lợi
ích vĩ đại, nên mình luôn luôn nghĩ đến sự làm theo các
pháp ba la mật. Bốn là tin Tăng, rằng các vị ấy tu hành
chính xác để tự lợi lợi tha, nên mình luôn luôn thích thú
thân gần Bồ tát tăng để cầu học sự tu hành đúng như
sự thật.
Năm
sự
tu (để làm thành sự tin) thì một là thí, hai là giới, ba
là nhẫn, bốn là tiến, năm là chỉ và quán.
Tu
sự thí như thế nào? Nếu thấy ai đến cầu gì, thì mình
có tiền của gì hãy tùy khả năng mà cung cấp, để tự bỏ
tính tham lẫn cho mình và làm cho người ấy vui vẻ. Nếu thấy
ai bị tai nạn, lo sợ và nguy khốn, thì hãy tùy khả năng
của mình mà đem lại cho họ sự không sợ hãi. Nếu thấy
ai đến cầu Phật pháp thì hãy tùy khả năng của mình mà
khéo léo trình bày cho họ. Làm ba sự cho như vậy mà không
ham danh vọng, quyền lợi và tôn kính, không ham quả báo trong
phạm vi thế gian, chỉ nghĩ đến sự tự lợi lợi tha mà
hồi hướng tuệ giác vô thượng.
Tu
sự giới như thế nào? Đừng sát sinh, trộm cướp và dâm
dục, đừng nói hai lưỡi, nói thô ác, nói dối trá và nói
thêu dệt, đừng tham lam (gồm cả ganh ghét, lừa đảo, dối
trá, dua nịnh), giận dữ và tà kiến. Nếu là người xuất
gia thì vì bẻ gãy phiền não, còn phải tránh nơi náo động,
ở chỗ thanh vắng; phải thực tập sự ít ham muốn, sự biết
vừa đủ, pháp hạnh đầu đà; lỗi nhỏ đi nữa cũng phải
sợ hãi, hổ theÍn, ăn năn, đổi bỏ; phải tôn kính giới
pháp của đức Như lai qui định, phải giữ gìn để tránh
sự phỉ báng, ác cảm, nghĩa là đừng làm cho mọi người
phát sinh tội lỗi một cách vô lối.
Tu
sự nhẫn như thế nào? Phải ẩn nhẫn mọi sự quấy rối
của kẻ khác, lòng không ấp ủ ý niệm trả đũa. Phải chịu
đựng những điều sau đây: được sự vừa ý hay mất sự
vừa ý, công kích trước mặt hay ca tụng trước mặt, tán
dương sau lưng hay chỉ trích sau lưng, khốn khổ lo buồn hay
sung sướng vui vẻ.
Tu
sự tiến như thế nào? Đối với thiện pháp lòng không biếng
nhác, không thoái lui, lập chí kiên cường, lánh xa khiếp nhược.
Phải nghĩ nhớ luôn, rằng quá khứ xa xôi đến giờ ta đã
chịu đựng những khổ não to lớn, nơi thân thể cũng như
nơi tâm trí, nhưng không ích lợi gì cả, nên ngày nay ta phải
siêng năng khó nhọc mà tu hành công đức để tự lợi lợi
tha, thoát ly khổ não. Thêm nữa, người nào tu hành sự tin
mà vì đời trước đến giờ có lắm tội nặng, nghiệp dữ,
gây ra lắm sự trở ngại - sự quấy phá của tà ma quỉ quái,
sự ràng buộc của thế sự đa đoan, sự hành hạ của bịnh
tật đau đớn, có lắm sự trở ngại như vậy, nên người
ấy phải dũng mãnh chuyên cần, ngày đêm sáu buổi đảnh
lễ Phật đà, thành tâm sám hối (gồm có mọi sự khuyến
thỉnh, tùy hỷ, hồi hướng vô thượng bồ đề). Thường
xuyên như vậy, không nghỉ, không bỏ, thì chướng ngại giải
trừ, thiện căn tăng trưởng.
Tu
sự chỉ và sự quán như thế nào? Chỉ là đình chỉ sự
phân biệt đối cảnh, thuận với xa ma tha. Quán là quán sát
sự tương quan chuyển biến, thuận với tỳ bát xá na. Thuận
như thế nào? Là hai sự ấy trước hết tu tập riêng ra, kế
đó dần dần thêm lên, sau đó nhiệm vận song tu mà không
còn rời nhau.
Tu
sự chỉ thì ở chỗ yên tĩnh, ngồi cho ngay, ý cho chính, không
nghĩ đến hơi thở, không nghĩ đến thân hình, không nghĩ
đến không, không nghĩ đến đất nước lửa gió, không nghĩ
đến thấy nghe hay biết; mọi sự nghĩ, hễ nghĩ gì thì diệt
trừ liền cái nghĩ ấy, lại diệt trừ luôn cái nghĩ diệt
trừ - Vì lẽ các pháp luôn luôn bất sinh, luôn luôn bất diệt,
bản lai không có sự nghĩ. Cũng đừng tùy tâm mà nghĩ cảnh,
sau đó đem tâm trừ tâm; hễ tâm nó nghĩ thì tức khắc ngưng
lại, đứng yên nơi chánh niệm - Chánh niệm là biết chỉ
có tâm chứ không có cảnh, tâm ấy cũng không, không giây
phút nào còn được.
Nếu
từ chỗ ngồi đứng dậy, qua lại đi đứng mà làm việc
gì thì lúc nào cũng tùy tiện mà tập như trên. Tập mãi sẽ
thuần thục, tâm được đứng yên. Tâm đứng yên nên dần
dần sắc bén, và thích ứng mà hội nhập chánh định Chân
như, phiền não được dẹp thật sâu, sự tin được thêm
càng lớn, mau chóng đạt đến sự không thoái chuyển. Ngoại
trừ những kẻ hoài nghi, ngộ nhận, không tin, bài xích, tội
nặng, nghiệp cản, tự cao, biếng nhác; những kẻ như vậy
không thể hội nhập.
Do
chánh định Chân như mà biết các pháp đồng nhất, thân Phật
đà và thân chúng sinh đồng đẳng bất nhị, vì vậy mà chánh
định Chân như cũng có tên là chánh định Nhất hành. Lại
vì chân như là căn bản của chánh định, nên tu tập chánh
định Chân như thì dần dần phát sinh vô số chánh định.
Có
người không có sức mạnh của thiện căn nên bị sự mê
hoặc quấy phá của tà ma, ngoại đạo, quỉ thần. Khi ngồi
thiền như trên, chúng hiện hình thù dễ sợ, hiện nam nữ
đẹp đẽ, nhưng người ngồi thiền ấy nghĩ nhớ rằng cái
gì cũng do tâm mình mà có, thì những sự biến hiện ấy tan
biến, không thể nào quấy phá. Có khi chúng hiện hình dáng
chư thiên, hình dáng Bồ tát, hiện cả hình dáng đức Như
lai nữa, tướng quí vẻ đẹp đủ cả; với những hình dáng
ấy, chúng cũng nói minh chú, nói lục độ, nói bình đẳng,
nói không, không sắc tướng và không ưa thích, không thân
thù, không nhân quả, không một cách triệt để, và đó là
niết bàn chân thật. Chúng cũng làm cho người tu thiền này
biết được đời trước của mình, biết việc quá khứ,
biết việc vị lai, được cái biết biết tâm người khác,
được tài hùng biện vô ngại, làm cho người tu thiền này
ham thích danh vọng và quyền lợi thế gian. Chúng cũng làm
cho người tu thiền này hay giận hay mừng, tính tình bất thường;
làm cho nhiều lòng thương xót, ngủ nhiều, bịnh nhiều; làm
cho sinh ra biếng nhác, đột nhiên siêng năng rồi nghỉ bỏ
liền, đâm ra không tin, lắm hoài nghi, lo nghĩ; làm cho bỏ
cái việc siêu việt mà làm những việc tào tạp; làm cho mắc
vào bao sự lôi kéo ràng buộc của thế gian. Chúng cũng làm
cho người tu thiền này được những thiền định tương tự
phần nào, nhưng toàn là thiền định của ngoại đạo, không
phải thiền định chân thật. Có khi chúng làm cho những người
ngồi thiền này ở trong thiền định một ngày, hai ngày, ba
ngày, cho đến bảy ngày, được ăn uống những thứ tự có
và thơm ngon, cơ thể và tâm trí đều vui đẹp, không đói
không khát, làm cho những người này sinh ra đam mê ; chúng
cũng làm cho những người này ăn uống không chừng mực, khi
nhiều khi ít, nhan sắc biến đổi.
Vì
sự thể trên đây, người tu hành phải thường dùng chánh
trí mà quán sát, đừng để tâm thức của mình sa vào mạng
lưới tà ma. Phải siêng mà chánh niệm, đừng ham đừng vướng
mới thoát nổi những chướng ngại trên đây, toàn do nghiệp
cũ mà có.
Phải
nhận thức rằng mọi thứ thiền định của ngoại đạo toàn
là bắt nguồn từ tâm lý ngã kiến, ngã ái và ngã mạn, vì
còn ham thích danh vọng, quyền lợi và tôn kính của thế gian.
Chân như chánh định không bám sự thấy, không ham sự được
; hết ngồi thiền rồi càng không nhác, không tự đắc, bao
nhiêu phiền não đã có thì dần dần kém và mỏng đi.
Người
thường mà không tu tập chánh định Chân như thì không có
cái lẽ được nhập vào dòng giống của đức Như lai. Tu
tập thiền định thế gian thì phần nhiều sinh ra đam mê,
vì thiền định ấy bắt nguồn từ ngã kiến, lệ thuộc ba
cõi, đồng loại ngoại đạo. Do vậy, nếu tách rời sự giữ
gìn của các bậc Thiện tri thức thì dễ sinh kiến thức ngoại
đạo.
Thêm
nữa, nhất tâm mà tu tập chánh định Chân như một cách siêng
năng tinh chuyên thì hiện tại sẽ được mười sự lợi ích.
Một là được sự giữ gìn của các đức Phật đà và các
vị Bồ tát khắp cả mười phương. Hai là không bị mọi
thứ tà ma ác quỉ làm cho khiếp sợ. Ba là không bị chín
mươi lăm loại ngoại đạo mê hoặc quấy phá. Bốn là xa
rời sự phỉ báng chánh pháp sâu xa, tội nặng nghiệp chướng
dần dần kém mỏng. Năm là loại được những sự hoài nghi,
những ý nghĩ xấu. Sáu là đối với lĩnh vực của đức
Như lai lòng tin được lớn thêm lên. Bảy là xa rời mọi
sự lo buồn đau khổ, ở trong lĩnh vực sống chết mà dũng
mãnh chứ không khiếp sợ. Tám là tâm tính hòa nhã, xả bỏ
kiêu ngạo, không bị người khác làm cho bực tức. Chín là
lúc không ngồi thiền mà, ở đâu và bao giờ, cũng bớt phiền
não, cũng không đam mê thế sự. Mười là lúc ngồi thiền
thì không bị mọi thứ âm thanh và ngoại duyên làm cho kinh
động.
Nhưng
nếu chỉ tu sự chỉ thì tâm trí chìm xuống, biếng nhác,
không thích thiện pháp, xa rời đại bi, vì vậy mà phải tu
sự quán.
Tu
sự quán là xét các pháp hữu vi không thể ngừng lại, phút
chốc đã biến đổi, mọi hiện tượng tâm lý luôn luôn sinh
diệt, và chính sự biến đổi sinh diệt này là lý do của
sự đau khổ. Cũng xét những gì nhớ về quá khứ thì thấp
thoáng như chiêm bao, những gì biết trong hiện tại thì chớp
nháng như điện chớp, những gì nghĩ đến vị lai thì nổi
lên như mây nổi. Lại xét thế gian này cái thân nào cũng
chẳng sạch sẽ gì, dơ bẩn đủ loại, không một chút chi
đáng được ưa thích.
Xét
như vậy rồi, lại nghĩ chúng sinh vô thỉ đến giờ toàn
do sự huân tập của bất giác mà tâm thức sinh diệt, đã
chịu đau khổ lớn lao, nơi thân cũng như nơi tâm ; hiện taÍi
cũng chính là đang có vô số lượng những sự áp bức ; còn
vị lai thì đau khổ chưa biết đến ngần nào. Mọi sự đau
khổ ấy khó trút bỏ, khó tách rời, thế mà không hề tỉnh
ngộ. Chúng sinh như vậy thật đáng thương cảm.
Suy
nghĩ như vậy, người tu hành tức thì dũng mãnh mà lập thệ
nguyện rộng lớn, nguyện cho lòng mình đừng có mọi sự
phân biệt, khắp cả không gian làm các phước đức, suốt
cả thì gian vận dụng vô số phương cách thích hợp mà cứu
vớt chúng sinh đau khổ và làm cho họ được cái vui đệ
nhất nghĩa của niết bàn.
Vì
lập thệ nguyện đến như vậy nên bất cứ lúc nào, bất
cứ chỗ nào, hễ gặp điều thiện là tùy khả năng mà học
mà làm, lòng không biếng nhác.
Thêm
nữa, nếu chỉ tu tập sự quán thì không xuất sinh tuệ giác
vô phân biệt. Nên lúc nào ngồi thì chuyên tâm tu tập sự
chỉ, còn những lúc khác thì phải quán sát việc gì đáng
làm, việc gì không đáng làm. Đi đứng, nằm dậy, lúc nào
cũng phải song tu chỉ quán, bằng cách nghĩ nhớ rằng các
pháp bản thể bất sinh, lại nghĩ nhớ liền rằng dữ kiện
hội đủ thì hành vi lành dữ và hậu quả vui khổ không sai
không mất; tuy nghĩ nhớ dữ kiện, hành vi và hâểu quả là
như vậy, nhưng cũng nghĩ nhớ liền rằng thực chất các pháp
này không thể tìm thấy.
Tu
sự chỉ thì sửa chữa nhược điểm của người thường
là bám víu cuộc đời, lại sửa chữa nhược điểm của
nhị thừa là khiếp sợ cuộc đời ấy. Tu sự quán thì sửa
chữa cái lỗi của nhị thừa là không có đại bi, lại sửa
chữa cái lỗi của người thường là không làm việc thiện.
Vì ý nghĩa này nên chỉ với quán không thể tách rời với
nhau, mà phải giúp nhau cho cùng thành tựu. Không thành tựu
cả chỉ quán thì không thể hội nhập tuệ giác bồ đề.
Lại
nữa, người mới học tập những pháp hạnh trên đây, mong
ước đạt được sự tin hoàn hảo, nhưng trong lòng lo sợ.
Họ đang ở trong quốc độ Kham nhẫn này nên sợ rằng không
thường gặp được Phật đà để phụng sự hiến cúng thì
sự tin hoàn hảo khó mà thành đạt. Sợ như vậy nên muốn
thoái lui. Thì nên biết đức Như lai có một phương cách đặc
thù để giữ gìn cho sự tin hoàn hảo. Ấy là vận dụng yếu
tố nhất tâm niệm Phật để tùy nguyện sinh đến những
cõi Phật khác, thường được thấy Phật, vĩnh viễn không
còn sa vào các nẻo đường dữ. Như trong kinh dạy rằng ai
chuyên tâm chánh niệm đức A di đà phật ở quốc độ Cực
lạc tọa lạc hướng tây quốc độ này, bao nhiêu thiện pháp
làm được đều hồi hướng để nguyện sinh quốc độ ấy,
thì người ấy quyết định được sinh. Và ở đó thì luôn
luôn thấy Phật nên không bao giờ còn có sự thoái chuyên.
Nếu người ấy biết quán đến chân như pháp thân của đức
A di đà phật, thường xuyên siêng năng tu tập sự quán ấy,
thì tuyệt đối được sinh quốc độ của ngài, vì tu tập
như vậy là đứng vào chánh định Chân như.
Phần
Khuyên Tu
Tư
tưởng đại thừa như thế này là kho tàng bí mật của Phật
mà tôi đã trình bày tổng quát. Đối với kho tàng bí mật
ấy, người nào muốn tin chính xác, hết phỉ báng, đi vào
đường đi đại thừa, thì nên nắm giữ luận này trong trí,
cứu xét và thực tập, để cuối cùng đạt đến tuệ giác
vô thượng.
Ai
nghe tư tưởng đại thừa này mà không khiếp sợ, thì biết
người ấy chắc chắn thừa kế dòng giống của Phật, được
Phật phán quyết làm Phật. Giả sử có người giáo hóa chúng
sinh đầy cả đại thiên thế giới đều biết làm mười
thiện nghiệp, và người khác, chỉ trong thì gian một bữa
ăn suy nghĩ chính xác tư tưởng đại thừa này, thì công đức
người này hơn công đức người trước đến nỗi không thể
ví dụ để mô tả. Người nào học hỏi và ghi nhớ luận
văn này, quán sát và tu tập trong một ngày đêm đi nữa, công
đức đạt được cũng siêu việt số lượng và giới hạn,
không thể nói hết. Dầu chư Phật mười phương ngài nào
cũng ca tụng công đức người ấy đến vô số thời kỳ
vô số, cũng không cùng tận. Tại sao như vậy? Vì công đức
chân như không cùng tận nên công đức người ấy cũng không
cùng tận. Ngược lại, đối với tư tưởng đại thừa trong
luận văn này, ai mạt sát, phủ nhận, thì tội báo họ phải
chịu là trải qua vô lượng thời kỳ lãnh chịu khổ sở
lớn lao. Do vậy, hãy tín ngưỡng, đừng phỉ báng - Đừng
làm cái việc rất hại mình lại hại người khác, hủy diệt
dòng giống của Phật pháp tăng. Bởi lẽ do tư tưởng đại
thừa này mà các đức Như lai đã thực hiện niết bàn tối
thượng, do tư tưởng đại thừa này mà các vị Bồ tát sẽ
hội nhập tuệ giác Phật đà.
Phải
biết các vị Bồ tát trong quá khứ đã nhờ tư tưởng đại
thừa này mà đạt được đức tin trong sáng, các vị Bồ
tát trong hiện tại đang nhờ tư tưởng đại thừa này mà
đạt được đức tin trong sáng, các vị Bồ tát trong vị
lai sẽ nhờ tư tưởng đại thừa này mà đạt được đức
tin trong sáng. Vì lý do ấy, mọi người nên siêng năng tu học
tư tưởng đại thừa này.
Hồi
Hướng
Nghĩa
lý căn bản
của
đức Như lai,
con
đã tùy thuận
trình
bày tổng quát.
Con
nguyện hồi hướng
đúng
như chân như,
đem
lại ích lợi
cho
bao chúng sinh.
