Hiến
tặng cho nhau những gì tốt đẹp nhất
Chúng
tôi không nghĩ rằng nếp sống văn hóa Việt Nam là nếp sống
đẹp nhất , hay nhất mà các dân tộc khác đều phải bắt
chước theo . Không ! Chúng tôi biết là chúng tôi có thể học
được rất nhiều cái hay cái đẹp từ các truyền thống
văn hóa khác , và chúng tôi tin rằng cộng đồng nhân loại
phải duy trì được tính đa dạng của nền văn hóa thế giới
. Tuy nhiên chúng tôi cũng muốn đem những cái hay cái đẹp
của nền văn hóa Việt Nam ra để chia sẻ và cống hiến cho
các bạn khắp nơi . Tại Làng Mai, nơi chúng tôi sống chung
với nhau , chúng tôi chia sẻ sự thực tập sống hạnh phúc
thảnh thơi trong giây phút hiện tại với mọi người , chúng
tôi giúp mọi người thấy được tính tương quan tương duyên
của mọi hiện tượng và chúng tôi cũng giúp mọi người
thấy được là ai trong chúng ta cũng có tổ tiên tâm linh và
huyết thống , và tổ tiên chúng ta luôn luôn đang có mặt
một cách hiện thực trong từng tế bào cơ thể của chúng
ta , dù đó là tổ tiên huyết thống hay tổ tiên tâm linh .
Con người một khi không tiếp xúc được với gốc rễ của
mình thì không còn có thể sống có hạnh phúc . Vì vậy ,
nếp sống thờ phụng tổ tiên , ý thức rằng mình là sự
tiếp nối của tổ tiên , rằng con cháu ở đâu thì tổ tiên
ở đó là một nếp sống truyền thống rất đẹp rất lành
của văn hóa Việt Nam mà chúng tôi đã chia sẻ với rất nhiều
người bạn tới từ những phương trời văn hóa khác nhau
. Chiều hướng toàn cầu hóa sẽ có thể làm cho mất đi tính
đa dạng của các nền văn hóa thế giới , vì vậy trong giấc
mơ Việt Nam , chúng tôi quyết tâm gìn giữ bảo hộ những
nền văn hóa địa phương . Có những người trong chúng tôi
có cảm tưởng rằng toàn cầu hóa nghĩa là Mỹ hóa , và điều
này thật là một sự đe dọa cho nền văn hóa đa dạng của
nhân loại .
Khả
năng chuyển hóa và biến dưỡng
Văn
hóa Việt có những điểm đặc sắc giúp cho người Việt
tiếp thu được những tinh hoa của các nền văn hóa khác mà
vẫn không đánh mất bản sắc riêng của mình . Chúng ta từ
một ngàn năm trước tây lịch đã được tiếp xúc với văn
hóa Ấn Độ , sau đó được tiếp xúc với văn hóa Trung Hoa
, và trong những thế kỷ gần đây lại được tiếp xúc với
nền văn hóa Tây phương . Vì chúng ta đã có bản sắc riêng
cho nên chúng ta đã không bị đồng hóa bởi một nền văn
hóa nào , trái lại chúng ta đã làm giàu được cho nền văn
hóa chúng ta bằng cách chuyển hóa (bio-transform) và biến dưỡng
(metabolize) được những cái hay cái đẹp của các nền văn
hóa đó . Biến dưỡng mà không phải là đồng hóa . Có được
những bản sắc riêng , văn hóa ta có thể hành xử như một
cơ thể (organism) và như vậy mới có khả năng biến dưỡng
như thế .
Một
nét rất đặc biệt trong ngôn ngữ ta là tiếng Việt không
có từ je và tu của Pháp hoặc I và you của Anh hoặc wo và
ni của Hoa . Đại danh từ tôi mà chúng ta sử dụng thực ra
chỉ có nghĩa là người phụng sự ( votre serviteur , your servant),
và đại danh từ ông chỉ có nghĩa là tôn xưng người kia
lên hàng trưởng thượng ( ông là bố của cha). Người Việt
trước khi nói chuyện với nhau phải thiết lập một liên
hệ gia tộc mới có thể nói chuyện được . Ta chỉ có thể
gọi người kia là mẹ , là cha, là anh , là chị , là cô bác
, là ông bà , là em hay cháu , chứ không thể gọi họ là you
hay là tu được . Và ta cũng phải hoặc là cháu , là em , là
con, là chú hay là bác chứ không thể là je hay I .
Nhiều
làng xóm của ta đã được thi ết lập bởi những gia đ ình
lớn , và khi lên xóm Thư ợng hay qua xóm Đoài , gặp ai, ta
cũng thấy là người cùng một gia tộc . Ai cũng là bác cả,
anh hai , chị ba hay là chú tư của ta. Không ai là người dư
ng nước lã . Và đ ình làng là nơi tụ họp của đại gia
đ ình , vị thần hoàng là người được tôn kính như một
người cha có khả năng hướng dẫn và bảo hộ cho tất cả
dân chúng trong làng và vì vậy lễ tế thần mỗi năm là một
cơ hội để mọi người nhận diện nhau như thành phần trong
một gia đ ình lớn . Ngoài đ ình làng ta còn có nhà thờ họ
và chùa cũng là những nơi mà ta đến với nhau để nhận
diện nhau như những người cùng có một gốc gác huy ết thống
hay tâm linh . Ai cũng thấy rằng mình là sự tiếp nối của
tổ tiên , tổ tiên có mặt trong mình , mình có mặt trong tổ
tiên và mình có mặt trong những thành phần khác trong cộng
đồng cũng như mọi thành phần khác của cộng đồng đều
có mặt trong mình . Vì vậy cho nên không thể có việc nồi
da xáo thịt , củi đậu nấu đậu, mà chỉ có chuyện chị
ngã em nâng , lá lành đùm lá rách , và giấy rách phải giữ
lấy lề . Chính tuệ giác ấy và tinh thần ấy giúp ta tiếp
thu và biến dưỡng được những yếu tố văn hóa khác trên
thế giới . Chính tuệ giác ấy và nếp sống ấy đã tạo
thành bản sắc của nền văn hóa Việt , chính những cái ấy
giữ cho chúng ta còn là chúng ta, và chính những cái ấy là
những gì mà ta có thể chia sẻ cho những người anh em thuộc
các nền văn hóa khác .
