CHƯƠNG
III
SÁU
BARDO
1)
Thứ nhất là kyéné bardo hay là bardo của đời hiện
tại, nó bắt đầu từ lúc sanh ra và chấm dứt vào lúc
chết. Trong truyền thống này, chúng ta có những giáo huấn
được biết dưới tiêu đề “Sự giải thoát tự nhiên của
bản tánh nền tảng”. Tiếng Tây Tạng là kunshyé rangdrošl.
Trong giáo huấn này, người ta học cách giải thoát tất cả
nguyên nhân từ chính gốc rễ của chúng. Đó là một giáo
huấn ở đó người ta làm sáng tỏ mọi hiểu biết bên ngoài
và bên trong, người ta trả lời mọi câu hỏi, để không
còn một nghi ngờ nào và có một sự tin tưởng không lay chuyển
vào điều người ta đã biết. Để hình dung điều ấy, người
ta dùng hình ảnh con chim én. Trước khi xây tổ, con chim này
thận trọng tìm kiếm một nơi chốn chắc chắn, và xây tổ
rất vững chắc. Tiếp theo, chim én bay đi bay về không chút
sợ hãi, không chút ngần ngại : nó không cần tự mình xác
minh nữa về sự an toàn của cái tổ bởi vì nó đã làm những
nghiên cứu này từ trước.
Cũng
thế, chúng ta phải trải qua các giai đoạn khác nhau của sự
tu hành, học cách làm việc với các xúc tình khác nhau trong
cuộc sống mỗi ngày, để cho chúng ta sửa soạn phút giây
chết và cái gì đến sau đó.
2)
Bardo thứ hai là milam bardo hay là bardo của giấc mộng.
Nó bắt đầu giây phút chúng ta chìm vào giấc ngủ và hoàn
tất khi thức dậy. Người ta có thể tự hỏi vì sao chúng
ta trải qua nhiều kinh nghiệm khác nhau trong các giấc mộng.
Giấc mộng chỉ là kết quả của các hành động và thói
quen của chúng ta. Trong khi ngủ, chúng ta có đủ loại kinh
nghiệm. Thân xác nghỉ ngơi, bất động, nhưng xuyên qua các
hành động quá khứ chúng ta đã in những dấu vết lên tâm
thức nền tảng, những phóng ảnh xuất phát từ đó làm cho
chúng ta trải qua các kinh nghiệm, các cảm giác, du lịch đến
các xứ chưa biết... trong các giấc mộng hay các ác mộng.
Để làm việc với chuyện đó, chúng ta có những giáo huấn
được biết dưới tên là treulpa rangdrošl, nghĩa là sự giải
thoát tự nhiên của mọi ảo ảnh trong trạng thái giấc mộng.
Tinh
yếu của sự chỉ dạy này là phát triển và duy trì quang
minh nội tâm, để không cảm thấy một khó khăn nào khi đối
xử với các giấc mộng. Người ta ví lời dạy này như việc
thắp một ngọn đuốc trong bóng tối : bóng tối của các
ảo giác mà chúng ta gây ra bị tan biến nơi sự sáng sủa
của ánh sáng nội tâm. Điều này không chỉ có ích lợi cho
hiện tại. Sự tu hành này là một sự trợ giúp lớn lao,
đặc biệt vào lúc chết, để nhận ra quang minh thanh tịnh
mà chúng ta trải nghiệm ngay tiếp sau cái chết.
3)
Bardo thứ ba là bardo của thiền định hay của chánh định,
samten bardo. Bardo của thiền định là rất quan trọng. Giáo
huấn về chủ đề này được biết dưới tên rigpa rangdrošl,
nghĩa là sự giải thoát tự nhiên trong tình trạng của tâm
thức giác ngộ. Người ta ví điều này như một đứa con
mồ côi tìm gặp được mẹ nó. Người ta cũng dùng ví dụ
một nữ diễn viên trước tấm gương của cô : tấm gương
là một nơi nương tựa, chống đỡ quan trọng, nếu không
nữ diễn viên không thể hóa trang. Sự tu hành này dạy cho
chúng ta nhận ra trạng thái bổn nhiên của trí huệ hay là
trạng thái giác ngộ.
4)
Bardo thứ tư là bardo của giây phút chết hay là chika bardo.
Để học cách làm việc với bardo này, có một giáo huấn
được biết dưới tên là phowa, sự chuyển di tâm thức. Đó
là sự giải thoát tự nhiên bằng việc nhớ lại sự chuyển
di, phowa tremba rangdrošl, nhớ những giáo huấn đã nhận được
trước kia để tự giải thoát và để dùng vào lúc chết.
Người ta ví điều này với việc nhớ một việc gì mà người
ta đã học. Hay một ví dụ nữa là tất cả các đạo luật
hiện hành được viết ra, nhưng thỉnh thoảng, phải có một
thông báo hay một công báo để nhớ những điều khoản của
bộ luật đó. Cũng thế, phowa giúp chúng ta thoát khỏi các
lo lắng của lúc chết bằng cách cho phép chúng ta nhận ra
các giai đoạn khác nhau của tiến trình này.
5)
Tiếp theo, sau kinh nghiệm về khoảnh khắc của cái chết,
xảy đến bardo của tịnh quang hay là bardo của bản tánh bổn
nhiên, eusel bardo. Về bardo này chúng ta có giáo huấn tongwa
rangdrošl, nghĩa là sự giải thoát tự nhiên bởi kinh nghiệm
về quang minh. Nhờ một sự tu hành như vậy, người ta sẽ
như một đứa bé không ngần ngại nhảy vào đôi tay ôm ấp
của mẹ nó và vậy thì, khi người ta gặp kinh nghiệm này
vào lúc sau khi chết, không có chút ngần ngại nào để nhận
ra bản tánh của quang minh này và tức thời đạt đến thức
tỉnh hay giác ngộ.
6)
Sau bardo về tịnh quang hay thực tại, là đến bardo của
tái sanh, sipai bardo. Nó bắt đầu từ giây phút người
ta để cho qua kinh nghiệm về tịnh quang mà không nhận ra được
Nó cho đến lúc sanh ra. Sự tìm kiếm đời sống, vào trong
một bào thai, tất cả các thứ đó gồm trong bardo của tái
sanh. Có những giáo huấn gọi là sipa rangdrošl, hay là sự
giải thoát tự nhiên trong bardo của tái sanh, sự giải thoát
khỏi khổ đau. Người ta ví điều ấy như việc nối hai ống
dẫn nước, nước chảy trực tiếp giữa hai ống, không có
gián đoạn nào, cũng không mất giọt nước nào. Cũng thế,
chúng ta không phải lang thang lạc lỏng, nhờ vào sự tu hành
này chúng ta sẽ chọn được sự tái sanh thích hợp nhất...
và chúng ta có sự kiểm soát trên các kinh nghiệm khác nhau
nổi lên.
Đó
là những giai đoạn khác nhau của Bardo, mà chúng ta sắp lần
lượt dạo qua. Đây là một chủ đề rất rộng lớn, đòi
hỏi hàng năm nghiên cứu thực tập. Người ta làm việc với
các người đang hấp hối, thực hành trên chính mình... Tối
thiểu, khi tiến hành sự học hỏi này, người ta thực hành
trong một tháng với mỗi một trong sáu cái bardo. Chính vì
thế mà người ta nói rằng có một cuộc tu hành sáu bardo
trải dài trong sáu tháng. Ở đây, chúng ta chỉ có hai ngày,
cực kỳ ngắn ngủi, chúng ta chỉ có thể làm một cuộc nhập
môn đơn giản. Tuy nhiên, mặc dầu khó đi sâu vào chi tiết,
người ta có thể trao truyền những hiểu biết có thể hữu
ích trong một số trường hợp.
