Chào quý đạo hữu,

Khi nói về Tuệ Trung Thượng sĩ, thường người ta ít để ý hay không hề nhấn mạnh đến điểm Tuệ Trung là cư sĩ và không hề xuất giạ Gọi ông là thiền sư thì cũng không đúng (sư ở đây là người xuất gia, không phải chỉ có nghĩa là thầy), dù ông có thể là một đạo sư (guru, sư là thầy) vì ông rất lỗi lạc, thâm hiểu Thiền học, được tổ dòng Thiền Trúc Lâm là vua Trần Nhân Tông kính trọng, có thể đã hoc. hỏi ông về đạo, và ông để lại  thơ Thiền nhiều nhất trong những người VN  tu theo Thiền Tông. Nếu muốn đề cao, có thể so sánh Tuệ Trung với Bàng Uẩn , cư sĩ Thiền Tông nổi danh đời Dường (TQ), đệ tử của Mã Tổ Đạo Nhất và Thạch Ddầu Hi Thiên, được người đời phong danh là Duy Ma Cật của Đông Độ Chính Bàng Uẩn là tác giả của hai câu thơ được truyền tụng dưới đây dùng đánh đổ quan niệm học Thiền để cầu đạt được thần thông (Lục Thông):

Thần thông tịnh diệu dụng
Vận thủy cập ban sài 

Nghĩa :

Thần thông cùng diệu dung :
Gánh nước, bửa củi tài !

Người theo Thiền Tông thường có những lời nói , hành động phá chấp, vượt ra ngoài ý nghĩ bình thường. Như thiền sư Đan Hà (TQ) trèo lên cổ tượng Bồ Tát Văn Thù ngồi, và chẻ tượng Phật lấy gỗ đốt để sưởị Họ làm thế vì muốn phá chấp, và nhất là để giúp kẻ khác phá chấp. Nhưng phải rất thận trọng khi học những bài học như thế. Vì chính Tuệ Trung đã dặn dò vua Trần Nhân Tông sau khi đọc bài kệ phá phá giới :

"Trì giới và nhẫn nhục
Chuốc tội chẵng chuốc phúc
.............................................
Đoạn Thượng sĩ bí mật dặn kỹ vua :

Đừng nói với những người không hiểu biết, (Vật thị phi nhân).  "

Vấn đề Ăn Chay Ăn Mặn và Trì Giới trong các bài kệ Tuệ Trung còn để lại tôi nghĩ chỉ như dùng cái "nghịch lý, nghịch thường" , hay cái Không, để quét sạch hết mọi kiến chấp, chấp thủ, rồi sau đó không phải ở lại trong cái nghịch thường mà trở về, hay vuơn lên  với trung đạọ Cho nên không thể áp dụng trong cách tu hành thông thường của ai thấy  có căn cơ bình thường .

Hòa

Chào quý đạo hữu,

Vấn đề Ăn Chay và Ăn Mặn từ bài kệ của Tuệ Trung có lẽ làm tốn nhiều giấy mực . Tôi thấy hai bài viết của HT Thích Minh Châu và HT Thích Đức Nghiệp chỉ để giải thích (hay biện minh) chuyện Tuệ Trung nói như vậy là đúng, ít ra xét trong trường hợp, vị thế đứng  của Tuệ Trung. Với những lý lẽ dược sử dụng tóm lược như sau  :

1/ HT Minh Châu : vì ông coi cái tâm là trọng hơn hình tướng, vì ông đã giác ngộ, phá chấp,  vì ông là cư sĩ  (không muốn là Phật)...

2/ HT Đức Nghệp: vì ông tu chứng cao, không cố chấp, là cưasĩ tại gia, vì đại nghĩa dân tộc (?).

Nhưng tại sao không giả định là Tuệ Trung không đúng ở chỗ này, trong vấn đề này , hay chỉ đúng một phần, đúng chỉ được một nửạ Tại sao không  có quyền phê phán Tuệ Trung nếu ông  giải thích, chủ trương không đúng với  giáo lý của đạo Phật, ở đây là giáo lý Đại Thừa, và thu hẹp hơn giáo luật trong Thiền Tông. Tôi chỉ muốn nói đến chuyện Ăn Chay và Ăn Mặn, không xét về chuyện Trì Giới rộng hơn.

Tại sao lại ăn chay ?

Vì lòng từ bi đối với mọi loài chúng sinh, từ với loài người mở rộng đến loài vật, tức cầm thú. Và để tránh phạm giới sát sanh theo giới luật của Phật giáọ Không thể viện dẫn lý do là thời Phật giáo nguyên thủy, hay ngay Nam Tông ba6y giờ cũng không ăn chay (cử ăn thịt) mà do đó người tu hành theo Bắc Tông cũng không cần phân biệt chay với mặn (vì phân biệt như thế là không có lý ?). Nhưng phải nắm vững  chủ đích của ăn chay là phát triển lòng từ bi , và tránh hay giảm bớt chuyện sát sinh. Thời nguyên thủy và ở Nam Tông các tăng sĩ nhận phần ăn do dân chúng cúng dường mỗi ngày, thì dù thế nào cũng  không thể chọn thức ăn không có thịt cá, là vì dân chúng không phải đều là Phật tử, không phải đều ăn chay hay có mục đích làm thức chay cúng d+ờng riêng cho tăng sĩ mỗi ngàỵ Chuyện đó quá khó cho họ Nghĩa là trong thực tế Phật giáo nguyên thủy và Nam Tông không thể tránh ăn thịt, ăn cá do họ nhận thức ăn từ những người ăn mặn. Còn đến Ddại Th+`a, thì truyên` thống khất thực không còn, các tăng ni tự làm lấy th+'c ăn hàng ngày, tuy có thể nhận lãnh thực phẩm cúng dường chưa chế biến. Vì không muốn phạm giới sát sanh, thức ăn của tăng ni thuộc Phật giáo Đại Thừa, nhất là có nguồn  từ Trung Hoa, hoàn toàn không có thịt , cá. 

Trở lại trường hợp của Tuệ Trung. Ông không ăn chay vì lẽ đơn giản ông là cư sĩ. Còn chuyện ông ăn mặn trong bữa tiệc do hoàng thái hậu khoản đãi thì dù theo đúng như ngữ lục kể lại nhưng có thể giải thích khác.. Là vì có thể người ta tưởng là  ông ăn chay, nên  đã dọn riêng thức ăn chay cho ông, nhưng ông ăn mặn, từ đó mới  có cái "giai thoại" về chuyện chay măn, và bài kệ. Nhưng Tuệ Trung biện minh chuyện ông ăn mặn không phải theo quan điểm của Phật giáo mà theo quan điểm của Lão Trang cho con người  sống hoà hợp, thuận theo với tự nhiên, thiên nhiên là hợp với Đạọ lý lẽ đó, loài cầm thú có con ăn cỏ, có con ăn thịt, và loài người vừa ăn rau vừa ăn thịt thì mới phải đạọ Nhưng cái đạo này là đạo Lão , không phải đạo Phật. Vì nếu cứ thuận theo vòng tự nhiên mà sống, thì chúng sinh sẽ tiếp tục đi theo cái vòng luân hồi bất tận. do nghiệp lực chi phối, hướng dẫn từ nguyên thủỵ Cho nên phải biết phá bỏ những ràng buộc, kiềm hãm của tự nhiên, của bản năng, đang cuốn hút con người trôi lăn theo dòng sinh tử thì mới đạt được giải thoát theo ý nghĩa của đạo Phật.

Thiền Tông từ Trung quốc là Phật giáo phối hợp ít nhiều với tư tưởng Lão Trang. Ở đây, Tuệ Trung đã dùng tư tưởng Lão Trang để biện minh cho chuyện ông ăn mặn. Và vì vậy có thể lý lẽ ông đưa ra không đủ thuyết phục nhiều người trong Phật giáọ Cho nên không lạ, sau ông cũng không thấy ai ( thiền sư nào) có chủ trương giống ông, tuy  vì uy tín ông lớn quá, nên không ai dám lên tiếng phê phán quan điểm của ông trong bài kệ đã dẫn.

Hòa

Bài Đọc Thêm:
Tuệ Trung Thượng Sĩ Ngữ Lục Giảng Giải, HT. Thích Thanh Từ
Tuệ Trung Thượng Sĩ, Kẻ Rong Chơi Giữa Sống và Chết, Thích Phước An
Tuệ Trung Thượng Sĩ, Kẻ Ngông Cuồng Trong Đôi Mắt Phàm Tình, Thích Huệ Giáo
Tuệ Trung Thượng Sĩ, TT. Thích Chơn Thiện

TVHS