Tổ
Đình Minh Đăng Quang
PHẬT HỌC
TỪ ĐIỂN - BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE -
ENGLISH VIỆT - ANH
Thiện
Phúc
Tho
Thò:
To put (stretch) out.
Thỏ:
Rabbit.
Thỏ
Thẻ: To babble (talk of baby).
Thoï:
(A)
Nghĩa của “Thọ”—The meanings of “Feelings”
1)
Cho hay bố thí: Vedana (p & skt)—To give—To confer—To deliver—To
hand down.
2)
Sống lâu: Jivita (skt)—To live long—Longevity—Long life—Age.
3)
Feeling or sensation: Vedanta (p & skt)—To receive—To bear—Thọ
là pháp tâm sở nhận lãnh dung nạp cái cảnh mà mình tiếp
xúc. Thọ cũng là cái tâm nếm qua những vui, khổ hay dửng
dưng (vừa ý, không vừa ý, không vừa ý mà cũng không không
vừa ý). Khi chúng ta gặp những đối tượng hấp dẫn, chúng
ta liền phát khởi những cảm giác vui sướng và luyến ái.
Khi gặp phải những đối tượng không hấp dẫn, thì chúng
ta sinh ra cảm giác khó chịu; nếu đối tượng không đẹp
không xấu thì chúng ta cảm thấy dửng dưng. Tất cả mọi
tạo tác của chúng ta từ thân, khẩu và ý cũng đều được
kinh qua nhờ cảm giác, Phật giáo gọi đó là “thọ” và
Phật khẳng định trong Thập Nhị nhân duyên rằng “thọ”
tạo nghiệp luân hồi sanh tử—Feeling is knowledge obtained by
the senses, feeling sensation. It is defined as mental reaction to the
object, but in general it means receptivity, or sensation. Feeling is also
a mind which experiences either pleasure, unpleasure or indifference (pleasant,
unpleasant, neither pleasant nor unpleasant). When we meet attractive objects,
we develop pleasurable feelings and attachment which create karma for us
to be reborn in samsara. In the contrary, when we meet undesirable objects,
we develop painful or unpleasurable feelings which also create karma for
us to be reborn in samsara. When we meet objects that are neither attractive
nor unattractive, we develop indifferent feelings which develop ignorant
self-grasping, also create karma for us to be reborn in samsara. All actions
performed by our body, speech and mind are felt and experienced, Buddhism
calls this “Feeling” and the Buddha confirmed in the Twelve Nidanas
that “Feeling” creates karma, either positive or negative, which causes
rebirths in samsara.
(B)
“Thọ” như những đối tượng của thiền tập—“Feelings”
as objects of meditation practices:
·
Quán chiếu những loại cảm thọ như lạc thọ, khổ thọ
và trung tính thọ: To contemplate various kinds of feelings such as
pleasant, unpleasant and neutral feelings.
·
Thấu hiểu những thọ nầy đến đi thế nào: To understand
thoroughly how these feelings arise, develop after their arising, and pass
away.
·
Quán chiếu thọ chỉ nẩy sanh khi nào có sự tiếp xúc giữa
những giác quan mà thôi (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý): To
contemplate that “feelings” only arise when there is contact between
the senses.
·
Quán chiếu những điều trên để thấy rõ rằng dù thọ vui,
thọ khổ hay thọ trung tính, hậu quả của chúng đều là
“khổ”: To contemplate all of the above to have a better understanding
of “feelings.” No matter what kinds of feelings, pleasant, unpleasant
or iddiference, they all lead to sufferings.
(C)
Phân loại Thọ—Categories of Feeling:
1)
Thân Thọ: Những thứ lãnh nạp nơi thân hay tam thọ (khổ,
lạc, phi khổ phi lạc)—Sensation of physical objects, or three states
of sensation (vedana)—Karma of pleasure and pain of the physical body—See
Tam Thọ.
2)
Tâm Thọ: Những thứ lãnh nạp nơi tâm như ưu và hỷ—Sensation
of mental objects—Karma of the mental or the mind, i.e. anxiety, joy,
etc.
Thọ
Báo: Resolve in samsara.
Thọ
Chung: Chết—To pass away—To die.
Thọ
Cụ: Thọ cụ túc giới—To receive the entire commandments, as does
a fully ordained monk or nun—See Thọ Giới.
Thọ
Dụng: To receive for use.
Thọ
Dụng Độ: Quốc độ của báo thân Như Lai—The realm of Sambhogakaya.
Thọ
Dụng Thân: Sambhogakaya (skt)—Báo Thân, một trong tam thân Phật—The
functioning glorious body, one of the Buddha’s Trikaya.
**
For more information, please see Tam Thân Phật.
Thọ
Giả:
1)
Người được thọ giới và phép quán đảnh: A recipient, e.g.
of the rules.
2)
Tà kiến cho rằng cái “ngã” sẽ nhận sự thưởng phạt
trong kiếp tương lai, đây là một trong mười sáu tri kiến:
The illusory view that the ego will receive reward or punishment in a future
life, one of the sixteen false views.
Thọ
Giáo: To receive instructions.
Thọ
Giới: Theo Giáo Sư Soothill trong Trung Anh Phật Học Từ Điển—According
to Professor Soothill in The Dictionary of Chinese-English Buddhist Terms:
1)
Thọ giới là thọ nhận giới luật do Phật chế ra: To embrace
Buddhism—Receiving the precepts—To receive or accept the commandments.
2)
Đệ tử sơ cơ thọ lãnh ngũ giới: A novice disciple, or
the beginner receives the first five commandments.
3)
Chư Tăng Ni và Phật tử thuần thành tiến hành thọ lãnh bát
giới: The monks, nuns, and the earnest laity proceed to the reception
of eight commandments.
4)
Chư Tăng Ni Thọ giới đầy đủ có thể thọ trì từ thập
giới trở lên: Fully ordained monks and nuns can receive or accept
ten or more commandments—See Cụ Túc Giới.
5)
Từ thọ giới còn dùng để chỉ người thọ giới Tam Muội
Da Chân Ngôn: The term is also applied by the esoteric sects to the reception
of their rules on admission.
Thọ
Hình: To suffer punishment.
Thọ
Khổ Nhẫn: Patience under suffering.
Thọ
Ký: Vyakarana (skt).
1)
Còn gọi là Thọ Biệt hay Thọ Quyết. Những người đi theo
Đức Phật sẽ nhận được sự tiên đoán của Đức Phật
về sự giác ngộ và thành Phật trong tương lai—To receive
from a Buddha predestination, prophecy or giving of a record, prediction,
fortelling (to become a Buddha).
2)
Sự thọ ký thành Phật trong tương lai của những Bồ Tát.
Chỉ có chư Phật mới có khả năng và trí huệ để đưa
ra những quyết định hay lời thọ ký như vậy—The prophecy
of Bodhisattva’s future Buddhahood. Only Buddhas possess the power and
wisdom to give decisions, and/or such prophecies.
Thọ
Ký Quán Đảnh: Phật thọ ký đệ tử bằng cách xoa đầu—Buddha
predicts Buddhahood to someone (the gesture of rubbing the crown).
Thọ
Lãnh: To receive.
Thọ
Luận A Do: Ayurveda (skt)—Sách Vệ Đà Y Dược—The Ayurveda,
the medical veda.
Thọ
Lượng Phẩm: Phẩm Vô Lượng Thọ trong Kinh Pháp Hoa, khi Đức
Phật tuyên bố rằng thọ mạng của Phật là vô lượng—The
chapter in the Lotus Sutra where Buddha declares his eternity.
Thọ
Mạng: Jivita (skt)—Đời sống (một thời kỳ mà hơi thở
được giữ không dứt)—Life.
Thọ
Mạng Kiến: Fate—Determination of length of life.
Thọ
Mạng Ngắn: Short lifespan.
Thọ
Mạng Vô Biên: Life span is inexhaustible.
Thọ
Mạng Vô Hữu Lượng: See Thọ Mạng Vô Số Kiếp.
Thọ
Mạng Vô Số Kiếp: Cuộc sống vô tận của Phật—The infinite
life of Buddha.
Thọ
Nghiệp: Thọ lãnh quả báo của nghiệp—To receive the results
of karma of one’s deeds—Duties of the receiver of the rules.
Thọ
Ơn: To receive a favor.
Thọ
Pháp: The receiving of the Law.
Thọ
Quyết: See Thọ Ký.
Thọ
Sự: Karmadana (skt)—Âm theo Phạn ngữ là Yết Ma Đà Na, vị
sư phân phối công việc tạp sự trong chùa, xưa gọi là Duy
Na—The director of duties, the one who gives out the work.
Thọ
Tam Qui: An initiation celebration where a person becomes a disciple by
receiving the three refuges in the Buddha, Dharma and Sangha.
Thọ
Tam Quy, Trì Ngũ Giới, Giữ Oai Nghi: Quy-y Tam Bảo, thọ giới
luật do Phật chế ra, và giữ đúng uy nghi của người tu Phật.
Quy-y Tam Bảo như hai mắt, trì ngũ giới như hai chân. Chúng
ta luôn cần mắt để thấy đường thấy nẻo, và cần chân
để du hành đến mục tiêu đã định—Take refuge in the three
jewels (Triratna), accept and perfectly observe all moral precepts, and
maintain a dignified conduct (an appropriate dignity for a monk). In Buddhism,
taking refuge in the Three Gems is like having two eyes; observing the
five precepts is like two legs. We always need eyes to see the path, and
legs to travel on the path to reach the aiming goal—See Tam Quy-Y, and
Ngũ Giới in Vietnamese-English Section.
Thọ
Thủ: Người vãng sanh ở hàng thượng phẩm thượng sanh thì
khi vãng sanh sẽ được chư Phật đến đón tận tay, như một
số trường hợp Đức Quán Âm đi tiếp dẫn vậy—To proffer
the hand, to come in person to welcome the dying, as e.g. does Kuan-Yin
in certain cases.
Thọ
Tội: To undergo (receive) a punishment.
Thọ
Trì: Nhận lãnh và hành trì những giáo thuyết của Phật—To
receive and retain (to hold on or keep) the Buddha’s teaching.
Thọ
Tuế: Nhận thêm một tuổi hạ lạp vào cuối kỳ an cư kiết
hạ—To receive or to add one year to one’s monastic age on the conclusion
of the summer’s retreat.
Thọ
Tùy: Thọ Thể Tùy Hành—Tỳ Kheo khi mới thọ giới thể mà
giữ đủ cho bản thân mình tức là “Thọ,” về sau tùy
theo giới thể mà tu trì giới hạnh như giáo pháp đã định
thì gọi là “Tùy”—To receive the rules and follow them out
Thọ
Tưởng Hành Thức: Bốn uẩn trong ngũ uẩn hay tứ uẩn phi
sắc—The four immaterial skhandhas (feeling: vedana, ideation: samjna,
reaction: samskara, consciousness: vijnana).
Thọ
Tượng: Bức hình hay tượng lâu năm của một người hãy
còn tại thế—A portrait, or statue of a man of years while still
alive.
Thọ
Uẩn: Vedana (skt)—Một trong năm uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành,
thức)—The aggregate of feeling—Sensation, one of the five skandhas.
Thọ
Y: Đệ tử được sư phụ ban cho y áo trong ngày kết của
mùa kiết hạ an cư—Master gives out winter garments in the ninth
month.
Thoa:
To rub.
Thóa
Mạ: To revile and to spit into someone’s face
Thỏa:
Appropriate—Fitting--Satisfactory.
Thỏa
Chí: Pleased—Satisfied—Content.
Thỏa
Dạ: See Thỏa Chí.
Thỏa
Đáng: See Thỏa.
Thỏa
Hiệp: To come to an agreement (understanding)—To agree.
Thỏa
Lòng: See Thỏa Chí.
Thỏa
Mãn: To satisfy—To pander—To indulge.
Thỏa
Mãn Tham Dục: To satisfy one’s passion.
Thỏa
Mãn Xúc Động: Emotional satisfaction
Thỏa
Nguyện: Satisfied with one’s vow or wish.
Thỏa
Thích: See Thỏa chí.
Thỏa
Thuận: Agreement—Accord—Concord—To understand one another—To
consent—To agree.
Thoai
Thoải: Gentle slope.
Thoái:
To retire—To backslide—To withdraw—To yield—To move (step) back—See
Thối.
Thoái
Bộ: See Thoái.
Thoái
Chí: Thối chí—Broken-spirited—Discouraged.
Thoái
Chuyển: Thối lui làm mất cái mà mình đã tu chứng được—To
withdraw and turn back from any position attained.
Thoái
Đại: Lui bước trước Đại Thừa để chuyển bước sang
Tiểu Thừa—To backside from Mahayana and revert to Hinayana.
Thoái
Hóa: To retrogress—To retrograde—To degenerate.
Thoái
Khuất: To recede or yield, as is possible to a Bodhisattva facing the
hardships of further progress.
Thoái
Khước: To withdraw—To draw back.
Thoái
Lui: To step (draw) back.
Thoái
Một: Tái sanh vào cảnh giới thấp—To be reborn in a lower stage
of existence.
Thoái
Nhượng: To give way—To yield.
Thoái
Thác: To find a pretext (way) to refuse.
Thoái
Tọa: Rời chỗ ngồi—To withdraw from one’ seat.
Thoải:
To be gentle (slope).
Thoải
Mái: Ease
Thoại:
1)
Chữ: Words.
2)
Cuộc đàm thoại: Conversation—Talking.
3)
Kiết tường: Điềm lành—Auspicious.
4)
Ngọc quý: A precious stone—A jade token.
5)
Ngôn ngữ: Language.
Thoại
Tắc: Lời nói của Phật trở thành pháp tắc trong tự viện—Word-norm,
the spoken words of the Buddha the norm of conduct.
Thoại
Tướng: Dấu kiết tường—Auspicious—Auspicious sign, or aspect.
Thoại
Tượng: Theo Tây Vực Ký của ngài Huyền Trang, thì đây là
tượng kiết tường, đặc biệt là bức tượng đầu tiên
của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni làm bằng gỗ đàn hương bởi
vua Udayana của nước Câu Đàm Thi, một người sống cùng thời
với Đức Phật—According to The Great T’ang Chronicles of the
western World, composed by Hsuan-Tsang, this is an auspicious image, especially
the first image of Sakyamuni made of sandalwood and attributed to Udayana,
king of Kausambi, a contemporary of sakyamuni.
Thoại
Ứng:
1)
Đáp ứng điềm lành: Auspicious response.
2)
Tên của loài hoa Ưu Đàm: Name of the Udumbara flower.
3)
Triệu chứng tốt về vãng sanh, như thấy Phật, Bồ Tát, Thánh
chúng hiện thân tiếp rước, hoặc nghe Thiên nhạc, hoặc thấy
phướn, lọng, hay hương thơm tỏa khắp, vân vân—Signs and
characteristics of gaining rebirth at the last moments, the cultivator
is able to see Buddha, Bodhisattvas, and many other enlightened beings
surround him or her, or hearing heavenly music playing, banners, or rare
incense filling the air, etc.
Thoán:
To usurp (a throne or high position).
Thoang
Thoáng: Vaguely.
Thoang
Thoảng: Faint perfume.
Thoáng:
1)
Thoáng: Ventilated—Well-aired.
2)
Thoáng qua: Vaguely.
Thoáng
Thấy: To catch sight of.
Thoảng:
1)
Bay nhè nhẹ trong không khí: To move lightly in the air (perfume).
2)
Có lúc: Now and then—From time to time.
Thoát:
1)
Giải thoát: To avoid—To let go.
2)
Lóc thịt: To take the flesh from the bones.
3)
Thoát y: To strip—To undress.
4)
Trốn thoát: To escape.
Thoát
Chết: To escape from death.
Thoát
Đào: To run away—To flee—To slip away.
Thoát
Giam: To escape from prison.
Thoát
Hiểm: Thoát khỏi nguy hiểm—To get out of danger.
Thoát
Khỏi Phiền Trược: To succeed in disentangling the tangle.
Thoát
Ly: To separate.
Thoát
Nạn: To escape from (get out of) danger.
Thoát
Phàm: To disincarnate.
Thoát
Tẩu: Tẩu thoát—To flee—To run away.
Thoát
Thai: To be born.
Thoát
Thân: To escape from danger—To run away.
Thoát
Thể: Rũ bỏ nhục thân—To get rid of the body.
Thoát
Trân Trước Tệ: Cởi bỏ mọi đồ trang sức thơm tho sạch
sẽ, để khoác lấy cái áo dính nhiễm bụi dơ, dùng để
ví việc Đức Thích Ca Như Lai ẩn tàng báo thân, hiển hiện
ứng thân—To doff jewels and don rags, as did the Buddha on leaving
home, or putting off of his celestial body for an incarnate, earthly body.
Thoát
Trần: To enter into religion.
Thoát
Xà: Dhvaja (skt)—Dịch là phướn—A banner—A flag.
Thoạt:
As soon as.
Thoạt
Đầu: At the commencement (beginning).
Thoạt
Kỳ Thủy: See Thoạt đầu.
Thoạt
Tiên: See Thoạt đầu.
Thoạt
Trông: At first sight.
Thoăn
Thoắt: Very quickly.
Thóc:
Maize—Millet.
Thóc
Gạo: Paddy and rice.
Thóc
Tán: Giống như hạt kê nát—Like scattered millet.
Thóc
Tán Vương: Vua cai trị xứ Tán Thóc—Scattered kings, or rulers
who own allegiance to a supreme sovereign, as Scattered country means their
territories.
Thọc:
To thrust.
Thọc
Gậy: To put a spoke in someone’s wheel.
Thọc
Miệng: To meddle in a conversation.
Thoi:
1)
Một miếng: A piece (of gold)—A bar—A stick.
2)
Con thoi (chạy tới chạy lui): Shuttle.
3)
Cú đấm bằng tay: To blow—To punch.
Thoi
Thóp: To breath very lightly.
Thói:
Manner—Habit.
Thói
Đời: Ways of the world.
Thói
Quen: Habit.
Thói
Xấu: Vice—Bad habit.
Thỏi:
See Thoi (1)
Thon:
Slim—Slender—Thin.
Thong
Dong: To walk leisurely—Not in a hurry.
Thong
Dong Lục: Ts’ung-Jung-Lu—Tập sách 100 công án do Hoàng Trí
Chánh Giác, một thiền sư danh tiếng phái Tào Động Trung Quốc
biên tập. Nhan đề lấy theo tên của “Am Thong Dong”—Record
of Great Serenity—A book of one hundred koans compiled by Hung-Chih-Chêng-Chueh,
a reputed Chinese T’ao-Tung Zen master. The title is derived from the
name of the Hermitage of Great Serenity.
Thong
Thả: Leisurely.
Thòng:
To drop a rope.
Thòng
Lọng: Runing-knot—Slip-knot—Noose.
Thờ:
To adore—To worship
Thờ
Ơ: Cold—Disinterested—Indifferent.
Thờ
Cúng: To worship—Theo cổ tục, Phật tử chúng ta thờ cúng
tổ tiên là để tỏ lòng biết ơn. Theo đạo Phật
thì thờ cúng tổ tiên, không phải là một phong tục xấu,
với hy vọng mong cho họ được nhẹ nghiệp. Người Phật
tử nên luôn nhớ rằng tu hành tinh tấn là cách đền đáp
tổ tiên xứng đáng nhất. Tuy nhiên, một số Phật tử vì
hiểu lầm Phật giáo nên xem chuyện thờ cúng là tối quan
trọng trong đạo Phật—According to our old customs, Buddhists worship
ancestors to show our appreciations. According to Buddhism, worshiping
ancestors, with the hope of relieving their karma, is not a bad custom.
Buddhists diligently cultivate is the best way to show our appreciations
to our ancestors. However, some Buddhists misunderstand about Buddhism
and consider the worshiping the most important issue in Buddhism.
Thờ
Cúng Tổ Tiên: Ancestor worship—Đạo Phật luôn khuyến tấn
việc thờ cúng tổ tiên bằng cách tụng kinh cầu siêu cho
người quá vãng với hy vọng làm cho họ được nhẹ nghiệp—Buddhism
always promotes ancestor worship by the practice of chanting sutras for
the dead, hoping to relieve their karma.
Thờ
Phật: To worship the Buddha—Tại Ấn Độ, sau khi Đức Phật
nhập diệt, các tín đồ dành cho Đức Phật tất cả những
tôn vinh của một vị thần hiện thân trong Ấn Độ giáo.
Họ chuyển qua thờ cúng tượng Phật, bởi những lý do giống
như tín đồ Ấn Độ giáo, đó là để kích thích cảm nghĩ
và thiền định. Ngày nay ai cũng biết sự thờ cúng thần
tượng trong Ấn Độ giáo đã có từ khoảng từ năm 500 đến
450 trước Tây Lịch. Ngày nay ở các nước Tích Lan, Miến
Điện, Trung Hoa, Việt Nam, và các nước Phật giáo khác, người
ta cũng thờ tượng Đức Phật theo kiểu người Ấn Độ giáo
thờ thần, bằng cách dâng cúng hoa quả, thức ăn, vải vóc,
nhang đèn và sự cầu khẩn. Thậm chí, họ còn điểm nhãn
bức tượng mới làm ra. Đây là một nghi thức thần bí của
Ấn Độ. Họ tin tưởng rằng làm như vậy thì bức tượng
sẽ trở nên linh thiêng hơn. Tuy nhiên, Phật tử chơn thuần
nên luôn nhớ rằng Đức Phật chẳng bao giờ chấp nhận việc
dựng tượng Ngài để thờ cúng trong tháp như vậy—In India,
after the Buddha’s parinirvana, Buddhists give the Buddha all the honours
due to a Hindu Incarnate God. They began to worship the image of the Buddha
for the same reasons as the Hindu, namely to stimulate feeling and meditation.
It is now everyone accepted that the worship of idols among the Hindus
is as old as 500 to 450 B.C. Nowadays, in Ceylon, Burma, China, Vietnam,
and other Buddhist countries, people worship the Buddha’s image in the
same fashion as the Hindus do in India, by offering flowers, food, cloth,
incense and prayers. They also act in the making of an image is the painting
of the eyes, a magical rite as in India. They believe that to do this
the image is vivified into godship. However, sincere Buddhists should always
remember that the Buddha never approved of the idea of installing his image
for worship in stupas
Thờ
Phượng: See Thờ.
Thờ
Thẫn: To look haggard.
Thơû:
To respire—To breath.
Thở
Dài: To sigh.
Thở
Hào Hển: To pant—To breath hard.
Thở
Khó: To breath with difficulty.
Thở
Không Ra Hơi: Out of breath.
Thở
Ra: Out-breathing—Expiration.
Thở
Than: To lament.
Thở
Vào: In-breathing—Inspiration.
Thơi:
Thảnh thơi—Leisurely—Free.
Thời:
1)
Giờ: Hour.
2)
Lúc: Moment.
3)
Mùa: Season.
4)
Sát na: Samaya (skt)—See Sát Na.
5)
Thời gian: Time.
6)
Thời kỳ: Period.
7)
Tức thời: Instantly.
Thời
Bình: Peace time.
Thời
Chánh Pháp: The Perfect Age of the Dharma—See Chánh Pháp.
Thời
Chúng: Cộng đồng gồm chư Tăng Ni và Phật tử tại gia—The
present company, i.e. of monks and laity; the community in general.
Thời
Cơ: Opportunity—Occasion.
Thời
Cuộc: Situation.
Thời
Dược: Uống thuốc đúng giờ, đặc biệt là những loại
rễ cây được dùng đề chữa bệnh—Time medications or drugs,
especially roots used as food in sickness, part of the five kinds of drugs
(turnip, onion, arrowroot, radish or carrot, and a root curing poison).
Thời
Đại: Era—Age—Epoch.
Thời
Đại Cộng Sinh: Common Era.
Thời
Giải Thoát: Loại căn tánh độn thì phải mất thời giờ
và từ từ đợi lúc có cơ hội mới có thể nhập định
giải thoát được—The dull who take time or are slow in attaining
to meditative vision—The other five groups of Arhats who have to bide
their time and opportunity for liberation in samadhi.
**
For more information, please see Nhị Giải Thoát.
Thời
Gian: Time.
Thời
Giờ: See Thời Gian.
Thời
Hạn: Time-limit.
Thời
Khắc: See Thời Gian.
Thời
Kỳ: Period—Term.
Thời
Mạt Pháp: The Dharma-Ending Age—Degenerate Age of the Dharma or the
last age—See Mạt Pháp.
Thời
Ngoại Đạo: Còn gọi là Thời Tán Ngoại Đạo, ngoại đạo
coi chân thực thời là tạo hóa sinh ra vạn vật—The non-Buddhist
sect which regarded Time, or Chronos, as creator of all things.
Thời
Phân: Cách phân chia thời giờ trong ngày. Có nhiều cách chia
thời giờ trong một ngày—Time-division of the day. There are several
ways of division of time during the day:
1)
Ngày ba thời đêm ba thời (theo phép thường pháp): Three periods
each of day and night.
2)
Ngày bốn thời đêm bốn thời (chia giờ theo thế tục): Eight
periods of day and night, each divided into four parts.
3)
Ngày sáu thời đêm sáu thời, đặt tên theo 12 con giáp; 12
con giáp nầy cũng tiêu biểu cho 12 tháng trong năm (theo thuyết
Thần Thú): Twelve periods, each includes two hours and under the name
of an animal of the 12 animals which represent the 24 hours of the day;
these 12 animals also represent the twelve months of the year.
4)
Cách chia ngày ra làm 30 giờ: Thirty hours.
5)
Cách chia ngày ra làm 60 giờ: Sixty hours.
Thời
Phược Ca: Jivaka (skt).
1)
Một trong tám loại thuốc: One of the eight principal drugs; living,
making, or seeking a living, causing to live, ect.
2)
Người con không chánh thức của vua Bình Sa Vương với Amradarika,
không tranh ngôi vị với A Xà Thế mà học thuốc và về sau
trở thành một bậc đại danh y—An illegitimate son of king
Bimbisara by Amradarika, who resigned his claim to the throne to Ajatasatru
and practised medicine; a physician.
Thời
Suy: Period of decadence.
Thời
Tán Ngoại Đạo: See Thời Ngoại Đạo.
Thời
Thành Tựu: Câu thứ ba trong sáu câu bắt đầu của một quyển
kinh, “nhứt thời”—The third of the six initial statements in
a sutra, i.e. “at one time” or “once.” The third of the six perfections
found in the opening phrase of each sutra—See Lục Thành Tựu.
Thời
Thực: Ăn uống đúng thời—Seasonable or timely food.
Thời
Thượng Ngươn: First Special Period.
Thời
Tông: Còn gọi là Lục Thời Vãng Sanh Tông, tông phái Phật
Giáo Nhật Bản lấy ngày đêm 6 giờ chuyên tu phép vãng sanh
(lấy phép tu của ngài Thiện Đạo làm nghiệp nhân vãng sanh).
Thời Tông được Nhất Biến (1238-1289) sáng lập tại Nhật
năm 1276. Ông nêu ra nghi thức tụng niệm của Thiện Đạo,
6 thời trong ngày. Do đó mà có tên là Thời Tông. Trên lý
thuyết, ông lấy từ Kinh Pháp Hoa, cũng như Lương Nhẫn của
phái Dung Thông Niệm Phật, nhưng khi thực hành ông lại theo
cách của Ngài Không Dã, là người sáng lập ra lối múa ca
bình dân để phổ biến tín ngưỡng Di Đà. Do đó mà tông
nầy có sắc thái hoàn toàn khác biệt với các tông khác của
Di Đà giáo. Theo truyền thuyết thì Nhất Biến có đến
miếu Hung Dã ở Kỷ Y năm 1275, nơi nầy ông được gợi bởi
một bài kệ mà ông tin rằng do nơi các thần linh trong miếu
nầy tạo nên. Mỗi một trong ba câu của bài kệ đều bắt
đầu bằng số 6, 10, và 10.000 theo thứ tự, và câu chót bằng
chữ “dân” cộng chung lại là 600.000 dân. Tức thì ông lập
nguyện phải cứu độ cho được một số chúng sanh nhiều
như thế, bằng cách truyền bá tín ngưỡng nầy—A Japanese
sect, whose members by dividing day and night into six periods of worship
seek immortality. The Shih School in Japan was founded in 1276 by I-Bien
(1238-1289). He set forth the rule of reciting the hymns of Shan-Tao six
times every day, hence the name ‘time.’ In theory, he derived his idea
from the Lotus Sutra as did Liang-Ran of Yuzunembutsu, but in practice
he followed K’ung-de who invented a popular dance for the popularization
of the Amita-faith. Thus the school has a totally different feature from
the other schools of Amita-pietism. I-Bien is said to have visited Kumano
Shrine in Kii in 1275 where he was inspired by a holy verse of four lines
which he believed to have come from the deity of the shrine. Each of the
first three lines was headed by a numeral 6, 10, and 10,000 and the last
line by ‘people,’ altogether making up six hundred thousand people.
At once he made up his mind to save that number of people by a propagation
of the Amita-faith—See Thiện Đạo (2).
Thời
Trẻ: In one’s prime time.
Thời
Tượng Pháp: The Dharma-Semblance Age—See Tượng Pháp.
Thời
Tỳ Đa Ca La: Jivitakara (skt)—Tên của một vị Thần nuốt
trửng thời gian hay độ dài của ngày—Name of a spirit described
as a devourer of life or length of days.
Thời
Vận: Fortune—Luck.
Thời
Xứ Chi Duyên: Điều kiện thời gian và nơi chốn mà một người
phải tái sanh vào (theo Vãng sanh Yếu Tập, bất kể trai gái,
già trẻ, sang hèn, việc đi đứng nằm ngồi bất luận thời
xứ, việc tu tập quả là khó khăn; tuy nhiên, việc cầu nguyện
vãng sanh chẳng gì bằng niệm Phật)—The conditions or causes
of time and place into which one is born.
Thời
Xưa: Old time.
Thời
Y: Đúng thời ăn mặc, như vào kinh thành thì mặc áo Tăng
Già Lê, khi ở phòng thì mặc áo An Đà Hội, vân vân (theo
Phật giáo, uống thuốc đúng thời gọi là thời dược, ăn
uống đúng thời gọi là thời thực)—Garments suited to the
time or occasion (according to the Buddhism, Buddhists shouls always take
medications when needed, eat in accordance with Buddhist regulations, etc.).
Thô:
Sthula (skt)—Coarse—Rude—Rough—Crude—Unrefined—Immature.
Thô
Ác Ngữ: Lời nói thô bỉ xấu ác phỉ báng người khác—Coarse,
evil and slanderous language.
Thô
Ác Uyển: Vườn thô ác là một trong bốn vườn của Trời
Đế Thích, khi nào muốn đánh nhau thì vào trong vườn nầy,
muốn thứ vũ khí nào thì lập tức vũ khí ấy hiện ra—The
rough and evil park, one of Indra’s four parks, that of armaments and
war.
Thô
Bạo: Unmannerly—Rude.
Thô
Bỉ: Rustic—Boorish.
Thô
Kệch: Rustic.
Thô
Ngôn:
1)
Lời nói thô ác—Coarse, rude, rough, immature words or talk—Evil
words—Rough outline, preliminary words.
2)
Thô Tế Nhị Thừa—Immature and Mature yanas:
a)
Immature Yana: Tiểu Thừa—Hinayana.
b)
Mature Yana: Đại Thừa—Mahayana.
Thô
Ngữ: See Thô Ngôn.
Thô
Nhân:
1)
Hành nhân Tiểu thừa là thô nhân, hành giả Đại thừa là
tế nhân—The immature man of Hinayana, who has a rough foundation,
in contrast with the mature or refined man of the Mahayana.
2)
Nhị Giáo Thiên Thai—Four schools of the T’ien-T’ai:
a)
Thô Giáo—Immature schools:
·
Tạng Giáo: Tripitaka Teaching.
·
Thông Giáo: Interrelated teaching.
·
Biệt Giáo: Differentiated Teaching.
b)
Tế Giáo—Mature schools:
·
Biệt Giáo: Complete or Final Teaching.
Thô
Thiển: Gross—Awkwark and superficial.
Thô
Tục: Ill-mannered—Coarse.
Thô
Tướng: Theo khởi Tín Luận đây là sáu thô tướng vô minh
(chưa giác ngộ)—The six grosser or cruder forms of unenlightenment
or ignorance mentioned in the sastra on the Prajna Sutra.
Thô
Tướng Phật: Rudimentary aspect of the Buddha.
Thố:
Nhổ ra—To spit—To excrete—To put forth.
Thố
Giác: Sasa-visana or sasa-srnga (skt)—Sừng thỏ (người ngu nhận
lầm đôi tai thỏ là sừng, kỳ thật thỏ không có sừng).
Từ nầy dùng để chỉ những cái không thể có được (mọi
hiện tượng đều không thực)—Rabbit’s horns, i.e. non-existent;
all phenomena are as unreal as rabbit’s horns
Thố
Mao Trần: Hạt vị trần nhỏ hơn hạt bụi. Một hạt bụi
bám trên đầu lông thỏ lớn gấp bảy lần hạt bụi bám
trên lông trừu—The peck of dust that can rest on the point of a hare’s
down, one-seventh of that on a sheep’s hair.
Thổ:
Bhu or Bhumi—Earth—Ground—Land—Soil.
Thổ
Địa Đường: Local Deities Hall—Lands Hall.
Thổ
Địa Thần: The local guardina deity of the soil or locality—God of
the soil.
Thổ
Lộ: To outflow—To reveal.
Thổ
Ngữ: Dialect.
Thổ
Phỉ: Bandit.
Thổ
Thần: God of the soil.
Thổ
Tinh (planet): Sanaiscara—Saturn.
Thốc:
Người sói đầu—A bald.
Thốc
Nhân: Thốc Cư Sĩ—Thốc Nô—Chỉ Tăng Ni lạm dụng danh nghĩa
tu trì—A monk, or a nun, sometimes used as a term of abuse.
Thôi:
1)
Ngừng: To cease—To stop—To recede from—To decline—To resign.
2)
Thôi thúc: To push away.
Thôi
Công Quy Bổn: Bỏ những công đức nhỏ để trở về với
những điều căn bản—To put off minor merit for the sake of fundamentals.
Thôi
Miên: Hypnotize.
Thôi
Thúc: To urge—To press.
Thối:
1)
Hư rữa: Rotten—Stinking.
2)
Đi ngược lại: To move (step) back.
3)
Nhượng bộ: To yield.
Thối
Bộ: To recede—To move (step—draw) back—A backward step to one’s
original state.
Thối
Chí: Discouraged—Broken-spirited.
Thối
Đại: See Thoái Đại.
Thối
Nát: Rotten.
Thối
Tâm: Retrogress.
Thổi:
To blow.
Thốn:
Một tấc Tàu—A Chinese inch.
Thổn
Thức: To sob one’s heart out.
Thông:
(A)
Nghĩa của “Thông”—The meanings:
1)
Đi qua: To pass through—To pervade.
2)
Hiểu rõ: To know thoroughly—Quick at hearing—Clever—Sharp—Wise.
3)
Phổ thông: General—Universal.
4)
Rõ ràng: Clear.
5)
Thông suốt: To understand—To comprehend—To perceive.
6)
Thông tin: To communicate.
7)
Current.
8)
Free.
9)
Without hindrance—Unimpeded.
(B)
Các loại “Thông”—Categories:
1)
Ngũ Thông: The five supernatural powers—See Ngũ Thần Thông and
Ngũ Thông.
2)
Lục Thông: The six supernatural powers—See Lục Thông.
3)
Thập Thông: The ten supernatural powers—See Thập Thông.
Thông
Báo: To inform—To advise—To warn.
Thông
Biện: Thiền sư Thông Biện (?-1134)—Zen master Thông Biện—Thiền
sư Việt Nam, quê ở Bắc Việt. Ngài là đệ tử của Thiền
sư Viên Chiếu, và là Pháp tử đời thứ tám dòng Thiền Vô
Ngôn Thông. Về sau, ngài tới Thăng Long và trụ tại chùa Quốc
Tự với tên Trí Không. Lúc về già, ngài trở về Từ Liêm
và trụ tại chùa Phổ Minh thuyết pháp. Ngài thường khuyến
tấn đệ tử tụng kinh Pháp Hoa. Hầu hết cuộc đời, ngài
chấn hưng và hoằng hóa tại Bắc Việt. Ngài thị tịch năm
1134—A Vietnamese Zen master from North Vietnam. He was a disciple of
Zen master Viên Chiếu. He became the Dharma heir of the eighth generation
of the Wu-Yun-T’ung Zen Sect. Later, he went to Thăng Long and stayed
at Quốc Tự Temple with the name Trí Không. When he was old, he returned
to Từ Liêm to stay at Phổ Minh Temple to preach Buddha Dharma. He
always encouraged his disciples to recite the Lotus Sutra. He spent most
of his life to revive and expand Buddhism in North Vietnam. He passed away
in 1134.
Thông
Biệt Nhị Tự: The general and specific introductions to a sutra.
1)
Thông Tự: Chứng tín tự nói rộng ra tới cả các kinh khác
hay lời tựa chung—General introduction.
·
Như Thị Ngã Văn: Thus Have I heard, being the general introduction
in every sutra.
2)
Biệt Tự: Phát Khởi Tự hay lời giới thiệu hạn hẹp trong
một bộ kinh—Specific introduction.
Thông
Cảm: To comprehend—To understand.
Thông
Dạ: Tụng niệm suốt đêm—The whole night, i.e. to recite or intone
throughout the night.
Thông
Dâm: To commit adultery.
Thông
Dụng: In common or general use.
Thông
Đạt: Hiểu rõ—To pervade—To perceive—To understand thoroughly.
Thông
Đạt Bồ Đề Tâm: Đạt được Bồ Đề Tâm nhờ vào vị
Thầy (A Xà Lê) dạy dỗ, một trong Ngũ Tướng Thành Thân—To
attain to the enlightened mind; the stage where one understands the truth,
one of the five stages in Vairocana Buddhahood.
**
For more information, please see Ngũ Chuyển, and Ngũ Tướng Thành
Thân.
Thông
Đạt Phật Đạo: Entering the Buddha Path—Theo Kinh Duy Ma Cật,
chương tám, phẩm Phật Đạo, cư sĩ Duy Ma cật đã nói về
“Thông Đạt Phật Đạo” như sau—According to the Vimalalkirti
Sutra, chapter eighth, the Buddha Path, Upasaka Vimalakirti explained to
Manjusri Boshisattva about “Entering the Buddha Path” as follows:
·
Bấy giờ ngài Văn Thù Sư Lợi hỏi ông Duy Ma Cật rằng: “Bồ
Tát thế nào là thông đạt Phật đạo?”—Manjusri asked Vimalakirti:
“How does a Bodhisattva enter the Buddha path?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Bồ Tát thực hành phi đạo (trái đạo)
là thông đạt Phật đạo.”—Vimalakirti replied: “If a Bodhisattva
treads the wrong ways (without discrimination) he enters the Buddha path.”
·
Văn Thù Sư Lợi hỏi: “Thế nào là Bồ Tát thực hành phi
đạo?”—Manjusri asked: “What do you mean by a Bodhisattva treading
the wrong ways?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Nếu Bồ Tát gây năm tội vô gián mà không
buồn giận, đến ở trong địa ngục mà không có tội cấu;
đến trong loài súc sanh mà không có những lỗi vô minh
kiêu mạn; đến trong ngạ quỷ mà vẫn đầy đủ công
đức; đến cảnh sắc và vô sắc giới mà không cho là
thù thắng; hiện làm tham dục mà không nhiễm đắm; hiện
làm giận dữ mà đối với chúng sanh không có ngại gì; hiện
cách ngu si mà dùng trí tuệ điều phục tâm mình; hiện làm
hạnh tham lam bỏn xẻn mà bỏ tất cả của cải, không tiếc
thân mạng; hiện pháp giới cấm mà ở trong tịnh giới, đến
như tội bé nhỏ cũng hết lòng sợ sệt; hiện làm thù hận
mà thường từ bi nhẫn nhục; hiện làm lười biếng mà siêng
tu các công đức; hiện làm loạn ý mà thường niệm định;
hiện làm ngu si mà thông đạt trí tuệ thế gian và xuất thế
gian; hiện làm dua dối mà phương tiện thuận theo nghĩa các
kinh; hiện làm kiêu mạn mà đối với chúng sanh mình cũng
như cầu đó; hiện làm tất cả phiền não mà lòng thường
thanh tịnh; hiện vào trong chúng ma mà thuận theo trí tuệ của
Phật, không theo đạo giáo khác; hiện làm hàng Thanh Văn mà
nói các pháp chưa từng nghe cho chúng sanh; hiện vào hàng Bích
Chi Phật mà thành tựu lòng đại bi, giáo hóa chúng sanh; hiện
vào hạng nghèo nàn mà có tay đầy đủ công đức; hiện vào
hạng tàn tật mà đủ tướng tốt để trang nghiêm thân mình;
hiện vào hạng hèn hạ mà sanh trong dòng giống Phật, đầy
đủ các công đức; hiện vào hạng người ốm yếu xấu xa
mà được thân Na la diên (kim cang), tất cả chúng sanh đều
muốn xem; hiện vào hạng già bệnh mà đoạn hẳn gốc bệnh,
không còn sợ chết; hiện làm hạng giàu có mà xem là vô thường,
không có tham đắm; hiện có thê thiếp, thế nữ mà tránh
xa bùn lầy ngũ dục; hiện nơi hạng đần độn mà thành tựu
biện tài, vẫn giữ tổng trì; hiện vào tà tế mà dùng chánh
tế độ chúng sanh; hiện vào khắp các đạo, để đoạn đứt
nhơn duyên; hiện vào Niết Bàn mà không bỏ sanh tử. Thưa
ngài Văn Thù Sư Lợi! Nếu Bồ Tát làm được những việc
trái đạo như thế, đấy là thông suốt Phật đạo.”—Vimalakirti
replied: “(In his work of salvation) if a Bodhisattva is free from irritation
and anger while appearing in the fivefold uninterrupted hell; is free from
the stain of sins while appearing in (other) hells; is free from ignorance,
arrogance and pride while appearing in the world of animals; is adorned
with full merits while appearing in the world of hungry ghosts; does not
show his superiority while appearing in the (heavenly) worlds of form and
beyond form; is immune from defilements while appearing in the world of
desire; is free from anger while appearing as if he were resentful; uses
wisdom to control his mind while appearing to be stupid; appears as if
he were greedy but gives away all his outer (i.e. money and worldly) and
inner (i.e. bodily) possessions without the least regret for his own life;
appears as if he broke the prohibitions while delighting in pure living
and being apprehensive of committing even a minor fault; appears as if
he were filled with hatred while always abiding in compassionate patience;
appears as if he were remiss while diligently practicing all meritorious
virtues; appears as if he were disturbed while always remaining in the
state of serenity; appears as if he were ignorant while possessing both
mundane and supramundane wisdoms; appears as if he delighted in flattering
and falsehood while he excels in expedient methods in conformity with straightforwardness
as taught in the sutras; shows arrogance and pride while he is as humble
as a bridge; appears as if he were tormented by troubles while his mind
remains pure and clean; appears in the realm of demons while defeating
heterodox doctrines to conform with the Buddha wisdom; appears in the realm
of sravakas where he expounds the unheard of supreme Dharma; appears in
the realm of pratyeka-buddhas where he converts living beings in fulfillment
of great compassion; appears amongst the poor but extends to them his precious
hand whose merits are inexhaustible; appears amongst the crippled and disabled
with his own body adorned with the excellent physical marks (of the Buddha);
appears amongst the lower classes but grows the seed of the Buddha nature
with all relevant merits; appears amongst the emaciated and ugly showing
his strong body to the admiration of them all; appears as an old and ill
man but is actually free from all ailments with no fear of death; appears
as having all the necessities of life but always sees into impermanence
and is free from greed; appears to have wives, concubines and maids but
always keeps away from the morass of the five desires; appears amongst
the dull-witted and stammerers to help them win the power of speech derived
from the perfect control of mind; appears amongst heretics to teach orthodoxy
and deliver all living beings; enters all worlds of existence to help them
uproot the causes leading thereto; and appears as if entering nirvana but
without cutting off birth and death; Manjusri, this Bodhisattva can tread
heterodox ways because he has access to the Buddha path.”
Thông
Đạt Tâm: See Thông đạt Bồ đề tâm.
Thông
Điệp: Message—Diplomatic note.
Thông
Điệp Bất Tử: Immortal message—The Buddha’s teaching is an immortal
message to all of us.
Thông
Điệp Vượt Thời Gian: Timeless message.
Thông
Đồ: Con đường rộng mở (đưa đến Niết Bàn)—Thoroughfare,
an open way that leads to nirvana.
Thông
Đồng: To collute.
Thông
Gian: Adulterous—Adultery (n)—Adulterer.
Thông
Giáo: Giai đoạn thứ hai trong Thiên Thai Hóa Pháp Tứ Giáo,
cho rằng vạn hữu là “Không,” nhưng chưa đạt được lý
“Trung Đạo”—The second stage in the T’ien-T’ai four periods
od teaching, which held the doctrine of “Void,” but had not arrived
at the doctrine of the “Mean.”
**
For more information, please see Thiên Thai Hóa Pháp Tứ Giáo.
Thông
Giới: Universal precept.
Thông
Hành: Con đường dẫn tới Niết Bàn—The thoroughfare, or path
which leads to nirvana.
Thông
Hiểu: To understand thoroughly.
Thông
Hóa: Phổ lực giáo hóa—Perspicacious, or influence teaching; universal
powers of teaching.
Thông
Hoặc: Hai thứ kiến hoặc và tư hoặc, cho rằng hình tướng
bên ngoài là thực—Two all pervading deluders (taking appearance
for reality) due to seeing and thinking wrongly:
1)
Kiến hoặc: Seeing wrongly—See Kiến Hoặc.
2)
Tư hoặc: Thinking wrongly—See Tư Hoặc.
**
For more information, please see Kiến Hoặc Tư Hoặc.
Thông
Hội: To harmonize differences of teaching.
