Tổ
Đình Minh Đăng Quang
PHẬT HỌC
TỪ ĐIỂN - BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE -
ENGLISH VIỆT - ANH
Thiện
Phúc
Q
Qua:
1)
Cái Giáo: (mác—thương)—A spear.
2)
Dưa: Gourd—Melon.
Quá:
1)
Lỗi: Error—Transgression.
2)
Quá khứ: Past—Passed.
3)
Vượt qua: To pass.
Quá
Ác: Dausthulya (skt)—Cùng hung cực ác, khuynh hướng xấu, hay
sự sai lầm—Surpassing evil; extremely evil, evil tendency, or error.
Quá
Chừng: Exceeding—Beyond measure.
Quá
Cố: Deceased.
Quá
Dư: Exuberant.
Quá
Đáng: Unduly—Excessive—Exaggerated.
Quá
Độ:
1)
Không điều độ: Immoderate.
2)
Vượt ra khỏi cảnh sanh tử: To pass from mortal life.
Quá
Hạ: Cách gọi khác của an cư kiết hạ—To pass the summer,
or the summer retreat—See An Cư Kiết Hạ.
Quá
Hạn: To exceed the limit.
Quá
Hiện Vị: Quá khứ, hiện tại và vị lai—Past, present, future.
Quá
Khích: Extremist.
Quá
Khứ: See Quá (2).
Quá
Khứ Thánh Linh: Thần thức của người quá vãng—The spirit
of the departed.
Quá
Khứ Thất Phật: The seven past Buddhas—See Thất Phật.
Quá
Khứ Thế:
1)
Kiếp quá khứ: The past age, or world.
2)
Thời quá khứ—The past—The past time
Quá
Kỳ: Vượt quá thời hạn quy định—Beyond the time.
Quá
Lố: Excessive.
Quá
Mạn: Một trong thất mạn—One of the seven arrogances—See Thất
Mạn (2).
Quá
Mộc Kiều: Vượt qua độc mộc kiều (thần thức của người
quá vãng phải vượt qua để tái sanh)—To cross over the single
log bridge, i.e. only one string to the bow.
Quá
Mức: See Quá lố.
Quá
Sức: Beyond one’s strength.
Quá
Tệ: Worse.
Quá
Tin: To be over confident on oneself.
Quá
Tinh Tế: Exceedingly subtle.
Quá
Trớn: To overstep a limit.
Quá
Vãng: To pass away—To die.
Quả:
Phala (skt).
1)
Trái cây: Fruit.
2)
Hậu quả: Effect—Consequence.
3)
Quả báo: reward—Retribution—See Quả Báo.
4)
Từ “Quả” đối lại với “Nhân”: The term “consequence”
or “effect” contrasts with “cause,” or “Fruit” contrasts
with “seed.”
5)
Hết thảy các pháp hữu vi là trước sau nối tiếp, cho nên
đối với nguyên nhân trước mà nói thì các pháp sinh ra về
sau là quả: The effect by causing a further effect becomes also a cause—See
Ngũ Quả.
Quả
Báo: Retribution—Những hệ quả của tiền kiếp. Những vui
sướng hay đau khổ trong kiếp nầy là ảnh hưởng hay quả
báo của tiền kiếp. Thế cho nên cổ đức có nói: “Dục
tri tiền thế nhân, kim sanh thọ giả thị. Dục tri lai thế
quả, kim sanh tác giả thị.” Có nghĩa là muốn biết nhân
kiếp trước của ta như thế nào, thì hãy nhìn xem quả báo
mà chúng ta đang thọ lãnh trong kiếp nầy. Muốn biết quả
báo kế tiếp của ta ra sao, thì hãy nhìn vào những nhân mà
chúng ta đã và đang gây tạo ra trong kiếp hiện tại. Một
khi hiểu rõ được nguyên lý nầy rồi, thì trong cuộc sống
hằng ngày của người con Phật chơn thuần, chúng ta sẽ luôn
có khả năng tránh các điều dữ, làm các điều lành—Consequences
(requitals) of one’s previous life—The pain or pleasure resulting in
this life from the practices or causes and retributions of a previous life.
Therefore, ancient virtues said: “If we wish to know what our lives were
like in the past, just look at the retributions we are experiencing currently
in this life. If we wish to know what retributions will happen to us in
the future, just look and examine the actions we have created or are creating
in this life.” If we understand clearly this theory, then in our
daily activities, sincere Buddhists are able to avoid unwholesome deeds
and practice wholesome deeds.
1)
Quả báo của ăn cắp vặt là nghèo nàn khốn khó: The retributions
of robber and petty thieves are poverty and accute suffering.
2)
Quả báo của bỏn xẻn là cầu bất đắc: The retributions of
being stingy are frustrated desires.
3)
Quả báo của của việc phỉ báng là không lưỡi hay thối
miệng: The retributions of being slandering and harsh speech are tongueless
and cankerous mouth.
4)
Quả báo của bần tiện tham lam là nghèo nàn: The retribution
of mean and greedy is poverty.
5)
Quả báo của việc gây thù chuốc oán là bản thân bị hại:
The retribution of being creating hatred with others is to live an endangered
life.
6)
Quả báo của việc mắng chưỡi kẻ ăn xin là chết đói giữa
đường: The retribution of being laughing at or scolding the beggar
is to starve to death at the road side.
7)
Quả báo của vị kỷ hại người là suốt đời canh cô (không
ai muốn gần gủi mình): The retribution of being benefitting oneself
by bringing harmness to others is to be life-long friendless.
8)
Quả báo của việc loan tin thất thiệt hại nguời là không
còn ai tin mình về sau nầy nữa: The retribution of bringing harm
to others by spreading rumours is to become distrust (mistrustful)
forever.
9)
Quả báo của việc phỉ báng Tam Bảo là vĩnh viễn đi vào
địa ngục vô gián: The retribution of being slandering the Triratna
(Buddha, Dharma and Sangha) is to enter Avici forever.
Quả
Báo Ba Đời: See Tam Quả Tứ Nhân.
Quả
Báo Độ: Tên khác của Thực Báo Vô Chướng Ngại Độ, một
trong Tứ Độ trong tông Thiên Thai—The realm of reward, where bodhisattvas
attain the full reward of their deeds, one of the four realms according
to the T’ien-T’ai Sect.
**
For more information, please see Tứ Độ.
Quả
Báo Tứ Tướng: Quả báo tiền kiếp trong tứ tướng sanh trụ
dị diệt (sanh, già, bịnh, chết)—Consequences of one’s previous
life in four forms of the present life:
1)
Sanh: Birth.
2)
Già: Old age.
3)
Bịnh: Disease.
4)
Chết: Death.
**
For more information, please see Tứ Tướng
Quả
Cảm: Courageous—Daring.
Quả
Cực: Quả mãn cực thành—Fruition perfect, the perfect virtue or
merit of Buddha-enlightenment.
Quả
Cực Pháp Thân: Pháp thân quả mãn cực thành—The dharmakaya
of complete enlightenment.
Quả
Danh: Quả Hiệu—Danh hiệu của mỗi vị Phật chỉ sự giác
ngộ của vị Phật ấy—Attainment-name, or reward-name or title,
i.e. of every Buddha, indicating his enlightenment.
Quả
Duy Thức: Trí tuệ đạt được do tư duy và quán sát cái lý
của duy thức (tầm và tứ), bao gồm bốn thức đầu trong
bát thức—The wisdom attained from investigating and thinking about
philosophy, or Buddha-truth, i.e. of the sutras and Abhidharmas; this includes
the first four kinds of “only-consciousness.”
Quả
Đầu: Quả Thượng—Tu nhân được quả, đặc biệt là quả
vị Giác Ngộ Bồ Đề—The condition of retribution, especially
the reward of bodhi or enlightenment.
**
For more information, please see Quả
Thượng.
Quả
Đầu Phật: Bậc đã đạt được quả vị Phật, một thuật
ngữ của tông Thiên Thai—He who has attained the Buddha-condition,
a T’ien-T’ai term.
Quả
Địa: Quả vị Phật, đối lại với nhân địa hay nhân tu
hành—Resulting Buddhahood, in contrast with the causal ground or fundamental
cause, the state of practicing the Buddha-religion—The stage of attainment
of the goal of any disciplinary course.
Quả
Đoán: Decided—Determined.
Quả
Đoạn:
1)
Dứt bỏ hoặc nghiệp: To cut off the fruit or results of former karma.
2)
Bậc A La Hán ở Hữu Dư Niết Bàn, tuy đã dứt bỏ được
nhân đau khổ (tử phược), nhưng chưa dứt bỏ được quả
phược: The Arhat who has a “remnant of karma,” though he has cut
off the seed of misery, has not yet cut off its fruits.
Quả
Đức: Quả đức của Niết bàn hay công đức của bậc quả
thượng là Thường, Lạc, Ngã, Tịnh—The merits of nirvana (Thường:
Eternal, Lạc: Blissful, Ngã: Personal or Autonomous, Tịnh: Pure).
**
For more information, please see Tứ Đức
(A).
Quả
Giới Viên Hiện: Trong Phật Giới, hay giới của các bậc Chánh
Đẳng Chánh Giác, mọi việc đều hiện lên một cách viên
dung—In the Buddha-realm, i.e. of complete bodhi-enlightenment, all things
are perfectly manifest.
Quả
Hải: Biển Bồ Đề hay giác ngộ—The ocean of bodhi or enlightenment.
Quả
Mãn: Công đức tròn đầy của bậc quả thượng hay nhân tròn
đầy thành bậc chánh giác—The full or complete fruition of merit—Perfect
reward.
Quả
Mạn Đà La: Kim Cang Mạn Đà La, đối lại với Thai Tạng Giới
Mạn Đà La—Vajradhatu mandala, in contrast with Garbhadhatu mandala
(nhân mạn đà la).
Quả
Nhân: Những bậc tu hành đã chứng đắc quả thượng, thoát
khỏi vòng luân hồi sanh tử, gồm có ba bậc—Those who have
obtained the fruit, i.e. escaped the chain of transmigration:
1)
Phật: Buddha.
2)
Bích Chi Phật: Pratyeka-buddha.
3)
A La Hán: Arhat.
Quả
Phận: The reward, e.g. of ineffable nirvana, or dharmakaya.
Quả
Phật Tánh: Quả Phật Toàn Giác, một trong năm Phật tánh—The
fruition of the Buddha-enlightenment, its perfection, one of the five forms
of the Buddha-nature—See Ngũ Phật Tánh (B) (4).
Quả
Phược: Khổ quả sinh tử trói buộc không cho chúng ta giải
thoát. Nghiệp nhân dẫn đến khổ quả đã trói buộc ta, là
tử phược—Retribution bond—The bitter fruit of transmigration binds
the individual so that he cannot attain release. This fruit produces further
seeds of bondage.
Quả
Phược Đoạn: Cắt bỏ mọi trói buộc tức là nhập vào Niết
Bàn—Cutting off the ties of retribution, entering nirvana, entering
salvation.
Quả
Quả: The fruit of fruit.
1)
Niết Bàn: Nirvana.
2)
Bồ Đề là quả, mà cũng là kết quả của việc tu hành nên
gọi là quả quả: the fruition of bodhi. Bodhi itself is a fruit;
however, it is also the fruit of a life-long cultivation.
Quả
Quả Phật Tánh: The fruition of that fruition, or the revelation of
parinirvana—See Ngũ Phật Tánh (B) (5).
Quả
Quyết: Determined—Decided—Resolute.
Quả
Tang: Flagrant—To be caught in the act or fact (red-handed).
Quả
Thần: Môi của Phật đỏ như trái của cây Bimba—Fruit lips,
Buddha’s were “red like the fruit of the Bimba tree.”
Quả
Thật: Indeed—Truly—As a matter of fact.
Quả
Thục Thức: The Alaya-vijnana (skt)—A Lại Da Thức hay Tàng Thức—The
storehouse or source of consciousness, from which both subject and object
are derived.
Quả
Thượng: Nhờ công đức tu hành mà chứng đắc được quả
địa (quả địa nầy ở trên nhân vị trong lúc đang tu) gọi
là quả thượng—In the stage when the individual receives the consequences
of deeds done.
Quả
Tiểu Thừa: Hai quả vị Thanh văn và Duyên giác—Fruit of the
two vehicles of Sravakayana and Pratyeka-buddha.
Quả
Tình: See Quả Thật.
Quả
Trục: Quả đi theo (quả đi theo nhân như hình với bóng)—The
fruit follows (the fruit follows the cause as the image and its shadow).
Quả
Trục Nguyện: Sự chắc chắn của việc phổ cứu, nguyện
thứ hai mươi trong Tứ Thập Bát Nguyện của Phật A Di Đà—The
assurance of universal salvation, the twentieth of Amitabha’s forty-eight
vows.
**
For more information, please see Tứ Thập
Bát Nguyện (20).
Quả
Tử:
1)
Quả và Nhân—Fruit and Seed.
2)
Quả sanh Nhân: Fruit produced seeds.
Quả
Tướng: Quả thể tổng báo của giới hữu tình, là một trong
ba hình thức của A Lại Da Thức—Reward—Retribution—Effect—One
of the three forms of the alaya-vijnana.
**
For more information, please see A Lại Da
Thức and Alaya-vijnana.
Quả
Vị: Vị của quả Phật, đối lại với nhân vị—The stage
of attainment, or reward as contrasted with the cause-stage, i.e. deed.
**
For more information, please see Nhân Vị.
Quả
Viên: Quả vị viên mãn, một trong tám quả viên mãn của tông
Thiên Thai—Fruit complete, i.e. perfect enlightenment, one of the eight
T’ien-T’ai perfection.
Quả
Vô Sanh: The stage of non-birth.
Quái:
1)
Khiếm khuyết: Impediment.
2)
Nguyên nhân của lo âu: Cause of anxiety.
3)
Treo: To hang—To suspend.
Quái
Chân: Treo chân dung của một vị tôn quý như Đức Phật—To
hang up a picture of a Buddha.
Quái
Dị: Strange—Peculiar.
Quái
Đáp: Chỉ việc các vị sư dừng lại một nơi nào đó để
nghỉ ngơi—To dwell in a place.
Quái
Đơn: Vị du Tăng ghé lại chùa nghỉ qua đêm—One who hangs
up all his possessions, i.e. a wandering monk who stays for the night in
a monastery.
Quái
Kiệt: Man of exceptional talent.
Quái
Lạ: How strange.
Quái
Lạc: Còn gọi là Quái La, tên một loại áo cà sa ngắn (do
các thiền Tăng Trung Quốc chế ra)—A short garment, or cover;
a waistcoat.
Quái
Ngại: A hindrance—An impediment.
Quái
Niệm: Lo lắng—To be anxious about.
Quái
Tích: Treo tích trượng (khi các vị sư dừng lại nơi nào nghỉ
chân)—To hang up one’s staff.
Quái
Tử: Tên một loại áo cà sa—A peg for a garment.
Quan:
1)
Áo quan: A coffin.
2)
Đóng lại: To shut—To include.
3)
Nơi bị đóng kín: A closed place.
4)
Quan ải: Frontier—Barrier.
5)
Quan hệ: To involve.
6)
Quan chức: Official—Public.
7)
Quan ngại: To concern.
Quan
Âm: Avalokitesvara Bodhisattva—Bodhisattva of mercy—Goddess of mercy.
Quan
Âm Đường: Pavilion of Bodhisattva Avalokitesvara—Bodhisattva Avalokitesvara’s
Hall—Pavilion of Regarder of the Sounds.
Quan
Âm Sắc Tứ Tự: Tên của một ngôi chùa tọa lạc trong thị
xã Cà Mau, tỉnh Cà Mau. Chùa còn gọi là chùa Phật Tổ, được
Hòa Thượng Tô Quang Xuân dựng lên vào giữa thế kỷ thứ
19. Nguyên thủy chùa chỉ là một cái am nhỏ làm nơi tu hành
và phát thuốc cho nhân dân trong vùng. Sau đó Hòa Thượng lên
thành Gia Định, tu ở chùa Kim Chương và thị tịch ở đó.
Năm 1842, vua Thiệu Trị đã sắc phong cho Hòa Thượng và sắc
tứ chùa Quan Âm. Ngôi chùa hiện tại đã được hai vị Hòa
Thượng Thiện Tường và Thiện Đức xây dựng vào năm 1936—Name
of a temple located in Cà Mau town, Cà Mau province. It is also called
Phật Tổ Temple. It was built in the middle of the nineteenth centur
by Most Venerable Tô Quang Xuân. At first it was only a small temple
where he stayed and worshipped Buddhism, and made prescription to cure
the local people. Later, he moved to Gia Định and stayed at Kim Chương
Temple, with Buddhist name “Trí Tâm” and passed away there. In 1842,
King Thiệu Trị proclaimed him Most Venerable, and offered the Royal
Recognization to the temple. The present temple was rebuilt by Most Venerable
Thiện Tường and Most Venerable Thiện Đức in 1936.
Quan
Đại Thần: Minister.
Quan
Đế:
1)
Quan Đế hay Quan Vân Trường: Kuan-Ti, the god of War, adeified hero
of the Three Kingdoms.
2)
Vị Hộ Pháp: A protector of Buddhism.
Quan
Điểm: Concepts—Opinions—Outlook—Point of view—Viewpoint.
Quan
Điểm Chính: Central concept.
Quan
Điểm Thuần Lý: A rational outlook.
Quan
Nan: Bị rắc rối với pháp luật—In danger from the law—Official
oppression.
Quan
Ngại: To obstruct—To hinder.
Quan
Niệm: Concept.
Quan
Niệm Không Hữu Lý: Irrational views .
Quan
Sát: Observation.
Quan
Sát Khách Quan: Objective observation.
Quan
Tâm: To pay attention to.
Quan
Thế Âm: Avalokitesvara (skt)—See Quán Thế Âm.
Quan
Trọng Nhứt: Most importantly.
Quán:
Vipasyana or Vidarsana (skt).
I.
1)
Đi xuyên qua: To pass through.
2)
Rửa: To wash—To sprinkle.
3)
Xỏ xâu: To thread—To string.
4)
Ngẫm nghĩ cẩn thận (tế tư): Contemplation—Examination—To
look into—To study—To contemplate—To contemplate and mentally enter
into truth—Contemplation can be used to dispel distractions and defilements.
To consider illusion and discern illusion or discerning the seeming from
the real:
a)
Quán tình thương triệt tiêu lòng sân hận: Contemplation on love
to dispel anger.
b)
Quán sự biết ơn và tâm hỷ triệt tiêu lòng ganh ghét: Contemplation
on appreciation and rejoicing in the good qualities of others can dispel
the problem of jealousy.
c)
Quán vô thường và niệm chết giúp giảm bớt sự tham ái:
Contemplation on impermanence and death awareness can reduce covetousness.
d)
Quán bất tịnh giúp giảm thiểu chấp thủ: Contemplation on
the impurity can help reduce attachment.
e)
Quán vô ngã và tánh không giúp triệt tiêu những tư tưởng
xấu xa: Contemplation on non-ego (non-self) and emptiness can help eliminate
(eradicate) completely all negative thoughts.
II.
Two kinds of contemplation:
1)
Quán sự: Contemplation or meditation on the external forms of the phenomenal.
2)
Quán lý: Contemplation or meditation on the real or underlying nature.
Quán
Âm: See Quán Thế Âm.
Quán
Chiếu: Lấy trí tuệ mà soi sáng hay chiếu kiến sự lý—To
reflect—To be enlightened or to enlighten as a result of insight (intelligent)
contemplation.
**
For more information, please see Bát Bát
Nhã and Tam Bát Nhã.
Quán
Chiếu Bát Nhã: Một trong ba loại Bát Nhã, lấy trí tuệ quán
chiếu cái lý thực tướng hay nhờ thiền quán mà giác ngộ
được chân lý—One of the three kinds of Prajna, the prajna or wisdom
of meditative enlightenment on reality.
**
For more information, please see Bát Nhã
and Tam Bát Nhã.
Quán
Chiếu “Khổ”:
1)
To reflect on suffering.
2)
Quán chiếu “khổ” là một trong những cửa ngõ quan trọng
đi vào đại giác, vì nhờ đó mà chúng ta mới có khả năng
chấm dứt mọi chấp trước, ham muốn và dục vọng—Reflection
on suffering is one of the most important entrances to the great enlightenment;
for with it, we are able to end all attachments, aspirations and desires.
Quán
Chiếu “Tỉnh Lặng”:
1)
Reflection on calmness or tranquility.
2)
Quán chiếu “Tỉnh Lặng” là một trong những cửa ngõ quan
trọng đi vào đại giác, vì nhờ đó mà chúng ta không khuấy
rối tâm mình—Reflection on calmness is one of the most important
entrances to the great enlightenment; for with it, we do not disturb our
mind.
Quán
Chiếu “Vô Ngã”:
1)
Reflection on No-Self.
2)
Quán chiếu “Vô Ngã” là một trong những cửa ngõ quan trọng
đi vào đại giác, vì nhờ đó mà chúng ta không lầm chấp
vào cái ngã ảo huyền—Reflection on “No-self” is one of the
most important entrances to the great enlightenment; for with it, we do
not mistakenly attach to an illusive self.
Quán
Chiếu “Vô Thường”:
1)
To reflect on impermanence.
2)
Quán chiếu vô thường là một trong những cửa ngõ đi vào
đại giác, vì nhờ đó mà chúng ta mới có khả năng thấy
được bộ mặt thật của những dục vọng trong nhà lửa
tam giới—Reflection on impermanence is one of the most important entrances
to the great enlightenment; for with it, we are able to reflect and see
the real face of all the desires of the triple world burning house.
Quán
Chúng Sanh: To contemplate a living beings—Theo Kinh Duy Ma Cật, khi
ngài Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát vâng mệnh Phật đến thăm bệnh
cư sĩ Duy Ma Cật—According to the Vimalakiriti Sutra, Manjusri Bodhisattva
obeyed the Buddha’s command to call on Vimalakirti to enquire after his
health:
·
Ngài Văn Thù Sư Lợi hỏi ông Duy Ma Cật: “Bồ Tát quán sát
chúng sanh phải như thế nào?”—Manjusri asked Vimalakirti: “How
should a Bodhisattva look at living beings?”
·
Ông Duy Ma Cật đáp: “Ví nhà huyễn thuật thấy người huyễn
của mình hóa ra, Bồ Tát quán sát chúng sanh cũng như thế.
Như người trí thấy trăng dưới nước, thấy mặt trong gương,
như ánh nắng dợn, như âm vang của tiếng, như mây giữa hư
không, như bọt nước, như bóng nổi, như lõi cây chuối, như
ánh điển chớp, như đại thứ năm, như ấm thứ sáu, như
căn thứ bảy, như nhập thứ mười ba, như giới thứ mười
chín. Bồ Tát quán sát chúng sanh cũng như thế. Như sắc chất
cõi vô sắc, như mộng lúa hư, như thân kiến của Tu Đà Hoàn,
như sự nhập thai của A Na Hàm, như tam độc của A la hán,
như tham giận phá giới của Bồ Tát chứng vô sanh pháp nhẫn,
như tập khí phiền não của Phật, như mù thấy sắc tượng,
như hơi thở ra vào của người nhập diệt tận định, như
dấu chim giữa hư không, như con của thạch nữ (đàn bà không
sanh đẻ), như phiền não của người huyễn hóa, như cảnh
chiêm bao khi đã thức, như người diệt độ thọ lấy thân,
như lửa không khói. Bồ Tát quán sát chúng sanh cũng như thế
đó.”—Vimalakirti replied: “ A Bodhisattva should look at living
beings like an illusionist does at the illusory men (he has created); and
like a wise man looking at the moon’s reflection in water; at his own
face in a mirror; at the flame of a burning fire; at the echo of a calling
voice; at flying clouds in the sky; at foam in a liquid; at bubbles on
water; at the (empty) core of a banana tree; at a flash of lightning; at
the (non-existent) fifth element (beside the four that make the human body);
at the sixth aggregate (beside the five that make a sentient being); at
the seventh sense datum (beside the six objects of sense); at the thirteenth
entrance (ayatana-beside the twelve involving the six organs and six sense
date); at the nineteenth realm of sense (beside the eighteen dhatus or
fields of sense); at form in the formless world; at the (non-existent)
sprout of a charred grain of rice; at a body seen by a srota-apanna (who
has wiped out the illusory body to enter the holy stream); at the entry
of an Anagamin (or a non-returning Sravaka) into the womb of a woman (for
rebirth); at an arhat still preserving the three poisons (of desire, anger
and stupidity which he has eliminated for ever); at a Bodhisattva realizing
the patient endurance of the uncreate who is still greedy, resentful and
breaking the prohibitions; at a Buddha still suffering from klesa (troubles);
at a blind man seeing things; at an adept who still breathes air in and
out while in the state of nirvanic imperturbability; at the tracks of birds
flying in the air; at the progeny of a barren woman; at the suffering of
an illusory man; at a sleeping man seeing he is awake in a dream; at a
devout man realizing nirvana who takes a bodily form for (another) reincarnation;
and at a smokeless fire. This is how a Bodhisattva should look at living
beings.”
Quán
Đảnh:
1)
Điểm đạo: Abhisekana or Murdhabhisikta (skt).
a)
Quán đảnh đệ tử bằng cách đặt tay hay rưới nước lên
đầu đệ tử. Chư Phật quán đảnh đệ tử bằng cách đặt
tay lên đỉnh đầu của đệ tử. Tục lệ Ấn Độ nầy thường
thấy trong lễ phong vương, bằng cách rưới lên đầu tân
vương nước từ bốn bể, và nước từ những con sông trong
lãnh địa của ông ta. Bên Trung Quốc, người ta thường dùng
nghi thức Phật Giáo cho các vị đại quan, cũng như lễ thọ
cụ túc giới cho chư Tăng Ni. Các thầy Mật Giáo dùng nghi
thức quán đảnh để điểm đạo cho đệ tử của mình, cho
các cấp lãnh đạo, cũng như trong các buổi đàn tràng siêu
độ (cầu nguyện sau khi xãy ra tai ương hay chuẩn bị cho sự
tái sanh)—Baptism—Initiation—Head—Superintendent—Empowerment—Inauguration
or consecration by placing the hand on or sprinkling or pouring water on
the head. Every Buddha baptizes a disciple by laying a hand on his head.
An Indian custom on the investiture of a king, whose head was baptized
with water from the four seas and from the rivers in his domain. In China,
it is administered as a Buddhist rite chiefly to high personages and for
ordination purpose. Among the esoterics it is a rite especially administered
to their disciples; and they have several categories of baptism, e.g. that
of ordinary disciples, of teacher or preacher, of leader, of office-bearer;
also for special causes such as relief from calamity, preparation for the
next life, etc.
b)
Quán Đảnh Chân Ngôn—The ritual of anointment of the Shingon School:
Theo Giáo Sư Junjiro Takakusu trong Cương Yếu Triết Học Phật
Giáo—According to Prof. Junjiro Takakusu in The Essentials of Buddhist
Philosophy:
·
Chân Ngôn tông có nghi quỹ quán đảnh (Abhiseka) cũng như nghi
quỹ đàn tràng. Nơi sửa soạn lễ quán đảnh phải được
trang hoàng bằng mạn đà la của cả hai giới; và tất cả
những nhu cầu lễ tiết phải được thực hiện đầy
đủ. Đôi khi các mạn đà la được nới rộng ra để thành
lập môi trường hành lễ. Do đó mà nơi đây được gọi
là mạn đà la. Chỉ khi nào nghi thức được triệt để tuân
hành mới có thể đạt được linh nghiệm từ năng lực gia
trì của Phật. Theo truyền thuyết, Thiện Vô Úy và đồ đệ
là Nhất Hành, truyền thừa Thai Tạng giới, trong lúc Kim Cương
Trí và đệ tử là Bất Không giảng thuyết về Kim Cang giới.
Thế nên ta phải nhận định rằng có đến hai dòng truyền
thừa, mà mỗi dòng chỉ là một phần hay phiến diện: The
Shingon School has the ritual of anointment (Abhikesa) as well as the ordination
ceremony. The area of anointment must be decided with the Circles of the
two realms; all ritual requirements must be fulfilled. Sometimes the Circles
are spread out and thereby the ritual area is formed. So the area is called
“Circle.” Only the adequate performance of the ritual can make the
evoking of any enfolding power of Buddha effective. According to tradition,
Subhakarasimha and his pupil, I-Hsing, transmitted the Matrix doctrine,
while Vajrabodhi and his pupil, Amoghavajra, taught the Diamond doctrine.
Thus we must presume that there were two traditions of transmission, both
being only partial or one-sided.
·
Tuy nhiên, sự khám phá mới đây của giáo sư Tucci về Tattvasamgraha
ở Tây Tạng, và của giáo sư Ono về cuốn Vajra-Sekhara ở
Nhật đã khiến cho những truyền thuyết cũ không còn đứng
vững nữa, bởi vì quyển Vajra-sekhara trình bày trong Ngũ Bộ
Tâm Quán được giữ bí mật tại tự viện Mii ở Ômi và
Shorenin, Kyoto. Ngũ Bộ là Phật, Liên Hoa, Đa Bảo, Kim Cương,
và Kiết Ma. Đây nguyên là các bộ phận của Kim Cang giới;
rõ ràng là ngay từ đầu chúng ta đã có bản kinh về Kim Cương
giáo thuyết do Thiện Vô Úy mang đến. Thực sự chúng là dòng
truyền thừa của Thiện Vô Úy. Từ đó, chúng ta nhận thấy
rằng vào thời của Thiện Vô Úy, cả hai giáo thuyết về
Kim Cương và Thai Tạng đã có mặt ở Trung Quốc. Bản của
Tucci bằng Phạn ngữ và của Ono là bản giải thích bằng
tranh ảnh, nếu không có nó thì khó mà theo dõi nguyên bản
Sanskrit. Những người nghiên cứu Mật giáo có thể hy vọng
được hỗ trợ thực tế nhờ khảo cứu các bản văn nầy:
However, the recent discovery of the Tattva-sangraha in Tibet by Professor
Tucci and the Vajra-sekhara in Japan by Professor Ono make the old traditions
entirely untenable, because the Vajra-sekhara represented in the Five Assemblies
was kept in secret in the Mii Monastery in Ômi and Shorenin in Kyoto.
The Five Assemblies are Buddha, Padma, Ratna, Vajra and Karma. These being
originally the divisions of the Diamond Realm, it is clear that we had
from the beginning the text of the ‘Diamond’ doctrine brought by Subhakarasimha.
They were actually the transmission by Subhakarasimha. From this it will
be seen that at the time of Subhakarasimha both the ‘Diamond’ and ‘Matrix’
doctrines were existing in China. Tucci’s text is Sanskrit and Ono’s
is pictorial explanation without which a perusal of Sanskrit original often
becomes impossible. Students of mysticism may expect a real contribution
from the study of these texts.
2)
Quán Đảnh Bồ Tát: Một nghi thức rưới nước lên đầu
một vị Bồ Tát, khi vị ấy sắp bước vào giai đoạn cuối
cùng đến Phật quả—Ceremonial sprinkling of water on a bodhisattva’s
head, is said to be done when a bodhisattva is about to enter the ultimate
state and become Buddha.
3)
Quán Đảnh Đại Sư (561-632)—Kuan-Ting Great Master (561-632):
Quán Đảnh là vị tổ thứ năm của tông Thiên Thai. Ba tác
phẩm lớn của ngài Trí khải đều do Quán Đảnh tập thành
toàn vẹn—Kuan-Ting is the fifth patriarch of the T’ien-T’ai School.
The three great works of Chih-I are all compilations of Kuan-Ting.
Quán
Đảnh Tam Muội: Tam muội đạt được trong thiền quán—The
samadhi of the summit of contemplation (the peak whence all the samadhis
may be surveyed).
Quán
Đảnh Trụ: Thập trụ của một vị Bồ Tát khi vị nầy đã
được Phật thọ ký (xức dầu quán đảnh) thành Phật—The
tenth stage of a Bodhisattva when he is anointed by the Buddha as a Buddha.
Quán
Đạo:
1)
Thấu triệt giáo pháp: To know the doctrine thoroughly.
2)
Thiền Quán: Contemplation—Meditation—Insight.
Quán
Đạt: Đạt được chân lý qua thiền quán—To penetrate to reality
through contemplation.
Quán
Đảnh: See Abhisheka in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Quán
Giác: Awakening—Awareness.
1)
Quán: Examination or study.
2)
Giác: Awakening or awareness.
Quán
Giải: Quán niệm và giải lý được chân lý—To contemplate
and expound the ultimate reality.
Quán
Hành:
1)
Quán lý ở tâm rồi đích thân thực hành đúng theo lý đó—Contemplation
and accordant action.
2)
Pháp Quán Sát Hành Pháp của Tâm: Method of contemplating.
Quán
Hành Ngũ Phẩm Vị: The T’ien-T’ai five stages of meditation and
action.
Quán
Hành (Hạnh) Phật: See Quán Hành Tức Phật and Lục Tức Phật.
Quán
Hành Tức Phật: Quán và hành như Phật. Đây là giai đoạn
thứ ba của Lục Tức Phật. Vị Bồ Tát đã đạt được
ngũ phẩm Phật Địa—To contemplate and act as a Buddha. The third
of the six stages of Bodhisattva developments. Any Bodhisattva or disciples
who have attained to the fifth stage of Bodhisattvahood.
**
For more information, please see Lục Tức
Phật.
Quán
Hoa: Chuỗi hoa, lời kệ tụng trong kinh gọi là “Quán Hoa”
hay chuỗi hoa (lời văn trong kinh gọi là “Tán Hoa” hay hoa
rời)—A string of flowers, a term for the gathas in sutras, i.e. the
prose recapitulated in verse.
Quán
Huệ: Trí tuệ quán sát thấu hiểu được chân lý—The wisdom
which penetrates to ultimate reality.
Quán
Không: Quán chiếu vạn hữu giai không hay không tướng của
các pháp—To contemplate (regard) all things as unreal (no fundamental
reality.
Quán
Lạp: Hàng năm cứ đến ngày Hạ Mãn, tức rằm tháng bảy
âm lịch, các tự viện đều cử hành nghi thức “quán lạp”
hay tắm Phật—The washing of the Buddha’s image at the end of the
monastic year, or the end of summer, usually the 15th of the seventh lunar
month.
Quán
Môn:
1)
Thiền quán là một trong hai môn giáo quán để thấu triệt
chân lý: Contemplation or meditation as one of the two methods of entry
into the truth.
2)
Thiền quán cũng còn là một trong sáu “Diệu Môn” cho người
tu Phật: Contemplation or meditation is also one of the six wonderful
strategies or doors for Buddhist cultivators.
**
For more information, please see Lục Diệu
Môn.
Quán
Môn Thập Pháp Giới: To contemplate on the ten dharma realms—See
Thập Pháp Giới.
Quán
Niệm: Nhìn vào sự vật để quán tưởng—To look into (things)
and think over—To contemplate and ponder.
Quán
Niệm Niệm Phật: See Quán Tưởng Niệm Phật.
Quán
Pháp: Contemplation of mind-objects.
(A)
Phép quán niệm chân lý ở tâm—Methods of contemplation (obtaining
of insight into truth).
(B)
Theo Kinh Niệm Xứ, Đức Phật dạy về ‘quán pháp’ như
sau—According to the Satipatthanasutta, the Buddha taught about ‘contemplation
of mind-objects’ as follows:
1)
Năm Triền Cái—The Five Hindrance: Nầy các Tỳ Kheo, thế nào
là Tỳ Kheo sống quán niệm pháp trên các pháp? Nầy các Tỳ
Kheo, ở đây Tỳ Kheo sống quán niệm pháp trên các pháp đối
với năm triền cái (năm món ngăn che). Và nầy các Tỳ Kheo,
thế nào là các Tỳ Kheo sống quán niệm pháp trên các pháp
đối với năm triền cái? Vị Tỳ Kheo sống quán niệm pháp
trên các nội pháp; hay sống quán niệm pháp trên các ngoại
pháp; hay sống quán niệm pháp trên cả nội pháp lẫn ngoại
pháp. Hay vị ấy sống quán niệm tánh sanh khởi trên các pháp;
hay sống quán niệm tánh diệt tận trên các pháp. Hay sống
quán niệm tánh sanh diệt trên các pháp. “Có pháp đây, vị
ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến
chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa,
không chấp trước một vật gì trên đời. Nầy các Tỳ Kheo,
như vậy là Tỳ Kheo sống quán niệm pháp trên các pháp—And
how, Bhikkhus, does a Bhikkhu abide contemplating mind-objects as mind-objects?
Here a Bhikkhu abides contemplating mind-objects as mind-objects in terms
of the five hindrances. And how does a Bhikkhu abide contemplating mind-objects
as mind-objects in terms of the five hindrances? A Bhikkhu abides contemplating
mind-objects as mind-objects internally, or he abides contemplating mind-objects
as mind-objects externally, or he abides contemplating mind-objects as
mind-objects both internally and externally. Or else he abides contemplating
in mind-objects their arising factors, or he abides contemplating in mind-objects
their vanishing factors, or he abides contemplating in mind-objects both
their arising and vanishing factors. Or else mindfulness that ‘there
are mind-objects’ is simply established in him to the extent necessary
for bare knowledge and mindfulness. And he abides independent, not clinging
to anything in the world. That is how a Bhikkhu abides contemplating mind-objects
as mind-objects in terms of the five hindrances.
a)
Nầy các Tỳ Kheo, ở đây nội tâm Tỳ Kheo có ái dục, vị
ấy ý thức rằng nội tâm của mình đang có ái dục. Khi nội
tâm không có ái dục, vị ấy ý thức rằng nội tâm của
mình không có ái dục. Và với ái dục chưa sanh nay sanh khởi,
vị ấy ý thức được sự đang sanh khởi ấy. Khi một niệm
ái dục đã sanh, vị ấy ý thức được sự đã sanh khởi
ấy. Khi ái dục đang được đoạn diệt, tương lai không sanh
khởi nữa, vị ấy ý thức như vậy—Here, there being sensual
desire in him, a Bhikkhu understands: “There is sensual desire in me;”
or there being no sensual desire in him, he understands: “There is no
sensual desire in me;” and he also understands how there comes
to be the arising of unarisen sensual desire, and how there comes to be
the abandoning of arisen sensual desire, and how there comes to be the
future non-arising of abandoned sensual desire.
b)
Khi nội tâm có sân hận, vị ấy ý thức rằng nội tâm mình
đang có sân hận. Khi nội tâm không có sân hận, vị ấy ý
thức rằng nội tâm mình đang không có sân hận. Khi một niệm
sân hận chưa sanh nay bắt đầu sanh khởi, vị ấy ý thức
được sự bắt đầu sanh khởi ấy. Khi một niệm sân hận
đã sanh khởi, nay được đoạn diệt, vị ấy ý thức được
sự đoạn diệt ấy. Khi một niệm sân hận đã được đoạn
diệt và tương lai không còn sanh khởi nữa, vị ấy ý thức
được như vậy—There being ill-will in him, a Bhikkhu understands:
“There is ill-will in me;” or there being no ill-will in him, he understands:
“There is no ill-will in me;” and he also understands how there comes
to be the arising of unarisen ill-will, and how there comes to be the abandoning
of arisen ill-will, and how there comes to be the future non-arising of
abandoned ill-will.
c)
Khi nội tâm có hôn trầm thụy miên (mê muội và buồn ngủ),
vị ấy ý thức được sự hôn trầm thụy miên ấy. Khi nội
tâm không có hôn trầm thụy miên, vị ấy ý thức được
nội tâm của mình đang không có hôn trầm thụy miên. Khi hôn
trầm và thụy miên chưa sanh nay bắt đầu sanh khởi, vị ấy
ý thức được sự đang sanh khởi ấy. Khi hôn trầm và thụy
miên đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy ý thức được
sự đang đoạn diệt ấy. Khi hôn trầm và thụy miên đã được
đoạn diệt và tương lai không thể sanh khởi nữa, vị ấy
ý thức được điều đó—There being sloth and torpor in him,
a Bhikkhu understands: “There are sloth and torpor in me;” or there
being no sloth and torpor in him, he understands: “There are no sloth
and torpor in me;” and he also understands how there comes to be
the arising of unarisen sloth and torpor, and how there comes to be the
abandoning of arisen sloth and torpor, and how there comes to be the future
non-arising of abandoned sloth and torpor.
d)
Khi nội tâm có trạo hối (sự dao động bất an và hối hận),
vị ấy ý thức rằng mình đang có dao động bất an và hối
hận. Khi nội tâm không có dao động bất an và hối hận,
vị ấy ý thức rằng nội tâm mình đang không có sự
dao động bất an và hối hận. Khi dao động bất an và hối
hận sanh khởi, vị ấy ý thức rằng nội tâm mình đang sanh
khởi dao động bất an và hối hận. Khi dao động bất an và
hối hận đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy ý thức
được sự đoạn diệt ấy. Với dao động bất an và hối
hận đã được đoạn diệt, tương lai không còn sanh khởi
nữa, vị ấy ý thức được như vậy—There being restlessness
and remorse in him, a Bhikkhu understands: “There are restlessness and
remorse in me;” or there being no restlessness and remorse in him, he
understands: “There are no restlessness and remorse in me;” and he
also understands how there comes to be the arising of unarisen restlessness
and remorse, and how there comes to be the abandoning of arisen restlessness
and remorse, and how there comes to be the future non-arising of abandoned
restlessness and remorse.
e)
Khi nội tâm có nghi, vị ấy ý thức được nội tâm của
mình đang có nghi. Khi nội tâm không có nghi, vị ấy ý thức
được nội tâm mình đang không có nghi. Khi nội tâm với nghi
chưa sanh nay đang sanh khởi, vị ấy ý thức được sự sanh
khởi ấy. Với nghi đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy
ý thức được sự đoạn diệt ấy. Với nghi đã được đoạn
diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy ý thức được
như vậy—There being doubt in him, a Bhikkhu understands: “There
is doubt in me;” or there being no doubt in him, he understands: “There
is no doubt in me;” and he also understands how there comes to
be the arising of unarisen doubt, and how there comes to be the abandoning
of arisen doubt, and how there comes to be the future non-arising of abandoned
doubt.
2)
Lại nữa, nầy các Tỳ Kheo, Tỳ Kheo sống quán niệm pháp
trên các pháp đối với ngũ uẩn. Nầy các Tỳ Kheo, thế nào
là Tỳ Kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ
uẩn? Nầy các Tỳ Kheo, Tỳ Kheo quán chiếu như sau: Again, Bhikkhus,
a Bhikkhu abides contemplating mind-objects as mind-objects in terms of
the five aggregates affected by clinging. And how does a Bhikkhu abide
contemplating mind-objects as mind-objects in terms of the five aggregates
affected by clinging? Here a Bhikkhu understands:
a)
Đây là sắc (hình thể), đây là sắc tập (sự phát sinh ra
hình thể), đây là sắc diệt—Such is material form, such its
origin, such its disappearance.
b)
Đây là thọ, đây là thọ tập, đây là thọ diệt—Such is
feeling, such its origin, such its disappearance.
c)
Đây là tưởng, đây là tưởng tập, đây là tưởng diệt—Such
is perception, such its origin, such its disappearance.
d)
Đây là hành, đây là hành tập, đây là hành diệt—Such are
the formations, such their origin, such their disappearance.
e)
Đây là thức, đây là thức tập, đây là thức diệt—Such
is consciousness, such its origin, such its disappearance.
3)
Lại nữa, nầy các Tỳ Kheo, Tỳ Kheo sống quán niệm pháp
trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ. Nầy các Tỳ
Kheo, thế nào là Tỳ Kheo sống quán pháp trên các pháp đối
với sáu nội ngoại xứ?—Again, Bhikkhus, a Bhikkhu abides contemplating
mind-objects as mind-objects in terms of the six internal and external
bases. And how does a Bhikkhu abide contemplating mind-objects as mind-objects
in terms of the six internal and external bases?
a)
Vị ấy ý thức về mắt và đối tượng của mắt là hình
sắc và về những ràng buộc tạo nên do mắt và hình sắc.
Vị ấy ý thức về những ràng buộc chưa sanh nay đang phát
sanh. Vị ấy ý thức về những ràng buộc đã phát sanh nay
được đoạn diệt. Vị ấy ý thức về những ràng buộc
đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa—Here
a Bhikkhu understands the eye, he understands forms, and he understands
the fetter that arises dependent on both; and he understands how there
comes to be the arising of the unarisen fetter, and how there comes to
be the future non-arising of the abandoning fetter.
b)
Vị ấy ý thức về tai và đối tượng của tai là âm thanh
và về những ràng buộc tạo nên do tai và âm thanh. Vị ấy
ý thức về những ràng buộc chưa sanh nay đang sanh khởi. Vị
ấy ý thức về những ràng buộc đã sanh, nay đang được
đoạn diệt. Vị ấy ý thức về những ràng buộc đã được
đoạn diệt, tương lai không còn sanh khởi nữa—Here a Bhikkhu
understands the ear, he understands sounds, and he understands the fetter
that arises dependent on both; and he understands how there comes to be
the arising of the unarisen fetter, and how there comes to be the future
non-arising of the abandoning fetter.
c)
Vị ấy ý thức về lổ mũi và đối tượng của mũi là mùi
hương và những ràng buộc tạo nên do lổ mũi và mùi hương.
Vị nầy ý thức về những ràng buộc chưa phát sanh nay đang
sanh khởi. Vị ấy ý thức về những ràng buộc đã phát sanh
và đang được đoạn diệt. Vị ấy ý thức về những ràng
buộc đã được đoạn diệt, tương lai không còn sanh khởi
nữa—Here a Bhikkhu understands the nose, he understands odours, and
he understands the fetter that arises dependent on both; and he understands
how there comes to be the arising of the unarisen fetter, and how there
comes to be the future non-arising of the abandoning fetter.
·
Vị ấy ý thức về cái lưỡi và đối tượng của lưỡi
là vị nếm và những ràng buộc tạo nên do cái lưỡi
và vị nếm. Vị ấy ý thức về những ràng buộc chưa phát
sanh nay đang phát sanh. Vị ấy ý thức về những ràng buộc
đã phát sanh nay đang được đoạn diệt. Vị ấy ý thức
về những ràng buộc đã được đoạn diệt, tương lai không
còn sanh khởi nữa— Here a Bhikkhu understands the tongue, he understands
flavours, and he understands the fetter that arises dependent on both;
and he understands how there comes to be the arising of the unarisen fetter,
and how there comes to be the future non-arising of the abandoning fetter.
d)
Vị ấy ý thức về thân và đối tượng của thân là sự
xúc chạm. Vị ấy ý thức về những ràng buộc chưa sanh khởi
nay đang được sanh khởi. Vị ấy ý thức về những
ràng buộc đã sanh khởi đang được đoạn tận. Vị ấy ý
thức về những ràng buộc đã được đoạn diệt, tương
lai không còn sanh khởi nữa—Here a Bhikkhu understands the body,
he understands tangibles, and he understands the fetter that arises dependent
on both; and he understands how there comes to be the arising of the unarisen
fetter, and how there comes to be the future non-arising of the abandoning
fetter.
e)
Vị ấy ý thức về đối tượng của ý là tư tưởng và
về những ràng buộc tạo nên do ý là tư tưởng. Vị ấy
ý thức về những ràng buộc chưa sanh khởi nay đang sanh khởi.
Vị ấy ý thức về những ràng buộc đã sanh khởi đang được
đoạn diệt. Vị ấy ý thức về những ràng buộc đã đoạn
diệt, tương lai không còn sanh khởi nữa—Here a Bhikkhu understands
the mind, he understands mind-objects, and he understands the fetter that
arises dependent on both; and he understands how there comes to be the
arising of the unarisen fetter, and how there comes to be the future non-arising
of the abandoning fetter.
4)
Lại nữa, nầy các Tỳ Kheo, Tỳ Kheo sống quán niệm pháp
trên pháp đối với thất giác chi. Nầy các Tỳ Kheo, thế
nào là Tỳ Kheo sống quán pháp trên pháp đối với thất giác
chi?—Again, Bhikkhus, a Bhikkhu abides contemplating mind-objects as
mind-objects in terms of the seven enlightenment factors. And how does
a Bhikkhu abide contemplating mind-objects as mind-objects in terms of
the seven enlightenment factors?
a)
Khi nội tâm có niệm giác chi (yếu tố chánh niệm), vị ấy
ý thức là mình có chánh niệm. Vị ấy quán chiếu rằng tâm
mình đang có chánh niệm. Khi không có chánh niệm, vị ấy
ý thức rằng tâm mình không có chánh niệm. Vị ấy ý thức
về chánh niệm chưa sanh khởi nay đang sanh khởi. Vị ấy ý
thức về chánh niệm đã phát sanh nay đang thành tựu viên
mãn—Here, there being the mindfulness enlightenment factor in him, a
Bhikkhu understands: “There is the mindfulness enlightenment factor in
me;” or there being no mindfulness enlightenment factor in him, he understands:
“There is no mindfulness enlightenment factor In me;” and also understands
how there comes to be the arising of the unarisen mindfulness enlightenment
factor, and how the arisen mindfulness enlightenment factor comes to fulfilment
by development.
b)
Khi nội tâm có trạch giác chi (giám định đúng sai thiện
ác). Vị ấy ý thức là mình đang có sự phân định đúng
sai thiện ác. Vị ấy quán chiếu rằng tâm mình đang có sự
giám định đúng sai thiện ác. Khi không có sự giám định,
vị ấy ý thức là mình đang không có sự giám định. Vị
ấy ý thức về một sự giám định chưa sanh nay đang sanh
khởi. Vị ấy ý thức về một sự giám định đã sanh khởi
nay đang thành tựu viên mãn—Here, there being the investigation-of-states
enlightenment factor in him, a Bhikkhu understands: “There is the investigation-of-states
enlightenment factor in me;” or there being no investigation-of-states
enlightenment factor in him, he understands: “There is no investigation-of-states
enlightenment factor in me;” and also understands how there comes to
be the arising of the unarisen investigation-of-states enlightenment
factor, and how the arisen investigation-of-states enlightenment factor
comes to fulfilment by development.
c)
Khi nội tâm có tinh tấn giác chi, vị ấy ý thức là mình
đang có sự tinh chuyên. Vị ấy quán chiếu rằng tâm mình
đang có sự tinh chuyên. Khi nội tâm không có sự tinh chuyên,
vị ấy ý thức rằng tâm mình không có sự tinh chuyên. Vị
ấy ý thức về một sự tinh chuyên chưa sanh khởi nay đang
sanh khởi. Vị ấy ý thức về sự tinh chuyên đã sanh khởi
nay đang đi đến thành tựu viên mãn— Here, there being the energy
enlightenment factor in him, a Bhikkhu understands: “There is the energy
enlightenment factor in me;” or there being no energy enlightenment factor
in him, he understands: “There is no enegy enlightenment factor in me;”
and also understands how there comes to be the arising of the unarisen
energy enlightenment factor, and how the arisen energy enlightenment factor
comes to fulfilment by development.
d)
Khi nội tâm có hỷ giác chi, vị ấy ý thức là mình đang
có an vui. Vị ấy quán chiếu rằng tâm mình đang an vui. Khi
nội tâm không có an vui, vị ấy ý thức là mình đang không
có an vui. Vị ấy ý thức về niềm an vui chưa sanh khởi, nay
đang sanh khởi. Vị ấy ý thức về niềm an vui đã sanh khởi,
nay đang đi đến thành tựu viên mãn—Here, there being the rapture
enlightenment factor in him, a Bhikkhu understands: “There is the rapture
enlightenment factor in me;” or there being no rapture enlightenment
factor in him, he understands: “There is no rapture enlightenment factor
in me;” and also understands how there comes to be the arising
of the unarisen rapture enlightenment factor, and how the arisen rapture
enlightenment factor comes to fulfilment by development.
e)
Khi nội tâm có khinh an giác chi, vị ấy ý thức tâm mình đang
có khinh an (nhẹ nhõm). Vị ấy quán chiếu rằng tâm mình đang
có khinh an. Khi nội tâm không có khinh an, vị ấy ý thức rằng
nội tâm mình không có sự khinh an. Vị ấy ý thức về sự
khinh an chưa sanh khởi, nay đang sanh khởi. Vị ấy ý thức
về sự khinh an đã sanh khởi, nay đang đi đến thành tựu
viên mãn—Here, there being the tranquility enlightenment factor in
him, a Bhikkhu understands: “There is the tranquility enlightenment factor
in me;” or there being no tranquility enlightenment factor in him, he
understands: “There is no tranquility enlightenment factor In me;”
and also understands how there comes to be the arising of the unarisen
tranquility enlightenment factor, and how the arisen tranquility enlightenment
factor comes to fulfilment by development.
f)
Khi nội tâm có định giác chi, vị ấy ý thức là mình đang
có định. Khi nội tâm không có định, vị ấy ý thức là
mình đang không có định. Khi định chưa sanh khởi, nay đang
sanh khởi, vị ấy ý thức như vậy. Khi định đã sanh khởi,
nay đang đi đến thành tựu viên mãn, vị ấy cũng ý thức
như vậy—Here, there being the concentration enlightenment factor in
him, a Bhikkhu understands: “There is the concentration enlightenment
factor in me;” or there being no concentration enlightenment factor in
him, he understands: “There is no concentration enlightenment factor
In me;” and also understands how there comes to be the arising
of the unarisen concentration enlightenment factor, and how the arisen
concentration enlightenment factor comes to fulfilment by development.
g)
Khi nội tâm có xả giác chi, vị ấy ý thức là mình đang
buông xả. Vị ấy quán chiếu là tâm mình có buông xả. Khi
nội tâm không có sự buông xả, vị ấy ý thức là tâm mình
đang không có sự buông xả. Vị ấy ý thức về sự buông
xả chưa sanh khởi, nay đang sanh khởi. Vị ấy ý thức về
sự buông xả đã sanh khởi, nay đang đi đế sự thành tựu
viên mãn—Here, there being the equanimity enlightenment factor in him,
a Bhikkhu understands: “There is the equanimity enlightenment factor
in me;” or there being no equanimity enlightenment factor in him, he
understands: “There is no equamity enlightenment factor In me;” and
also understands how there comes to be the arising of the unarisen
equanimity enlightenment factor, and how the arisen equanimity enlightenment
factor comes to fulfilment by development.
5)
Lại nữa, này các Tỳ Kheo, vị Tỳ Kheo sống quán niệm pháp
trên các pháp đối với Tứ Diệu Đế. Này các Tỳ Kheo, thế
nào là Tỳ Kheo sống quán pháp trên các pháp đối với bốn
sự thật cao quý? Nầy các Tỳ Kheo, ở đây Tỳ Kheo ý thức:
“Khi sự kiện là đau khổ, vị ấy quán niệm đây là đau
khổ. Khi sự kiện là nguyên nhân tạo thành đau khổ, vị
ấy quán niệm đây là nguyên nhân tạo thành sự đau khổ.
Khi sự kiện là sự chấm d
