Tổ
Đình Minh Đăng Quang
PHẬT HỌC
TỪ ĐIỂN - BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE -
ENGLISH VIỆT - ANH
Thiện
Phúc
No
No
Ấm: To be in comfort.
Noãn:
Ấm—Warm—To warm.
Noãn
Liêu: Còn gọi là Noãn Động, Noãn Tịch, hay Noãn Tự. Người
mới vào tự viện được cúng dường hay được sắm sửa
cho những thứ như trà, quả, vân vân. Cũng chỉ người mới
vào phải mua sắm những thứ nầy để mời những người
đã trụ tại đây từ trước—Presents of tea, fruit, etc., brought
to a monastery, or offered to a new arrival.
Noãn
Pháp: Pháp đầu tiên trong tứ gia hạnh; trong giai đoạn nầy
hành giả chỉ trụ tâm nơi tứ diệu đế—The first of the
four good roots; the stage in which dialetic processes are left behind
and the mind dwells only on the four dogmas and sixteen disciplines.
Noãn
Sanh: Những loài từ trứng mà sanh ra, một trong tứ sanh—Form
of oviparous birth., as with birds, one of the four ways of coming into
existence.
**
For more information, please see Tứ Sanh.
Nói:
Vatti (p)—Vakti (skt)—To speak—To say—To tell.
Nói
Ấp Úng: To speak indistinctly.
Nói
Chuyện Vô Ích: Idle talk.
Nói
Dối: Lying.
(A)
Nghĩa của nói dối—The meanings of lying—See Ngũ Giới (4),
Bất Vọng Ngữ, Bất Ỷ Ngữ, and Vọng Ngữ.
(B)
Theo Đức Phật và Phật Pháp của Hòa Thượng Narada, có bốn
điều kiện cần thiết để tạo nên nghiệp nói dối—According
to The Buddha and His Teachings, there are four conditions that are necessary
to complete the evil of lying:
1)
Có sự giả dối không chân thật: An untruth.
2)
Ý muốn người khác hiểu sai lạc sự thật: Deceiving intention.
3)
Thốt ra lời giả dối: Utterance.
4)
Tạo sự hiểu biết sai lạc cho người khác: Actual deception.
(C)
Theo Đức Phật và Phật Pháp của Hòa Thượng Narada, có những
hậu quả không tránh khỏi của sự nói dối—According to The
Buddha and His Teachings, written by Most Venerable Narada, there are some
inevitable consequences of lying as follow:
1)
Bị mắng chưởi nhục mạ: Being subject to abusive speech.
2)
Tánh tình đê tiện: Vilification.
3)
Không ai tín nhiệm: Untrustworthiness.
4)
Miệng mồm hôi thúi: Stinking mouth.
Nói
Dông Dài: To talk at length.
Nói
Đúng: To speak accurately.
Nói
Gạt: To mislead someone by lying.
Nói
Gièm: To hint.
Nói
Gở: To talk of bad omen.
Nói
Hành: To backbite—To speak ill of someone.
Nói
Hớt: To interrupt (intrude) in a conversation.
Nói
Huyên Thuyên: Vacala or Vagvana (skt)—To talk too much—Chattering.
Nói
Khác Làm Khác: Talking is one thing, but doing is another.
Nói
Khe Khẽ: To speak in a low voice.
Nói
Khích: To give someone encouragement.
Nói
Khoác: To boast about—To brag.
Nói
Lảng: To divert by speaking on another subject.
Nói
Lắp Bắp: To stutter—To gabble.
Nói
Lầm Bầm: Japati (p & skt)—See Nói Thầm.
Nói
Lẩy: To talk in an aggressive tone.
Nói
Lén: To talk secretly
Nói
Leo: To interrupt adult.
Nói
Lép Nhép: Vacata (skt)—Talkative.
Nói
Liều: To speak thoughtlessly.
Nói
Lịu: To repeat like a parrot.
Nói
Lời Đâm Thọc: Pisunavaca (p).
(A)
Nghĩa của nói lời đâm thọc—The meaning of “slander” or
pisunavaca: Nói lời đâm thọc là có nói không, không nói có
để gây chia rẽ—To slander means to twist stories.
(B)
Theo Đức Phật và Phật Pháp của Hòa Thượng Narada, có bốn
điều kiện cần thiết để thành lập nghiệp nói lời đâm
thọc—According to The Buddha and His Teachings, written by Most Venerable
Narada, there are four conditions that are necessary to complete the evil
of slandering:
1)
Những người là nạn nhân của sự chia rẽ: Persons that are
to be divided.
2)
Ý muốn phân ly những người ấy hay ý muốn lấy lòng một
người: The intention to separate them or the desire to endear
oneself to another.
3)
Cố gắng để thực hiện sự phân ly: Corresponding effort.
4)
Thốt ra lời nói đâm thọc: The communication.
(C)
Theo Đức Phật và Phật Pháp của Hòa Thượng Narada, đây
hậu quả không tránh khỏi của sự nói lời đâm thọc—According
to The Buddha and His Teachings, there is one inevitable consequences of
slandering: Bị chia rẽ với bạn bè—The dissolution of friendship
without any sufficient cause.
Nói
Lời Hung Ác: Harsh spech.
Nói
Lời Nhảm Nhí: Samphappalapa (p)—Nói lời nhảm nhí vô ích—Frivolous
talk.
(A)
Theo Hòa Thượng Narada trong Đức Phật và Phật Pháp, có hai
điều kiện cần thiết để thành lập nghiệp nói lời nhảm
nhí vô ích—According to Most Venerable in The Buddha and His Teachings,
there are two conditions that are necessary to complete the evil of frivolous
talk:
1)
Ý muốn nói chuyện nhảm nhí: The inclination towards frivolous
talk.
2)
Thốt ra lời nói nhảm nhí vô ích: Its narration.
(B)
Theo Đức Phật và Phật Pháp của Hòa Thượng Narada, đây
là những hậu quả không tránh khỏi của việc nói lời nhảm
nhí—According to The Buddha and His Teachings, written by Most Venerable
Narada, these are the inevitable consequences of frivolous talk:
1)
Các bộ phận trong cơ thể bị khuyết tật: Defective bodily
organs.
2)
Lời nói không minh bạch rõ ràng (làm cho người ta nghi ngờ):
Incredible speech.
Nói
Lời Thô Lỗ: Pharusavaca (p)—Lời nói thô lỗ cộc cằn—Harsh
speech.
(A)
Theo Hòa Thượng Narada trong Đức Phật và Phật Pháp, có ba
điều kiện cần thiết để thành lập nghiệp nói lời thô
lỗ—According to The Buddha and His Teaching, written by Most Venerable
Narada, there are three conditions that are necessary to complete the evil
of harsh speech:
1)
Một người khác để cho ta nói lời thô lỗ: A person to be
abused.
2)
Tư tưởng sân hận: Angry thought.
3)
Thốt ra lời thô lỗ: The actual abuse.
(B)
Theo Đức Phật và Phật Pháp của Hòa Thượng Narada, đây
là những hậu quả không tránh khỏi của sự nói lời thô
lỗ cộc cằn—According to The Buddha and His Teachings, written by
Most Venerable Narada, these are inevitable consequences of harsh speech:
1)
Không làm gì hại ai cũng bị họ ghét bỏ: Being detested by
others though absolutely harmless.
2)
Tiếng nói khàn khàn, chứ không trong trẻo: Having a harsh voice.
Nói
Lớn Tiếng: To talk loud.
Nói
Lưỡng Lự: To speak hesitatingly.
Nói
Lưu Loát: To speak fluently
Nói
Một Đường Làm Một Nẻo: To talk in one way and act in another
way
Nói
Một Mình: To speak (talk) to oneself.
Nói
Ngập Ngừng: To speak in a hesitating way.
Nói
Nghiêm Trang: To speak in earnest
Nói
Nhây: To be everlastingly repeating the same story.
Nói
Nhiều: Talkative.
Những
lời Phật dạy về “Nói nhiều” trong Kinh Pháp Cú—The Buddha’s
teachings on “Talkative” in the Dharmapada Sutra:
1.
Chẳng phải cậy nhiều lời mà cho là người có trí, nhưng
an tịnh không cừu oán, không sợ hãi mới là người có trí—A
man is not called a learned man because he talks much. He who is peaceful,
without hatred and fearless, is called learned and wise (Dharmapada 258).
2.
Chẳng phải cậy nhiều lời mà cho là người hộ trì Chánh
pháp, nhưng tuy ít học mà do thân thực thấy Chánh pháp, không
buông lung, mới là người hộ trì Chánh pháp—A man is not called
a guardian of the Dharma because he talks much. He who hears little and
sees Dharma mentally, acts the Dharma well, and does not neglect
the Dharma, is indeed, a follower in the Dharma (Dharmapada 259).
Nói
Như Vẹt: To speak like a parrot.
Nói
Phách: To brag—To boast.
Nói
Phớt Qua: To scratch the surface of the subject.
Nói
Quàng Xiêng: Talk nonsense.
Nói
Quanh: To beat about the bush.
Nói
Sảng: To rave.
Nói
Suồng Sã: To use familiar terms with a superior person or a stranger.
Nói
Thẳng: To speak openly.
Nói
Thầm:
1)
Nói thầm: Japati (p & skt)—Nói lầm bầm—To murmur—To mutter—To
speak to oneself—To whisper.
2)
Đang nói thầm: Japanam (p)—Japa (skt)—Muttering—Whispering.
Nói
Thật: To tell (speak) the truth.
Nói
Tỉ Mỉ: To tell all the details.
Nói
Toạc Ra: To speak openly.
Nói
Tốt: To speak well of someone.
Nói
Trái Lại: To contracdict.
Nói
Trôi Chảy: See Nói Lưu Loát.
Nói
Trước: To speak first.
Nói
Tục Tĩu: To use obsene language.
Nói
Uổng Tiếng: To waste one’s words.
Nói
Ứng Khẩu: To speak impromptu—To speak off-hand.
Nói
Vắn Tắt: To speak briefly.
Nói
Xấu: Back biting.
Nói
Xéo: To talk at someone.
Nói
Xía: To take part in the conversation.
Nói
Xỏ: To talk sarcastically.
Nòi:
Race.
Nom:
To look—To visit—To see.
Non:
1)
Non trẻ: Young.
2)
Núi non: Mountain.
Non
Choẹt: Too young.
Non
Gan: Chicken-hearted.
Nõn
Nà: White and soft.
Nóng
Bức: Very hot.
Nóng
Lòng: Impatient—Anxious.
Nóng
Nảy: Hot-headed—Impatient.
Nóng
Ruột: See Nóng Lòng.
Nóng
Tính: Quick-tempered—Hot headed—Furious—Angry
Nô
Bộc: A slave.
Nô
Hóa: To enslave.
Nô
Lệ: Slaves.
Nổ
Bùng: To break out---To explode.
Nỗ
Đạt La Sái: Durdharsa (skt).
1)
Hộ pháp trong nội viên Mạn Đà La của Đức Tỳ Lô Giá Na:
Guardian of the inner gate in Vairocana’s mandala.
2)
Khó để ý: Hard to behold.
3)
Khó nắm giữ: Hard to hold.
4)
Khó vượt qua: Hard to overcome.
Nỗ
Lực: To strive—To endeavour.
Nỗ
Lực Của Chính Mình: Own efforts.
Nỗ
Lực Giác Ngộ: To struggle for enlightenment.
Nỗ
Lực Thành Tựu Quả Vị Phật: To strive to gain Buddhahood.
Nối
Dòng: To carry on the lineage.
Nối
Duyên: To marry again—To remarry.
Nối
Nghiệp: To succeed—To take over.
Nổi
Bật: Prominent.
Nổi
Danh: Famous—Celebrated—Well-known—Eminent—Distinguished
Nổi
Điên: To get mad.
Nổi
Giận: To get angry.
Nổi
Lênh Đênh: Floating.
Nổi
Loạn: Atrocities.
Nổi
Tiếng: Well-known—Celebrated.
Nỗi
Buồn: Feeling of sadness.
Nỗi
Lòng: Feelings.
Nội:
Antar, Antah, Pratyag, or Pratyak (skt)—Bên trong—Within—Inner—Internal—Inside—Interior—Inward.
Nội
Bí: Tâm sâu kín bí mật bên trong của Bồ Tát, mặc dù bên
ngoài có dáng vẻ của Thanh Văn—The inner mystic mind of the bodhisattva,
though externally he may appears to be a sravaka (hearer—Thanh văn).
Nội
Chúng: Chỉ Tăng chúng, để phân biệt với chúng tại gia hay
là ngoại chúng—The inner company, i.e. the monks, in contrast with
the laity (Ngọai tục).
Nội
Chủng: Chủng tử được chứa đựng trong thức thứ tám,
là căn bản của muôn ngàn hiện tượng—The seed contained in
the eighth vijnana (Alaya-vijnana), the basis of all phenomena.
Nội
Chữ: Các món ăn nấu trong Tăng phòng là một trong những món
bất tịnh, do đó Tỳ Kheo không được ăn—Cooked food in a
monastic bedroom, becoming thereby one of the unclean foods—See Nội
túc thực.
Nội
Chứng: Pratyak-sakshatkara or Antar-sakshatkriya (skt).
1)
Nội Chứng: Inner assurance—Inner-realization—Inner experience—Inner
witness.
2)
Chân lý mà mình chứng được từ trong tâm: The witness of realization
within—One’s own assurance of the truth.
Nội
Chướng: Những chướng ngại xuất phát từ bên trong—The
internal or mental hindrances or obstacles.
Nội
Cung Phụng: Nội Cúng—Vị Tăng phụ trách bàn thờ trong đại
nội (cung vua)—A title for the monk who served at the altar in the
imperial palace.
Nội
Cúng: See Nội Cung Phụng.
Nội
Duyên: Ý thức trong tâm phân biệt các pháp khởi lên từ năm
thức—The condition of perception arising from the five senses—Immediate,
conditional or environmental causes, in contrast with the more remote.
Nội
Điển: Giáo điển của Phật—Buddhist scriptures.
Nội
Đạo Tràng: See Nội Tự.
Nội
Giáo: Phật giáo, đối lại với ngoại tông—Buddhism, in contrast
with other cults.
Nội
Giới: Tâm ý—The realm of mind as contrast with that of the body (Ngoại
giới).
Nội
Học: Học Phật pháp—The inner learning (Buddhism).
Nội
Huân: Inner censing—Primal ignorance or unenlightenment—Còn gọi
là Minh Huân. Theo Khởi Tín Luận thì “nội huân” là bản
giác huân tập vô minh trong tâm chúng sanh, nhân đó mà khiến
vọng tâm chán nỗi khổ sinh tử, để cầu cảnh vui sướng
của Niết Bàn—According to The Awakening of faith, inner censing
acts upon original intelligence causes the common uncontrolled mind to
resent the miseries of mortality and to seek nirvana—See Minh Huân.
Nội
Khất: The bhiksu monk who seeks control from within himself (mental process,
as compared with Ngoại Khất the one who aims at control by physical
discipline such as observing moral disciplines, fasting, etc).
Nội
Không: Empty within (no soul or self within).
Nội
Ký: Người biên chép sổ sách hay sớ trong tự viện—The clerk
or the writer of petitions, or prayer in a monastery.
Nội
Ma Ngoại Ma: Internal demons and external demons. Nếu chúng ta để
nội ma khởi dậy thì lập tức ngoại ma sẽ kéo đến phá
nát công trình tu tập ngàn đời của ta—If we allow internal
demons arise or spring up, external demons will immediately come to infiltrate
to destroy our thousand years (lives after lives) of cultivation.
Nội
Minh: Adhyatma-vidya (skt)—Một trong ngũ minh, nói về nội giáo
của Phật pháp—A treatise on the inner meaning of Buddhism.
Nội
Môn Chuyển: Tâm thức duyên vào pháp mà chuyển, chỉ hai thức
bảy và tám trong bát thức—The psychological elements in the seventh
and eighth consciousnesses (categories).
Nội
Ngã: Chấp thân tâm của mình bảo đó là thường hằng, ngược
lại với ngoại ngã là chấp tự tại thiên ngoài thân, coi
đó là vị chúa tể—The antaratman or ego within—One’s own soul
or self, in contrast with bahiratman (ngoại ngã/an external soul or
personal or divine ruler).
Nội
Ngoại: Internal and external—Subjective and objective.
Nội
Ngoại Đạo:
1)
Nội giáo và ngoại giáo: Within and without the religion—Buddhists
and non-Buddhists.
2)
Ngoại đạo trong nội đạo: Heretics within the religion.
Nội
Ngoại Không:
1)
Khoảng không bên trong và bên ngoài.
2)
Căn bên trong và trần bên ngoài đều không thật—The space
inside and outside—Internal organ and external object are both unreal,
or not material.
Nội
Ngoại Kiêm Minh: Nội ngoại đều sáng. Trong ngũ minh thì bốn
minh đầu là ngoại minh, minh thứ năm là nội minh—Inner and
outer both “bright,” the first four of the Pancavidya are “outer”
and the fifth “inner.”
**For
more information, please see Ngũ Minh.
Nội
Ngoại Pháp: Bahyamdhyamaka (skt)—Các pháp bên trong và bên ngoài—External
and internal dharmas.
1)
Nội Pháp: Thế giới bên trong—Internal Dharmas or internal world.
2)
Ngoại Pháp: Bahyabhava (skt)—Thế giới bên ngoài—External world—Trong
Kinh Lăng Già, Đức Phật dạy: “Phật tử muốn được
thanh tịnh, phải tu tập bằng cách không chấp vào sự hiện
hữu hay phi hiện hữu của ngoại pháp.”—In the Lankavatara
Sutra, the Buddha taught: “Buddhists who want to be purified, must not
cling to the existence or non-existence of an external world.”
Nội
Phàm: See Phàm Phu (2) (a).
Nội
Pháp: Buddhism, in contrast with other religions (Ngoại pháp).
Nội
Sứ: The clerk or writer of petitions.
Nội
Tâm: Insight—The mind or heart within.
Nội
Tâm Mạn Đà La: Bí Mật Mạn Đà La—Mạn Đà La trung tâm
trong kinh Đại Nhựt hay là Trung Tòa trong Kim Cang Liên Hoa Giới—The
central heart madala of the Vairocana Sutra, or the central throne in the
diamond realm lotus.
Nội
Tề: See Nội Tự.
Nội
Thai: Bên trong thai tạng giới hay là tám vật trong tám cánh
hoa ở trung tâm của mạn đà la—The inner Garbhadhatu or the eight
objects in the eight leaves in the central group of the mandala.
Nội
Thức: Tâm thức đối với ngoại cảnh—Internal perception.
Nội
Tình: Hoàn cảnh hay tình hình bên trong—Internal situation.
Nội
Trần: Antar-guna or Antar-alambana (skt)—Inner mental objects—Nội
trần là những pháp sở duyên với ý thức (mind consciousness),
còn pháp sở duyên với năm thức là ngoại trần—The inner
six gunas (the inner dusts), associated with mind, in contrast with the
other five gunas, qualities or attributes of the visible, audible, etc.
Nội
Trận: Phần trước bàn thờ nơi chư Tăng ngồi làm lễ—The
inner ranks, the part of the altar where the monks sit.
Nội
Triền: Inner tangle (network of craving).
Nội
Túc Thực: Thực phẩm dành cho các vị Tỳ Kheo, để qua một
đêm trong phòng thì gọi là nội túc thực, do đó là một
trong những món ăn bất tịnh, Tỳ Kheo không được ăn—Food
that has been kept overnight in a monastic bedroom and is therefore one
of the unclean foods.
Nội
Tự: Nội Đạo Tràng—Tháp Phật hay tự viện trong cung, nơi
chư Tăng tề tựu về hành lễ trong ngày sanh nhật của nhà
vua—The Buddhist shrines or temples in the palace where Buddhist ceremonies
in the palace on the emperor’s birthday.
Nội
Viện: Thiện pháp đường hay nội đường của cung Trời Đâu
Suất, nơi Phật Di Lặc ngồi thuyết giảng—The inner court
of the Tusita heaven, where Maitreya dwells and preaches.
Nội
Vô Vi: Inner quiescence.
Nội
Y: Antaravasaka (skt)—Một trong ba loại y mà chư Tăng Ni thường
mặc bên trong—One of the three regulation garments of a monk—The
inner garment.
Nông:
1)
Cạn: Shallow—Not deep.
2)
Nhà nông: Farmer—Agriculture—Farming.
3)
Thủ đà la: Giai cấp thấp nhứt ở Ấn Độ trong thời Đức
Phật còn tại thế—Sudra caste, the lowest class in India at the
time of the Buddha.
Nơï:
To owe.
Nợ
Đời: Debt of nature.
Nợ
Lút Đầu: Deep in debt—Sunk in debt.
Nợ
Nần: Dents.
Nợ
Nhà: Duty towards one’s family
Nợ
Nước: Duty towards one’s country
Nơi
Khác: Elsewhere.
Nơi
Sinh: Birthplace.
Nới:
To loosen.
Nới
Rộng: To broaden.
Nơm
Nớp: Fearful.
