Tổ
Đình Minh Đăng Quang
PHẬT HỌC
TỪ ĐIỂN - BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE -
ENGLISH VIỆT - ANH
Thiện
Phúc
Đo
Đọa:
1)
Rơi rớt: To fall.
2)
Rơi rớt từ cao xuống thấp, từ nơi tốt xuống nơi xấu:
To fall from a higher to a lower place or condition.
Đọa
Đày: To maltreat—To ill-treat.
Đọa
La Bát Để: Dvarapati or Dvaravati (skt)—Một vương quốc cổ
nằm trên cao nguyên vùng Irawaddy—An ancient kingdom on the upper
Irawaddy.
Đọa
Lạc: Decadent.
Đoái
Hoài: To think of—To remember.
Đoái
Thương: To have mercy (pity) on.
Đoái
Tưởng: To think of someone.
Đoan:
1)
Bắt đầu: Beginning—Coming forth—Elementary principles—A point
either beginning or end.
2)
Đoan chính: Proper—Straight.
3)
See Đoan Trang.
Đoan
Chính: Proper—Properly—Ordered—Rectitude—Integrity.
Đoan
Nghiêm: In strict propriety.
Đoan
Tâm Chính Ý: Tâm đoan chính ý, không làm việc ác—With a proper
mind and regulated will, doing no evil.
Đoan
Tọa: Ngồi thẳng và đúng cách (tọa thiền)—To sit straight
and proper.
Đoan
Trang: Dignity—Decent (a).
Đoán
Án: To judge.
Đoán
Đúng: To guess right.
Đoán
Sai: To guess wrong.
Đoán
Trước: To foretell—To foresee.
Đoàn:
1)
Băng (nhạc): Band.
2)
Một khối: A mass—A lump.
3)
Một nhóm: A group—A company.
4)
Quả cầu: A ball.
5)
Tròn: Round.
Đoàn
Bái: Mọi người cùng quỳ lạy với nhau—To kneel, or worship
altogether as a company.
Đoàn
Thực: See Suyển Thực.
Đoàn
Tu Khổ Hạnh: A band of ascetics.
Đoàn
Tụ: To reunion—To bring together.
Đoản
Trường: Short and long.
Đoạn:
1)
Cắt đứt: Uccheda (skt)—To cut off—To get rid of—To cause to
cease.
2)
Một đoạn, một phần: A section.
3)
Một đoạn văn: A paragraph.
4)
Một miếng: A piece.
Đoạn
Ác: Cắt đứt mọi ác nghiệp—To cut off evil, or wickedness.
Đoạn
Dâm: Cutting off lust—See Tứ Giới (D) (1).
Đoạn
Diệt:
·
Đoạn diệt: Ucchindati (p)—Ucchinatti (skt)—To annihilate—To
extirpate—To destroy utterly.
·
Sự đoạn diệt: Uccheda (p & skt)—Annihilation—Annihilationism—Destruction—Extirpation.
1)
Khi chúng ta đoạn diệt hết lòng tham và dục vọng, thì sự
khổ đau sẽ chấm dứt—Eliminate—Eradicate—Remove—Extinct—When
we remove all craving and desire from our mind, suffering will come to
an end.
2)
Giáo thuyết ngoại đạo chối bỏ luật nhơn quả của nghiệp:
The heterodox teaching which denies the law of cause and effect, i.e. karma.
Đoạn
Diệt Kiến: Uccheda-drsti (skt)—Đây là quan điểm của nhóm
theo duy vật quyết định chủ nghĩa—View of extinction—The
standpoint of materialistic determinism.
Đoạn
Diệt Thuyết: Ucchedavada (p & skt)—Đoạn diệt thuyết đối
lại với Thường hằng thuyết—Negativism or Nihilism opposed
to eternalism—See Lục Sư Ngoại Đạo.
Đoạn
Đạo:
1)
Giai đoạn phát triển khi phiền não đoạn tận—The stage in
development when illusion is cut off.
2)
Cutting off stealing—See Tứ Giới (D) (3).
Đoạn
Đầu Tội: Bốn tội dâm dục, trộm cắp, sát sanh, và vọng
ngữ là những tội Ba La Di (parajika), tức là tội chém đầu.
Tỳ Kheo phạm tội nầy là mất hết tư cách trong giáo đoàn,
tựa như đã bị chém đầu, không thể sống lại được vậy—The
“top off the head” sins, i.e. adultery, stealing, killing, lying, sins
which entail immediate exclusion from the order.
Đoạn
Đồ: Trong các dịp lễ, cấm không được sát sanh thú vật—To
prohibit butchering of animals, on special occasions.
Đoạn
Đức: Đoạn tận phiền não dục vọng và chứng nhập niết
bàn vô thượng, một trong ba đức của Như Lai—The merit of
cutting off all illusion and perfecting of supreme nirvana, one of the
Buddha’s three kinds of virtue—See Tam Đức (B) (2).
Đoạn
Hòa: Quyết định bàn cãi và đi đến hòa hợp (Tăng chúng)—To
decide a dispute and cause harmony.
Đoạn
Hoặc: Dứt bỏ mê lầm vọng hoặc (bằng chân trí)—To bring
illusion to an end.
Đoạn
Hoặc Phổ: Universal cutting off of delusions.
Đoạn
Kết: Cắt đứt sự trói buộc của phiền não dục vọng—To
cut off the bonds, i.e. of passion.
Đoạn
Kiến: Ucchedaditthi (p)—Ucchedadarsana (skt)—Annihilation-illusion
or Annihilation-view—Phủ nhận sự hiện hữu của hiện tượng
và bám vào chủ nghĩa hoàn toàn hủy diệt, nghĩa là khi chết
là chấm dứt tất cả, đối lại với chủ trương cho rằng
thân tâm là thường trụ bất diệt; cả hai đều là tà kiến—Nihilism—Holding
to the view of total annihilation, or the view that death ends life, or
world-extinction and the end of causation, in contrast with the view that
body and soul are eternal, both views being heterodox—The philosophic
doctrine that denies a substantial reality to the phenomenal universe—Holding
to the view of total annihilation.
Đoạn
Mạt Ma: Marmacchid (skt)—Nỗi đau đớn cùng cực lúc lâm chung
vì tử huyệt bị tổn hại (nỗi đau nầy chỉ có trong
dục giới chứ không có trong sắc giới và vô sắc giới)—To
cut through wound, or reach vital parts; cause to die.
Đoạn
Nhục: Mamsa-bhak-sana-vinivrtta (skt)—Cấm ăn thịt. Tiểu
Thừa không cấm dùng thịt (tam tịnh, ngũ tịnh, hay cửu tịnh
nhục), còn trong luật Đại Thừa Bồ Tát đạo, lấy tâm đại
bi làm gốc nên nghiêm cấm việc ăn thịt (trong Kinh Đại Bát
Niết Bàn, Ngài Ca Diếp hỏi Đức Thế Tôn: “Vì sao mà Thế
Tôn lại không cho ăn thịt?” Đức Thế Tôn bảo: “Ăn thịt
là làm mất đi hạt giống từ bi.”)—To forbid flesh; meat was
permitted by the Buddha under the Hinayana cult, but forbidden in Mahayana
under the Bodhisattva cult.
Đoạn
Phục: Cắt đứt và chế ngự hay khuất phục (không cho phiền
não và ma quân ẩn núp trong thân tâm)—To cut off and overcome
(passion and illusion).
Đoạn
Quả: Nirvana.
Đoạn
Sát: Cutting off killing—See Tứ Giới (D) (2).
Đoạn
Tận Ác Nghiệp: To annihilate evil karma.
Đoạn
Thất: Thất thứ bảy hay thất cuối cùng của bảy thất—The
final seventh, i.e. forty-ninth day of obsequies for the dead.
Đoạn
Thiện Căn: Cắt đứt và đoạn tận thiện căn—To cut off
or destroy, roots of goodness.
Đoạn
Thiện Xiển Đề:
1)
Loại cực ác đã dứt bỏ hết mọi thiện căn, nên không
bao giờ thành Phật được: The icchanti, or outcast, who cannot
attain Buddhahood, i.e. a man of great wickedness.
2)
Vị Bồ Tát đại bi không muốn thành Phật vì muốn lưu chuyển
trong cõi Ta Bà để cứu độ chúng sanh: A bodhisattva who separates
himself from Buddhahood to save all beings.
Đoạn
Thực:
1)
Ăn kiêng hay ăn chay: To fast.
2)
Tự nhịn đói: To starve oneself voluntarily.
Đoạn
Thường:
1)
Chấm dứt và tiếp tục: End and continuance.
2)
Đoạn kiến và thường kiến: Annihilation and Permanence.
3)
Tử và bất tử: Death and immortality.
Đoạn
Thường Nhị Kiến: See Đoạn Thường.
Đoạn
Trừ Chướng Ngại: To overcome hindrances (illusion, karma and suffering).
Đoạn
Trường: Painful.
Đoạn
Tuyệt: Severance.
Đoạn
Vọng: Cutting off lying—See Tứ Giới (D) (4).
Đoạt:
See Đoạt Lấy.
Đoạt
Hồn Quỷ: Loại quỷ đi thu hồn người sắp chết (còn hai
loại quỷ nữa là “đoạt tinh quỷ” và “phược phách
quỷ”)—A demon that carries off the soul.
Đoạt
Tinh Quỷ: Loại quỷ đi thu tinh linh của người sắp chết—A
demon that carries off the vital breath of the dying.
Đoạt
Lấy: Giựt lấy bằng vũ lực—To take by force—To snatch—To
seize.
Đọc:
To read.
Đọc
Kinh: To recite one’s prayers—To read the scriptures.
Đọc
Kinh Mà Không Liễu Nghĩa Kinh Chẳng Khác Chi Đếm Tiền Cho
Kẻ Khác Mà Mình Vẫn Nghèo Nàn: To recite sutras without thoroughly
understanding the meaning is the same as counting other people’s money
while we are still remaining poor and destitute ourselves.
Đọc
Sư: A reader to an assembly.
Đọc
Thầm: To read to oneself.
Đọc
Tụng: Reading and reciting.
Đói
Khát: To be hungry and thirsty.
Đón
Rước: To welcome—To receive someone with a warm reception.
Đong:
To measure.
Đóng:
1)
To close—To shut.
2)
To build.
Đóng
Cặn: To form a deposit.
Đóng
Cửa: To close the door.
Đóng
Trăng: To fetter.
Đô:
1)
Đô thị—Metropolis, imperial city or domain.
2)
Tất cả: All.
Đô
Giám Tự: Còn gọi là Đô Tổng, tên gọi khác của chức Đô
Tổng—The director or second in command of a monastery.
Đô
Hóa La: Tukhara (skt)—Theo Eitel trong Trung Anh Phật Học Từ Điển,
Đô Hóa La còn gọi là nước Nguyệt Chi, gọi theo từ địa
lý học thì đây là xứ sở của băng tuyết, vùng mà bây
giờ gọi là Badakchan, và các nhà địa lý Ả Rập vẫn còn
gọi là Tokharestan. Theo nhân chủng thì đây vùng của dân tộc
Tocharoi hay Indo-Scythians (người Trung Quốc gọi là Tocharoi Tartars),
bị người Hung Nô đuổi chạy về phương nam, chiếm vùng
Trans-oxania, tiêu diệt vương quốc Đại Hạ vào năm 126 trước
Tây Lịch, và cuối cùng chiếm vùng Punjab, Cashmere, và phần
lớn lãnh thổ Ấn Độ. Vị vua nổi tiếng của xứ nầy là
Kanichka—According to Eitel in Chinese-English Buddhist Terms, Tukhara,
the Yueh-Chih country, a topographical term designating a country of ice
and frost (tukhara), and corresponding to the present Badakchan which Arab
geographers still call Tokharestan. An ethnographical term used by the
Greeks to designate the Tocharoi or Indo-Scythians, and likewise by Chinese
writers applied to the Tochari Tartars who driven on by the Huns (180 B.C.)
conquered Trans-Oxania, destroyed the Bactrian kingdom in 126 B.C., and
finally conquered the Punjab, Cashmere, and the greater part of India.
Their greatest king was Kanichka.
Đô
Suất Thiên: Tusita (skt)—See Tushita in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section,
and Đâu Suất in Vietnamese-English Section.
Đô
Sử Đa: Còn gọi là Đâu Sắt Đa, Đâu Sử Đa, Đổ Sử Đa,
tên gọi cũ của Đâu Suất Thiên—The Tusita Heaven.
Đô
Thị Vương: Vị thứ tám trong 10 vị Diêm Vương, trông coi
Đại Nhiệt Địa Ngục (ngục nầy rộng 500 do tuần, trong
đó có 16 địa ngục nhỏ. Tội nhân mãn ngục nầy thì
được giải vào điện thứ 9)—The ruler of the eighth hot hell.
Đô
Tổng: See Đô Giám Tự.
Đô
Tra Ca: Tutaka (skt)—Còn gọi là Đốt Tra Ca.
1)
Sự vui mừng—Joyful sound, united voice; derivation uncertain.
2)
Tên của một loài chim: Name of a bird.
Đố
Bất Nam: Irsyapandaka (skt)—Bất lực, một trong năm loại “thái
giám”—Impotent except when aroused by jealousy, one of the five classes
of "“eunuchs."
Đố
Kỵ: Envy—Jealous.
Đồ:
1)
Bản đồ: A map—A plan.
2)
Con đường: A road—Way.
3)
Đồ án: Phương cách—Method.
4)
Đồ đệ: A follower—A disciple.
5)
Sát hại—To butcher—To kill.
6)
Sơn phết hay chà xát: To smear or rub.
Đồ
Cát: Xoa hương vào tay, và cắt đứt tay là hai thái cực biểu
lộ thương và ghét (Phật lấy hai hình ảnh nầy để ví với
hai loại nhân duyên ân oán)—To anoint the hand, or cut it off,
instances of love and hatred.
Đồ
Cát Ni: Dakini (skt)—Còn gọi là Đồ Chỉ Ni, Nã Cát Nhĩ, hay
Xá Chỉ Ni,Dạ Xoa hay quỷ nói chung, nhưng đặc biệt là loại
quỷ chuyên moi móc tim gan người để luyện ma thuật tà thuật—Yaksas
or demons in general, but especially those which eat a man’s vitals;
they are invoked in witchcraft to obtain power.
Đồ
Chúng: The company of disciples.
Đồ
Cô: Hai hạng đồ tể và bán hàng rong. Chiên Đà La là tên
gọi của người thuộc giai cấp thấp nhất trong xã hội thời
Đức Phật còn tại thế—Butcher and huckster. Candala is the “generic
name for a man of lowest and most despite tribe in Indian society
during the Buddha’s time.”
Đồ
Đệ: Disciple—Follower.
Đồ
Độc Cổ: Trống có trét thuốc độc khiến người nghe phải
chết ngay—A drum smeared with poison to destroy those who hear it.
Đồ
Hôi Ngoại Đạo: Pamsupatas, or Pasupatas (skt)—Đồ đệ của
phái ngoại đạo bôi tro—Followers of Siva, Saiva ascetics; a class
of heretics who smeared themselves with ashes.
Đồ
Hương: Xoa hương lễ Phật—To rub the body with incense or scent
to worship Buddha.
Đồ
Lăng Huyện, Úc Sơn Chủ: Tu-Ling-Huen-Yu (?-1049).
·
Đồ Lăng Huyện, Úc sơn chủ là đệ tử của Dương kỳ,
thường cúng thực cho các Thiền Tăng trên đường hành cước
mỗi khi ngang qua chùa của sư. Một hôm sư tiếp đón một
thầy Tăng từ Dương Kỳ đến và hỏi tông chỉ Thiền của
Tổ sư của Thầy Tăng là gì? Thầy Tăng nói: “Sư tổ của
tôi thường hay hỏi môn đồ như sau, ‘có một thầy Tăng
hỏi Pháp Đăng trăm thước đầu gậy làm sao bước tới?’
Pháp Đăng bảo, ‘Á!’” Khi Đồ Lăng Huyện Úc nghe chuyện
nầy, suy nghĩ rất nhiều. Một hôm được mời ra ngoài, Đồ
Lăng cưỡi một con lừa khập khiểng, khi băng qua một cây
cầu, con lừa bị kẹt chân vào một cái lỗ, khiến sư bị
té nhào. Sư la lên “Á!” Hốt nhiên tiếng la đánh thức
cái ý bị che khuất của mình, và sư tỏ ngộ. Sư làm bài
kệ giải bày:
“Ngã hữu thần châu nhất lõa
Cửu
bị trần lao cơ tỏa
Kim
triêu trần tận quang minh
Chiếu
kiến sơn hà vạn đóa.
(Ta
có thần châu một hạt
Lâu
bị bụi mờ che khuất
Ngày
nay sạch bụi sáng trưng
Soi
thấy nghìn trùng non nước).
Tu-Ling-Hsuen-Yu, a disciple of Yang-Chi, used to feed Zen monks on pilgrimage,
who passed by his temple. One day he entertained a monk from Yang-Chi and
asked what his master’s teaching of Zen was. The monk said: “My master
would usually ask his pupils the following: A monk came to Fa-Têng and
asked, ‘How should one advance a step when he comes to the end of a pole
one hundred feet long?’ Fa-Têng said: ‘Oh’” When Tu-Ling Hsuen-Yu
was told of this story, it made him think a great deal. One day being invited
out, Tu-Ling rode on a lame donkey, and when he was crossing a bridge the
donkey got one of its legs caught in a hole, and this at once overthrew
the rider on the ground. He loudly exclaimed ‘Oh!’ and evidently the
exclamation waked up his hidden consciousness to a state of enlightenment.
The verse gives vent to his experience:
“I have one jewel shining bright,
Long
buried it was underneath worldly worries
This morning the dusty veil is off,
And restored its lustre,
Illuminating the blue mountains in
endlessundulations.
Đồ
Lô Đàn Na: Dronodana (skt)—See Hộc Phạn Vương.
Đồ
Túc Dầu: Phái ngoại đạo xoa dầu dưới chân để tránh bệnh
hoạn—Oil rubbed on the feet to avoid disease.
Đồ
Tỳ: Còn gọi là Trà Tỳ—Cremation.
Đổ
Đồng: On an average.
Đổ
Hào Quang: To see stars.
Đổ
Khùng: To lose one’s temper.
Đổ
Lỗi: To blame on someone—To blame something on someone.
Đổ
Quạu: To get angry.
Đổ
Thừa Oan: To accuse falsely.
Đỗ:
1)
Ngừng lại—To stop.
2)
Trông thấy: To look at—To see.
Đỗ
Đa: See Đầu Đà.
Đỗ
Hóa La: Tukhara (skt)—Nước Hữu Chi, bây giờ là Badakchan mà
các nhà địa lý Ả Rập vẫn còn gọi là Đỗ Hóa La (Tokharestan)—The
present Badakchan which Arab geographers still call Tokharestan.
Đỗ
Khẩu: Im miệng—To shut the mouth—To render speechless.
Đỗ
Lỗ: Turuska olibanum (skt).
1)
Một loại nhang thơm của Ấn Độ—Indian incense.
2)
Một loại nhựa dùng làm nhang thơm. Người ta nói cây của
nó giống như cây đào, mọc trong vùng Atali, Trung Á, nhựa
của nó chảy đầy trên cát—Gum used for incense. It is said to
resemble peach resin and grow in Atali of Central Asia. Its gum flow out
on to the sands.
Đỗ
Sử Đa Thiên: The Tusita heaven—See Tushita in Sanskrit/Pali-Vietnamese
Section.
Độ:
Paramita (skt)—Ba La Mật.
(I)
Nghĩa của “Độ”—The meanings of “Paramita.”
1)
Dịch là vượt qua. Sanh tử ví như biển, niết bàn là vượt
qua biển sanh tử qua bờ bên kia là—Interpreted by “to ferry
over,” or “save.” The mortal life of reincarnations is the sea; nirvana
is the other shore.
2)
Độ còn có nghĩa là xuất gia như chư Tăng Ni: It also means
to leave the world as a monk or nun.
(II)
Phân loại “Độ”—Categories of Paramitas.
1)
Ngũ Độ: Five paramitas—See Ngũ Độ.
2)
Lục Độ: Six paramitas—See Lục Độ Ba La Mật.
3)
Thập Độ: Ten paramitas—See Thập Độ.
Độ
Khoa: Chư Tăng mới xuất gia phải làu thông một phần nào
đó trong tam tạng kinh điển để chuẩn bị thi “Độ Tăng.”
Lệ nầy bắt đầu từ đời Đường Trung Tông bên Trung Quốc—The
portion of the sutras supposed to be learned by religious novices as preparation
for leaving the world as monks.
Độ
Lạc Xoa: 1,000,000—One million.
Độ
Lượng: Generous.
Độ
Người: To take someone across-
·
Đã độ: Has been taken across.
·
Đương độ: Are being taken across.
·
Chưa độ (sẽ độ): Will be taken across.
Độ
Nhất Thiết Thế Gian Khổ Não: Sarvaloka-dhatu-padravodvega-pratyuttirna
(skt)—Theo Eitel trong Trung Anh Phật Học Từ Điển, thì đây
là vị cứu vớt tất cả con người từ thế giới khổ não.
Đây là một vị Phật giả tưởng cư ngụ về phương tây
của vũ trụ chúng ta, là tiền thân của người con thứ mười
của Phật Đại Thông Trí Thắng—According to Eitel in The Dictionary
of Chinese-English Buddhist Terms, this one who redeems men from the misery
of all worlds. A fictitious Buddha who dwelled west of our universe, an
incarnation of the tenth son of Mahabhijnajnana-bhibhu.
Độ
Ốc Tiêu: Danh hiệu của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, người
cứu độ chúng sanh khỏi bị đốt cháy bởi lửa dục vọng
của chính họ, giống như đá cháy trong biển bên trên địa
ngục vậy—An epithet of Sakyamuni Buddha who rescues all the living
from being consumed by their desires, which resemble the burning rock in
the ocean above purgatory.
Độ
Sanh: Tế độ hay độ thoát chúng sanh thoát khỏi mê đồ tăm
tối để đến bến bờ giác ngộ—Salvation—rescue all beings
or help others liberate or free from delusions.
Độ
Thân: To earn a living.
Độ
Thế: Cứu độ chúng sanh—To help mankind—To get through life;
to pass safely through this life. Also to save the world.
Độ
Thị Vương: The ruler of the Hot Hell.
Độ
Thoát: Độ người thoát khỏi vòng luân hồi sanh tử—Saving—Taking
across—Rescuing—To give release from the wheel of transmigration; enlightenment.
Độ
Thoát Chúng Sanh: To save sentient beings—Theo Kinh Duy Ma Cật, khi
đến thăm bệnh cư sĩ Duy Ma Cật, Duy Ma Cật có nói với ngài
Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát về “Độ Thoát Cúng Sanh” nư sau—According
to the Vimalakirti Sutra, when Manjusri Bodhisattva called to enquire after
Vimalakirti’s health, Vimalakirti told Manjusri about “saving sentient
beings” as follows:
·
Văn Thù lại hỏi Duy Ma Cật: “Muốn độ chúng sanh, Bồ Tát
phải trừ những gì?”—Manjusri asked: “What should a Bodhisattva
wipe out in order to liberate living beings?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Muốn độ thoát chúng sanh trước nhất
phải trừ phiền não của họ.”—Vimalakirti replied: “When
liberating living beings, a Bodhisattva should first wipe out their
klesa (troubles and causes of troubles)?”
·
Văn Thù hỏi: “Muốn trừ phiền não, phải thực hành những
gì?”—Manjusri asked: “What should he do to wipe out klesa?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Phải thực hành chánh niệm.”—Vimalakirti
replied: “He should uphold right mindfulness.”
·
Văn Thù hỏi: “Thế nào là thực hành chánh niệm?”—Manjusri
asked: “What should he do to uphold right mindfulness?”
·
Duy Ma Cật đáp: Phải thực hành pháp không sanh không diệt:
Vimalakirti replied: “He should advocate the unborn and the undying.”
·
Văn Thù hỏi: “Pháp gì không sanh, pháp gì không diệt? “Manjusri
asked: “What is the unborn and what is the undying?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Pháp bất thiện không sanh, pháp thiện không
diệt.”: Vimalakirti replied: “The unborn is evil that does not arise
and the undying is good that does not end.”
·
Văn Thù hỏi: “Pháp thiện và pháp bất thiện lấy gì làm
gốc?”—Manjusri asked: “What is the root of good and evil?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Lấy thân làm gốc.”—Vimalakirti replied:
“The body is the root of good and evil.”
·
Văn Thù hỏi: “Thân lấy gì làm gốc?”—Manjusri asked: “What
is the root of the body?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Lấy tham dục làm gốc.”—Vimalakirti replied:
“Craving is the root of the body.”
·
Văn Thù hỏi: “Tham dục lấy gì làm gốc?”—Manjusri asked:
“What is the root of craving?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Lấy hư vọng phân biệt làm gốc.”—Vimalakirti
replied: “Baseless discrimination is the root of craving.”
·
Văn Thù hỏi: “Hư vọng phân biệt lấy gì làm gốc?”—Manjusri
asked: “What is the root of baseless discrimination?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Lấy tưởng điên đảo làm gốc.”—Vimalakirti
replied: “Inverted thinking is the root of discrimination.”
·
Văn Thù hỏi: “Tưởng điên đảo lấy gì làm gốc?”—Manjusri
asked: “What is the root of inverted thinking?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Lấy không trụ làm gốc.”—Vimalakirti
replied: “Non-abiding is the root of inverted thinking.”
·
Văn Thù hỏi: “Không trụ lấy gì làm gốc?”—Manjusri asked:
“What is the root of non-abiding?”
·
Duy Ma Cật đáp: “Không trụ thì không gốc. Thưa ngài Văn
Thù, ở nơi gốc không trụ mà lập tất cả pháp.”—Vimalakirti
replied: “Non-abiding is rootless. Manjusri, from this non-abiding root
all things arise.”
Độ
Trì: To help—To assist.
Độ
Vong: To conduct a requiem mass.
Độ
Vô Cực: Paramita (skt)—Tiếng Phạn Ba La Mật Đa (dịch cũ
là Độ Vô Cực, dịch mới là Đáo Bỉ Ngạn)—To ferry across,
or save, without limit—See Paramitas in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Đốc
Thúc: To encourage.
Độc:
1)
Độc Nhất: Only—Sole.
2)
Đơn Độc: Lẽ loi—Solitary.
3)
Chất Độc: Poison.
4)
Trâu hay bò con: Vatsa (skt)—A calf—Young animal.
5)
Đứa trẻ: A child.
Độc
Ảnh Cảnh: Những điều kiện tưởng tượng hay phân biệt
tà vọng nhất thời, ảo tưởng và không thật—Imaginary or
illusory conditions, ideal and unsubstantial.
Độc
Bụng: Wicked—Cruel.
Độc
Chiếm: To monopolize.
Độc
Cô Lạc Ca: Dukula (skt)—A Loại vải mịn hay một loại nỉ—Fine
cloth or a kind of linen.
Độc
Cổ Chữ: Kim Cang một tay—The single-arm vajra.
Độc
Cư: Sống đơn độc như một ẩn sĩ—Dwelling alone as a hermit.
Độc
Dược:
1)
Chất độc: Poison.
2)
Những người con trai uống chất độc của cha trong phẩm Phổ
Môn Kinh Pháp Hoa: The sons who drank their father’s poisons in the
Lotus Sutra, Chapter Universal Door.
Độc
Đắc: First prize.
Độc
Đoán: Arbitrary—Dogmatic.
Độc
Đoán Luận: Dogmatism.
Độc
Giả: Reader—Audience.
Độc
Giác: Independently awakened, or alone (lonely) enlightenment—See Độc
Giác Phật in Vietnamese-English Section, and Pratyeka-buddha in Sanskrit/Pali-Vietnamese
Section.
Độc
Giác Phật: Pratyeka-buddha (skt)—Bích Chi Phật—Trong thời không
có Phật, người tự quán sát mười hai nhân duyên mà tu hành
giác ngộ thì gọi là Độc Giác Phật, tuy nhiên chỉ giải
thoát và giác ngộ cho cá nhân mình mà thôi (Lân Giác Dụ là
những người tu tập một mình; Bộ Hành Dụ là những người
tu hành cùng với thiện tri thức)—Who are enlightened in the twelve
nidanas (Thập nhị nhân duyên); however, the objective is personal
salvation or own enlightenment.
**
For more information, please see Duyên
Giác.
Độc
Giác Tiên Nhân: Ekasrnga or Unicorn rsi (skt)—Nhất Giác Tiên Nhân—Người
tiên một sừng—The ascetic who fell through the wiles of a woman.
Độc
Hại: Harmful.
Độc
Kế: Wicked plot (scheme).
Độc
Kha Đa: Duskrta (skt)—Tội—Offence.
Độc
Khí:
1)
Hơi độc tỏa ra từ ba chất độc tham, sân, si: Poison vapour,
emitted by the three poisons (desire, hatred and ignorance).
2)
Ví thân người như một nơi chứa chất độc: The poison vessel,
the body.
Độc
Không: Cái lý không của vạn hữu chỉ là một (chúng ta tùy
theo sự duyên mà nói về cái không của các pháp)—The one
immaterial reality behind all phenomena.
Độc
Lập: Independent.
Độc
Long: Theo Đại Trí Độ Luận, đây là con rồng độc, đã
chấp nhận giới pháp và thoát khỏi hình rồng, như Đức
Phật Thích Ca Mâu Ni trong tiền kiếp—According to the Maha-Paramita
Sastra, this is a poisonous dragon, who accepted the commandments and thus
escaped from his dragon form, i.e. Sakyamuni in a former incarnation.
Độc
Nhất Pháp Giới: Nhất Chân Pháp Giới (Hiển Giáo)—Theo Mật
giáo thì Độc Nhất Pháp Giới là hết thảy pháp giới là
nhất pháp (lấy một pháp mà thu được muôn pháp)—According
to the esoteric schools, this is the one and only universal dharma-realm,
or reality, behind all phenomena.
Độc
Nhất Vô Nhị: Peerless
Độc
Phụ: Wicked woman.
Độc
Quyền: Sole right—Copy right.
Độc
Sinh Độc Tử Độc Khứ Độc Lai: Chúng ta sinh tử hay đến
đi một mình—Alone we are born and die, or come and go.
Độc
Tài: Dictatorial.
Độc
Tâm: Malignity.
Độc
Tham: Cuộc gặp gỡ riêng của đệ tử và thầy trong phòng
của thầy—A private consultation of a disciple with his master in
the master’s chamber. There are three types:
1)
Thính Tham: Lắng nghe các bài giảng chung của thầy về thiền
tập, thường là từng nhóm. Thính Tham có tính cách bắt buộc
với những người mới bắt đầu tu—Listening to the master
geneal lecturs on Zen pactice, usually in a group. This is mandatory for
all beginners.
2)
Độc Tham: Gặp gỡ một mình với thầy vào những lúc đã
định trước. Độc Tham không bắt buộc—Meeting singly with
the master at given periods. This is optional.
3)
Đặc Tham: Gặp gỡ thầy một cách bí mật bất cứ lúc nào,
ngày hay đêm, khi có những tình huống đặc biệt—Visiting
secretly at any time, day or night, when special circumstances warrant
it.
Độc
Thảo: Venomous plants.
Độc
Thân: Single—Unmarried.
Độc
Thần Giáo: Monotheism.
Độc
Thiên Nhị Cổ: Hai loại trống tiêu biểu cho Phật tánh có
thể tiêu diệt những điều quấy ác—The two kinds of drums,
representing the Buddha-nature which can slay all evil:
1)
Độc Cổ: Poison-drum.
·
Lời nói đắng cay để trấn ác điều ác: Harsh or stern words
for repressing evil.
·
Nghịch Pháp: Pháp trái duyên—Misleading teaching.
2)
Thiên Cổ: Deva-drum.
·
Lời nói hòa dịu sanh ra điều thiện: Gentle words for producing
good.
·
Chánh Pháp: Giáo pháp thuận duyên—Correct teaching.
Độc
Thụ:
1)
Một loại cây độc: A poison tree.
2)
Một vị Ác Tăng: An evil monk.
Độc
Tiển: Mũi tên độc, ví với phiền não—Poison arrow, i.e. illusion.
Độc
Tính: Toxicity—Poisonousness.
Độc
Tố: Toxin.
Độc
Tôn:
1)
Vị duy nhất đáng tôn kính—The alone honoured one.
2)
Phật: Buddha.
Độc
Trùng: Venomous.
Độc
Tử: Vatsa (skt)—Người sáng lập ra Độc Tử Bộ. theo Eitel
trong Trung Anh Phật Học Từ Điển, Độc Tử (có thuyết nói
lúc ông sống ở núi rừng vắng vẻ đã tạp giao với trâu
cái mà sanh ra con trai nối dõi đến ngày nay) nguyên là ngoại
đạo, về sau quy y đầu Phật, và là người đã sáng lập
ra Độc Tử Bộ, một trong những bộ phái chánh Nhất Thiết
Hữu Bộ; lập ra thuyết “phi tứ phi ly chi ngã,” nghĩa là
cái ngã không gắn liền cũng không rời ngũ uẩn, nên họ
chẳng giữ giới luật, trái lại với ý chỉ mà Đức Phật
đã lập ra—According to Eitel in The Dictionary of Chinese-English
Buddhist Terms, Vatsa is the founder of the Vatsiputriyas., one of the
main divisions of the Sarvastivada (Vaibhasika) school; they were
considered schismatics through their insistence on the reality of the ego;
their failure in points of discipline,” etc.; the Vinaya as taught by
this school has never reached China.”
Độc
Tử Bộ: Vatsiputriya (skt)—Độc Tử Bộ vốn là một bộ phái
của Chánh Lượng Bộ (Sammitiya), nổi lên trong số các bộ
phái Phật giáo vì họ chủ trương thuyết ‘một thực
thể vĩnh cửu trong một con người’ (pudgala), và quả quyết
rằng nếu không có pudgala thì cũng không có sự tái sinh. Thế
Thân trong cuốn A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận đã cố tìm cách
bắt chẹt quan điểm nầy. Theo Độc Tử Bộ thì ‘pudgala’
không đồng nhất, cũng không khác biệt với ngũ uẩn. Cũng
giống như Hữu Bộ, họ cho rằng một A La Hán vẫn có thể
bị thối chuyển, và người ngoại đạo cũng có thể đạt
đến quyền lực siêu nhiên. Cũng giống như Chánh Lượng Bộ,
họ cho rằng chư Thiên không thể có cuộc sống phạm hạnh.
Họ cũng tin là có thân trung ấm. Cũng như Hóa Địa Bộ, họ
chỉ tin vào năm mục của Bát Thánh Đạo. Theo truyền thuyết
thì dưới triều vua Harsa, trường phái nầy được người
em gái của nhà vua là Rajyasri bảo trợ—The Vatsiputriyas was
the sub-ect of the Sammitiyas. They believed in ‘the permanent substance
of an individual.’ This school took its stand on passages in sacred texts
which contain the word ‘pudgala’ and contended that, without the existence
of such a pudgala, rebirth could not be contemplated. Vasubandhu in his
Abhidharma-kosa tried, in a special chapter at the end of the book, to
refute this view. The pudgala, according to Vatsiputriyas, was neither
the same as nor different from the skandhas. Like the Sarvastivadins, they
believed that an Arhat could fall and that heretics could also attain miraculous
powers. A god, according to their sub-sect, the Sammitiyas, could not practise
the holy life. They also believed in antara-bhava and, like the followers
of the Abhidharma, believed in a stage, between the first and second trance
of the Sautrantikas, where vitarka, the first application of thought, disappears,
but a vicara, or continued reflection, remains. Like the Mahisasaka, they
believed in the five factors of the Noble Path. It is said that during
the reign of Harsha, this school was patronized by his sister Rajasrit.
Độc
Tử Đạo Nhân: Ngoại đạo phụ vào Phật pháp trong Tiểu
Thừa chấp vào lý “không kiến”—Heretical followers of Hinayana,
who hold a false doctrine of the Void, teaching it as total non-existence
or nihilism.
Độc
Viên: See Anathapindika and Kỳ Thọ Cấp Cô Độc Viên.
Độc
Xà:
1)
Rắn độc: A poisonous snake.
2)
Ýù nói tứ đại đất, nước, lửa, gió có thể làm tổn
hại con người: The four elements of the body, earth, water, fire and
wind which harm a man by their variation, i.e. increase and decrease.
3)
Vàng: Gold.
Đôi:
Một đống—A heap—A pile.
Đôi
Áp Địa Ngục: Tên gọi khác của Chúng Hợp Địa Ngục, trong
địa ngục có núi Đại Thạch đè nát thân thể tội nhân—The
hell of crushing, the third great hell in which sinners are crushed to
death.
Đối:
1)
Đối diện: To face—Opposite.
2)
Đối đáp: To reply—To respond.
3)
Song đối: Pair.
4)
Tỷ đối: To compare.
Đối
Cáo Chúng: Người làm trung gian (đặt ra những câu hỏi) cho
Phật thuyết pháp cho tứ chúng, đặc biệt là Ngài A Nan—The
intermediary for the Buddha’s address to the assembly, especially Ananda.
Đối
Chất: To confront—To bring to face-to-face.
Đối
Chiếu: Contrast.
Đối
Cơ: Đối đáp tùy theo căn cơ của người nghe—To respond to
the opportunity, or the capacity of hearers.
Đối
Diện: To face—To confront.
Đối
Dương: One who drew out remarks or sermons from the Buddha.
Đối
Đãi: Đãi đối—Relationship—In relation with (one thing associated
with another).
Đối
Đàm: To converse.
Đối
Đáp: Questions and answers.
Đối
Đầu: To face—To confront with someone.
Đối
Đầu Với Sự Thật: To face realities.
Đối
Kháng: To resist—To stand up against.
Đối
Lập: Apavada (skt).
·
To oppose.
·
Refutation.
Đối
Ngạn: Bỉ ngạn—The other shore—The opposite bank.
Đối
Pháp: Abhidharma (skt)—Pháp đối quán hay đối hướng, nghĩa
là dùng trí huệ của bậc Thánh đạo vô lậu để đối quán
cái lý của tứ đế Niết Bàn—The corresponding law, the philosophy
in the Buddha’s teaching, the abhidharma; comparison of cause and effect—See
Abhidharma in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Đối
Pháp Luận: Tên khác của A Tỳ Đạt Ma Luận—Another name for
Abhidharma sastra.
Đối
Pháp Tạng: Luận Tạng, tạng thứ ba trong tam tạng kinh điển—The
third section of the Tripitaka, the sastra, or Abhidharma.
Đối
Pháp Tông: Tông phái theo A Tỳ Đạt Ma Luận—The Abhidharma
sect.
Đối
Phó: To face—To deal with.
Đối
Thoại Nội Tâm: Inner dialogue.
Đối
Thủ: Phát lồ sám hối bằng cách mặt đối mặt với vị
Y Chỉ Sư—Face to face confession.
Đối
Trị: Pratipaksa (skt)—Đoạn trừ phiền não bằng cách đối
đầu và chế ngự—To eliminate afflictions—To subdue afflictions
by responding or facing up to and controlling them.
Đối
Tượng Của Sự Hoại Diệt: Đối tượng của của sự hoại
diệt là vô thường, khổ và bất tịnh—Subject to destruction—Impermanence,
suffering and impurity are subject to destruction.
Đối
Tượng Nhận Biết: An object of experience.
Đối
Tượng Nhìn Thấy: Visible objects.
Đối
Tượng Xúc Chạm: Tangible objects.
Đối
Xúc Lễ: Thờ phượng tôn kính bằng mặt đối mặt—To worship,
or pay respects, face to face.
Đối
Xứng: Symmetrical.
Đồi
Bại: Corrupt—Debauched—Immoral—Depraved.
Đồi
Phong: Depraved customs.
Đổi
Chủ: To change hands—To pass into someone else’s possession.
Đổi
Giọng: To change one’s voice.
Đổi
Hướng: Turnabout.
Đổi
Hướng Hoàn Toàn: A complete turn about.
Đổi
Tánh: To change one’s character.
Đổi
Ý: To change one’s mind.
Đội
Ơn: To be grateful.
Đôn:
1)
Đôn đốc: To urge.
2)
Đôn hậu (hiền lành lương thiện)—Honest—Staunch.
Đôn
Đốc: To push—To urge—To hurry.
Đôn
Hoàng: Tên một thành phố trong thành Kansu, gần đó có Vạn
Phật Động—The city in Kansu near which are the Cave-temples of thousand
Buddhas—See Đôn Hoàng Thạch Thất.
Đôn
Hoàng Thạch Thất: Còn gọi là Đôn Hoàng Thạch Quật, hay
Hang Động Đôn Hoàng (nằm về phía đông nam huyện Đôn Hoàng
thuộc tỉnh Cam Túc, có ngọn núi Minh Sa, dưới chân núi có
chùa Tam Giới, quanh chùa có hàng ngàn hang động. Trước kia
gọi là động Nghìn Phật vì xung quanh vách đá đều có chạm
trổ hình tượng Phật). Vào nam 1900 có một vị Tăng quét
dọn cát bụi trong chùa, từ chỗ tường vở tình cờ nhìn
thấy một căn phòng trong đó chứa đầy kinh sách. Khi mở
sách ra thấy những sách nầy được chép từ thế kỷ thứ
năm đến thế kỷ thứ 10 (trong khoảng triều đại nhà Đường.
Có lẽ vào thời Tây Hạ loạn lạc nên người ta đem cất
sách vào đây). Một người Anh Sir Aurel Stein là người đầu
tiên đã mang một số sách nầy ra ngoài—Cave-temples of the
thousand Buddhas; where a monk in 1900 A.D. , sweeping away the collected
sand, broke through a partition and found a room full of sutras, ranging
in date from the beginning of the 5th to the end of the 10th century, together
with block prints and paintings, first brought to light by Sir Aurel Stein.
Đốn:
1)
Ngã dập đầu—To fall headlong—To prostrate.
2)
Tức thì: Ngay tức khắc, đối lại với “tiệm” hay từ
từ—At one time—At once—Suddenly—Immediate; make ready; used chiefly
in contrast with “gradually”.
Đốn
Chỉ: Ý chỉ đốn ngộ—The will or aim of immediate attainment.
Đốn
Cơ: căn cơ tức thì giác ngộ—The capacity or opportunity for
immediate elightenment.
Đốn
Đại: Đốn giáo Đại Thừa, chỉ Kinh Hoa Nghiêm là bộ kinh
khi Đức Phật mới thành đạo, đốn thuyết Đại Thừa giáo
cho các vị Bồ Tát đốn nhập—The Immediate school and sutra
of the Mahayana, i.e. the Hua-Yen.
Đốn
Định: Vào thiền định và tập trung tư tưởng tức thì—To
enter dhyana with immediate concentration—To concentrate immediately.
Đốn
Đoạn: Cắt đứt ngay tức khắc tất cả mọi phiền não—To
cut off at once stroke all the passions.
Đốn
Đốn Viên: Thuyết tức thì giác ngộ của tông Hoa Nghiêm,
từ được Ngài Trừng Quán dùng khi ngài bỏ tông Pháp Hoa
để qua tông Hoa Nghiêm—Instantaneous perfect enlightenment of the
Hua-Yen, a term used by Ch’êng-Kuan, who left the Lotus for the Hua-Yen.
Đốn
Giáo: Đốn ngộ là giáo pháp tối thượng thừa có công năng
giúp giác ngộ tức thì. Giáo pháp nầy liên hệ với trường
phái Hoa Nghiêm và Thiền. Đốn ngộ giảng về thực chứng
chân lý tức thì không tùy thuộc vào những thời giảng thuyết
bằng lời hay qua những giai đoạn khác nhau—Perfect sudden teaching,
sudden teaching, perfect and immediate teaching, a supreme teaching which
enables ones to attain enlightenment immediately, or the doctrine that
enlightenment or Buddhahood may be attained at once, or immediate teaching
of the higher truth without preliminary stages. It is usually associated
with the Avatamsaka and Zen schools—Sudden teaching expounds the abrupt
realization of the iltimate truth without relying upon verbal explanations
or progression through various stages of practice.
Đốn
Kinh: Chép lại Kinh Pháp Hoa chỉ trong vòng một n
