Tổ
Đình Minh Đăng Quang
PHẬT HỌC
TỪ ĐIỂN - BUDDHIST DICTIONARY
ENGLISH
- VIETNAMESE ANH VIỆT
Thiện
Phúc
Enlightenment
of Buddhahood: Diệu giác—The fifty-second stage of a Bodhisattva—Giai
đoạn thứ 52 của Bồ Tát hay là giai đoạn giác ngộ Phật
quả—See Two kinds of enlightenment (B).
Enlightenment
derived for one’s self: Svabodhi (skt)—Tự giác ngộ.
Enlightenment-Flower
Samadhi Self-
Mastery
King Thus Come One: Giác Hoa Định Tự Tại Vương Như Lai.
Enlightenment
from ignorance and release from desire: Minh thoát.
Enlightenment
by the inner light: Tự Nhiên Ngộ Đạo—Independent of external
teaching; to become a Buddha by one’s own power, i.e. Sakyamuni Buddha
who is called Svayambhuvah—Ngộ đạo bằng nội trí chứ không
bằng giáo pháp bên ngoài; thành Phật bằng chính tự lực
của mình như Phật Thích Ca người được gọi là Tự Nhiên
Thích Ca.
Enlightenment
of meditation: Định Giác Chi—See Samadhi-bodhyanga.
Enlightenment
and Nirvana: Giác ngộ và Niết bàn.
Enlightenment
power of a Buddha: Supreme bodhi—Supreme enlightenment—Đại giác.
Enlightenment
of Pratyeka-buddhas: Duyên Giác Bồ Đề—Bồ Đề mà hàng Duyên
Giác đạt được—See Three kinds of bodhi (A).
Enlightenment
of Prince Siddhartha: See Enlightenment of the Buddha.
Enlightenment
and release: Minh thoát—Enlightenment from ignorance and release from
desire—Giác ngộ và giải thoát khỏi dục vọng.
Enlightenment
of the saints: Holy enlightenment—Thánh minh.
Enlightenment
for self: One of the three kinds of enlightenment—Tự giác, một trong
ba loại giác ngộ—See Three kinds of enlightenment, and Pratyeka-buddha
form of enlightenment.
Enlightenment
of sravakas: Thanh Văn Bồ Đề—Bồ Đề mà hàng Thanh Văn đạt
được—See Three kinds of bodhi (A).
Enlightenment
from within: Tự Giác Ngộ Tâm—A mind independent of externals, or
pure thought (capable of enlightenment from within)—Giác ngộ bằng
chính nội tâm của mình chứ không do ngoại lực bên ngoài.
Enmities
(n): Hận thù suốt kiếp.
Enmity:
Upanaha (skt)—Hận—Sân giới—See Three dharmas (XI), and Seventy-five
dharmas of the Abhidharma Kosa.
Enmity
should not be consolidated but reduced: Oán thù nên cởi chứ không
nên buộc (Oan gia nghi giải bất nghi kết).
Ennin
(794-864): Sư Nguyệt Nhân—Name of a student of Saicho and one of
the major figures in the early period of the Tendai school in Japan. He
traveled to China following Saicho’s death in 838 and returned nine years
later with 559 volumes of sutras and commentaries. He became the third
head monk of the order and played a significant role in increasing its
popularity—Tên của một vị đệ tử của Saicho và là một
trong những nhân vật chính trong thời ban sơ của tông Thiên
Thai tại Nhật Bản. Ông du hành sang Trung Hoa sau khi Saicho thị
tịch vào năm 838 và 9 năm sau đó ông trở về Nhật với 559
bộ kinh và luận. Ông trở thành vị tổ thứ 3 của dòng truyền
thừa Thiên Thai và giữ một vai trò quan trọng trong việc làm
cho nhiều người biết đến tông phái này.
Enno-Ozunu
(jap): Sư Dịch Tiểu Giác—Founder of the Shugendo School in Japan—Sơ
tổ trường phái Tu Nghiệm Đạo tại Nhật Bản.
Ennyu
(jap): Sư Nguyệt Dung (Nhật Bản).
Enoble:
Dignify—Exalt—Hiển dương (làm cho trở thành cao quý).
Enquire
(v): Muốn biết.
Enraged:
Điên cuồng.
Enrich
oneself: Làm giàu.
Enrollment
(n): Sự đăng ký hay ghi danh.
Ensho
(jap): Zen master Yien-Zhao (Japanese)—Sư Viên Chiếu (1220-1277).
Enshrine
(v): Cất giữ.
Enshrine
something: Place something in a shrine—Thờ vật gì.
Enso
(jap): A Japanese term for “empty circle.” This is an important motif
in Zen art, an empty circle drawn in a single fluid motion, is particularly
associated with the “Ox-herding” pictures, in which it represents the
full realization of the true nature of reality—Thuật ngữ Nhật Bản
dùng để chỉ “Vòng tròn trống không.” Đây là một chủ
đề quan trọng trong nghệ thuật nhà Thiền, một vòng tròn
trống không được vẻ chỉ với một nét mực, đặc biệt
quan hệ với những bức tranh chăn trâu trong Thiền, trong đó
nó tiêu biểu cho sự chứng nghiệm tròn đầy về chân tánh
của hiện thực.
Ensue
(v): Do bởi.
Entangle
(v): Làm cho rối rắm.
Entanglement
(n): Bonds—Triền phược.
(I)
The meanings of Bonds or entanglements—Nghĩa của Triền:
1)
To bind with cords: Cột trói—Bonds.
2)
Another name for afflictions; the passions and delusions which binds human
body and minds: Tên khác của phiền não. Dục vọng và phiền
não trói buộc thân tâm người khiến cho người không được
tự tại.
(II)
Categories of bonds or entanglements—Phân loại Triền:
1)
Eight entanglements or bonds: Bát Triền hay tám thứ trói buộc.
**See Eight entanglements or evils.
2)
Ten entanglements or bonds: Thập Triền hay mười thứ trói buộc.
**See Ten kinds of entanglement.
Enter
(v): Ayana (skt)—To enter into.
1)
Awaken to the truth: Nhập chơn lý (giác ngộ chơn lý).
2)
See Entrance.
Enter
and abide in something: Nhập và trú vào.
Enter
all ages as one instant: Nhập tất cả kiếp cùng một niệm—See
Ten kinds of entry into ages by Enlightening Beings.
Enter
the assembly of monks: Nhập Chúng—Người gia nhập Tăng đoàn
phải tuân phục năm quy luật—Entrant must respect five rules:
1)
Submission: Tuân phục.
2)
Kindness: Nhân từ.
3)
Respect: Tôn trọng.
4)
Recognition of rank or order: Tôn ti trật tự.
5)
None but religious conversation: Chỉ nói chuyện đạo.
Enter
the bones of a monk into a stupa: Nhập Tháp—To enter the bones of
body of a monk in a pagoda—Để xương cốt hay thi thể của một
vị sư vào tháp.
Enter
the Buddha-nature in practice: Hành nhập—Nhờ vào hạnh tu mà
thấu nhập vào Phật tánh của chính mình—See Two ways of entering
the truth.
Enter
the Buddha-nature in theory: Lý nhập—Entering by conviction intellectually
that all sentient beings have the Buddha-nature—Thấu nhập lý tính
rằng tất cả chúng sanh đều có chân như Phật tánh—See
Two ways of entering the truth.
Enter
the Buddha’s path: Thông Đạt Phật Đạo—According to the Vimalalkirti
Sutra, chapter eighth, the Buddha Path, Upasaka Vimalakirti explained to
Manjusri Boshisattva about “Entering the Buddha Path” as follows—Theo
Kinh Duy Ma Cật, chương tám, phẩm Phật Đạo, cư sĩ Duy Ma
Cật đã nói về “Thông Đạt Phật Đạo” như sau.
* Manjusri
asked Vimalakirti: “How does a Bodhisattva enter the Buddha path?”—Bấy
giờ ngài Văn Thù Sư Lợi hỏi ông Duy Ma Cật rằng: “Bồ
Tát thế nào là thông đạt Phật đạo?”
* Vimalakirti
replied: “If a Bodhisattva treads the wrong ways (without discrimination)
he enters the Buddha path.”—Duy Ma Cật đáp: “Bồ Tát thực
hành phi đạo (trái đạo) là thông đạt Phật đạo.”
* Manjusri
asked: “What do you mean by a Bodhisattva treading the wrong ways?”—Văn
Thù Sư Lợi hỏi: “Thế nào là Bồ Tát thực hành phi đạo?”
* Vimalakirti
replied: “(In his work of salvation) if a Bodhisattva is free from irritation
and anger while appearing in the fivefold uninterrupted hell; is free from
the stain of sins while appearing in (other) hells; is free from ignorance,
arrogance and pride while appearing in the world of animals; is adorned
with full merits while appearing in the world of hungry ghosts; does not
show his superiority while appearing in the (heavenly) worlds of form and
beyond form; is immune from defilements while appearing in the world of
desire; is free from anger while appearing as if he were resentful; uses
wisdom to control his mind while appearing to be stupid; appears as if
he were greedy but gives away all his outer (i.e. money and worldly) and
inner (i.e. bodily) possessions without the least regret for his own life;
appears as if he broke the prohibitions while delighting in pure living
and being apprehensive of committing even a minor fault; appears as if
he were filled with hatred while always abiding in compassionate patience;
appears as if he were remiss while diligently practicing all meritorious
virtues; appears as if he were disturbed while always remaining in the
state of serenity; appears as if he were ignorant while possessing both
mundane and supramundane wisdoms; appears as if he delighted in flattering
and falsehood while he excels in expedient methods in conformity with straightforwardness
as taught in the sutras; shows arrogance and pride while he is as humble
as a bridge; appears as if he were tormented by troubles while his mind
remains pure and clean; appears in the realm of demons while defeating
heterodox doctrines to conform with the Buddha wisdom; appears in the realm
of sravakas where he expounds the unheard of supreme Dharma; appears in
the realm of pratyeka-buddhas where he converts living beings in fulfillment
of great compassion; appears amongst the poor but extends to them his precious
hand whose merits are inexhaustible; appears amongst the crippled and disabled
with his own body adorned with the excellent physical marks (of the Buddha);
appears amongst the lower classes but grows the seed of the Buddha nature
with all relevant merits; appears amongst the emaciated and ugly showing
his strong body to the admiration of them all; appears as an old and ill
man but is actually free from all ailments with no fear of death; appears
as having all the necessities of life but always sees into impermanence
and is free from greed; appears to have wives, concubines and maids but
always keeps away from the morass of the five desires; appears amongst
the dull-witted and stammerers to help them win the power of speech derived
from the perfect control of mind; appears amongst heretics to teach orthodoxy
and deliver all living beings; enters all worlds of existence to help them
uproot the causes leading thereto; and appears as if entering nirvana but
without cutting off birth and death; Manjusri, this Bodhisattva can tread
heterodox ways because he has access to the Buddha path.”—Duy Ma Cật
đáp: “Nếu Bồ Tát gây năm tội vô gián mà không buồn giận,
đến ở trong địa ngục mà không có tội cấu; đến trong
loài súc sanh mà không có những lỗi vô minh kiêu mạn;
đến trong ngạ quỷ mà vẫn đầy đủ công đức; đến
cảnh sắc và vô sắc giới mà không cho là thù thắng; hiện
làm tham dục mà không nhiễm đắm; hiện làm giận dữ mà
đối với chúng sanh không có ngại gì; hiện cách ngu si mà
dùng trí tuệ điều phục tâm mình; hiện làm hạnh tham lam
bỏn xẻn mà bỏ tất cả của cải, không tiếc thân mạng;
hiện pháp giới cấm mà ở trong tịnh giới, đến như tội
bé nhỏ cũng hết lòng sợ sệt; hiện làm thù hận mà thường
từ bi nhẫn nhục; hiện làm lười biếng mà siêng tu các công
đức; hiện làm loạn ý mà thường niệm định; hiện làm
ngu si mà thông đạt trí tuệ thế gian và xuất thế gian; hiện
làm dua dối mà phương tiện thuận theo nghĩa các kinh; hiện
làm kiêu mạn mà đối với chúng sanh mình cũng như cầu đó;
hiện làm tất cả phiền não mà lòng thường thanh tịnh; hiện
vào trong chúng ma mà thuận theo trí tuệ của Phật, không theo
đạo giáo khác; hiện làm hàng Thanh Văn mà nói các pháp chưa
từng nghe cho chúng sanh; hiện vào hàng Bích Chi Phật mà thành
tựu lòng đại bi, giáo hóa chúng sanh; hiện vào hạng nghèo
nàn mà có tay đầy đủ công đức; hiện vào hạng tàn tật
mà đủ tướng tốt để trang nghiêm thân mình; hiện vào hạng
hèn hạ mà sanh trong dòng giống Phật, đầy đủ các công
đức; hiện vào hạng người ốm yếu xấu xa mà được thân
Na la diên (kim cang), tất cả chúng sanh đều muốn xem; hiện
vào hạng già bệnh mà đoạn hẳn gốc bệnh, không còn sợ
chết; hiện làm hạng giàu có mà xem là vô thường, không
có tham đắm; hiện có thê thiếp, thế nữ mà tránh xa bùn
lầy ngũ dục; hiện nơi hạng đần độn mà thành tựu biện
tài, vẫn giữ tổng trì; hiện vào tà tế mà dùng chánh tế
độ chúng sanh; hiện vào khắp các đạo, để đoạn đứt
nhơn duyên; hiện vào Niết Bàn mà không bỏ sanh tử. Thưa
ngài Văn Thù Sư Lợi! Nếu Bồ Tát làm được những việc
trái đạo như thế, đấy là thông suốt Phật đạo.”
Enter
Capitals of Birds: Đô ấp của Ca-lâu-la vương—See Ten kinds of
Buddha-work in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
Capitals of Cherubium: Đô ấp của Càn Thát Bà vương—See Ten
kinds of Buddha-work in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
Capitals of Demons: Đô ấp của La-sát vương—See Ten kinds of
Buddha-work in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
Capitals of Goblins: Đô ấp của La-hầu-la-già vương—See Ten
kinds of Buddha-work in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
Capitals of Hongoblins: Đô ấp của Khẩn-na-la vương—See Ten
kinds of Buddha-work in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
Capitals of Monster: Đô ấp của Ma vương—See Ten kinds of Buddha-work
in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
Capitals of Serpents: Đô ấp của Tỳ-xá Xà vương—See Ten kinds
of Buddha-work in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
Capitals of Titans: Đô ấp của A-tu-la vương—See Ten kinds of
Buddha-work in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
Capitals of water spirits: Đô ấp của Long vương—See Ten kinds
of Buddha-work in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
Celestial capitals: Đô ấp của Thiên vương—See Ten kinds of Buddha-work
in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
concentration in the realm of form: Yet without abandoning life in the
realm of desire—Nhập sắc định mà chẳng bỏ thọ sanh nơi
dục giới—See Ten kinds of path of Great Enlightening Beings (9).
Enter
concentration, stay in the door of nirvana, and pervade infinite worlds
in the ten directions: To manifest entering concentration, staying in the
door of nirvana, and pervading infinite worlds in the ten directions. This
is one of the ten reasons Enlightening Beings appear as children which
the Buddha taught in the Flower Adornment Sutra—Vì hiện môn nhập
định trụ niết bàn khắp cùng mười phương vô lượng thế
giới mà thị hiện ở thân đồng tử. Đây là một trong mười
lý do khiến chư Đại Bồ Tát thị hiện ở thân đồng tử
mà Đức Phật đã dạy trong Kinh Hoa Nghiêm—See Ten reasons Enlightening
Beings appear as children.
Enter
countless great concentrations: Hoặc nhập vô số tam muội quảng
đại mà làm Phật sự—See Ten kinds of Buddha-work in all worlds
in all times of the Buddhas (B) (2).
Enter
deeply into all transcendent ways: Y chỉ thâm nhập tất cả Ba La
Mật thực hành hạnh Bồ Tát—See Ten kinds of reliance of Great
Enlightening Beings.
Enter
defiled worlds: Nhập thế giới nhiễm—See Ten kinds of entry into
worlds or ten directions
.
Enter
the Dharma Realm: Gandavyuha (skt)—Nhập Pháp Giới.
Enter
dhyana with immediate concentration: Đốn định.
Enter
the dust: Entering the market place with helping hands—Thõng tay vào
chợ (vào chốn trần ai)—See Ten Ox-herding pictures.
Enter
the enlightened knowledge and vision: Nhập giác tri kiến—See Four
knowledges of Opening, Demonstrating, Awakening, and Entering the enlightened
knowledge and vision of the Buddha.
Enter
the hermitage: Nhập thất.
Enter
the house of enlightenment with a profound pure mind: Nhập nhà Bồ
Đề với thâm tâm thanh tịnh—See Ten kinds of actions of knowledge
(8).
Enter
human capitals: Đô ấp của nhơn vương—See Ten kinds of Buddha-work
in all worlds in all times of the Buddhas (B) (7).
Enter
into: Nhập vào (Consciousness).
Enter
into adornment of Buddha-lands: Nhập trang nghiêm Phật quốc—See
Ten ways of entry into the state of Enlightening Beings.
Enter
into all ages and all nonages: Nhập tất cả kiếp cùng là phi kiếp—See
Ten kinds of entry into ages by Enlightening Beings.
Enter
into another body: Nhập vào thân xác khác.
Enter
into attainment: Nhập thành tựu—See Ten ways of entry into the state
of Enlightening Beings.
Enter
into the command of spiritual powers: Nhập thần lực tự tại—See
Ten ways of entry into the state of Enlightening Beings.
Enter
into a condition: Nhập tâm—See Three minds (C).
Enter
into contemplation: Nhập quán.
Enter
into contemplation state: Nhập định—Be immersed in deep thought—To
be plunged in meditation.
Enter
into countable ages: Nhập kiếp đếm được—See Ten kinds of entry
into ages by Enlightening Beings.
Enter
into countable ages as uncountable ages: Nhập kiếp đếm được
cùng là kiếp không đếm được—See Ten kinds of entry into ages
by Enlightening Beings.
Enter
into different undertakings: Nhập sai biệt nguyện—See Ten ways
of entry into the state of Enlightening Beings.
Enter
the enlightened knowledge and vision: Nhập giác tri kiến Phật—One
of the four divisions of the Enlightened Knowledge—Tứ Môn Tri Kiến
Phật—See Four divisions of the Enlightened Knowledge.
Enter
the extremely deep Dharma realm and the Prajna samadhi: Nhập pháp giới
thậm thâm và Bát Nhã Tam Muội—According to the Platform Sutra
of the Sixth Patriarch’s Dharma Treasure, the Sixth Patriarch, Hui-Neng,
taught: “Good Knowing Advisors, if you wish to enter the extremely deep
Dharma realm and the Prajna samadhi, you must cultivate the practice of
Prajna. Hold and recite the ‘Diamond Prajna Paramita Sutra’ and that
way you will see your own nature. You should know that the merit and virtue
of this sutra is immeasurable, unbounded, and indescribable, as the Sutra
text itself clearly states. This Dharma-door is the Superior Vehicle, that
is taught to the people of great wisdom and superior faculties. When people
of limited faculties and wisdom hear it, their minds give rise to doubt.
Why is that? Take this example, the rains which the heavenly dragons shower
on Jambudvipa. Cities and villages drift about in the flood like
thorns and leaves. But if the rain falls on the great sea, its water neither
increases nor decreases. If people of the Great Vehicle, the Most Superior
Vehicle, hear the Diamond Sutra, their minds open up, awaken and understand.
Then they know that their original nature itself possesses the wisdom of
Prajna. Because they themselves use this wisdom constantly to contemplate
and illuminate. And they do not rely on written words. Take for example,
the rain does not come from the sky. The truth is that the dragons cause
it to fall in order that all living beings, all plants and trees, all those
with feeling and those without feeling may receive its moisture. In a hundred
streams, it flows into the great sea and there unites in one substance.
The wisdom of the Prajna of the original nature of living beings acts the
same way.”—Theo Kinh Pháp Bảo Đàn, Lục Tổ Huệ Năng dạy:
“Này thiện tri thức, nếu muốn vào pháp giới thậm thâm
và Bát Nhã Tam Muội thì phải tu Bát Nhã hạnh, phải trì tụng
Kinh Kim Cang Bát Nhã, tức được thấy tánh. Nên biết kinh
nầy công đức vô lượng vô biên, trong kinh đã khen ngợi
rõ ràng, không thể nói đầy đủ được. Pháp môn nầy là
tối thượng thừa, vì những người đại trí mà nói, vì
những người thượng căn mà nói. Những người tiểu căn
tiểu trí nghe pháp nầy, tâm sanh ra không tin. Vì cớ sao? Ví
như có một trận mưa lớn, cả cõi nước, thành ấp, chợ
búa đều bị trôi giạt cũng như trôi giạt những lá táo.
Nếu trận mưa lớn đó mưa nơi biển cả thì không tăng không
giảm. Như người đại thừa, hoặc người tối thượng thừa
nghe Kinh Kim Cang thì khai ngộ, thế nên biết bản tánh họ
tự có trí Bát Nhã, tự dùng trí huệ thường quán chiếu,
nên không nhờ văn tự, thí dụ như nước mưa không phải
từ trời mà có, nguyên là từ rồng mà dấy lên, khiến cho
tất cả chúng sanh, tất cả cỏ cây, hữu tình vô tình thảy
đều được đượm nhuần. Trăm sông các dòng đều chảy
vào biển cả, hợp thành một thể, trí huệ Bát Nhã nơi bản
tánh chúng sanh lại cũng như thế.”
Enter
into fundamental vows: Nhập bổn nguyện—See Ten ways of entry into
the state of Enlightening Beings.
Enter
into future ages: Nhập kiếp vị lai—See Ten kinds of entry into
ages by Enlightening Beings.
Enter
into the highest knowledge in the world: Nhập thế gian thù thắng
trí môn—Đi vào trí tuệ thù thắng nhất của thế gian.
Enter
into manifestation of incarnation: Nhập thị hiện thọ sanh—See
Ten ways of entry into the state of Enlightening Beings.
Enter
into meditation: Tham Thiền—Come into meditation, or to pass into meditation.
To wrap in deep meditation. To seek, inquire or discuss religious instruction.
Thought and study for enlightenment in regard to truth—Tham nhập vào
đạo thiền, hay tham vấn về thiền tập. Đi vào thiền quán
để tự tâm tịch tịnh và tự quán chiếu lý (complete stillness
of the mind and thought for enlightenment).
Enter
into meditation by tranquilizing the body, mouth, and mind: Nhập định.
Enter
into the mother’s womb: The Buddhas, in the mother’s womb, wishing
to benefit all worldlings, show all kinds of appearances to do Buddha-work—Đức
Như Lai ở trong thai mẹ, vì muốn lợi ích tất cả thế gian
nên hiện nhiều cách để làm Phật sự—See Ten kinds of Buddha-work
in all worlds in all times of the Buddhas (B) (2).
Enter
into Nirvana: Nhập diệt (nhập niết bàn).
Enter
into past ages: Nhập kiếp quá khứ—See Ten kinds of entry into
ages by Enlightening Beings.
Enter
into practices: Nhập hạnh—See Ten ways of entry into the state of
Enlightening Beings.
Enter
into precepts: Nhập giới—See Ten ways of entry into the state of
Enlightening Beings.
Enter
into present ages: Nhập kiếp hiện tại—See Ten kinds of entry
into ages by Enlightening Beings.
Enter
(v) into religion: See Cultivation.
Enter
into rest: Nhập diệt—To die—Yến Tịch—To die peacefully as
if in a sleep—Yên lặng mà thị tịch, chỉ cái chết nhẹ nhàng
như nằm ngủ vậy.
Enter
into samadhi: Nhập Định—Nhập quán—A complete stillness
of the mind—To enter dhyana—To enter into an utmost concentration—To
meditate—To enter into meditation by tranquilizing the body, mouth and
mind. Complete stillness of the mind and thought for enlightenment (thought
and study for enlightenment in regard to truth)—Nhập định bằng
thanh tịnh thân, khẩu và ý. Đi vào thiền quán để tự tâm
tịch tịnh và tự quán chiếu lý.
Enter
into the state: Nhập địa—According to the Flower Adornment Sutra,
Chapter 18 (Clarifying Methods), there are ten things which cause Enlightening
Beings to quickly enter the stages—Theo Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm 18 (Minh
Pháp), có mười pháp chóng làm cho chư Bồ Tát nhập địa—See
Ten things which cause Enlightening Beings to quickly enter the stages.
Enter
into the stream: Srota-apanna (skt)—Nhập lưu—See Srota-apanna.
Enter
into uncountable ages: Nhập kiếp không đếm được—See Ten kinds
of entry into ages by Enlightening Beings.
Enter
into uncountable ages as countable ages: Nhập kiếp không đếm được
cùng là kiếp đếm được—See Ten kinds of entry into ages by
Enlightening Beings.
Enter
into various understanding: Nhập các thứ tri giải—See Ten ways
of entry into the state of Enlightening Beings.
Enter
into ways of transcendence: Nhập Ba La Mật—See Ten ways of entry
into the state of Enlightening Beings.
Enter
into wholesome ways: Thường sanh thiện đạo—See Ten kinds of Buddha-work
in all worlds in all times of the Buddhas (B) (10).
Enter
inverted worlds: Nhập thế giới đảo lộn (úp)—See Ten kinds
of entry into worlds or ten directions.
Enter
large worlds: Nhập thế giới lớn—See Ten kinds of entry into worlds
or ten directions.
Enter
the master’s room for instructions: To enter the master’s study for
examination or instruction—Vào buồng thầy để hỏi đạo hay
được sự chỉ dẫn.
Enter
the mind: Nhập Tâm—To enter the heart—To fix in the memory—The
first stage in the three stages of “Entrance, stay and exit” in each
stage of Bodhisattva—Giai đoạn đầu trong ba giai đoạn “nhập,
trụ và xuất” của mỗi địa Bồ Tát.
Enter
the monastic life: Obtain (v) salvation—Obtain transport across the river
of transmigration—Đắc độ.
1)
Obtain transport across the river of transmigration; to obtain salvation:
Đắc Độ—Được đưa sang bờ giải thoát (sinh tử ví như
biển lớn, Niết Bàn ví như bờ bên kia). Vượt qua được
biển sinh tử đến bên kia bờ Niết Bàn gọi là đắc độ
(trong kinh Di Giáo, Đức Phật đã dạy: “Những người đáng
được độ, dù là trời hay người đều đã được độ.
Những người chưa được độ cũng đã tạo nhân duyên được
độ).
2)
A Sramanera enters the monastic life: Nghi thức Sa Di cắt tóc xuất
gia cũng được gọi là “Đắc Độ.
Enter
nonages as all ages: Nhập phi kiếp cùng là nhập tất cả kiếp—See
Ten kinds of entry into ages by Enlightening Beings.
Enter
a particular stage: Nhập Địa—To enter the state or a particular
stage of one of the three stages of “entrance, stay and exit.”—Đi
vào một giai đoạn đặc biệt của một trong ba giai đoạn
“nhập, trụ và xuất.”
Enter
all the pasts, presents and futures of the cosmos, remaining unhindered:
Nhập pháp giới tất cả tam thế, vô chướng ngại trụ—See
Ten ways in which Buddhas remain unhindered.
Enter
the Pure Land: Siêu sanh Tịnh Độ.
Enter
pure worlds: Nhập thế giới tịnh—See Ten kinds of entry into worlds
or ten directions.
Enter
a religion: Nhập đạo (tu hành)—To become a monk or nun—Enter
the priesthood.
Enter
a school: Nhập môn—To enter a sect.
Enter
the school of monism: Nhập Bất Nhị Môn—One great reality is universal
and absolute without differentiation—Lý thể vô nhị hay lý và
thể không sai khác.
Enter
and shut off oneself: Nhập Thất—To enter and shut off oneself up
in the room to purify and strengthen one’s concentration power—Nhập
thất và tự bế môn trong phòng để tự thanh tịnh và tăng
trưởng định lực.
Enter
small worlds: Nhập thế giới nhỏ—See Ten kinds of entry into worlds
or ten directions.
Enter
someone else’s room: Đi vào phòng của người khác.
1)
This is one of the fine manners of monks and nuns. A Bhiksu or Bhiksuni
should knock slowly three times at the door and wait for the consent before
entering someone else’s room—Đây là một trong những uy nghi
của chư Tăng Ni. Vị Tỳ Kheo hay Tỳ Kheo Ni nên gõ cửa ba
tiếng và đợi cho đến khi được sự ưng thuận mới bước
vào phòng của người khác.
2)
Before entering a room, a Bhiksu or Bhiksuni should leave his or her shoes
or slippers neatly outside—Trước khi vào phòng, vị Tỳ Kheo hay
Tỳ Kheo Ni nên để giày dép gọn gàng bên ngoài.
Enter
the stage: Nhập địa—See Enter the State.
Enter
the state of noncontention: Nhập pháp vô tránh—See Ten kinds of
Buddha-work in all worlds in all times of the Buddhas (B) (2).
Enter
the status of a disciple: Nhập môn—To enter the master’s study for
examination or instruction.
Enter-Stay-Exit:
Nhập Trụ Xuất Tam Tam—Ba tâm nhập, trụ và xuất—In each
stage of the ten stages of Bodhisattva, one must experience three
minds of entrance, staying and exiting before advancing to the next stage—Trong
mỗi địa của Thập Địa Bồ Tát, hành giả phải kinh qua
ba tâm nhập, trụ, và xuất trước khi tiến lên địa kế
tiếp.
Enter
subtle worlds: Nhập thế giới vi tế—See Ten kinds of entry into
worlds or ten directions.
Enter
the temple: Nhập Tự (nhập sơn môn).
Enter
(again) through the dark gate into mortality: Nhập Trọng (Trùng) Huyền
Môn.
1)
Bodhisattvas enter again through the dark gate into mortality, even into
the hells, to save suffering beings: Bồ Tát đi vào cửa sanh tử,
ngay cả địa ngục để cứu độ chúng sanh đau khổ.
2)
The return of a Bodhisattva to common life for further enlightenment or
salvation of others: Sự trở lại đời của một vị Bồ Tát
để tiến thêm trên đường đại giác cũng như cứu độ
chúng sanh.
Enter
upright worlds: Nhập thế giới ngữa—See Ten kinds of entry into
worlds or ten directions.
Enters
the womb knowing, stays there knowing, and leaves it knowing: Có loại
biết mình nhập bụng người mẹ, biết mình an trú trong bụng
người mẹ và biết mình ra khỏi bụng người mẹ—See Four
modes of rebirth.
Enters
the womb knowing, stays there knowing, but leaves it unknowing: Có loại
biết mình nhập bụng người mẹ, biết mình an trú trong bụng
người mẹ, nhưng không biết mình ra khỏi bụng người mẹ—See
Four modes of rebirth.
Enters
the womb knowing, stays there unknowing, and leaves it unknowing: Có loại
biết mình nhập bụng người mẹ, nhưng không biết mình an
trú trong bụng nguời mẹ và không biết mình ra khỏi bụng
người mẹ—See Four modes of rebirth.
Enter
worlds within atoms: Nhập thế giới vi trần—See Ten kinds of entry
into worlds or ten directions.
Enter
the worlds where there are Buddhas: Nhập thế giới có Phật—See
Ten kinds of entry into worlds or ten directions.
Enter
the worlds where there are no Buddhas: Nhập thế giới không Phật—See
Ten kinds of entry into worlds or ten directions.
Entered:
Nhập—Entering into the knowledge and vision of the Buddha—Nhập
Phật tri kiến—See Four purposes of the Buddha’s appearing.
Enterer
of the way: One who has entered the way—One who seeks enlightenment,
a general name for early Buddhists and also for Taoists—Đạo nhân.
Entering
by conviction intellectually that all sentient beings have the Buddha-nature:
Lý nhập—Thấu nhập lý tính rằng tất cả chúng sanh đều
có chân như Phật tánh—See Two ways of entering the truth.
Entering
dhyana: Chỉ Quán—There are three modes of entering dhyana (three methods
of attaining abstraction)—Có ba loại chỉ quán—See Three modes
of entering dhyana.
Entering
Enlightenment: Nhập Như Lai—According to the Buddha in The Flower
Adornment Sutra, Chapter 38 (Detachment From The World), Great Enlightening
Beings have ten ways of entering enlightenment—Theo lời Phật dạy
trong Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm 38 (Ly Thế Gian), thì có mười cách
nhập Như Lai cho chư Bồ Tát—See Ten ways of entering enlightenment.
Entering
nirvana (Parinirvana) at the age of 80: Nhập diệt năm 80 tuổi—See
Eight aspects of Buddha’s life.
Entering
by proving in practice: Hành nhập—Thấu nhập vào hạnh tu—See
Two ways of entering the truth.
Entering
the school of nonism: Nhập Bất Nhị Môn—To enter the school of
monism (One great reality is universal and absolute without differentiation)—Lý
thể vô nhị hay lý và thể không sai khác.
Entering
the truth: Nhập đạo—There are two ways of entering the truth—Có
hai lối nhập đạo—See Two ways of entering the truth.
Entertain
(v): Chiêu đãi—Du Hý—See Vikridita.
Entertain
someone: Amuse someone—Làm cho ai thích thú.
Entertain
someone with vegetarian food: Đãi khách cơm chay.
Enthrone
(v): Lên ngôi.
Enthrone
someone: Đưa ai lên ngôi.
Enthusiasm:
Prti (p & skt)—Sự nhiệt tình hay sự an vui bình thản trong
tâm—Joy.
Enthusiastic
(a): Tinh tấn—Perseverence.
Entice
(v): Khuyến dụ.
Enticement
(n): Sự cám dỗ.
Entire
control: Dharani (skt)—Absolute control over good and evil passions and
influences—Tổng trì (sự kiểm soát tuyệt đối trên tất
cả những ham muốn và ảnh hưởng tốt cũng như xấu).
Entire
obscurity: Minh Nhất—Hoàn toàn tối ám—Pristine darkness.
Entire
ten directions: Everywhere—The universe—Tận Thập Phương (hết
thảy mười phương pháp giới hay khắp nơi trong vũ trụ).
Entire
obscure: Pristine darkness—Minh minh (hoàn toàn tăm tối hay sự
tăm tối của thuở ban sơ).
Entire
withdrawal from the world or fond of abandoning: Hoàn toàn buông bỏ
thế sự—See Four holy ways.
Entirety
or Integration: Thành Tướng—See Six characteristics of everything.
Entity
(n): Thực thể—Hữu thể tồn tại.
Entity-in-Dharmadhatu
Amitabha Buddha: Pháp Giới Tạng Thân A Di Đà Phật.
Entities
of neither matter nor mind: Phi sắc phi tâm pháp—Những pháp không
phải sắc mà cũng không phải tâm—See Three active dharmas.
Entrance
(n): Sự bước vào—Sadayatana (skt)—See Two doors and Six entrances.
Entrance
of the ear: Nhĩ Nhập—One of the twelve entrances.
Entrance
to eternal life: Đi vào cuộc sống trường cửu—Nhĩ nhập,
một trong thập nhị nhập—See Six
entrances,
and Twelve entrances.
Entrances
where the organs and objects of physical sense meet: Sắc Nhập—One
of the twelve nidanas—Chỗ hay nơi mà căn trần gặp nhau thì
gọi là “Sắc Nhập” hay “Sắc Xứ,” một trong thập nhị
nhơn duyên. ** See Six entrances.
Entreat
(v): Khẩn cầu.
Entrust
(v): Giao phó—To trust—To confide.
Entrust
one’s life to the Buddha: Devote one’s life to the Buddha—Obey the
Buddha’s teaching—Quy mệnh (quy mạng) hay là phó thác thân
mình.
Entrust
someone with something: Final instructions—Give in charge—Chúc lụy
(những lời giáo huấn cuối cùng).
Entrust
valuables: Giao cho những thứ có giá trị—There are four to whom
one does not entrust valuables—Có bốn thứ không còn được giao
phó cho điều gì nữa cả—See Four to whom one does not entrust
valuables.
Entrusted
with duties: Thừa Sự—Được giao phó nhiệm vụ—To serve—To
obey.
Entry
(n): Nhập—See Entrances.
Entry
into ages by Enlightening Beings: Nhập kiếp của chư Đại Bồ
Tát—See Ten kinds of entry into ages by Enlightening Beings.
Entry
into the Bodhi-mind: Thông đạt bản tâm Bồ Đề—See Five stages
in Vairocana Buddhahood.
Entry
into boundless worlds: Nhập vô biên thế giới—See Ten inexhaustible
treasures and Ten principles which help enlightening beings fulfill their
great vows.
Entry
into concentration of Great Enlightening Beings: Nhập tam muội của
chư Đại Bồ Tát—According to The Flower Adornment Sutra, Chapter
38, there are ten kinds of entry into concentration of Great Enlightening
Beings. Enlightening Beings who abide by these will attain the Buddhas’
supremely skillful methods of concentration—Theo Kinh Hoa nghiêm, Phẩm
38, chư đại Bồ Tát có mười pháp nhập Tam Muội. Chư Bồ
Tát an trụ trong đây thời được pháp tam muội thiện xảo
vô thượng của tất cả chư Phật—See Ten kinds of entry into
concentration of Great Enlightening Beings.
Entry
into correct dhyana: Nhập Chánh Định—See Four dharmas (IV).
Entry
into meditation: Vào thiền hay vào định—See Four methods of a
Bodhisattva’s preparation for preaching the Law.
Entry
into the state by Enlightening Beings: According to the Buddha in The Flower
Adornment Sutra, Chapter 38 (Deatchment From The World), Great Enlightening
Beings have ten ways of entry into the state of Enlightening Beings—Theo
kinh Hoa Nghiêm, phẩm 38, chư Đại Bồ Tát có mười pháp nhập
Bồ Tát—See Ten ways of entering enlightenment.
Entry
by the truth: Lý Nhập—Entry by the means of the doctrine, or reason,
in contrast with entry by conduct or practice, one of the two kinds of
entry which are depending on one another—Một trong hai nhập tùy
thuộc lẫn nhau. Đi vào giáo thuyết hay lý luận thì gọi là
lý nhập, đối lại với dựa vào lý mà tu hành (hành nhập).**
See Two ways of entering the truth.
Entry
into universality: Phổ nhập—According to the Flower Adornment Sutra,
Chapter 33, there are ten kinds of ways of entry into universality of all
Buddhas—Theo Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm 33, có mười thứ Phổ nhập
pháp của chư Phật—See Ten kinds of ways of entry into universality
of all Buddhas.
Entry
into wisdom: Vào huệ—See Four methods of a Bodhisattva’s preparation
for preaching the Law.
Entry
into wisdom and into clear discernment or clear reasoning: Vào huệ cũng
như có những lý luận sáng suốt—See Four methods of a Bodhisattva’s
preparation for preaching the Law.
Entry
into the womb, birth, leaving home, attainment of enlightenment, teaching
activity, and ultimate nirvana: Nhập thai, giáng sanh, xuất gia, thành
đạo, chuyển pháp luân, nhập Niết bàn—See Ten kinds of comprehensive
mind of Great Enlightening Beings.
Entry
into the womb of Queen Maha Maya: Nhập thai nơi Hoàng Hậu Ma Da—See
Eight aspects of Buddha’s life.
Entry
into the world: Nhập thế— According to the Buddha in the Flower Adornment
Sutra, Great Enlightening Beings have ten kinds of entry into worlds or
ten directions—Theo lời Phật dạy trong Kinh Hoa Nghiêm, chư Đại
Bồ Tát có mười cách nhập thế giới hay nhập mười phương
thế giới—See Ten kinds of entry into worlds or ten directions.
Enumerate
(v): Kê khai—To make a list.
Envious
and mean: Tật đố và san tham—See Six roots of contention.
Environing
cause of attaining the perfect Buddha-nature: Trợ duyên—Contributory
or developing cause of all undergoing development of the Buddha-nature,
in contrast with the Buddha-nature or Bhutatathata itself—Duyên nhân
Phật tánh (the environing cause, his goodness or merits which
result in deliverance or salvation). Những trợ duyên hay sự phát
triển bên ngoài giúp phát triển Phật tánh, đối lại với
Chính Nhân Phật Tánh hay chân như hay Phật tánh tự nó—See
Direct cause of attaining the perfect Buddha-nature, and Lightening causes
of attaining the perfect Buddha-nature.
Environing
conditions: Trần Duyên—The circumstances or conditions environing
the mind created by the six gunas. Conditioning environment and natural
powers in which environment plays a main role—Cảnh của lục trần
(sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) là những sở duyên làm
nhơ bẩn tâm tính; hay sự phối hợp giữa lục căn và lục
trần, mà lục trần là yếu tố chính.
Environment
(n): Môi sinh—Hoàn cảnh—Trường hợp—Ngoại vi—Cảnh chung
quanh.
Environment
causes: Ngoại duyên.
Environment
of the six gunas: Trần Cảnh—The environment of the six gunas or qualities
of sight, sound, smell, taste, touch, and thought—Cái đối lại với
tâm sở của lục trần như sắc, thanh, hương, vị, xúc, và
pháp (do trần cảnh tác động vào sáu căn mà làm cho mắt
thấy, tai nghe, mũi ngửi, lưỡi nếm, thân thể đụng chạm,
và ý suy xét).
Environmental
(a): Thuộc về hoàn cảnh bên ngoài.
Environmental
cause: Hetupratyaya (skt)—Duyên—Phương tiện nhân—Accessory
conditions—Secondary cause, upon which something rests or depends, hence
objects of perception; that which is the environmental or contributory
cause; attendant circumstances. This is also the adaptive cause (water
and soil help the seed growing)—Cảnh đối đãi với tâm thức
(pháp tâm và sở tâm là năng duyên, cảnh là sở duyên). Đây
cũng chính là phương tiện nhân (chẳng hạn như nước và
đất làm phương tiện cho hạt giống nẫy mầm)—See Two causes
(B).
Environmental
causes which influence life: All the accessory conditions—Chư duyên.
Environmental
cause of all phenomena: Pháp Duyên Khởi—The environmental cause
of all phenomena. Everthing is being dependent on everything else; therefore,
one is in all and all is in one—Duyên khởi của mọi hiện tượng—Mọi
vật đều tùy thuộc vào vật khác, do đó một trong tất cả
và tất cả trong một.
Environmental
force: Pratyaya-bala (skt)—Duyên Lực—The environmental or secondary
force (the power of the conditioning cause, circumstance, or contributing
environement), in contrasted with the causal force or direct cause
(nhân lực)—Sức trợ duyên từ những điều kiện hay hoàn
cảnh bên ngoài, đối lại với nhân lực hay nguyên nhân trực
tiếp.
Environmental
influence: Ảnh hưởng môi sinh.
Envious
(a): Ghen ghét—Jealous.
Envoys
of stupitity: Panca-klesa (skt)—Độn sứ—Five dull, unintelligent,
or stupid vices or temptations. Five envoys of stupitity caused by the
illusion of the body or self—Năm thứ mê mờ ám độn bắt nguồn
từ thân kiến mà sanh ra—See Five envoys of stupidity.
Envy:
Tật đố—Tật Kết—Ganh ghét (với sự giàu sanh hay hay ho
của người).
1)
Issa (p): Đố kỵ—Ganh ghét—Envy has the characteristic of being
jalous of other’s success. Its function is to be dissatisfied with other’s
success. It is manifested as aversion towards that. Its proximate cause
is other’s success—Tánh của tật đố hay ganh tỵ là ganh ghét
đố kỵ những gì mà người ta hơn mình hay sự thành công
của người khác. Nguyên nhân đưa đến tật đố là không
muốn thấy sự thành công của người khác—See Fourteen unwholesome
factors.
2)
Irsya (skt)—Tật—See Seventy-five dharmas of the Abhidharma Kosa.
**
See Three Hinderers (C), Nine bonds that bind men to mortality, and Fifty-two
mental states.
Enyallatta
(skt): Diễn Nhã Đạt Đa—According to the Shurangama Sutra, Enyallatta
believed that he did not have a head; therefore, he rambled here and there
looking for his head—Theo Kinh Lăng Nghiêm thì Diễn Nhã cứ tưởng
mình mất đầu nên dong ruỗi đó đây tìm đầu cho mình.
Eon
(jap): Sư Tuệ Viễn (Huệ Viễn)—See Hui-Yuan.
Ephemeral
(a): Anicca (p)—Impermanent—Phù du—Tạm bợ—Vô Thường—See
Impermanence.
Ephemeral
life: Kiếp phù sinh (cuộc sống ngắn ngủi).
Epidemics:
Bệnh dịch—There are five epidemics in Vaisali during the Buddha’s
lifetime—Có năm loại bệnh ngặt nghèo trong thành Vaisali vào
thời của Đức Phật—See Five epidemics.
Episode
(n): Giai thoại.
Epistemological
(a): Thuộc về nhận thức.
Epistemological
questions: Tri Thức Luận—Concerning epistemological questions, Buddhism
has much more to say than any other philosophy. As sources of cognition
Buddhism recognizes the world of sensation (Pratyaksa-pramana), the world
of inference (anumana) and the world of pure intuition (dhyana). Thus sense-data,
reason and inner experience resulting from intuition will all provide the
content of knowledge. Besides these we can appeal in every case to the
Word that has been uttered from the world of perfect enlightenment (Bodhi),
i.e., the Buddha (the Enlightened)—Về tri thức luận, Phật giáo
không bàn đến nhiều như các triết học khác. Đối với
nguồn gốc của nhận thức, Phật giáo nhìn nhận có thế
giới của cảm giác hay thế giới hiện lượng (Pratyaksa-pramana);
thế giới của suy luận hay thế giới tỷ lượng (Anumana);
thế giới của trực giác thuần túy hay thế giới thiền định
(dhyana). Như vậy, các giác quan, lý tính và kinh nghiệm nội
tại sẽ cung ứng cho nội dung của tri thức. Ngoài ra, bất
cứ lúc nào chúng ta cũng có thể viện tới Thánh Giáo
Lượng (Agama) tức ngôn ngữ được phát ra từ thế giới
của giác ngộ viên mãn (Bodhi), nghĩa là ngôn ngữ của Phật,
đấng giác ngộ.
Epistemology
(n): Nhận Thức luận—Tri thức học—According to Buddhist literature,
the Buddha ridiculed all deluded rituals of the Brahmans and accused the
priests of fabricating them for no better reason than to make money from
the wealthy and to manipulate the power. However, this ridicule of Brahman
rituals led to challenging the authority of the Vedic literature that the
Brahman priests considered sacred. These Brahman priests refused to accept
the theory of causation. They continued to follow perverted (wrong) views
or opinions, not consistent with the dharma. This view arises from a misconception
of the real characteristic of existence. There were at least sixty-two
heretical views (views of the externalist or non-Buddhist views) in the
Buddha’s time. On the contrary, Buddhism emphasizes on theory of causation.
Understanding the theory of causation means to solve most of the question
of the causes of sufferings and afflictions. Not understanding or refuse
of understanding of the theory of causation means a kind of wrong view
in Buddhism. According to the Buddha, sentient beings suffer from sufferings
and afflictions because of dersires, aversions, and delusion, and the causes
of these harmful actions are not only from ignorance, but also from wrong
views. Later Dharmakirti criticized the Brahmanical doctrine of the special
authority of the Veda, which the Brahmans supposed had been revealed to
human beings by God, which no one can confirm. On the other hand, the Buddha
taught nothing but principles that every human being could confirm. However,
a full confirmation of the Buddha’s teachings was said to be impossible
for a person whose vision was still clouded by delusions. Concerning epistemological
questions, Buddhism has much more to say than any other philosophy.
As sources of cognition Buddhism recognizes the world of sensation (Pratyaksa-pramana),
the world of inference (anumana) and the world of pure intuition (dhyana).
Thus sense-data, reason and inner experience resulting from intuition will
all provide the content of knowledge. Besides these we can appeal in every
case to the Word that has been uttered from the world of perfect enlightenment
(Bodhi), i.e., the Buddha (the Enlightened)—Theo văn chương Phật
giáo thì Đức Phật phê bình những nghi thức mê muội của
những người Bà La Môn và tố giác các đạo sĩ đã
đặt ra những tập tục này chỉ với lý do là moi tiền của
người giàu và chiếm được quyền hành mà thôi. Tuy nhiên,
sự phê bình này đưa đến việc thách thức thẩm quyền của
kinh Vệ Đà mà các giáo sĩ Ấn Độ giáo xem là thiêng liêng.
Những giáo sĩ Bà La Môn từ chối không chấp nhận thuyết
nhân quảû. Họ tiếp tục theo đuổi tà kiến, không tương
hợp với giáo lý nhà Phật. Tà kiến này khởi lên từ quan
niệm lầm lẫn về bản chất thật của sự hiện hữu. Trong
thời Đức Phật còn tại thế, có ít nhất là 62 tà kiến
ngoại đạo. Ngược lại, Phật giáo nhấn mạnh trên thuyết
nhân quả. Hiểu được thuyết nhân quả là đã giải được
phần lớn câu hỏi về nguồn gốc của khổ đau phiền não.
Không hiểu hay không chịu hiểu thuyết nhân quả là một loại
tà kiến trong Phật giáo. Theo Đức Phật, chúng sanh phải chịu
đựng khổ đau phiền não vì tham lam, sân hận và si mê, và
nguyên nhân của những điều độc hại này chẳng những là
vô minh mà còn do tà kiến nữa. Về sau này, luận sư Pháp
Xứng phê bình giáo thuyết Bà La Môn về thẩm quyền đặc
biệt của kinh Vệ Đà, vì các giáo sĩ này cho rằng kinh Vệ
Đà là những lời mặc khải của Thượng đế, những điều
mà ngài Pháp Xứng cho rằng không ai có thể xác minh được.
Ngược lại, Đức Phật dạy những điều mà ai cũng có thể
xác minh được. Tuy nhiên, việc xác minh trọn vẹn những giáo
lý của Đức Phật được coi là không thể được với những
ai mà nhãn quan còn bị vô minh che phủ. Về tri thức luận,
Phật giáo không bàn đến nhiều như các triết học khác.
Đối với nguồn gốc của nhận thức, Phật giáo nhìn nhận
có thế giới của cảm giác hay thế giới hiện lượng (Pratyaksa-pramana);
thế giới của suy luận hay thế giới tỷ lượng (Anumana);
thế giới của trực giác thuần túy hay thế giới thiền định
(dhyana). Như vậy, các giác quan, lý tính và kinh nghiệm nội
tại sẽ cung ứng cho nội dung của tri thức. Ngoài ra, bất
cứ lúc nào chúng ta cũng có thể viện tới Thánh Giáo
Lượng (Agama) tức ngôn ngữ được phát ra từ thế giới
của giác ngộ viên mãn (Bodhi), nghĩa là ngôn ngữ của Phật,
đấng giác ngộ.
Epistemological
questions: Tri Thức Luận—
See
Epistemology.
Epithet:
Appellation—Danh hiệu.
Epochs:
Kiếp—According to the Kosa Sastra, there are four kalpas or epochs,
or periods of time, each consisting of twenty small kalpas, during which
worlds go through formation, existing, destruction, and annihilation—Theo
Câu Xá Luận, có bốn trạng thái hay bốn kiếp, mỗi kiếp
gồm 20 tiểu kiếp qua các thời kỳ thành, trụ, hoại, không—See
Four kalpas.
Equal:
Sama or Samata (skt)—Everywhere—Everywhere the same—Universal—Without
partiality—Bình đẳng—The Buddha’s attitude is universal, impartial
and equal towards all beings—Thái độ của Đức Phật bao la,
không thiên vị và bình đẳng với tất cả chúng sanh.
Equal
comprehension without violating the character of ultimate reality: All
Buddhas abide in equal comprehension of all things without violating the
character of ultimate reality—Chư Phật trụ vào khắp tất cả
pháp chẳng trái tướng thực tế—See Ten kinds of abode.
Equal
to me: Hữu Đẳng Ngã Mạn—Dù biết người cũng bằng mình,
nhưng vẫn sanh tâm kiêu mạn cho rằng họ chỉ bằng ta thôi—See
Nine forms of pride.
Equal
mercy toward all beings without distinction: Universal mercy—Đẳng
từ.
Equal
mind: Universal mind—Đẳng Tâm—Equal mind; of the same mental characteristics;
the universal mind common to all—Cái tâm bình đẳng đối với
hết thảy chúng sanh, không có kẻ oán người thân, coi
tất cả đều như nhau.
Equal
state of body: Kayasamati (skt)—Thân bình đẳng.
Equal
to those who surpass me: Ngã Đẳng Mạn—The pride of thinking oneself
equal to those who surpass us—Đối với người hơn mình, lại
sinh tâm quá mạn cho rằng mình bằng họ—See Nine forms of pride.
Equal
and universal characteristics: There are three equal and universal characteristics
of the one Tathagata—Có ba bình đẳng tánh—See Three equal currents.
Equal
or universal currents: There are three equal or universal currents or consequences—Có
ba bình đẳng lưu—See Three equal currents.
Equaled:
Bằng nhau.
Equalitarianism:
Chủ nghĩa bình đẳng.
Equality
(n): Sama or samata (skt)—Bình đẳng—In Buddhism, “equality”
refers to the lack of discrimination between things when they are seen
from the standpoint of emptiness—Trong Phật giáo, từ bình đẳng
chỉ sự thiếu vắng sự phân biệt giữa vạn hữu khi chúng
được nhìn từ quan điểm tánh không—See Four virtues which
a Buddha out of his infinte heart manifest equally to all.
Equality
in Buddhahood: Phật quả bình đẳng —The Buddha-law by which all
may attain to Buddhahood.
Equality
with both faithful and scornful beings: Bình đẳng không sai khác—Buddhas
universally regard both faithful and scornful beings with great compassion,
impartially, without any discrimination—Đối với hai hạng chúng
sanh kính tín và hủy báng, tâm đại bi của chư Phật vẫn
bình đẳng không khác—See Ten kinds of supreme qualities of all
Buddhas.
Equality
mind: Bình Đẳng Tâm.
1)
Equal mind: Mind of the same mental characteristics—The universal mind
common to all—Bản chất tinh thần giống nhau nơi tâm của mọi
chúng sanh.
2)
An impartial mind, not loving one and hating another: Tâm bình đẳng
là tâm không phân biệt hay thiên vị, không thương người
nầy mà lại ghét người kia.
3)
According to Most Venerable Thích Thiền Tâm in The Thirteen Patriarchs
of Pureland Buddhism, the Buddha taught about the equality mind as follows:
“The Buddha Nature is common to all sentient beings; they are the
fathers and mothers of each other in the past and are the Buddhas of the
future." Therefore—Theo Hòa Thượng Thích Thiền Tâm trong Liên
Tông Thập Tam Tổ, Bình Đẳng Tâm hay tâm ngang bằng như nhau.
Tại sao chúng ta phải có Bình Đẳng Tâm? Vì Đức Phật có
dạy: “Tất cả chúng sanh đều cùng có chung một Phật tánh,
là cha mẹ lẫn nhau trong đời quá khứ và cũng sẽ là chư
Phật ở thuở vị lai.” Vì vậy cho nên:
a)
While associating with other sentient beings, we must develop an equal
and respectful mind to look upon them as the Buddhas of the future: Đối
với các chúng sanh khác chúng ta phải sanh tâm bình đẳng và
tôn trọng, xem họ như là những vị Phật tương lai.
b)
If this is done, the karmic obstructions of ‘discriminations and egotism’
will be eliminated: Nếu làm được như vậy, ắt sẽ dứt trừ
được nghiệp chướng ‘phân biệt và khinh mạn’.
c)
And doing so will give rise to various ‘wholesome and virtuous characteristics.”:
Và sanh ra được các ‘tánh đức lành.’
Equality
of speech: Vaksamata (skt)—Ngôn bình đẳng.
Equality
without equal: Asamasama (skt)—Vô Đẳng Đẳng.
1)
Equality without equal: The unequalled state of equilibrium—Of rank unequalled,
or equal with the unequalled—Cái không gì sánh nổi, lại không
gì sánh ngang bằng: .
2)
Buddha and Buddhism are without equal: Tôn hiệu của chư Phật và
đạo Phật (Phật không ai sánh bằng, đạo Phật siêu tuyệt
không đạo nào sánh bằng).
Equalization:
Bình quân (chia đều ra).
Equanimity
(n): Upeksà (skt)—Upeksendriya (skt)—Hành xả hay sự buông bỏ
(cởi bỏ những điều ràng buộc trong tâm thức)—Xả căn—Abnegationt—Equanimity—To
let go—Neglect—Neutral feeling—Indifference—Abandoning—Relinquish—Renounce—Self-sacrifice—See
Twenty two roots.
(I)
The meanings of Equanimity—Nghĩa của “Xả”: Equanimity is one
of the chief Buddhist virtues, that of renunciation, leading to a state
of iddifference without pleasure or pain, or independence of both. It is
defined as the mind in equilibrium, i.e. above the distinction of things
or persons, of self or others; indifferent, having abandoned the world
and all things, and having no affections or desirs. Once we have fully
developed Upeksa, we will feel true compassion for all beings, and we will
have the ability to eliminate any partiality from our daily attitudes toward
other people. Usually, our view of others dominated by various kinds of
discriminating emotions. We always feel closeness and sympathy toward loved
ones. In contrast, toward strangers we always feel distant and indifferent,
and for those we dislike we feel aversion or contempt. That is to say we
always classify friends and enemies clearly. However, we should always
remember that our sympathy, closeness and/or hatred have no effect
on others, these feelings do not nurture or harm others. It is we who will
suffer the ill-consequences of our actions. Upeksa is one of the seven
Bodhyangas. The Buddha taught: “If one wishes to penetrate into the profound
realm of liberation of the Maha-Bodhisattvas, Buddhists must first be able
to let go of all of the five desires of ordinary people.”: Còn gọi
là Một Xa, nội tâm bình đẳng và không có chấp trước,
một trong những đức tính chính của Phật giáo, xả bỏ sẽ
đưa đến trạng thái hửng hờ trước những vui khổ hay độc
lập với cả hai thứ nầy. Xả được định nghĩa là tâm
bình đẳng, như không phân biệt trước người vật, kỷ bỉ;
xả bỏ thế giới vạn hữu, không còn bị phiền não và dục
vọng trói buộc. Một khi có được tâm Xả, chúng ta sẻ thật
sự cảm thấy động lòng thương xót đối với mọi người,
và chúng ta có khả năng xóa bỏ được sự thiên vị trong
thái độ hằng ngày của chúng ta đối với người khác.
Thường thường, quan điểm của chúng ta về người khác bị
chế ngự bởi những cảm xúc phân biệt. Chúng ta luôn có
cảm giác gần gũi và cảm thông cho những người mà
chúng ta yêu thương, nhưng ngược lại đối với người lạ
thì chúng ta cảm thấy xa cách và lạnh nhạt và đối với
những ai mà chúng ta căm ghét thì chúng ta lại có thái độ
ác cảm và khinh miệt. Nghĩa là chúng ta luôn phân biệt bạn
thù một cách rõ rệt. Tuy nhiên, chúng ta phải luôn nhớ rằng
những cảm tình, sự gần gũi hay sự căm ghét của chúng ta
không làm béo bổ hay làm hại được người khác. Chính chúng
ta phải chịu những hậu quả xấu và đau khổ do chính những
hành động của chúng ta. Chính vì thế mà Đức Phật dạy:
“Muốn được vào trong cảnh giới giải thoát thậm thâm
của các bậc Bồ Tát, Phật tử trước hết cần phải xả
bỏ tất cả dục lạc của ngũ dục của phàm phu—See Seven
Bodhyanga.
(II)
The Buddha’s Teachings on Equanimity—Những lời Phật dạy về
Xả:
1)
Detachment is the attitude of those who give up, forget, do not attach
any importance for what they have done for the benefit of others. In general,
we feel proud, self-aggrandized when we do something to help other people.
Quarrels, conflicts, or clashes between men or groups of men are due to
passions such as greed or anger whose source can be appraised as self-attachment
or dharma-attachment. The Buddha taught that if there is someone who misjudges
us, we must feel pity for him; we must forgive him in order to have peace
in our mind. The Bodhisattvas have totally liberated themselves from both
self-attachment and dharma-attachment. When people enjoy material or spiritual
pleasures, the Bodhisattvas also rejoice, from their sense of compassion,
pity, and inner joy. They always consider human beings as their benefactors
who have created the opportunities for them to practice the Four Immeasurable
Minds on their way to Enlightenment. In terms of the Immeasurable Detachment,
the Bodhisattvas consider all men equal, the clever as the stupid, themselves
as others, they do everything as they have done nothing, say everything
as they have said nothing, attain all spiritual levels as they have attained
nothing: Xả bỏ là không luyến chấp khi làm lợi lạc cho tha
nhân. Thói thường khi chúng ta làm điều gì nhất là khi được
kết quả tốt, thì chúng ta hay tự hào, tự mãn, và đắc
chí. Sự bất bình, cãi vã xung đột giữa người và người,
nhóm nầy với nhóm khác cũng do tánh chấp trước mà nguyên
nhân là do sự chấp ngã, chấp pháp mà ra. Đức Phật dạy
rằng nếu có người lên án mình sai, mình nên trả lại họ
bằng lòng thương, không nên chấp chặt. Khi họ càng cuồng
dại thì chúng ta càng xả bỏ, luôn tha thứ cho họ bằng sự
lành. Làm được như vậy là vui. Các vị Bồ Tát đã ly khai
quan niệm chấp pháp, nên không thấy mình là ân nhân của
chúng sanh; ngược lại, lúc nào họ cũng thấy chính chúng
sanh mới là ân nhân của mình trên bước đường lợi tha
mẫn chúng, tiến đến công hạnh viên mãn. Thấy chúng sanh
vui là Bồ Tát vui vì lòng từ bi. Các ngài xả bỏ đến độ
người gần xa đều xem bình đẳng, kẻ trí ngu đều coi như
nhau, mình và người không khác, làm tất cả mà thấy như
không làm gì cả, nói mà không thấy mình có nói gì cả, chứng
mà không thấy mình chứng gì cả.
2)
According to the Flower Adornment Sutra, Chapter 38, there are ten kinds
of equanimity of Great Enlightening Beings. Enlightening beings rest in
these will attain the supreme great equanimity of Buddhas—Theo Kinh Hoa
Nghiêm, Phẩm 38, chư đại Bồ Tát có mười tâm bình đẳng.
Chư Bồ Tát trụ những trong pháp nầy thời được tâm đại
bình đẳng và vô thượng của Như Lai—See Cultivation on Equanimity.
Equanimity
in accumulating all virtues: Tâm bình đẳng chứa nhóm tất cả
công đức—See Ten kinds of equanimity of Great Enlightening Beings.
Equanimity
in regard to the consequences of actions of all living beings: Tâm bình
đẳng nơi nghiệp báo của tất cả chúng sanh—See Ten kinds
of equanimity of Great Enlightening Beings.
Equanimity
in regard to (all) living beings: Tâm bình đẳng nơi tất cả thân
chúng sanh—See Ten kinds of equanimity of Great Enlightening Beings.
Equanimity
in regard to nonconceptualization of all practices: Tâm bình đẳng
nơi tất cả các hạnh không phân biệt—See Ten kinds of equanimity
of Great Enlightening Beings.
Equanimity
in regard to the nondifference of all Buddhas’ powers: Tâm bình đẳng
nơi tất cả lực khác nhau của chư Phật—See Ten kinds of equanimity
of Great Enlightening Beings.
Equanimity
in regard to all phenomena: Tâm bình đẳng nơi tất cả các pháp—See
Ten kinds of equanimity of Great Enlightening Beings.
Equanimity
in regard to all pure and defiled lands: Tâm bình đẳng nơi tất
cả các quốc độ tịnh uế—See Ten kinds of equanimity of Great
Enlightening Beings.
Equanimity
in regard to understandings of all sentient beings: Tâm bình đẳng
nơi tất cả tri giải của chúng sanh—See Ten kinds of equanimity
of Great Enlightening Beings.
Equanimity
in regard the wisdom of all Buddhas: Tâm bình đẳng nơi trí huệ
của tất cả Như Lai—See Ten kinds of equanimity of Great Enlightening
Beings.
Equanimity
in undertaking all different vows: Tâm bình đẳng phát tất cả
nguyện sai biệt—See Ten kinds of equanimity of Great Enlightening
Beings.
Equilibrium
(n): Sự cân bằng.
Equinoctial
point: Equinoxes—Spring equinox—Xuân Phân—See Eight royal days.
Equinoxes:
Equinoctial point—Spring equinox—Xuân Phân—See Eight royal days.
Equitable
(a): Công minh—Vô tư.
Equitableness
(n): Sự công minh—Sự vô tư.
Equity
(n): Sự quân bình—
