Tổ
Đình Minh Đăng Quang
PHẬT HỌC
TỪ ĐIỂN - BUDDHIST DICTIONARY
ENGLISH
- VIETNAMESE ANH VIỆT
Thiện
Phúc
Development
of sentient beings: Thành tựu chúng sanh—According to the Buddha
in The Flower Adornment Sutra (Chapter 38—Detachment From The World),
Great Enlightening Beings have ten ways of development sentient beings—Theo
lời Phật dạy trong Kinh Hoa Nghiêm, Phẩm 38, chư đại Bồ
Tát có mười cách thành tựu chúng sanh—See Ten ways of development
of sentient beings.
Development
of sentient beings by clearly showing all worlds: Dùng thị hiện rõ
ràng tất cả thế giới để thành tựu chúng sanh—See Ten
ways of development of sentient beings.
Development
of sentient beings by cooperation: Dùng đồng hạnh để thành tựu
chúng sanh—See Ten ways of development of sentient beings.
Development
of sentient beings by giving: Dùng bố thí để thành tựu chúng
sanh—See Ten ways of development of sentient beings.
Development
of sentient beings by nonattachment: Dùng không nhiễm trước để
thành tựu chúng sanh—See Ten ways of development of sentient beings.
Development
of sentient beings by physical bodies: Dùng sắc thân để thành tựu
chúng sanh—See Ten ways of development of sentient beings.
Development
of sentient beings by showing the great magnificent qualities of the Buddha
teachings: Dùng thị hiện oai đức lớn của Phật pháp để
thành tựu chúng sanh—See Ten ways of development of sentient beings.
Development
of sentient beings by showing the practices of Enlightening Beings: Dùng
khai thị Bồ Tát hạnh để thành tựu chúng sanh—See Ten ways
of development of sentient beings.
Development
of sentient beings by teaching: Dùng thuyết pháp để thành tựu
chúng sanh—See Ten ways of development of sentient beings.
Development
of sentient beings by various manifestations of spiritual powers: Dùng
những thần thông biến hiện để thành tựu chúng sanh—See
Ten ways of development of sentient beings.
Development
of sentient beings by various subtle skillful means: Dùng những phương
tiện vi mật thiện xảo để thành tựu chúng sanh—See Ten
ways of development of sentient beings.
Development
of Sunyata in Prajna-paramita Sutra: Phát triển Tánh Không trong Kinh
Bát Nhã—If Sunyata is the total Sunyta, then it is meaningless. According
to the Mahayana tradition, Sunyata is the Means of the Relative Truth and
the Ultimate truth. That is to say, worldly truth, though not unconditional,
is essential for the attainment of the ultimate Truth and Nirvana. The
Hrdaya Sutra, the central of the Prajna-paramita scriptures, has expanded
this significance by the emphasis words that ‘Rupa does not differ from
Sunya’ or Rupa is identical with Sunya. Relative truth is not useless
in achieving enlightenment, nor can it be said that there is no relation
between worldly and ultimate truths. Thus, Prajna-paramita is of the nature
of knowledge; it is a seeing of things, it arises from the combination
of casual factors. From that, Bodhisattvas have no hindrance in their hearts,
and since they have no hindrance, they have no fear, are free from contrary
and delusive ideas in order that he can content himself with entering the
world to spread the Truth of Sunyata to all walks of life without any obstacles.
The concept of Sunyata in Prajna-paramita Sutra opens our knowledge that
in Pali Nikaya, the concept of Sunnata is diplayed very simple with the
idea of the reality and that sunnata in Panca Nikaya is also the form of
real nature, i.e., Sunyata in Prajna-paramita texts. In other words, Sunnata
in Pali scriptures attached special importance to non-self and until the
appearance and development of Mahayana, specially Prajna-paramita literature,
the the field of non-self is represented in two parts: the non-substantiality
of the self and the non-substantiality of the dharmas, i.e., from subjective
to objective, from six internal sense-bases to six external sense bases,
from affirmation of either being or non-being to denial of either being
or non-being, etc, are empty. The negation of all things gives us to insight
into the reality. That is also to say, Sunnata in Pali Nikayas is the foundation
for the development of Prajna-paramita literature—Nếu tánh không
là hoàn toàn không thì thật là vô nghĩa. Do đó, giai đoạn
cuối cùng, Tánh Không nghĩa là phương tiện của của tục
đế và chân đế. Nói cách khác, mặc dù tục đế là hữu
vi nhưng lại cần thiết cho việc đạt đến chân đế và
Niết Bàn. Tất cả các pháp hiện tượng là không, nhưng vẫn
từ các pháp ấy mà giác ngộ. Theo Bát Nhã Tâm Kinh, trung tâm
cốt lõi của văn học kinh điển Bát Nhã đã giải thích xuất
sắc ý nghĩa nầy với câu: “Sắc chẳng khác không, không
chẳng khác sắc.” Tục đế không phải là vô dụng trong
việc đạt đến giác ngộ, cũng không phải là không có mối
quan hệ giữa tục đế và chân đế. Vì thế, Bát Nhã là
bản chất của chân trí, thấy các pháp như thật, từ đó
‘Bồ Tát tự tại, không chướng ngại, không sợ hãi, vượt
qua các vọng tưởng điên đảo’ để ngài ung dung tự tại
bước vào thế gian ban pháp thoại về ‘Tánh Không’ cho tất
cả chúng sanh. Khái niệm Tánh Không trong kinh điển Bát Nhã
đã mở cho chúng ta thấy trong kinh điển Pali, khái niệm ‘Không’
được mô tả đơn giản với ý nghĩa thực tại hiện tượng
là không, chớ không nói về bản thể như Tánh Không trong
văn học Bát Nhã. Nói cách khác, khái niệm ‘Không’ trong
kinh điển Pali nghiêng về lãnh vực không là vô ngã, cho tới
khi có sự xuất hiện và phát triển của Đại Thừa, đặc
biệt văn học Bát Nhã, lãnh vực vô ngã được chia làm hai
phần: ngã không và pháp không, nghĩa là từ chủ thể đến
khách thể, từ sáu căn đến sáu trần, từ sự khẳng định
của sanh hoặc không sanh đến sự phủ định của sanh hoặc
không sanh... đều trống không. Cũng có thể nói rằng, khái
niệm không trong kinh điển nguyên thủy là nền tảng cho sự
phát triển Tánh Không trong văn học Bát Nhã.
Development
of wisdom: Panna-bhavana (p)—Tuệ tu—See Three dharmas (XLII).
Devendra-samaya
(skt): Thiên Chủ Giáo Pháp—See Doctrinal method of the lord of devas.
Devi
(skt): Queen—(goddess)—Thiên nữ.
Deviant
(a): Tà lệch—Improper—Evil—Deflected—Erroneous—Heterodox—Depraved.
Deviant
concentration: Tà định—See Wrong concentration.
Deviant
livelihood: Tà mệnh (của một vị Tăng hay Ni).
(A)
There are four improper ways of obtaining a living on the part of
a monk—See Four improper ways of obtaining a living on the part
of a monk.
(B)
There are five improper ways of gaining a livelihood for a monk, or five
kinds of deviant livelihood—Có năm thứ tà mệnh của chư Tăng—See
Five kinds of deviant livelihood.
Deviant
mantras: Bùa chú—Amulets—Charms—Incantation—Spells.
Deviant
views: Tà kiến—See Five sharp servants.
Deviant
way: Tà đạo—Paganism—Heterodox way or doctrine—Giáo thuyết
tà vạy—According to the Diamond Sutra, the Buddha taught:
One
who seeks me in forms
Or
seek me in sounds
Practices
a deviant way
And
cannot see the Thus Come One.
Theo
kinh Kim Cang, Đức Phật dạy:
Ai
thấy Như Lai qua sắc tướng
Hay
thấy Như Lai qua âm thanh.
Kẻ
ấy hành tà đạo
Không
thể thấy được Như Lai.
Deviate
(v): Đi lệch.
Device
(n): Phương tiện.
Deviddhi
(p): Divine power—Sức thần thông.
Devil:
Ác—Ma—Possessed by the devil—Bị quỷ ám—Devil or “mara”
includes all creatures that obstruct the righteous way. Mara’s people
means the followers of the devil. They have such great powers that they
may appear in succession before those who endeavor to realize the righteous
way, lead them into temptation, and confuse them. These devilish people
conspire to obstruct and intimidate those who try to practice the righteous
way. According to Eitel in The Dictionary of Chinese-English Buddhist Terms,
a deva often represented with a hundred arms and riding on an elephant.
He often sends his daughter, or assumes monstrous forms, or inspires wicked
men, to seduce or frighten the saints. In the Lotus Sutra, the Buddha taught:
“Devil, whether in the body or outside the body, diaplays its ability
for harm when it lives in illusion. But if it should realize the righteous
way, it will immediately exercise its faculties for good.” Understanding
this, we must devote ourselves to enlightening “devils” and to removing
“devilish deeds,” and more over, to changing these “devils” so
that they will show their good abilities. “Devil” has two meanings—Ma
gồm tất cả các chúng sanh ngăn trở con đường chân chánh.
Ma dân nghĩa là những kẻ đi theo Ma. Chúng có năng lực đến
nỗi chúng có thể xuất hiện liên tục trước mắt những
người nỗ lực thực hiện chánh đạo, cám dỗ và quấy rối
họ. Ma dân âm mưu gây trở ngại và hăm dọa những người
nỗ lực tu theo chánh đạo. Theo Eitel trong Trung Anh Phật Học
Từ Điển thì thiên ma có trăm tay, cưỡi voi, thường gởi
ma nữ hay giả dạng để xúi dục kẻ xấu hay hù dọa người
tốt (bậc Thánh). Trong Kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy: “Ma,
hoặc ở trong thân, hoặc ở ngoài thân, phô bày khả năng
gây hại của nó khi nó sống trong ảo tưởng. Nhưng khi nó
hiểu được con đường chân chánh thì nó sẽ lập tức thực
hiện ngay các khả năng thiện lành của nó. Hiểu được điều
này, chúng ta nên tận lực làm tỏ ngộ các Ma và loại bỏ
các Ma sự, và hơn nữa, chuyển đổi các Ma này sao cho chúng
thể hiện các khả năng thiện lành của chúng. Ma có hai nghĩa:
1)
The first is the “devil in the body,” meaning instinctive impulses
or wicked ideas that disturb our righteous minds. However, for determined
or devout practitioners, such a temptation acts to strengthen their will
to seek the Way. As a result, the “devil in the body” will be served
to protect the Buddha-law: Nghĩa thứ nhất là “ma trong thân thể,”
tức là những thúc đẩy của bản năng hay những ý niệm
xấu quấy nhiễu cái tâm chân chính của ta. Tuy nhiên, đối
với những hành giả thuần thành, sự cám dỗ như thế thúc
đẩy ý nguyện cầu tìm Đạo của họ.
2)
The second is the “devil outside the body,” meaning temptation or pressure
from the outside. In other words, “devil outside the body” means the
speech and conduct of those who offer temptation, criticism, disturbance,
and threats to those who endeavor to practice the Buddha’s teachings
and spread them: Nghĩa thứ hai là “ma ở ngoài thân thể,”
tức là sự cám dỗ hay sức ép từ bên ngoài. Nói cách khác,
“ma ở ngoài thân thể” nghĩa là lời nói và hành vi của
người cám dỗ, phê phán, quấy rối và đe dọa những ai tận
lực tu tập giáo lý của Đức Phật và quảng bá giáo lý
ấy.
***
See Mara.
Devils
(inner and outer): Nội và ngoại ma.
Devil
deity: Ác thần.
Devil-like:
Ác độc—Malicious—Devilish.
Devil
makes work for idle hands: Ở không thường hay làm những chuyện
xằng bậy (Nhàn cư vi bất thiện)—Too much spare time leads to
trouble making.
Deviless
(n): Ma nữ.
Devilet
(n): Tiểu yêu.
Devilish
(a):
1)
Malicious: Ác độc—Mờ ám—Tội lỗi.
2)
Devil-like: Malice—Giống như ma quỷ.
Devilish
plot: Ác kế.
Devilishness
(n): Sự giống như ma quỷ—Sự nham hiểm quỷ quyệt.
Devilism
(n): See Devilishness.
Devine:
Thuộc về thần thánh.
Devine
agency: Lực lượng thần thánh.
Devine
Eyes: Thiên nhãn thông.
Divine
youths: Thiên Đồng—Such as deva guardians of the Buddha-law who appear
as Mercuries, or youthful messengers of the Buddhas and Bodhisattvas—Thiên
đồng hộ pháp, những thiên đồng sứ giả của chư Phật
và chư Bồ Tát.
Devise
(v): Để lại di sản.
Devisi
(p): A divine seer—Người có Thiên nhãn thông.
Devoid
of appearances: Animitta (skt)—Không Tướng—See Animitta.
Devoid
of natures: Vô Tính—See Five natures (I).
Devote:
Tận tụy—Hết lòng.
Devote
(v) a large amount of time and energy to Dharma practice: Dành nhiều
thì giờ và năng lượng để thực hành Phật Pháp.
Devote
one’s life to the Buddha: Entrust one’s life to the Buddha—Obey the
Buddha’s teaching—Quy mệnh (quy mạng) hay là phó thác thân
mình.
Devote
to one thing: Chuyên nhứt.
Devoted:
Faithful—Tận tụy—Thành tín.
Devoted
to: Whole-heartedly—With single mind—Chuyên tâm—Hết lòng.
Devoted
to one thing: Chuyên nhứt.
Devotee
(n): A devout follower or believer—Phật tử thuần thành—Người
mộ đạo.
Devotion
(n): Sự nhiệt tình—Lòng mộ đạo—Sự kính bái—Sùng bái—Tu
hành.
(A)
Two kinds of devotions or practices—Có hai cách tu tập—See Two
kinds of devotions.
(B)
Four kinds of devotees to Buddhism—See Four kinds of devotees to Buddhism.
(C)
Virya-paramita (skt)—Tì Lê Gia hay Tinh tấn Ba La Mật—See Six
Paramitas and Ten Paramitas.
Devotion
in cultivation: Tu hành tinh chuyên—There are five kinds of devotion
in Buddhism. According to the Japanese Shin Sect, to ensure rebirth in
the Pure Land, Buddhists must devote practicing one of the following devotions—Có
năm thứ chuyên cần trong Phật giáo. Theo Chân Tông của Nhật
Bản, muốn vãng sanh Tịnh Độ, Phật tử phải tu một trong
năm thứ chuyên sau đây—See Five devotions.
Devotion
in invocation of the name of Amitabha Buddha: Chuyên niệm hồng danh
Phật—See Five devotions.
Devotion
in meditation: Chuyên Quán—See Five devotions.
Devotion
in praising Buddhas: Chuyên Tán thán chư Phật—See Five devotions.
Devotion
in reciting or reading sutras: Chuyên Độc Tụng kinh điển—See
Five devotions.
Devotion
and vow: Hạnh nguyện—See Ten characters of Bodhicitta.
Devotion
on wakefulness: Chú Tâm Cảnh Giác—According to the Sekha Sutta in
the Middle Length Discourses of the Buddha, the Buddha confirmed his noble
disciples on devotion to wakefulness as follows—Theo Kinh Hữu trong
Trung Bộ Kinh, Đức Phật đã dạy về ‘Chú tâm cảnh giác’
như sau:
1)
During the day, while walking back and forth and sitting, a noble disciple
purifies his mind of obstructive states: Ban ngày trong khi đi kinh hành
và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng
ngại pháp.
2)
In the first watch of the night, while back and forth and sitting, he purifies
his mind of obstructive states: Ban đêm trong canh một, trong khi đi
kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các
chướng ngại pháp.
3)
In the middle watch of the night he lies down on the right side in the
lion’s pose with one foot overlapping the other, mindful and fully aware,
after noting in his mind the time for rising: Ban đêm trong canh giữa,
vị nầy nằm xuống phía hông phải, như dáng nằm con sư tử,
chân gác trên chân với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng
niệm đến lúc ngồi dậy lại.
4)
After rising, in the third watch of the night, while walking back and forth
and sitting, he purifies his mind of obstructive states: Ban đêm trong
canh cuối, khi đã thức dậy, trong khi đi kinh hành và trong
khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp.
Devotion
in worship: Chuyên Lễ—See Five devotions.
Devotional
Bodhisattva: Saddhadhika Bodhisatta (p)—Tín Tâm Bồ Tát—A Bodhisattva
must cultivate the devotion and practice all paramitas for at least eight
asankheyas before he can achieve Anuttara Samyak Sambodhi. Devotional Bodhisattvas
are less energetic and more faithful. It takes a Devotional Bodhisattva
longer time to attain Buddhahood than an Intellectual Bodhisattva—Vị
Bồ Tát phải tu tập tín tâm và trải qua ít nhất tám a tăng
kỳ thực hành các ba la mật trước khi ngài có thể đắc
a nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Tín Tâm Bồ Tát ít thiên
về nỗ lực nhưng thiên về lòng tin nhiều hơn. Một vị Tín
Tâm Bồ Tát cần nhiều thời gian để thành Phật hơn một
vị Trí Tuệ Bồ Tát.
Devotional
gates of the Pure Land sect: Pháp hành đạo của tông phái Tịnh
Độ—The five devotional gates of the Pure Land sect—Năm cửa hành
đạo của tông phái Tịnh Độ—See Five devotional gates of the
Pure Land Sect.
Devour:
Destroy—Hủy hoại—Time devours everything—Thời gian hủy hoại
mọi vật.
Devout
(a): Vatava (p)—Chân thành—Thuần thành—Sincerity.
Devout
follower: See Devotee.
Devout
layman: Cư sĩ thuần thành.
Devout
person: Chân tu.
Devout
religious people: Người đạo hạnh
Devout
supporter: Người ủng hộ nhiệt tình.
Devout
temperament: Saddhacarita (p)—Bẩm tánh có nhiều đức tin—Faith—See
Six kinds of temperament.
Devoutness
(n): Sự chân thành—Sự mộ đạo.
Devupapatti
(p): Rebirth among gods—Tái sanh vào cõi trời.
Dew:
Sương (sương mù)—See Nine similes.
Dew-drops:
Drops of dew—Giọt sương—According to the Buddha, the life of all
living beings is fashioned like dew drops on the grass—Theo Đức Phật,
đời sống mọi loài đều giống như sương mai trên đầu
cỏ.
Dew
on the ground: Lộ Địa—Sương trên đất—Dewy ground—Like
dew on the ground—Bare ground.
Dew-like
life: Lộ Mệnh—Cuộc sống ngắn ngủi như sương.
Dew-receivers:
Thừa Lộ Bàn—The metal circles at the top of a pagoda—Những lớp
hình vòng tròn trên đỉnh tháp.
Dgahldan
(tib): Cam Đan—The monastery of Yellow sect, 30 miles northeast of Lhasa,
built by Tson-Kha-Pa—Tự viện bản sơn của phái Hoàng Giáo,
khoảng 30 dậm đông bắc của thủ đô La Sa, được ngài sơ
tổ Tông Khách Ba xây dựng.
Dgon-pa
(tib): The most common Tibitan term for a monastery.
Dhaja
(p): A symbol—Dấu hiệu.
Dhajini
(p): An army—Quân đội.
Dhamek
Stupa: The Dhamek Stupa is very famous in the Buddhist world. This
is a solid cylindrical tower, the sole surving symbol of the ancient glory
of Sarnath, is now generally regarded to mark the original spot where the
Buddha first encountered the five Parivrajikas and where He delivered the
first sermon. The location of the stupa in relation to the other four monuments
associated with the life of the Buddha at Sarnath also give credence to
this identification. As indicated by the inscription of Mahipala I of the
Pala dynasty dated 1026 A.D., the Dhamek Stupa was earlier known as Dharmachakra
Stupa. The word “Dhammakka” became “Dhammeka” in a course of time.
It is the only monument at Sarnath that still stands it its original form,
though dilapidated. The Dhamek Stupa originally built by King Asoka is
a solid cylindrical tower, 28.5 meters in diameter at the base and 33.53
meters height or 42.06 meters including the foundation. The structure consists
of a circular stone drum to a height of 11.2 meters resting on the ground
without the usual rectangular basement. Above this drum rises the cylindrical
mass of brickwork. Halfway up the base are eight shelves which must have
held images and have been made at equal distance all around, which apparently
enshrined the statues of the Buddha for their seats are still there. Some
of the statues discovered during the excavations had been shifted to the
museum, where they lie preserved. According to Rai Bahadur Dayaram Sahni,
the eight shelves presumably contained the statues of Vipassayi, Sikhi,
Visbha, Kakucchanda, Konagamana, Kassapa, Gotama, and Metteyya Buddha,
or eight statues representing the Buddha in different postures. Immediately
below theses shelves runs a broad course of beautifully carved yet elaborate
ornament with geometrical and floral patterns with a combination of human
figures and birds. Its present stone with ornamental carving is of the
Maurya period. This original Stupa was presumably built by King Asoka at
the site where the Buddha preached His first discourse to the group of
five monks, which is better known as Dhammacakkappavattan Sutta. This is
also the place where the Buddha spent his first rainy season. During these
three months, the Buddha had an entourage of 61 Arhat Bhikshus. Therefore,
at the end of the rainy season, the Buddha preached the monks: “Monks!
For the welfare of the many, for the happiness of the many, to have mercy
on the world, for the sake of the gods and men, for their well being and
happiness, roam. Monks! Preach this my dhamma, that is beneficent in the
beginning, beneficent in the middle and beneficent in the end too, preach
it in all its meaning and essence, and reveal brahmacariya complete and
pure.” A twelfth century rock inscription mentions “Dhammaka Jayatu”,
which means ‘Long Live Dhammeka’. This suggests that the Stupa was
called Dhammaka in the twelfth century.
(Dhamek
Stupa in Benares—Tháp Dhamek trong vườn Lộc Uyển, Ba La Nại)
Tháp
Dhamek rất nổi tiếng trong thế giới Phật giáo. Đây là một
ngôi tháp hình trụ, một biểu tượng duy nhất còn tồn tại
của một thời Ba La Nại cổ huy hoàng, bây giờ được xem
như là địa điểm nguyên thủy nơi mà lần đầu tiên gặp
gỡ năm anh em Kiều Trần Như và cũng là nơi Đức Phật lần
đầu tiên chuyển Pháp Luân. Vị trí của ngôi tháp có liên
quan tới bốn tượng đài khác liên hệ tới đời sống của
Đức Phật tại Ba La Nại. Như đã được ghi lại trong bia
ký của vua Mahipala đệ nhất dưới triều đại Pala vào
năm 1026 sau Tây lịch, tháp Dhamektrước đây được biết với
tên tháp Dharmachakra. Theo dòng thời gian chữ “Dhammakka” trở
thành chữ “Dhammeka”. Đây là ngôi tháp duy nhất còn sót
lại tại Ba La Nại dưới dạng nguyên thủy của nó.
Nguyên thủy ngôi tháp Dhamek được vua A Dục xây dựng là
ngôi tháp hình trụ, có đường kính dưới nền 28,5 mét và
chiều cao là 33,53 mét, nếu kể luôn nền thì ngôi tháp này
cao 42,06 mét. Kiến trúc bao gồm một khối đá nền như một
cái trống hình trụ cao 11,2 mét, nằm trên mặt đất mà không
có nền hình chữ nhật như lệ thường. Trên mặt khối đá
này dựng lên một tháp bằng gạch khối hình trụ. Lưng chừng
tháp có tám bệ thờ có khoảng cách đều nhau, rõ ràng là
những bệ thờ tượng Phật vì bên dưới đế tượng vẫn
còn nguyên. Một vài tượng thờ trong các bệ này đã được
khám phá trong những cuộc đào xới đã được đưa đến
bảo tàng viện để cất giữ. Theo Rai Bahadur Dayaram Sahni, người
ta xem tám bệ thờ này được dùng để thờ các vị Phật
Tỳ Bà Thi, Thi Khí, Tỳ Xá Phù, Câu Lưu Tôn, Câu Na Hàm Mâu
Ni, Ca Diếp, Thích Ca Mâu Ni và Di Lặc, hoạc tám bức tượng
tiêu biểu cho Đức Phật dưới những dạng thức khác nhau.
Ngay bên dưới các bệ thờ là bức điêu khắc lớn, chạm
trỗ những mẫu hoa văn tuyệt đẹp với sự kết hợp hài
hòa giữa những hình tượng người và chim chóc. Theo mẫu
đá và lối trang trí điêu khắc của thời đại Khổng Tước.
Ngôi tháp nguyên thủy này được vua A Dục xây ngay tại nơi
mà Đức Phật đã thuyết giảng bài pháp đầu tiên của Ngài
cho năm anh em Kiều Trần Như được biết đến như là Kinh
Chuyển Pháp Luân. Đây cũng chính là nơi Đức Phật đã trải
qua mùa an cư kiết hạ đầu tiên. Trong ba tháng này, chung quanh
Đức Phật đã có 61 vị Tỳ Kheo A La Hán. Vì vậy vào cuối
mùa an cư, Đức Phật đã thuyết giảng cho các vị A La Hán
như sau: “Này chư Tỳ Kheo! Hãy ra đi vì lợi ích của nhiều
người, hãy ra đi vì hạnh phúc của nhiều người, hãy ra
đi vì lòng bi mẫn cho cõi trời người, vì phúc lợi và hạnh
phúc của họ. Hãy ra đi thuyết giảng giáo pháp của ta, vì
giáo pháp này có lợi lạc lúc đầu, lúc giữa và lúc cuối,
hãy thuyết giảng yếu nghĩa và phạm hạnh hoàn toàn thanh
tịnh của giáo pháp này.” Một bia ký vào thế kỷ thứ 12
sau Tây lịch đã ghi lại: “Vạn tuế Dhammeka” Cho thấy ngôi
tháp này được gọi là Dhammeka kể từ thế kỷ thứ 12.
Dhamma
(p): Dharma (skt)—Pháp—Truth—Teaching—Doctrine—Righteousness—Piety—Morality—Nature—Law—Justice—Doctrine
of truth—Chư pháp hữu lậu và vô lậu—All things and states
conditioned or unconditioned—The timeless law of enlightenment—The
teaching of Buddha as the fullest expression of that law—Any teaching
set forth as formulated system—Pháp, những lời dạy của Đức
Phật; bản chất của sự vật; luật thiên nhiên; chân lý—See
Dharma.
Dhamma-abhisamaya
(p): Understanding of the Truth—Thông hiểu chân lý.
Dhamma-anudhamma
(p): Lawfulness (conformity with the Norm)—Phù hợp với giáo pháp.
Dhamma-anusari
(p): Acting in conformity with the Norm—Hành động đúng theo giáo
pháp.
Dhamma-anuvatti
(p): Acting in conformity with the Law—Hành động phù hợp với
giáo lý.
Dhammassami
(p): Pháp Vương.
Dhamma-bhandagarika
(p): Bảo Thủ Giáo Pháp (Đức A Nan).
Dhammacakka
(p): The wheel of the Norm—Bánh xe chân lý.
Dhammacakkapavatana
(p): Preaching the wheel of the Norm or the universal righteousness—Chuyển
bánh xe chân lý hay giảng chánh pháp.
Dhamma-cakkhu
(p): The eye of wisdom— Eye of Truth—Con mắt của chân lý.
Dhammacari
(p):
(n)
One who walks in the righteousness—Người sống trong chân lý.
(a)
Righteous: Đúng đắn.
Dhammacariya
(p):
(n)
Observance of righteousness—Thực thi đúng theo đạo lý.
(a)
Virtuous: Đạo đức.
Dhammacetiya
(p): A shrine in which sacred texts are enshrined—Tàng Kinh Các.
Dhammac(h)akka
(p): See Dharma-cakra.
Dhammachakkappavattana-soutta
(p): Chuyển Pháp Luân Kinh—The Wheel of the Dhamma—The setting
in motion of the Wheel of the Law—Sermons on the foundation of the Kingdom
of Righteousness—The first discourse of the Buddha after his enlightenment.
Dhammachakra-Mudra:
See Mudra
Dhammadayada
(p): Spiritual heir—Pháp tử.
Dhamma-Devotee:
Tùy Pháp Hành—See Seven persons worthy of offerings.
Dhammadhara
(p): One who knows the Norm by heart—Người thuộc nằm lòng giáo
pháp.
Dhamma-dhatus
(p): Chư pháp giới.
Dhammadhipateyyam
(p): The predominant influence on the Dhamma—Pháp tăng thượng—See
Three dharmas (XLIX).
Dhammajivi
(p): Living righteously—Sống một cách có đạo đức.
Dhammakama
(p): Lover of the truth—Người yêu chuộng chân lý.
Dhammakamma
(p): An act in accordance with Vinaya rules—Hành động hợp với
giới luật.
Dhammakatha
(p): Religious talk or discussion—Pháp đàm.
Dhammakaya
(p): The normal body—Pháp Thân—See Dharmakaya and Kaya.
Dhammakkhana
(p): Preaching of the doctrine—Giảng dạy giáo pháp.
Dhammaladdha
(p): Righteously (adv)—Một cách đúng đắn (có đạo đức).
Dhammam
Saranam Gacchami (p): Tôi xin quy y Pháp—I take refuge in the Dharma.
Dhammannu
(p): One who knows the doctrine—Người hiểu biết giáo pháp.
Dhammanussati
(p): Niệm Pháp—Suy niệm về giáo pháp—The recollection of the
Dharma—See Ten recollections.
Dhammapada
(p) Dharmapada (skt):A line or stanza of the Norm—Kinh Pháp Cú—See
Khuddaka-Nikaya.
Dhammapala
(p): Dharmapala (skt)—Pháp Hộ—A philosopher of the Yogachara
school in the 6th century A.D. He was born in South India. Since he mentions
Buddhaghosa’s commentaries in his work, it may be concluded that he came
at a later period than Buddhaghosa. He is credited with the writing of
all the commentaries on such books as the Khuddaka-nikaya, which had been
left undone by the great commentator, Buddhaghosa, i.e. on the Udana, the
Ittivuttaka, the Vimanavatthu, the Peta-vatthu, the Thera-gatha, the Theri-gatha,
and the Cariya-pitaka. All these are jointly called Paramatthadipani. He
has also written a commentary called Paratthamanjusa on Buddhaghosa’s
Visuddhimagga. It is said that he wrote another commentary on a post-canonical
work, namely, the Netti. This was written at the request of a Thera called
Dhammarakkhita. It is recorded that at that time Dhammapala lived at Nagapattana
in a vihara built by King Dharmasoka—Pháp Hộ, nhà triết học Du
Già (Yogachara) vào thế kỷ thứ 6 sau Tây Lịch. Ông sinh ra
tại miền nam Ấn Độ. Vì ông có nhắc đến các luận
thư của Phật Âm (Buddhaghosa) trong sách của mình, nên có thể
kết luận rằng ông sống sau ngài Phật Âm. Ông được xem
là người đã viết tất cả các bài luận giảng về những
cuốn sách như Tiểu Bộ Kinh, trước đây được nhà
luận giải đại tài Phật Âm viết còn dang dở, đó là luận
giải về Kinh Tự Thuyết (Udana), kinh Như Thị Thuyết (Itivuttaka),
Thiên Cung sự (Vimanavatthu). Ngạ quỷ sự (Petavatthu), Trưởng
Lão Tằng Kệ (Thera-gatha), Trưởng Lão Ni Kệ (Theri-gatha), Sở
Hạnh Tạng (Cariya-pitaka). Tất cả các luận giải nầy được
gọi chung là Paramatthadipani. Ông còn viết một luận thư có
tên là Paramatthamanjusa bàn về cuốn Thanh Tịnh Đạo của ngài
Phật Âm (see Visuddhimagga). Được biết ông còn viết
một cuốn luận giải hậu giáo điển khác tên là Netti. Cuốn
nầy được viết theo yêu cầu của một trưởng lão tên là
Dhammarakkhita. Tư liệu ghi lại rằng vào thời đó Pháp Hộ
đang sống tại Nagapattana, trong một tu viện do vua Dharmasoka
xây dựng.
Dhammapatisambhida
(p): Pháp Biện Tài Vô Ngại—See Unobstructed eloquence in the Law.
Dhammasakaccha
(p): Discussion about the Law—Luận bàn giáo lý.
Dhammasangani
(p): Dhammasanghani (p)—Bộ Pháp Tụ—Pháp Trụ hay Phân Loại
Các Pháp—Classification of Dhamma—One of the books of the Theravadin
Abhidhamma Pitaka. The classification of things which lists and defines
good, bad, and neutral mental states, This is also an analysis of
material form—Một trong những bộ sách của Bộ Luận Tạng
của trường phái Phật giáo Nguyên Thủy. Bộ Pháp Tụ liệt
kê và định nghĩa những tâm thức thiện, ác, và trung tính.
Đây cũng là một bộ sách phân tích về hình thể của vật
chất—See Theravada (V) (1).
Dhammasangiti
(p): Recital of sacred scriptures—Trùng tụng (đọc lại hay
kể lại) thánh điển.
Dhammasarana
(p): Putting one’s faith on the Law—Đặt niềm tin vào giáo lý.
Dhammata
(p): General rule—Nature—Luật tự nhiên.
Dhammatakka
(p): Right reasoning—Lý luận đúng đắn.
Dhammatthiti(p):
The real nature of the Norm—Thực tánh của giáo pháp.
Dhammavadi
(p): Speaking according to the Law—Nói đúng theo giáo pháp.
Dhammavara
(p): The excellent doctrine—Giáo pháp tối hảo.
Dhamma-vicaya
(p):
1)
Search of Truth (investigation of doctrine): Tìm cầu chân lý—Trạch
pháp giác chi, một tâm sở thấy rõ bản chất các pháp, hay
thấy rõ Niết bàn. Chi thứ hai trong Thất Giác Chi.
2)
One who understand the Law: Người thông hiểu giáo lý.
Dhammavihara
(p): Living according to the Law—Sống theo giáo pháp.
Dhamma-vijaya
(p): Chế ngự bởi lòng hiếu thảo—Conquest by piety.
Dhamma-vinaya
(p): Đại Tạng Kinh—The Doctrine and the Discipline.
Dhammavinichaya
(p): Righteous decision—Quyết định đúng đắn (có đạo lý).
Dhammika
(p): Righteous (a)—Có đạo đức.
Dhammikatha
(p): Religious talk—Pháp đàm.
Dhana
(p): Wealth—Riches—Của cải.
Dhanada
(skt): Vaisravana (skt)—Đa Văn Thiên Vương—Deva king in the North—See
Maharaja-devas.
Dhanakataka
(skt): Amaravati (skt)—Đà Na Yết Kiệt (Trách) Ca—An ancient
kingdom in the north-east of modern Madras residency—Một vương quốc
cổ nằm về phía đông bắc của khu vực mà bây giờ người
ta gọi là “Madras”.
Dhanika
(p): A creditor—Người chủ nợ.
Dhank
(skt): Dhank is the name of a place in west India, about thirty miles north-west
of Junagadh and seven miles south-east of Porbandar. Here, four plain caves
are preserved, the rest having been destroyed through decay in the soft
rock. However, the octagonal pillars with their square bases and capitals
still stand. There are also be found some rude mythological sculptures
of a later date—Dhank là một địa danh thuộc miền tây Ấn
Độ, nằm cách Junagadh 30 dặm về phía tây bắc và cách Porbandar
7 dặm về phía nam. Tại đây có bốn hang còn được giữ
nguyên vẹn, số còn lại đã bị hư hại do sự rã mục của
loại đá mềm. Tuy nhiên, các cây trụ bát giác không có bệ
vuông thì vẫn tồn tại. Ở đây còn tìm thấy một số tác
phẩm điêu khắc thần thoại thô sơ thuộc thời kỳ sau.
Dhara
(p):
1)
Torrent—Stream—Dòng nước.
2)
The earth: Trái đất.
Dharana
(skt): Retention of mind—Intense concentration upon one interior object
to the complete exclusion of all else—Tổng Trì—See Eight factors
of Yoga concentration.
Dharani
(skt): Mantra (skt)—Chân ngôn—Buddha mantra—Buddha-truth—Esoteric
words—Magical words—Right discourse—Sacred formulae—Spells—True
words—The words of Tathagata—Words of Truth—The short sutras that
contain magical formulas, or mantras—Đà La Ni—Tổng Trì hay Đà
La Ni hay chú ngữ bí giáo thọ trì, do ngài Kim Cang Thủ Bồ
Tát/Vajrapani Bodhisattva thọ trì và truyền bá—See Five parts
of correct doctrines.
(I)
The meanings of Dharani—Nghĩa của Đà La Ni:
1)
Maintain or preserve the power of wisdom or knowledge. Able to hold on
of the good so that it cannot be lost, and likewise of the evil so that
it cannot arise: Trì giữ, tổng trì hay bảo tồn huệ lực và
trí lực, không để cho thiện pháp bị tán loạn, ngăn che
không cho các ác pháp tăng trưởng.
2)
Magical formulas, or mystic forms of prayer, or spells of Tantric order,
often in Sanskrit, found in China as early as the third century A.D.; they
form a portion of the Dharanipitaka; made popular chiefly through the Yogacarya
or esoteric school: Những phương thức nguyện cầu bí mật, thường
bằng Phạn ngữ, tìm thấy sớm nhất ở Trung Quốc vào thế
kỷ thứ ba sau Tây Lịch; chúng là một phần của Đà La Ni
Tạng của Du Già hay Mật Giáo.
3)
Dharani: Dharani, especially mantra or spell, is emphasized by the Shingon
sect—Đà La Ni, đặc biệt Chú Đà La Ni được nhấn mạnh
bởi trường phái Chân Ngôn.
4)
Words of truth: Chân Ngôn—Dharani is also a synonyme for “mantra”.
Dharani is a Sanskrit word, interpreted to mean ‘unite and hold.’ Dharani
is sometimes called mantras, unite all dharmas and hold limitless meanings.
They are the chief or the head of all dharmas. A verse of mystical syllables,
abbreviation of a sutra to its essential elements (short sutra that conains
magical formulas comprised of syllables of symbolic content or mantra).
An invocation, usually longer than a Mantram which has magical powers in
its recitation—Đà la ni cũng đồng nghĩa với “Mantra”. Đà
la ni là một thuật ngữ Bắc Phạn, được giải thích với
nghĩa ‘tổng trì’. Đà la no có khi được gọi là ‘chú’,
tổng trì chư pháp vô lượng nghĩa. Đà la ni là pháp chính
của chư pháp. Chân ngôn là những kinh ngắn chứa đựng những
công thức ma thuật gồm những âm tiết có nội dung tượng
trưng (mantra)—See Mantra.
(II)
Categories of Dharanis: Phân loại Đà La Ni:
1)
Power to maintain wisdom or knowledge: Dharani (skt)—Đà La Ni—There
are three kinds of Dharani or the power to maintain wisdom or knowledge—Có
ba pháp Đà La Ni hay là ba lực trì giữ trí huệ—See Three
kinds of dharani.
2)
There are four divisions of dharanis—Có bốn loại:
a)
Able to Hear and maintain the Buddha’s teaching without any retrogression:
Pháp Đà La Ni—Văn Đà La Ni—Nghe giáo pháp của Phật liền
giữ gìn không quên.
b)
Able to remember the meanings of all dharmas without forgetting: Nghĩa
Đà La Ni—Nhớ nghĩa các Pháp mà không quên.
c)
Able to remember all mystic or tantric dharanis from the Buddhas and Bodhisattvas
which help cultivators eliminate the evil: Chú Đà La Ni—Nhớ tất
cả những câu chú bí mật được chư Phật và chư Bồ Tát
truyền lại hầu giúp các bậc tu hành trừ khử mọi ác pháp
(đây là những câu nói bí mật phát ra từ sự tu thiền định
của chư Phật và chư Bồ Tát).
d)
Able to be patient to all things, and not to let body and mind to be stirred:
Nhẫn Đà La Ni—Luôn nhẫn nhục đối với thực tướng của
chư pháp, và luôn an trụ sao cho thân tâm không bị xao động.
3)
Four kinds of Dharani: Tứ Chủng Tổng Trì (bốn loại Đà La Ni)—See
Four kinds of Dharani.
4)
Incantation of the esoteric vehicle (Diamond vehicle)—Mystical or magical
formula employed in Tantric Buddhism—Những phương ngữ bí mật
được dùng trong Phật giáo Mật tông—See Ten small mantras.
Dharani
of Aryacalanatha: Hỏa Giới Chú—Hỏa Giới Chân Ngôn hay là
tên Đà La Ni của Đấng Bất Động Tôn.
Dharani
Bodhisattva (skt): Đà La Ni Bồ Tát—One who has great power to protect
and save—Vị có đại lực hộ trì và cứu độ chúng sanh—See
Dharani, and Twenty five Bodhisattvas who protect all who call Amitabha.
Dharani
formula: Thích Đà La Ni vì thọ trì pháp chẳng quên để dạy
lại cho chúng sanh—They enjoy mental command of dharani formula because
they hold all the doctrines without forgetting and hand them on to others,
one of the ten kinds of enjoyment of Enlightening Beings. Enlightening
Beings who abide by these can attain the supreme enjoyment of truth of
all Buddhas—See Ten kinds of enjoyment.
Dharanimdhara
(skt): Holder or ruler of the earth—Trì Địa—Trì Địa Bồ Tát.
Dharani
of the Most Compassionate One: Chú Đại Bi.
Dharani
for Rebirth in Pure Land: Chú Vãng Sanh.
Dharanis:
Phẩm Đà La Ni—See Twenty-eight chapters in the Lotus Sutra.
Dharanis
of the Shingon sect: Storehouse of miraculous words—Mantras of the Shingon
sect—Diệu ngữ tạng.
Dharanisvararaja
(p): Tổng trì tự tại.
Dharati
(p):
1)
To live: Sống.
2)
To last: Tồn tại.
3)
To continue: Tiếp tục.
Dharma
(skt): Dhamma (p)—Doctrine—Law—Method—Phenomena—Thing—Truth—As
the medium of all things—Pháp giới—See Twelve aspects of the Bhutatathata.
(I)
The meanings of “Dharma” in general—Nghĩa tổng quát của Pháp:
1)
Things: Sự vật—Events, phenomena.
2)
Duty, law or doctrine: Luật và giáo pháp nói chung.
3)
Ultimate truth: Chân Lý.
4)
The Dharma that is the law of beginningless and endless becoming, to which
all phenomena are subject according to causes and conditions—Pháp từ
vô thỉ vô chung mà tất cả mọi hiện tượng theo nhân duyên
tùy thuộc vào đó—See Triratna (IV) (A).
5)
Phenomenon—Hiện Tượng: All phenomena, things and manifestation of
reality. All phenomena are subject to the law of causation, and this fundamental
truth comprises the core of the Buddha’s teaching—Mọi hiện tượng,
sự vật và biểu hiện của hiện thực. Mọi hiện tượng
đều chịu chung luật nhân quả, bao gồm cả cốt tủy giáo
pháp Phật giáo.
6)
The cosmic law which is underlying our world, but according to Buddhism,
this is the law of karmically determined rebirth: Luật vũ trụ hay
trật tự mà thế giới chúng ta phải phục tòng, nhưng theo
đạo Phật, đây là luật “Luân Hồi Nhân Quả”.
(II)
The meanings of “Dharma” in Sanskrit—Nghĩa của Dharma theo Phạn
ngữ: Dharma is a very troublesome word to handle properly and yet at
the same timeit is one of the most important and essential technical terms
in Buddhism. Dharma has many meanings. A term derived from the Sanskrit
root “dhr,” which” means “to hold,” or “to bear”; there seems
always to be something of the idea of enduring also going along with it.
Originally, it means the cosmic law which underlying our world; above all,
the law of karmically determined rebirth. The teaching of the Buddha, who
recognized and regulated this law. In fact, dharma (universal truth) existed
before the birth of the historical Buddha, who is no more than a manifestation
of it. Today, “dharma” is most commonly used to refer to Buddhist doctrine
and practice. Dharma is also one of the three jewels on which Buddhists
rely for the attainment of liberation, the other jewels are the Buddha
and the Samgha—Pháp là một danh từ rắc rối, khó xử dụng
cho đúng nghĩa; tuy vậy, pháp là một trong những thuật ngữ
quan trọng và thiết yếu nhất trong Phật Giáo. Pháp có nhiều
nghĩa. Do gốc chữ Phạn “dhr” có nghĩa là “nắm giữ”
hay “mang vác”, hình như luôn luôn có một cái gì đó thuộc
ý tưởng “tồn tại” đi kèm với nó. Nguyên thủy nó có
nghĩa là luật vũ trụ, trật tự lớn mà chúng ta phải theo,
chủ yếu là nghiệp lực và tái sinh. Học thuyết của Phật,
người đầu tiên hiểu được và nêu những luật nầy lên.
Kỳ thật, những giáo pháp chân thật đã có trước thời
Phật lịch sử, bản thân Phật chỉ là một biểu hiện. Hiện
nay từ “dharma” thường được dùng để chỉ giáo pháp
và sự thực hành của đạo Phật. Pháp còn là một trong “tam
bảo” theo đó người Phật tử đạt thành sự giải thoát,
hai “bảo” khác là Phật bảo và Tăng bảo.
(III)
The meanings of “Dharma” according to Buddhism—Nghĩa của Pháp
theo Phật giáo:
1)
Buddhist doctrine or teachings—Giáo pháp của Phật: The teaching
of the Buddhas which carry or hold the truth. The way of understanding
and love taught by the Buddha doctrine. The Buddha taught the Dharma to
help us escape the sufferings and afflictions caused by daily life and
to prevent us from degrading human dignity, and descending into evil paths
such as hells, hungry ghosts, and animals, etc. The Dharma is like a raft
that gives us something to hang onto as we eliminate our attachments, which
cause us to suffer and be stuck on this shore of birth and death. The Buddha’s
dharma refers to the methods of inward illumination; it takes us across
the sea of our afflictions to the other shore, nirvana. Once we get there,
even the Buddha’s dharma should be relinquished—Những lời dạy
của Đức Phật chuyên chở chân lý. Phương cách hiểu và
yêu thương được Đức Phật dạy trong giáo pháp của Ngài.
Đức Phật dạy giáo pháp của Ngài nhằm giúp chúng ta thoát
khỏi khổ đau phiền não do nguyên nhân cuộc sống hằng ngày
và để cho chúng ta khỏi bị mất nhân phẩm, cũng như không
bị sa vào ác đạo như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, vân
vân. Pháp như chiếc bè cho chúng ta cái gì đó để bám víu
khi chúng ta triệt tiêu những vướng mắc gây cho chúng ta khổ
đau phiền não và lăn trôi bên bờ sanh tử. Phật pháp chỉ
những phương cách rọi sáng nội tâm, nhằm giúp cho chúng
ta vượt thoát biển đời đau khổ để đáo được bỉ ngạn
Niết Bàn. Một khi đã đáo được bỉ ngạn, thì ngay cả
Phật pháp cũng phải xả bỏ.
2)
The Dharma is not an extraordinary law created by or given by anyone. According
to the Buddha, our body itself is Dharma; our mind itself is Dharma; the
whole universe is Dharma. By understanding the nature of our physical body,
the nature of our mind, and worldly conditions, we realize the Dharma—Pháp
không phải là một luật lệ phi thường tạo ra hay ban bố
bởi người nào đó. Theo Đức Phật, thân thể của chúng
ta là Pháp, tâm ta là Pháp, toàn bộ vũ trụ là Pháp. Hiểu
được thân, tâm và những điều kiện trần thế là hiểu
được Pháp
3)
The Dharma that is the law of beginningless and endless becoming, to which
all phenomena are subject according to causes and conditions: Pháp—Pháp
từ vô thỉ vô chung mà tất cả mọi hiện tượng theo nhân
duyên tùy thuộc vào đó. **See Tam Bảo (A).
4)
The Dharma, which comprises the spoken words and sermons of Sakyamuni Buddha
wherein he elucidated the significance of the Unified Three Treasures and
the way to its realization: Pháp—Pháp bao gồm những lời dạy
và những bài thuyết pháp của Phật Thích Ca Mâu Ni trong ấy
đã giải rõ ý nghĩa của Nhất Thể Tam Bảo và con đường
đi đến thể hiện được nó. **See Triratna (II).
5)
The Dharma, the teaching imparted by the Buddha. All written sermons and
discourses of Buddhas (that is, fully enlightened beings) as found in the
sutras and other Buddhist texts still extant: Pháp bảo, bao gồm những
bài giảng, bài thuyết pháp của chư Phật (tức là những
đấng giác ngộ viên mãn) như đã thấy trong các kinh điển
và bản văn Phật giáo khác vẫn được phát triển. **See
Triratna (III).
6)
According to the Prajnaparamita Heart Sutra, the basic characteristic of
all dharmas is not arising, not ceasing, not defiled, not immaculate, not
increasing, not decreasing—Theo Kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh,
bản chất của chư pháp đều không sanh, không diệt, không
nhơ, không sạch, không tăng, không giảm.
7)
The Buddha says: “He who sees the Dharma sees me”: Đức Phật dạy:
“Những ai thấy được Pháp là thấy Ta.”
8)
The teaching of the Buddha. The doctrine of understanding and loving):
Giáo pháp của Phật hay những lời Phật dạy. Con đường
hiểu và thương mà Đức Phật đã dạy.
9)
The doctrines of Buddhism, norms of behavior and ethical rules including
pitaka, vinaya and sila: Toàn bộ giáo thuyết Phật giáo, các quy
tắc đạo đức bao gồm kinh, luật, giới.
10)
Reflection of a thing in the human mind, mental content, object of thought
or idea: Những phản ánh của các hiện tượng vào tâm con người,
nội dung tâm thần, ý tưởng.
11)
Factors of existence which the Hinayana considers as bases of the
empirical personality: Những nhân tố tồn tại mà trường phái
Tiểu thừa cho đó là nền tảng của nhân cách kinh nghiệm.
(IV)
Other common meanings of “Dharma”—Những nghĩa thông thường
khác của Pháp:
1)
The first most common and most important meaning of “Dharma” in Buddhism
is “truth,” “law,” or “religion”: Ý nghĩa thông thường
và quan trọng nhất của “Pháp” trong Phật giáo là chân
lý.
2)
Secondly, it is used in the sense of “existence,” “being,” “object,”
or “thing”: Thứ hai, pháp được dùng với nghĩa “hiện
hữu,” hay “hữu thể,” “đối tượng,” hay “sự vật.”
3)
Thirdly, it is synonymous with “virtue,” “righteousness,” or “norm,”
not only in the ethical sense, but in the intellectual one also: Thứ
ba, pháp đồng nghĩa với “đức hạnh,” “công chánh,”
“chuẩn tắc,” về cả đạo đức và tri thức.
4)
Fourthly, it is occasionally used in a most comprehaensive way, including
all the senses mentioned above. In this case, we’d better leave the original
untranslated rather than to seek for an equivalent in a foreign language:
Thứ tư, có khi pháp được dùng theo cách bao hàm nhất, gồm
tất cả những nghĩa lý vừa kể, nên chúng ta không thể dịch
ra được. Trong trường hợp nầy cách tốt nhất là cứ để
nguyên gốc chứ không dịch ra ngoại ngữ.
(V)
According to Prof. Junjiro Takakusu in The Essentials of Buddhist Philosophy,
the word “Dharma” has five meanings—Theo Giáo Sư Junjiro Takakusu
trong Cương Yếu Triết Học Phật Giáo, chữ Dharma có năm nghĩa
như sau:
1)
Dharma would mean ‘that which is held to,’ or ‘the ideal’ if we
limit its meaning to mental affairs only. This ideal will be different
in scope as conceived by different individuals. In the case of the
Buddha it will be Perfect Enlightenment or Perfect Wisdom (Bodhi): Dharma
là cái được nắm giữ hay lý tưởng nếu chúng ta giới hạn
ý nghĩa của nó trong những tác vụ tâm lý mà thôi. Trình
độ của lý tưởng nầy sẽ sai biệt tùy theo sự tiếp
nhận của mỗi cá thể khác nhau. Ở Đức Phật, nó là sự
toàn giác hay viên mãn trí (Bodhi).
2)
Secondly, the ideal as expressed in words will be his Sermon, Dialogue,
Teaching, Doctrine: Thứ đến, lý tưởng diễn tả trong ngôn
từ sẽ là giáo thuyết, giáo lý, hay giáo pháp của Ngài.
3)
Thirdly, the ideal as set forth for his pupils is the Rule, Discipline,
Precept, Morality: Thứ ba, lý tưởng đề ra cho các đệ tử
của Ngài là luật nghi, giới cấm, giới điều, đức lý.
4)
Fourthly, the ideal to be realized will be the Principle, Theory, Truth,
Reason, Nature, Law, Condition: Thứ tư, lý tưởng là để chứng
ngộ sẽ là nguyên lý, thuyết lý, chân lý, lý tính, bản tính,
luật tắc, điều kiện.
5)
Fifthly, the ideal as realized in a general sense will be Reality, Fact,
Thing, Element (created and not created), Mind-and-Matter, Idea-and-Phenomenon:
Thứ năm, lý tưởng thể hiện trong một ý nghĩa tổng quát
sẽ là thực tại, sự kiện, sự thể, yếu tố (bị tạo
hay không bị tạo), tâm và vật, ý thể và hiện tượng.
(VI)
According to the Madhyamakas, Dharma is a word with many meanings in Buddhism.
In the broadest sense it means an impersonal spiritual energy behind and
in everything. There are four important senses in which this word has been
used in Buddhist philosophy and religion—Theo phái Trung Quán, chữ
Pháp trong Phật Giáo có nhiều ý nghĩa. Nghĩa rộng nhất thì
nó là năng lực tinh thần, phi nhân cách bên trong và đằng
sau tất cả mọi sự vật. Trong đạo Phật và triết học
Phật giáo, chữ Pháp gồm có bốn nghĩa:
1)
Dharma in the sense of one ultimate Reality. It is both transcendent and
immanent to the world, and also the governing law within it: Pháp có
nghĩa là thực tại tối hậu. Nó vừa siêu việt vừa ở bên
trong thế giới, và cũng là luật chi phối thế giới.
2)
Dharma in the sense of scripture, doctrine, religion, as the Buddhist Dharma:
Pháp theo ý nghĩa kinh điển, giáo nghĩa, tôn giáo pháp, như
Phật Pháp.
3)
Dharma in the sense of righteousness, virtue, and piety: Pháp có nghĩa
là sự ngay thẳng, đức hạnh, lòng thành khẩn.
4)
Dharma in the sense of ‘elements of existence.’ In this sense, it is
generally used in plural: Pháp có nghĩa là thành tố của sự sinh
tồn. Khi dùng theo nghĩa nầy thì thường được dùng cho số
nhiều.
(VII)Categories
of Dharmas—Phân loại Pháp:
1)
Three dharmas: Tam Pháp—See Three dharmas.
2)
Four dharmas: Tứ Pháp—See Four dharmas.
3)
According to the Sangiti Sutta in the Long Discourses of the Buddha, there
are four ways of Dhamma—Theo Kinh Phúng Tụng trong Trường Bộ
Kinh, có bốn pháp túc. **See Four ways of Dhamma.
4)
According to the Sangiti Sutta in the Long Discourses of the Buddha, there
are four divisions of Dhamma—Theo Kinh Phúng Tụng trong Trường
Bộ Kinh, có bốn pháp uẩn. **See Four divisions of Dhamma.
5)
Pancadharma or Dharmapancakam (skt)—Five laws or categories—See Five
laws or categories.
6)
In the Abhidharma, 75 dharmas mentioned by the Kosa school are arranged
in five categories and classified into two categories, created and uncreated—Theo
A Tỳ Đàm Luận, 75 pháp được Câu Xá Tông phân chia làm năm
cấp trong hai loại hữu vi và vô vi.
**
See Triratna (IV) (A), (B), (C), and Seventy-five dharmas of the Abhidharma
Kosa.
Dharma
abode: Pháp Định—Pháp Trụ.
1)
Meditation dharma: Pháp thiền định.
2)
Continuity of existence: Sự tương tục của hiện hữu.
3)
Dharma abode, i.e., the omnipresent bhutatathata in all things: Diệu
lý của chân như dừng trụ trong hết thảy các pháp.
4)
Inherent dharma: Buddha-nature—Phật Tánh.
Dharma
action: Pháp Hành—Action resulting from direct apprehension of the
doctrine (for those of mentally acute ability). Practice based on the teaching
of Dharma—Hành động xãy ra do sự hiểu biết và thực tập
Phật pháp.
Dharma
which is applicable to oneself: Pháp Môn Lợi Ích Cho Tự Ngã—See
Dharma exposition applicable to oneself.
Dharma-aranya
(skt): Pháp-Lan—See Gobharana.
Dharma
arises from direct or indirect causes: Nhân duyên sanh pháp—Real entities
that arise from direct or indirect causes—Pháp khởi lên từ những
nhân trực tiếp hay gián tiếp.
Dharma-attachment:
Pháp Chấp—Holding (bonding) on the concept that of the reality of
dharma, things or phenomena (holding to things as realities or false tenet
that things are real). This holding is an illusion—Chấp vào
ý niệm chư pháp hay hiện tượng là có thật. Đây là một
ảo tưởng.
Dharma
awakened by the Buddha: Pháp được Thế Tôn giác ngộ.
Dharma-ayatna
(skt): Pháp Nhập—Pháp Xứ—The sense-data of direct mental perception,
one of the twelve entrances or places (dvadasayatanani)—Cảnh giới
mà ý thức nương vịnh hay duyên vào đó, một trong thập nhị
nhập—See Twelve entrances.
Dharmabala
(skt): Pháp Lực—Trúc Pháp Lực—The power of Buddha-truth, able
to do away with calamity and subdue evil. Translator of the larger Sukhavati-vyuha
in around 419 A.D., now lost—Năng lực của chân lý Phật pháp
có khả năng loại bỏ họa hoạn và trấn áp tà vạy. Người
đã dịch bộ Kinh Trường Thiên A Di Đà vào khoảng năm 419
sau Tây Lịch, bây giờ đã thất lạc.
Dharma-barque:
Pháp Châu—The barque of the Buddha-truth which ferries men out from
the sea of mortality and reincarnation to nirvana—Thuyền Phật pháp
có thể chở người ta ra khỏi biển sanh tử luân hồi để
đến cõi Niết Bàn.
Dharmabhadra
(skt): Pháp Hiền—See Fa-Hsien.
Dharma-bhanaka
(skt): Pháp Sư—Expounder of the Law.
1)
A Buddhist teacher: Bậc tu hành tinh thông Phật pháp, xứng đáng
làm thầy của người khác—Master of the Law—Teacher of the Law—Dharma
teacher (master).
2)
A Buddhist monk who preaches the Buddha-truth. There are five different
kinds: Nhà sư chuyên giảng pháp. Có năm loại:
i)
A custodian of the sutras: Thụ Trì Pháp Sư.
ii)
Reader: Đọc Kinh Pháp Sư.
iii)
Intoner: Tụng Kinh Pháp Sư.
iv)
Expounder: Giải Thuyết Pháp Sư.
v)
Copier: Thư Tả Pháp Sư.
vi)
Dharma
bell: Pháp Linh—The pleasing sound of intoning the sutras—Chuông
pháp hay âm thanh thanh thoát dễ chịu khi trì tụng kinh điển.
Dharma-blessing:
Pháp Lợi—The benefits of Buddhism—Phúc lợi mà Phật pháp mang
lại cho chúng sanh.
Dharma
bliss: Pháp duyệt.
Dharma
body: Body of diamond—Dharma-kaya—Ultimate reality—The true nature
of Buddhahood—Pháp thân hay thân Kim cương—See Dharmakaya,
and Ten bodies of a Buddha.
Dharma
body has no form; it is not born nor extinctive: Pháp thân Như Lai không
hình dáng; không sanh không diệt.
Dharma
book: Pháp thư.
Dharma-bridge:
Pháp Kiều—The bridge of Buddha-truth, which is able to carry all across
to nirvana—Cầu Chân Lý Phật Pháp có khả năng giúp cho chúng
sanh đáo bỉ ngạn niết bàn.
Dharma-bud:
Pháp Nha—The sprout or bud of Buddhism—Mầm non trong Phật Giáo.
Dharma-Buddha:
Đạt Ma Phật—Pháp Phật.
Dhamma-cakka-pavattana
(p): Kinh Chuyển Pháp Luân—The first discourse of the Buddha after
his Enlightenment which delivered to his first converts in the Deer Park
at Benares.
Dharmacakka
Sutra (skt) Kinh Pháp Luân—The establishment of wisdom—The wheel
of Truth which the Buddha preached at the Deer Park, in Isipatana,
near Benares—Pháp luân mà Phật đã chuyển trong vườn Nai,
gần Ba La Nại.
Dharma-cakra
(skt): Dhamma-c(h)akka (p)—The wheel of law—Wheel of Truth—Pháp
Luân.
(I)
An overview of Dharma-cakra—Tổng quan về Pháp Luân: Wheel of the
teaching in Buddhism, a symbol of the teaching expounded by the Buddha,
including the Four Noble Truths, The Eightfold Noble Path and The Middle
Way. The Dharma-Chakra is always depicted with eight spokes representing
the eightfold path. The Buddha truth which is able to crush all evil and
all opposition. The preaching of a Buddha. Dharma wheel is likened a wheel
because it crushed all illusions, evil and on opposition, like Indra’s
wheel, which rolls from man to man, place to place, age to age—Pháp
luân, bánh xe Pháp trong Phật giáo, học thuyết do Phật thuyết
giáo gồm Tứ diệu đế, Bát chánh đạo và trung đạo. Pháp
luân được biểu hiện với một bánh xe có tám tia, tượng
trưng cho Bát chánh đạo. Bánh xe pháp hay chân lý Phật pháp
có khả năng nghiền nát những ác quấy, đối lập và ảo
vọng. Lời thuyết pháp của Đức phật phá vỡ mọi não phiền
nghiệp hoặc, lời ấy không ngừng nghỉ ở một người nào,
một chỗ nào, mà nó xoay chuyển mãi từ thế hệ nầy qua
thế hệ khác.
(II)
The meanings of Dharma-cakra—Nghĩa của Pháp Luân: Wheel of the teaching
in Buddhism, a symbol of the teaching expounded by the Buddha, including
the Four Noble Truths, The Eightfold Noble Path and The Middel Way. The
Dharma-Chakra is always depicted with eight spokes representing the eightfold
path. According to tradition, the wheel of dharma was set in motion three
times—Pháp luân, bánh xe Pháp trong Phật giáo, học thuyết
do Phật thuyết giáo gồm Tứ diệu đế, Bát chánh đạo và
trung đạo. Pháp luân được biểu hiện với một bánh xe có
tám tia, tượng trưng cho Bát chánh đạo. Theo truyền thống
thì bánh xe pháp được quay ba lần:
1)
In Sarnath where the Buddha pronounced his first discourse after attaining
complete enlightenment: Tại vườn Lộc Uyển khi Phật vừa đạt
được đại giác.
2)
Through the origination of the Mahayana: Khi Đại thừa xuất hiện.
3)
Through the arising of the Vajrayana: Khi Kim Cang thừa xuất hiện.
Dharmachakra
(cakra)-Mudra (skt) Dhammachakka-Mudra (p): See Mudra.
Dharma-cakra-pravartana-sutra
(skt): Dhammachakkappavattana-sutta (p): Chuyển Pháp Luân Kinh—The
Wheel of the Dhamma—The setting in motion of the Wheel of the Law, or
sermons in the deer park (on the foundation of the Kingdom of Righteousness).
According to Buddhist tradition, this is the first discourse of Sakyamuni
Buddha in Sarnath shortly after his enlightenment. The central themes of
the discourse are the “middle way” (madhyama-pratipad), which avoids
the extremes of hedonism and asceticism, and the four noble truths (arya-satya)—Chuyển
Pháp Luân hay những bài thuyết pháp tại vườn Lộc Uyển
(nền tảng của vương quốc đạo đức). Theo truyền thống
Phật giáo, đây là bài pháp đầu tiên của Đức Phật tại
Sarnath ngay sau khi Ngài giác ngộ. Chủ đề của bài pháp là
“trung đạo”, tránh hai cực đoan buông lung theo khoái lạc
và khổ hạnh. Bài pháp cũng nói về Tứ Diệu Đế.
Dharma-categories:
Pháp Số—The categories of Buddhism such as the three realms, five
skandhas, five regions, four dogmas, six paths, twelve nidanas, and thirty-seven
Aids to Enlightenment, etc.—Phạm trù hay số của các pháp môn
như tam giới, ngũ uẩn, ngũ vị, tứ đế, lục đạo, mười
hai nhân duyên, ba mươi bảy phẩm trợ đạo, vân vân.
Dharma
cause: Pháp Duyên.
1)
Dharma-cause, i.e. the sense of universal altruism giving to pity and mercy:
Từ Bi Pháp Duyên: Bi mẫn bố thí vì hiểu rõ pháp duyên (nhân
tướng và ngã tướng).
2)
To become a Buddhist: Nhân duyên trở thành một Phật tử.
Dharmachakra-Mudra
(skt): Gesture of the Setting in motion of the Wheel of Doctrine—Chuyển
pháp luân ấn—Mẫu Đà La Pháp Ấn—The left palm is turned toward
the body, the right outward, and the circles formed by the thumbs and index
fingers of each hand touch one another. This mudra is found in representations
of Sakyamuni, Amitabha, Vairocana and Maitreya Buddhas—Lòng bàn tay
trái hướng vào thân, còn lòng bàn tay phải
hướng ra phía trước. Ngón cái và ngón trỏ mỗi bàn tay tạo
thành một vòng tròn, hai vòng tròn chạm nhẹ vào nhau. Đây
là tư thế của các Phật Thích Ca, Di Đà, Đại Nhật và Di
Lặc—See Mudra.
Dharmachakra-pravartana
(skt): These two extremes, mendicant brothers, are not to be approached
by him who has withdrawn from the world. Which two? On the one hand that
which is linked and connected with lust through sensuous pleasures (kamesu)
and is low; ignorant, vulgar, ignoble and profitless; and on the other
hand that which is connected with self-mortification, and is painful, ignoble
and profitless. Now this, O monks, is the noble truth of pain; birth is
painful, aging is painful; sickness is painful, death is painful. Contact
with unpleasant things is painful, separation from pleasant things is painful
and not getting what one wishes is also painful. In short, the five “khandhas”
of grasping are painful. Now this, O monks, is the noble truth of the cause
of pain; that craving, which leads to rebirth, combined with pleasures
and lust, finding pleasure here and there, namely the craving for passion,
the craving for existence, the craving for non-existence. Now this, O monks,
is the noble truth of the cessation of pain: the cessation without a remainder
of that craving, abandonment, forsaking, release, non-attachment. Now this,
O monks, is the noble truth of the way that leads to the cessation of pain:
this is the Noble Eightfold Path, namely Right Views, Right Intention,
Right Speech, Right Action, Right Livelihood, Right Effort, Right Mindfulness,
Right Concentration—Có hai điều cực đoan mà người xuất gia
nên tránh. Một bên là sự chạy theo dục lạc (kamesu) vốn
thấp hèn, thô bỉ, phàm tục và vô ích, còn một bên là sự
gò bó trong lối tu khổ hạnh, gây ra đau khổ, không xứng
đáng và cũng vô ích. Hỡi các Tỳ Kheo! Bây giờ đây là chân
lý cao siêu (diệu đế) về sự khổ: sinh là khổ, lão là
khổ, bệnh là khổ và tử là khổ. Tiếp xúc với những thứ
khó chịu là khổ, xa cách những thứ mình yêu thích là khổ
và không đạt được điều mình mong muốn là khổ, tóm lại,
năm thứ uẩn là những cái khổ. Hỡi các Tỳ Kheo, bây giờ
là diệu đế về nguyên cái khổ: chính là sự tham ái, nguyên
nhân của tái sinh, kết hợp với dục lạc, tìm cầu hỷ lạc
ở mọi nơi, tức là dục ái, hữu ái và vô hữu ái. Hỡi
các Tỳ Kheo, bây giờ là diệu đế về sự chấm dứt khổ
đau: đ1o là sự đoạn diệt không có sót lại của tham ái,
là sự khước từ, chối bỏ, giải thoát, không còn chấp
thủ. Hỡi các Tỳ Kheo, giờ đây là diệu đế về con đường
dẫn đến sự diệt khổ: đó là Bát Chánh Đạo, gồm có
Chánh Kiến, Chánh Tư Duy, Chánh Ngữ, Chánh nghiệp, Chánh Mạng,
Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm, và Chánh Định.”
Dharma-citadel:
Pháp Thành—Dharma as a citadel against the false; the secure nirvana
abode—The sutras as the guardian of truth—Phật pháp là kinh thành
ngăn giữ không cho tà ngụy xâm nhập; kinh điển là thành
trì bảo hộ chân lý.
Dharma-cloud:
Pháp Vân Địa—The tenth bodhisattva stage, when the dharma everywhere
drop their sweet dew—Giai đoạn thứ mười nơi mà Phật pháp
tiết ra những giọt sương mai tinh khiết—See Ten grounds.
Dharma-companion:
Pháp Lữ—Người tu hành—A companion of the Dharma—A disciple.
Dharma-Curtain
Buddha: Phật Pháp Tràng.
Dharma-desana
(skt):
1)
The almsgiving of the Buddha-truth: The almsgiving of the Dharma-Truth—Offering
of the Buddha-truth—Truth-giving—Among the various offerings to the
Buddhas, the offering of the Dharma is the highest because it enables the
audience to transcend Birth and Death and ultimately attain Buddhahood—Thuyết
pháp hay ban bố chân lý Phật pháp, là một trong những pháp
cúng dường. Cúng dường pháp là pháp cúng dường cao tột
vì nó giúp người nghe có cơ duyên vượt thoát luân hồi sanh
tử để đạt tới Phật quả.
2)
Buddha Dharma or Buddha’s sermons: Giáo Pháp—Doctrine—Dharma—Giáo
pháp của Đức Phật.
Dharmadara
(skt): Trì Pháp.
Dharmadana
(skt): The almsgiving of the Buddha-truth—Offering of the Buddha-truth—Pháp
thí—Truth-giving—Among the various offerings to the Buddhas, the offering
of the Dharma is the highest because it enables the audience to transcend
Birth and Death and ultimately attain Buddhahood. When the Bodhisattva
feels satisfied only with the supply of material aid, without raising sentient
beings from their misery, or introducing them into beautitude, he uses
ineffective method because material help is not sufficient. The best way
of helping them is to establish them in goodness as the Buddha taught:
“Monks, there are these two gifts, the carnal and spiritual. Of these
two gifts the spiritual is prominent. Monks, there are these two sharings
together, the sharing of carnal and the sharing of the spiritual. Of these
two sharings together the spiritual is pre-eminent. Monks, there are these
two acts of kindness, the carnal and the spiritual. Of these two acts of
kindness, the spiritual is pre-eminent.” Therefore, the Giving of Law
(Dharmadana) is to speak the dharma to benefit sentient beings, to teach
and transform all living beings by explaining the Buddha-dharma to them.
Of all the offerings the dharma offering is supreme because it can help
sentient beings change their karma. Accord
