TẬP V -
THIÊN ĐẠI PHẨM
[45] Chương I
Tương Ưng
Ðạo
IV.
Thiên Về Niết Bàn
127-132.I-VI.
Hướng Ðông (1-6) (S.v,41)
133-138.VII-XII.
Biển (1-6) (S.v,41)
1-2)
...
3)
-- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến,
thiên về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn...
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám
ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành... thiên về Niết-bàn,
hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn.
V.
Phẩm Không Phóng Dật
139.I.
Như Lai (S.v,41)
I.
Viễn Ly
1)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
2)
-- Cũng như, này các Tỷ-kheo, đối với tất cả loại hữu
tình không chân, hai chân bốn chân, hay nhiều chân, có sắc
hay không sắc, có tưởng hay không tưởng, hay không có tưởng
và không không có tưởng; Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng
Giác, được gọi là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
phàm có thiện pháp gì, tất cả đều lấy không phóng dật
làm căn bản, đều lấy không phóng dật làm chỗ quy tụ.
Không phóng dật được gọi là tối thượng đối với tất
cả pháp ấy.
3)
Với Tỷ-kheo không phóng dật, này các Tỷ-kheo, chờ đợi
rằng Thánh đạo Tám ngành được tu tập, Thánh đạo tám
ngành được làm cho sung mãn. Và này các Tỷ-kheo, thế nào
là Tỷ-kheo không phóng dật, tu tập Thánh đạo Tám ngành và
làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành?
4)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không phóng dật, tu tập
chánh tri kiến liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham,
liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập
chánh định liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham,
liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
5)
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không phóng dật, tu tập
Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành.
(Ba kinh khác về viễn ly, cũng được thuyết tương tự).
II.
Nhiếp Phục Tham
1-2-3)
...
4)
-- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến,
lấy nhiếp phục tham làm cứu cánh, lấy nhiếp phục sân làm
cứu cánh, lấy nhiếp phục si làm cứu cánh... tu tập chánh
định, lấy nhiếp phục tham làm cứu cánh, lấy nhiếp phục
sân làm cứu cánh, lấy nhiếp phục si làm cứu cánh...
III.
Bất Tử.
1-2-3)
...
4)
-- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến,
lấy bất tử làm chỗ hội nhập, lấy bất tử làm mục đích,
lất bất tử làm cứu cánh... tu tập chánh định, lấy bất
tử làm chỗ hội nhập, lấy bất tử làm mục đích, lấy
bất tử làm cứu cánh.
IV.
Niết Bàn
1-2-3)
...
4)
-- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến
thiên về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn...
tu tập chánh định thiên về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn,
xuôi về Niết-bàn...
140.II.
Dấu Chân (I-IV) (S.v,43)
1)
Ở Sàvatthi...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những dấu chân của các
loại chúng sanh bộ hành nào, tất cả đều hội tập (samodhànam
gachanti) trong chân con voi, vì chân con voi được gọi là tối
thượng trong tất cả loại chân, tức là về phần to lớn.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những thiện pháp nào,
tất cả đều lấy không phóng dật làm căn bản, lấy không
phóng dật làm chỗ quy tụ, không phóng dật được gọi là
tối thượng trong tất cả thiện pháp.
3)
Với Tỷ-kheo không phóng dật, này các Tỷ-kheo, được chờ
đợi rằng Thánh đạo Tám ngành được tu tập, Thánh đạo
Tám ngành sẽ được sung mãn.
141.III.
Chóp Mái (I-IV) (S.v,43)
1)
Ở Sàvatthi...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, các đòn tay nào của một ngôi
nhà có mái nhọn, tất cả đều đi đến mái nhọn, hướng
đến mái nhọn, quy tụ vào mái nhọn. Mái nhọn đối với
chúng được gọi là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo...
(như kinh trên)
142.IV.
Gốc Rễ (I-IV) (S.v,44)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những loại rễ hương
nào, loại chiên-đàn đen (kàlànu-sàriyam) được gọi là tối
thượng. Cũng vậy... (như trên) ...
143.V.
Lõi Hương (I-IV) (S.v,44)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những loại lõi hương
nào, loại chiên-đàn đỏ (lohitacandanam) được gọi là tối
thượng. Cũng vậy... (như trên) ...
144.VI.
Hạ Sanh Hoa (Bông huệ: vassikam) (I-IV) (S.v,44)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những loại hoa hương
nào, hoa huệ được gọi là tối thượng. Cũng vậy... (như
trên) ...
145.
VII. Vua (I-IV) (S.v,44)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những tiểu vương nào
(kuttaràjàno), tất cả đều tùy thuộc Chuyển luân vương.
Vua Chuyển luân đối với họ được gọi là tối thượng.
Cũng vậy... (như trên) ...
146.VIII.
Mặt Trăng (I-IV) (S.v,44)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm ánh sáng của bất cứ loại
sao nào, tất cả đều không bằng một phần mười sáu ánh
sáng của mặt trăng. Ánh sáng mặt trăng đối với chúng được
gọi là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... (như trên)
...
147.IX.
Mặt Trời (I-IV) (S.v,44)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, vào mùa thu, khi hư không mở rộng
không có mây mù, mặt trời vươn thẳng lên hư không, quét
sạch mọi tối tăm trên trời, chói sáng, bừng sáng. Cũng
vậy, này các Tỷ-kheo... (như trên) ...
148.X.
Vải (I-IV) (S.v,45)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có vải gì được dệt, vải
dệt ở Ba-la-nại được gọi là tối thượng... Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, phàm có những thiện pháp nào, tất cả đều
lấy không phóng dật làm căn bản, lấy không phóng dật làm
chỗ quy tụ, không phóng dật được gọi là tối thượng
trong tất cả thiện pháp.
3)
Với Tỷ-kheo không phóng dật, này các Tỷ-kheo, được chờ
đợi rằng Thánh đạo Tám ngành được tu tập, Thánh đạo
Tám ngành được làm cho sung mãn. Và này các Tỷ-kheo, thế
nào là Tỷ-kheo không phóng dật, tu tập Thánh đạo Tám ngành
và làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành?
4)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn
diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập chánh định liên hệ
đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn
diệt, hướng đến từ bỏ.
5)
Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không phóng dật, tu tập
Thánh đạo Tám ngành và làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành.
VI.
Phẩm Việc Làm Cần Sức Mạnh
Tất
cả đều nhân duyên ở Sàvatthi.
149.
I. Sức lực (S.v,45)
1)
...
2)--
Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những hành động gì muốn
làm cần phải có sức lực, tất cả những hành động ấy
đều y cứ vào đất, đều an trú vào đất. Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo y cứ trên giới, an trú trên giới, tu
tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám
ngành. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo y cứ trên
giới, an trú trên giới, tu tập Thánh đạo Tám ngành và làm
cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành?
3)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn
diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập chánh định liên hệ
đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn
diệt, hướng đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
y cứ vào giới, an trú vào giới, tu tập Thánh đạo Tám ngành
và làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành.
(Ðoạn
này giống với đoạn "Hằng hà lược thuyết", được thuyết
rộng thêm).
150.II.
Các Hột Giống (1) (S.v,46)
1)
...
2)--
Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những hột giống nào, những
cây mạ nào (bhùtagàmà) tăng trưởng, lớn mạnh, quảng đại,
tất cả đều y cứ vào đất, đều an trú vào đất. Cũng
vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo y cứ vào giới, an trú vào
giới, tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo
Tám ngành, đạt được tăng trưởng, lớn mạnh và quảng
đại trong các pháp. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo
y cứ vào giới, an trú vào giới, tu tập Thánh đạo Tám ngành,
làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, đạt được tăng trưởng,
lớn mạnh, quảng đại trong các pháp?
3)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn
diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập chánh định liên hệ
đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn
diệt, hướng đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
y cứ vào giới, an trú vào giới, tu tập Thánh đạo Tám ngành,
làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành và đạt đến tăng trưởng,
lớn mạnh và quảng đại trong các pháp.
151.III.
Con Rắn (Nàga) (S.v,47)
1)
...
2)
-- Y cứ vào vua núi Tuyết sơn, này các Tỷ-kheo, các loài rắn
lớn tăng trưởng tự thân, thâu hoạch sức mạnh. Ở đấy,
khi chúng tăng trưởng tự thân, thâu hoạch sức mạnh, chúng
đi xuống các hồ nhỏ; sau khi xuống các hồ nhỏ, chúng đi
xuống các hồ lớn, chúng đi xuống các sông nhỏ; sau khi đi
xuống các sông nhỏ, chúng đi xuống các sông lớn; sau khi
đi xuống các sông lớn, chúng đi ra biển, ra đại dương.
Tại đấy thân của chúng được to lớn và quảng đại hơn.
3)
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo y cứ vào giới, an trú
vào giới, tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh
đạo Tám ngành, đạt được sự to lớn, sự quảng đại
trong các thiện pháp.
Và
này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo y cứ vào giới, an trú
vào giới, tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh
đạo Tám ngành, đạt đến sự to lớn, sự quảng đại trong
các thiện pháp?
4)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến...
tu tập chánh định liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến
ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Cũng
vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo y cứ vào giới, an trú trên
giới, tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo
Tám ngành, đạt đến sự to lớn, sự quảng đại trong các
pháp...
152.IV.
Cây (S.v,47)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, có cây thiên về hướng Ðông,
hướng về hướng Ðông, xuôi về hướng Ðông, khi bị chặt
từ gốc, cây ấy sẽ rơi về hướng nào?
--
Bạch Thế Tôn, về phía nó thiên về, về phía nó hướng
về, về phía nó xuôi về.
3)
-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám
ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, thiên về Niết-bàn,
hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn. Và này các Tỷ-kheo,
thế nào là Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung
mãn Thánh đạo Tám ngành, thiên về Niết-bàn, hướng về
Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn?
4)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng
đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành,
thiên về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn.
153.V.
Cái Ghè (S.v,48)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, một cái ghè, nếu bị nghiêng
đổ, nước đã bị đổ ra không thể đổ vào lại được.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám
ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, đối với các
bất thiện pháp đã được đổ ra, không thể đổ vào lại
được. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo tu tập Thánh
đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, đối
với các ác, bất thiện pháp đã được đổ ra, không thể
đổ vào lại được?
3)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly,... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng
đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành,
đối với các bất thiện pháp đã được đổ ra, không có
thể đổ vào lại được.
154.VI.
Râu Lúa Mì (Sukiya) (S.v,48)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, sợi râu lúa mì, hay sợi râu lúa
mạch được đặt hướng chân chánh, khi bị tay chân đè vào,
có thể đâm thủng tay chân, hay có thể làm đổ máu. Sự
tình này có xảy ra. Vì sao? Vì sợi râu được đặt hướng
chân chánh.
3)
Cũng vậy, Tỷ-kheo nhờ đặt hướng chân chánh, tu tập con
đường chơn chánh, thời vô minh được cắt đoạn, minh sẽ
được khởi lên, Niết-bàn sẽ được chứng đắc. Sự kiện
như vậy có xảy ra. Vì sao? Vì tri kiến được đặt hướng
một cách chân chánh. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo
nhờ chân chánh đặt hướng tri kiến, nhờ chân chánh đặt
hướng con đường tu tập nên đâm thủng vô minh, làm minh
sanh khởi, chứng ngộ được Niết-bàn?
4)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng
đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo chân chánh
đặt hướng tri kiến, chân chánh đặt hướng con đường
tu tập, đâm thủng vô minh, làm minh sanh khởi, chứng ngộ
được Niết-bàn.
155.VII.
Hư Không (S.v,49)
1)
...
2)--
Ví như, này các Tỷ-kheo, trên không trung, có nhiều loại gió
thổi, gió từ phương Ðông thổi, gió từ phương Tây thổi,
gió từ phương Bắc thổi, gió từ phương Nam thổi, gió có
bụi thổi, gió không bụi thổi, gió lạnh thổi, gió nóng
thổi, gió nhỏ thổi, gió thật lớn thổi.
3)
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám
ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, thời bốn niệm
xứ được tu tập, đi đến viên mãn, bốn chánh cần... bốn
như ý túc... năm căn... năm lực... bảy giác chi được tu
tập đi đến viên mãn. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo
tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám
ngành, bốn niệm xứ được tu tập đi đến viên mãn... bốn
chánh cần... bốn như ý túc... năm căn... năm lực... bảy
giác chi được tu tập đi đến viên mãn?
4)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng
đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành,
bốn niệm xứ được tu tập đi đến viên mãn, bốn chánh
cần... bốn như ý túc... năm căn... năm lực... bảy giác chi
được tu tập đi đến sung mãn.
156.VIII.
Mây Mưa (1) (S.v,50)
1)
...
2)--
Ví như, này các Tỷ-kheo, vào cuối tháng mùa hạ, bụi mù
bay lên, rồi có đám mây lớn trái mùa thình lình làm chúng
tiêu tan và tịnh chỉ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám
ngành, đối với các ác, bất thiện pháp tiếp tục sanh thình
lình làm chúng tiêu tan và tịnh chỉ. Và này các Tỷ-kheo,
thế nào là Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung
mãn Thánh đạo Tám ngành, đối với các ác, bất thiện pháp
tiếp tục sanh lập tức làm cho chúng tiêu tan và tịnh chỉ?
3)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng
đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành,
đối với các ác, bất thiện pháp tiếp tục sanh (uppannuppanne)
lập tức làm cho chúng tiêu tan và tịnh chỉ.
157.IX.
Mây Mưa (2) (S.v,50)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, một ngọn gió lớn thỉnh thoảng
làm cho đám mây mưa lớn khởi lên bị tiêu tan, tịnh chỉ.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám
ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, đối với các
ác, bất thiện pháp tiếp tục sanh khởi, khiến chúng tiêu
tan và tịnh chỉ. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo
tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám
ngành, đối với các ác, bất thiện pháp tiếp tục sanh khởi
khiến chúng tiêu tan và tịnh chỉ?
3)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định... hướng đến từ
bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo
Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, đối với
các ác, bất thiện pháp tiếp tục sanh khởi khiến chúng tiêu
tan và tịnh chỉ.
158.X.
Chiếc Thuyền (S.v,51)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, một chiếc thuyền đi biển, đầy
đủ cột buồm, và dây buồm (vettabandhanabandhàya), và bị
mắc cạn trên bờ, trong sáu tháng bị nước làm cho hao mòn.
Còn trong mùa khô, các dây buồm bị gió và mặt trời làm
cho hư hại. Rồi trong mùa mưa, bị thấm ướt (abhippavutthàni)
bởi cơn mưa giông, rất dễ (appakasiraneva) bị yếu, hư và
mục nát. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh
đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, rất
dễ làm cho các kiết sử yếu mòn và mục nát. Và thế nào,
này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám ngành,
làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, rất dễ làm cho các
kiết sử yếu mòn và mục nát?
3)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly... hướng đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám
ngành, rất dễ làm cho các kiết sử yếu mòn và mục nát.
159.XI.
Các Khách (S.v,51)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, có một nhà khách, ở đấy có
người từ phương Ðông tới ở, có người từ phương Tây
tới ở, có người từ phương Bắc tới ở, có người từ
phương Nam tới ở, có người Sát-đế-lị tới ở, có người
Bà-la-môn tới ở, có người Phệ-xá tới ở, có người Thủ-đà
tới ở. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh
đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, với
các pháp cần phải liễu tri nhờ thắng trí, họ nhờ thắng
trí liễu tri các pháp ấy; với các pháp cần phải đoạn
tận nhờ thắng trí, họ đoạn tận các pháp ấy nhờ thắng
trí; với các pháp cần phải chứng ngộ nhờ thắng trí, họ
chứng ngộ các pháp ấy nhờ thắng trí; với những pháp cần
phải tu tập nhờ thắng trí, họ tu tập những pháp ấy nhờ
thắng trí.
3)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải liễu
tri nhờ thắng trí? Cần phải được trả lời là năm thủ
uẩn. Thế nào là năm? Tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn,
tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Những pháp
này, này các Tỷ-kheo, là những pháp cần phải liễu tri nhờ
thắng trí.
4)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải đoạn
tận nhờ thắng trí? Vô minh, hữu và ái (bhavatanhà), những
pháp này cần phải đoạn tận nhờ thắng trí.
5)
Và này các Tỷ-kheo, những pháp nào cần phải chứng ngộ
nhờ thắng trí? Minh và giải thoát, này các Tỷ-kheo, những
pháp này cần phải chứng ngộ nhờ thắng trí.
6)
Và này các Tỷ-kheo, những pháp nào cần phải tu tập nhờ
thắng trí? Chỉ và quán, này các Tỷ-kheo, những pháp này
cần phải tu tập nhờ thắng trí.
7)
Và thế nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám
ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành; đối với các
pháp cần phải liễu tri, họ liễu tri được các pháp ấy
nhờ thắng trí; đối với các pháp cần phải đoạn tận
nhờ thắng trí, họ đoạn tận các pháp ấy nhờ thắng trí;
đối với những pháp cần phải chứng ngộ nhờ thắng trí,
họ chứng ngộ những pháp ấy nhờ thắng trí; đối với
những pháp cần phải tu tập nhờ thắng trí, họ tu tập những
pháp ấy nhờ thắng trí?
8)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến...
tu tập chánh định liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến
ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám ngành,
làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành; đối với các pháp cần
phải liễu tri nhờ thắng trí, vị ấy liễu tri những pháp
ấy nhờ thắng trí; đối với những pháp cần phải đoạn
tận nhờ thắng trí, vị ấy đoạn tận những pháp ấy nhờ
thắng trí; đối với những pháp cần phải chứng ngộ nhờ
thắng trí, vị ấy chứng ngộ những pháp ấy nhờ thắng
trí; đối với những pháp cần phải tu tập nhờ thắng trí,
vị ấy tu tập những pháp ấy nhờ thắng trí.
160.XII.
Con Sông (S.v,53)
1)
...
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, sông Hằng thiên về hướng Ðông,
hướng về hướng Ðông, xuôi về hướng Ðông. Rồi có một
quần chúng lớn đến cầm cuốc và giỏ nói rằng: "Chúng
ta sẽ làm cho sông Hằng này thiên về hướng Tây, hướng
về hướng Tây, xuôi về hướng Tây". Các Ông nghĩ thế nào,
này các Tỷ-kheo, quần chúng lớn ấy có thể làm cho sông
Hằng thiên về hướng Tây, hướng về hướng Tây, xuôi về
hướng Tây không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Vì sao? Vì rằng sông Hằng thiên về hướng Ðông, hướng
về hướng Ðông, xuôi về hướng Ðông, không dễ gì có thể
làm sông Hằng thiên về hướng Tây, hướng về hướng Tây,
xuôi về hướng Tây. Quần chúng lớn ấy chỉ phải khổ nhọc,
phiền não mà thôi.
3)
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám
ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, thời các vua,
đại thần của vua, bằng hữu, đồng nghiệp, thân thích hay
quyến thuộc cùng một huyết thống, đem tài sản đến mời
mọc: "Hãy đến, này Bạn ! Sao để những cà-sa này làm phiền
não Bạn? Sao lại bộ hành với đầu trọc và y bát? Hãy hoàn
tục, hưởng các tài sản và làm các công đức". Này các
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung
mãn Thánh đạo Tám ngành từ bỏ học pháp và hoàn tục; sự
kiện như vậy không xảy ra. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo,
tâm của vị ấy đã lâu ngày thiên về viễn ly, hướng về
viễn ly, xuôi về viễn ly, không thể nào có thể trở lại
hoàn tục; sự kiện như vậy không xảy ra. Và thế nào là
Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh
đạo Tám ngành?
4)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng
đến từ bỏ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo tu tập
Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành.
VII.
Phẩm Tầm Cầu (Esanavaggo)
1)
Tất cả đều nhân duyên ở Sàvatthi.
161.I.
Tầm Cầu (S.v,54)
I.
Thắng Trí
1)
...
2)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba loại tầm cầu. Thế nào là ba? Tầm
cầu về dục, tầm cầu về hữu, tầm cầu về Phạm hạnh.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba tầm cầu. Chính do
thắng tri ba tầm cầu này mà Thánh đạo tám ngành này được
tu tập. Thế nào là Thánh đạo tám ngành được tu tập?
3)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng
đến từ bỏ. Chính do thắng tri ba tầm cầu này mà Thánh
đạo Tám ngành này được tu tập.
4-5)
... Tu tập chánh định, với cứu cánh là đoạn tận tham,
với cứu cánh là đoạn tận sân, với cứu cánh là đoạn
tận si.
6-7)
... Tu tập chánh định, thể nhập vào bất tử, với mục
đích là bất tử, với cứu cánh là bất tử.
8-9)
... Tu tập chánh định, thiên về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn,
xuôi về Niết-bàn.
II.
Liễu Tri: Parinnà
10-17)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba loại tầm cầu. Thế nào là ba? Tầm
cầu về dục, tầm cầu về hữu, tầm cầu về Phạm hạnh.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba tầm cầu. Chính vì
liễu tri ba tầm cầu này mà Thánh đạo Tám ngành được tu
tập.
III.
Ðoạn Diệt: Parikkaya.
18-25)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba loại tầm cầu. Thế nào là ba? Tầm
cầu dục, tầm cầu hữu, tầm cầu Phạm hạnh. Chính vì mục
đích đoạn tận ba tầm cầu này mà Thánh đạo Tám ngành
được tu tập.
IV.
Ðoạn Tận: Pahàna
26-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba tầm cầu này. Thế nào là ba? Tầm
cầu dục, tầm cầu hữu, tầm cầu Phạm hạnh. Chính vì mục
đích đoạn tận ba tầm cầu này mà Thánh đạo Tám ngành
được tu tập.
162.II.
Kiêu Mạn (Vidhà) (I-IV) (S.v,56)
1)
... Sàvatthi...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba kiêu mạn. Thế nào là ba? Kiêu mạn:
"Tôi hơn"; kiêu mạn: "Tôi bằng"; kiêu mạn: "Tôi thua". Này
các Tỷ-kheo, đó là ba kiêu mạn này. Chính vì mục đích thắng
tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận ba kiêu mạn này mà
Thánh đạo Tám ngành được tu tập. Thế nào là Thánh đạo
Tám ngành được tu tập?
Ở
đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến... tu
tập chánh định liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly
tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Chính
vì mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận
ba kiêu mạn này mà Thánh đạo Tám ngành này cần phải tu
tập.
163.III.
Lậu Hoặc (I-IV) (S.v,56)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba lậu hoặc này. Thế nào là ba? Dục
lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Này các Tỷ-kheo, đó là ba lậu
hoặc này. Chính vì mục đích thắng tri... liễu tri... đoạn
diệt... đoạn tận ba lậu hoặc này mà Thánh đạo Tám ngành
này cần phải tu tập.
164.IV.
Hữu (I-IV) (S.v,56)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba hữu này. Thế nào là ba? Dục hữu,
sắc hữu, vô sắc hữu. Chính vì mục đích thắng tri... liễu
tri... đoạn diệt... đoạn tận ba hữu này, này các Tỷ-kheo,
Thánh đạo Tám ngành này cần phải tu tập.
165.V.
Khổ Tánh (Dukkhatà) (I-IV) (S.v,56)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba khổ tánh này. Thế nào là ba? Khổ
khổ tánh, hành khổ tánh, hoại khổ tánh. Chính vì mục đích
thắng tri... liễu tri... đoạn diệt... đoạn tận ba khổ tánh
này, này các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành này cần phải
tu tập.
166.VI.
Hoang Vu (Khilà) (I-IV) (S.v,57)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba hoang vu này. Thế nào là ba? Tham hoang
vu, sân hoang vu, si hoang vu. Chính vì mục đích thắng tri...
liễu tri... đoạn diệt... đoạn tận ba hoang vu này, này các
Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành này cần phải tu tập.
167.VII.
Cấu Nhiễm (Malam) (I-IV) (S.v,57)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba cấu nhiễm này. Thế nào là ba? Tham
cấu nhiễm, sân cấu nhiễm, si cấu nhiễm. Này các Tỷ-kheo,
đó là ba cấu nhiễm này. Chính vì mục đích thắng tri...
liễu tri... đoạn diệt... đoạn tận ba cấu nhiễm này, này
các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành này cần phải tu tập.
168.VIII.
Dao Ðộng (I-IV) (S.v,57)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba dao động này. Thế nào là ba? Tham
giao động, sân dao động, si dao động. Này các Tỷ-kheo, đó
là ba dao động này. Chính vì mục đích thắng tri... liễu
tri... đoạn diệt... đoạn tận ba dao động này, này các Tỷ-kheo,
Thánh đạo Tám ngành này cần phải tu tập.
169.IX.
Thọ (I-IV) (S.v,57)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba thọ này. Thế nào là ba? Lạc thọ,
khổ thọ, phi khổ phi lạc thọ. Này các Tỷ-kheo, đó là ba
thọ này. Chính vì mục đích thắng tri... liễu tri... đoạn
diệt... đoạn tận ba thọ này, này các Tỷ-kheo, Thánh đạo
Tám ngành này cần phải tu tập.
170a.X.
Khát Ái (Tanhà) (I-IV) (S.v,57)
1)
...
2-3)
-- Này các Tỷ-kheo, có ba khát ái này. Thế nào là ba? Dục
khát ái, hữu khát ái, phi hữu khát ái. Này các Tỷ-kheo, đó
là ba khát ái này. Chính vì mục đích thắng tri... liễu tri...
đoạn diệt... đoạn tận ba khát ái này, Thánh đạo Tám ngành
này cần phải tu tập. Thế nào là Thánh đạo Tám ngành cần
phải tu tập?
Ở
đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, liên
hệ đến đoạn tận, hướng đến từ bỏ.
Chính
vì mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận
ba khát ái này, này các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành này
cần phải tu tập.
170b.XI.
Khát Ái (Tasinà hay Tanhà) 2-4 (I-IV) (S.v,58)
1-2-3)
...
4-33)
-- Có ba khát ái này, này các Tỷ-kheo... Chính vì mục đích
thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận ba khát ái này,
này các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành này cần phải tu tập.
Ở
đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham... liên hệ đến đoạn diệt, hướng
đến từ bỏ... tu tập chánh định với cứu cánh là đoạn
tận tham, với cứu cánh là đoạn tận sân, với cứu cánh
là đoạn tận si... tu tập chánh định với mục đích là
thể nhập bất tử, với mục đích là bất tử, với cứu
cánh là bất tử... tu tập chánh định thiên về Niết-bàn,
hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn... Chính vì mục đích
thắng tri... liễu tri... đoạn diệt... đoạn tận ba khát ái
này, Thánh đạo Tám ngành này cần phải tu tập.
VIII.
Phẩm Bộc Lưu
1)
Tất cả đều nhân duyên ở Sàvatthi...
171.I.
Bộc Lưu (Ogha). (S.v,59)
1)
...
2)
-- Này các Tỷ-kheo, có bốn bộc lưu này. Thế nào là bốn?
Dục bộc lưu, hữu bộc lưu, kiến bộc lưu, vô minh bộc lưu.
Này các Tỷ-kheo, đó là bốn bộc lưu này. Chính vì mục đích
muốn thắng tri, muốn liễu tri, muốn đoạn diệt, muốn đoạn
tận bốn bộc lưu này, này các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành
này cần phải tu tập.
3-33)
(Như đoạn về Tầm cầu...)
172.II.
Ách Phược (Yogo) (S.v,59)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có bốn ách phược này. Thế nào là bốn?
Dục ách phược, hữu ách phược, kiến ách phược, vô minh
ách phược. Này các Tỷ-kheo, đó là bốn ách phược này.
Chính vì mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn
tận bốn ách phược này, này các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám
ngành này cần phải tu tập.
173.III.
Chấp Thủ (S.v,59)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có bốn chấp thủ. Thế nào là bốn? Dục
thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã luận thủ. Này các Tỷ-kheo,
đó là bốn chấp thủ này. Chính vì mục đích thắng tri,
liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận bốn chấp thủ này, Thánh
đạo Tám ngành này cần phải tu tập.
174.IV.
Hệ Phược (Ganthà) (S.v, 59)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có bốn hệ phược này. Thế nào là bốn?
Tham thân hệ phược, sân thân hệ phược,giới cấm thủ thân
hệ phược, chấp đây là sự thực thân hệ phược. Này các
Tỷ-kheo, đó là bốn hệ phược này. Chính vì mục đích thắng
tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận bốn hệ phược này,
này các Tỷ-kheo, Thánh đạo tám ngành này cần phải tu tập.
175.V.
Tùy Miên (S.v,60)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có bảy tùy miên này. Thế nào là bảy?
Dục tham tùy miên (kàmaràgànusaya), hận tùy miên, kiến tùy
miên, nghi tùy miên, mạn tùy miên, hữu tham tùy miên (bhavaràgànusaya),
vô minh tùy miên. Này các Tỷ-kheo, đó là bảy tùy miên này.
Chính vì mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn
tận bảy tùy miên này, này các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành
này cần phải tu tập.
176.VI.
Dục Công Ðức (S.v,60)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có năm dục công đức. Thế nào là năm?
Các sắc do mắt nhận thức khả lạc, khả hỷ, khả ý, khả
ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Các tiếng do tai nhận thức...
Các hương do mũi nhận thức... Các vị do lưỡi nhận thức...
Các xúc do thân nhận thức, khả lạc, khả hỷ, khả ý, khả
ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn.
Này
các Tỷ-kheo, đó là năm dục công đức này. Chính vì mục
đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận năm dục
công đức này, này các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành này
phải được tu tập.
177.VII.
Các Triền Cái (S.v,60)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có năm triền cái này. Thế nào là năm?
Dục tham triền cái (kàmacchandaniivaranà), sân triền cái, hôn
trầm thụy miên triền cái, trạo hối triền cái, nghi triền
cái. Này các Tỷ-kheo, đó là năm triền cái này. Chính vì
mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận năm
triền cái này, này các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành này
cần phải tu tập.
178.VIII.
Uẩn (S.v,60)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có năm thủ uẩn này. Thế nào là năm?
Tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành
thủ uẩn, thức thủ uẩn.
Này
các Tỷ-kheo, đó là năm thủ uẩn này. Chính vì mục đích
thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận năm thủ uẩn
này, này các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành này cần phải
tu tập.
179.IX.
Hạ Phần Kiết Sử (S.v,61)
1)
...
2-33)
-- Này các Tỷ-kheo, có năm hạ phần kiết sử này. Thế nào
là năm? Thân kiến, nghi, giới cấm thủ, dục tham, sân. Này
các Tỷ-kheo, đó là năm hạ phần kiết sử này. Chính vì
mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận năm
hạ phần kiết sử này, Thánh đạo tám ngành này cần phải
tu tập.
180.X.Thượng
Phần Kiết Sử (S.v,61)
1)
...
2)
-- Có năm thượng phần kiết sử này, này các Tỷ-kheo. Thế
nào là năm? Sắc tham, vô sắc tham, mạn, trạo cử, vô minh.
Này các Tỷ-kheo, đó là năm thượng phần kiết sử này. Chính
vì mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận
năm thượng phần kiết sử này, này các Tỷ-kheo, Thánh đạo
Tám ngành này cần phải tu tập. Thế nào là Thánh đạo Tám
ngành cần phải tu tập?
3-17)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên
hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng
đến từ bỏ. Chính vì mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn
diệt, đoạn tận năm thượng phần kiết sử này, này các
Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành này cần phải tu tập.
Ví
như, này các Tỷ-kheo, con sông Hằng...
18)
Này các Tỷ-kheo, có năm thượng phần kiết sử. Thế nào
là năm? Sắc tham, vô sắc tham, mạn, trạo cử, vô minh. Này
các Tỷ-kheo, đó là năm thượng phần kiết sử này. Chính
vì mục đích thắng tri, liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận
năm thượng phần kiết sử này, Thánh đạo Tám ngành này
cần phải tu tập. Thế nào là Thánh đạo Tám ngành cần phải
tu tập?
19-33)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến...
tu tập chánh định với cứu cánh là đoạn tận tham, với
cứu cánh là đoạn tận sân, với cứu cánh là đoạn tận
si... thể nhập vào bất tử, hướng đến bất tử, với cứu
cánh là bất tử... thiên về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn,
xuôi về Niết-bàn. Chính vì mục đích thắng tri, liễu tri,
đoạn diệt, đoạn tận năm thượng phần kiết sử này, này
các Tỷ-kheo, Thánh đạo Tám ngành này cần phải tu tập.
