TẬP IV
- THIÊN SÁU XỨ
[44] Chương X
Tương Ưng
Không Thuyết
I.
Trưởng Lão Ni Khemà (S.iv,374)
1)
Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Jetavana, vườn ông
Anàthapindika.
2)
Lúc bấy giờ, Tỷ-kheo-ni Khemà đang đi du hành giữa dân chúng
Kosala và trú ở tại Toranavatthu, giữa Sàvatthi và Sàketà.
3)
Vua Pasenadi nước Kosala cũng đang đi từ Sàketa đến Sàvatthi
và trú một đêm ở Toranavatthu, giữa Sàketa và Sàvatthi.
4)
Rồi vua Pasenadi nước Kosala gọi một người và nói:
--
Hãy đến, này Người kia. Ông có biết vị Sa-môn hay Bà-la-môn
nào ở tại Toranavatthu để hôm nay ta có thể đến yết kiến
vị ấy?
--
Thưa vâng, tâu Ðại vương.
Người
ấy vâng đáp vua Pasenadi nước Kosala, đi tìm khắp Toranavatthu
không thấy có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào để vua Pasenadi
nước Kosala có thể đến yết kiến.
5)
Rồi người ấy thấy Tỷ-kheo-ni Khemà đến trú ở Toranavatthu;
sau khi thấy, người ấy đi đến vua Pasenadi nước Kosala và
thưa:
--
Tâu Ðại vương, tại Toranavatthu không có vị Sa-môn hay Bà-la-môn
nào để Ðại vương có thể yết kiến. Nhưng tâu Ðại vương,
có Tỷ-kheo-ni Khemà là đệ tử của Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Ðẳng Giác. Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền
đi về bậc nữ Tôn giả ấy: "Nữ Tôn giả là bậc hiền
trí, thông minh, có trí, nghe nhiều, lời nói đến tâm, ứng
đáp lanh lợi". Ðại vương có thể đến yết kiến vị ấy.
6)
Rồi vua Pasenadi nước Kosala đi đến Tỷ-kheo-ni Khemà; sau khi
đến, đảnh lễ vị ấy rồi ngồi xuống một bên.
7)
Ngồi một bên, vua Pasenadi nước Kosala thưa với Tỷ-kheo-ni
Khemà:
--
Thưa Nữ Tôn giả, Như Lai có tồn tại sau khi chết không?
--
Tâu Ðại vương, Thế Tôn không trả lời: "Như Lai có tồn
tại sau khi chết".
8)
-- Thế là, thưa Nữ Tôn giả, Như Lai không tồn tại sau khi
chết?
--
Tâu Ðại vương, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai không
có tồn tại sau khi chết".
9)
-- Thế là, thưa Nữ Tôn giả, Như Lai có tồn tại và không
tồn tại sau khi chết?
--
Tâu Ðại vương, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai có
tồn tại và không tồn tại sau khi chết".
10)
-- Thế là, thưa Nữ Tôn giả, Như Lai không tồn tại và không
không tồn tại sau khi chết?
--
Tâu Ðại vương, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai không
tồn tại và không không tồn tại sau khi chết".
11)
-- Ðược hỏi: "Thưa Nữ Tôn giả, Như Lai có tồn tại sau
khi chết không?", Nữ Tôn giả trả lời: "Tâu Ðại vương,
Thế Tôn không trả lời: ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết"".
Ðược hỏi: "Thế là, thưa Nữ Tôn giả, có phải Như Lai
không tồn tại sau khi chết không?", Nữ Tôn giả trả lời:
"Tâu Ðại vương, Thế Tôn cũng không trả lời: ‘Như Lai
không có tồn tại sau khi chết"". Ðược hỏi: "Thế là, thưa
Nữ Tôn giả, có phải Như Lai có tồn tại và không tồn tại
sau khi chết?", Nữ Tôn giả trả lời: "Tâu Ðại vương, Thế
Tôn cũng không trả lời: ‘Như Lai có tồn tại và không tồn
tại sau khi chết"". Ðược hỏi: "Thế là, thưa Nữ Tôn giả,
có phải Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau
khi chết?", Nữ Tôn giả trả lời: "Tâu Ðại vương, Thế
Tôn cũng không trả lời: ‘Như Lai không tồn tại và không
không tồn tại sau khi chết"". Thưa Nữ Tôn giả, do nhân gì,
do duyên gì, Thế Tôn lại không trả lời?
12)--
Vậy thưa Ðại vương, ở đây, tôi sẽ hỏi Ðại vương.
Ðại vương kham nhẫn như thế nào, hãy trả lời như vậy.
13)
Ðại vương nghĩ thế nào, thưa Ðại vương, Ðại vương có
người kế toán nào, chưởng ấn nào (muddiko), toán số nào
có thể đếm được cát sông Hằng có số hột cát như vậy,
có số trăm hột cát như vậy, có số ngàn hột cát như vậy,
có số trăm ngàn hột cát như vậy?
--
Thưa không, thưa Nữ Tôn giả.
14)
-- Ðại vương có người kế toán nào, có người chưởng
ấn nào, có người toán số nào có thể đong lường được
nước của biển lớn có số đấu nước như vậy, có số
trăm đấu nước như vậy, có số ngàn đấu nước như vậy,
có số trăm ngàn đấu nước như vậy?
--
Thưa không, thưa Nữ Tôn giả.
--
Vì sao?
--
Thưa Nữ Tôn giả, vì rằng biển lớn thâm sâu, vô lường,
khó dò đến đáy.
15)
-- Cũng vậy, thưa Ðại vương, nếu có người muốn định
nghĩa Như Lai ngang qua sắc thân (rupeena), nhưng sắc thân ấy,
Như Lai đã đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như
thân cây ta-la, làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể
sanh khởi trong tương lai; được giải thoát khỏi sự ước
lượng của sắc thân. Thưa Ðại vương, Như Lai là thâm sâu,
vô lường, không thể đến tận đáy, như biển lớn. Nói
rằng: "Như Lai có tồn tại sau khi chết", không thể chấp
nhận. Nói rằng: "Như Lai không có tồn tại sau khi chết",
cũng không thể chấp nhận. Nói rằng: "Như Lai có tồn tại
và không tồn tại sau khi chết", cũng không thể chấp nhận.
Nói rằng: "Như Lai không tồn tại và không không tồn tại
sau khi chết", cũng không thể chấp nhận.
16)
Nếu có người muốn định nghĩa Như Lai ngang qua cảm thọ,
nhưng cảm thọ ấy, Thế Tôn đã đoạn tận, cắt đứt tận
gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không thể tái
sanh, làm cho không thể sanh khởi trong tương lai; được giải
thoát khỏi sự ước lượng của cảm thọ. Thưa Ðại vương,
Như lai là thâm sâu, vô lường, không thể đến tận đáy,
như biển lớn. Nói rằng: "Như Lai có tồn tại sau khi chết",
không thể chấp nhận... Nói rằng: "Như Lai không tồn tại
và không không tồn tại sau khi chết", cũng không thể chấp
nhận.
17-19)
Nếu có người muốn định nghĩa Như Lai qua các tưởng...
qua các hành... qua các thức; nhưng thức ấy, Như Lai đoạn
tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm
cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh khởi trong tương
lai; được giải thoát khỏi sự ước lượng của thức. Thưa
Ðại vương, Như Lai là thâm sâu, vô lường, không thể đến
tận đáy, như biển lớn. Nói rằng: "Như Lai có tồn tại
sau khi chết", không thể chấp nhận. Nói rằng: "Như Lai không
có tồn tại sau khi chết", cũng không thể chấp nhận. Nói
rằng: "Như Lai có tồn tại và không có tồn tại sau khi chết",
cũng không thể chấp nhận. Nói rằng: "Như Lai không tồn tại
và không không tồn tại sau khi chết", cũng không thể chấp
nhận.
20)
Rồi vua Pasanadi nước Kosala hoan hỷ, tín thọ lời của Tỷ-kheo-ni
Khemà, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Tỷ-kheo-ni Khemà,
thân phía hữu hướng về Nữ Tôn giả rồi ra đi.
21)
Rồi vua Pasenadi nước Kosala, sau một thời gian, đi đến Thế
Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên.
22)
Ngồi một bên, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tôn:
--
Bạch Thế Tôn, Như Lai có tồn tại sau khi chết không?
--
Thưa Ðại vương, Ta không trả lời: "Như Lai có tồn tại
sau khi chết".
23)
Thế là, thưa Thế Tôn, Như Lai không có tồn tại sau khi chết?
--
Thưa Ðại vương, Ta cũng không trả lời: "Như Lai không có
tồn tại sau khi chết".
24-25)...
(Như trên)...
26-34...
(Như trên, từ số 11 đến số 19, với những thay đổi cần
thiết)...
35)
-- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch
Thế Tôn! Vì rằng giữa Ðạo sư với nữ đệ tử, ý nghĩa
với ý nghĩa, văn ngôn với văn ngôn có sự tương đồng,
có sự tương hòa, không có sự mâu thuẫn, tức là tối thượng
văn cú.
36)
Một thời, bạch Thế Tôn, con đi đến Tỷ-kheo-ni Khemà và
hỏi về ý nghĩa này. Nữ Tôn giả ấy đã trả lời cho con
về ý nghĩa này với những câu này, với những lời này,
giống như Thế Tôn. Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật
là hy hữu, bạch Thế Tôn! Vì rằng giữa Ðạo sư với nữ
đệ tử, ý nghĩa với ý nghĩa, văn ngôn với văn ngôn có
sự tương đồng, có sự tương hòa, không có sự mâu thuẫn,
tức là tối thượng văn cú. Bạch Thế Tôn, nay con phải đi,
con có nhiều công vụ, nhiều việc phải làm.
--
Thưa Ðại vương, nay Ðại vương hãy làm những gì Ðại vương
nghĩ là hợp thời.
37)
Rồi vua Pasenadi nước Kosala hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn
nói, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên
hữu hướng về Ngài rồi ra đi.
II.
Anuràdha. (S.iv380)
1)
Một thời Thế Tôn trú ở Vesàli, tại Ðại Lâm, ở Trùng
Các giảng đường.
2)
Lúc bấy giờ Tôn giả Anuràdha đang ở một ngôi chòi trong
rừng không xa Thế Tôn bao nhiêu.
3)
Rồi rất nhiều du sĩ ngoại đạo đi đến Tôn giả Anuràdha;
sau khi đến, nói lên với Tôn giả Anuràdha những lời chào
đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm
thân hữu, liền ngồi xuống một bên.
4)
Ngồi một bên, các ngoại đạo du sĩ ấy thưa với Tôn giả
Anuràdha:
--
Này Hiền giả Anuràdha, Như Lai là bậc Thượng Nhân, là bậc
Tối thắng nhân, là bậc đã đạt được địa vị tối thượng.
Bậc Như Lai ấy đã được trình bày dưới bốn trường hợp:
"Như Lai có tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không tồn tại
sau khi chết. Hay Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau
khi chết. Hay Như Lai không tồn tại và không không tồn tại
sau khi chết".
--
Thưa chư Hiền, Như Lai ấy là bậc Thượng nhân, bậc Tối
thắng nhân, là bậc đã đạt được địa vị tối thượng.
Bậc Như Lai ấy được trình bày ngoài bốn trường hợp sau
đây: "Như Lai có tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không có
tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai có tồn tại và không tồn
tại sau khi chết. Hay Như Lai không tồn tại và không không
tồn tại sau khi chết".
Khi
được nghe nói vậy, các du sĩ ngoại đạo ấy nói với Tôn
giả Anuràdha:
--
Tỷ-kheo này có lẽ là mới tu, xuất gia không bao lâu. Hay nếu
là vị trưởng lão, thời vị này là ngu si, không có thông
minh.
5)
Các du sĩ ngoại đạo ấy, sau khi chê trách (apasàdetvà) Tôn
giả Anuràdha là người mới tu và ngu si, liền từ chỗ ngồi
đứng dậy và ra đi.
6)
Rồi Tôn giả Anuràdha, sau khi các du sĩ ngoại đạo ấy ra
đi không bao lâu, liền suy nghĩ: "Nếu các du sĩ ngoại đạo
ấy hỏi ta thêm câu hỏi nữa, ta phải trả lời như thế
nào để câu ta trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy là
đúng với lời Thế Tôn, ta không có xuyên tạc Thế tôn với
điều không thật. Ta trả lời đúng pháp, thuận pháp, và
những ai nói lời tương ứng đúng pháp, không có cơ hội
để chỉ trích".
7)
Rồi Tôn giả Anuràdha đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh
lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
8)
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Anuràdha bạch Thế Tôn:
--
Ở đây, bạch Thế Tôn, con trú trong một ngôi chòi trong rừng,
không xa Thế Tôn bao nhiêu. Rồi, bạch Thế Tôn, rất nhiều
du sĩ ngoại đạo đi đến con, sau khi đến, nói lên với con
những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời
chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, bạch Thế Tôn, các du sĩ ngoại đạo ấy
nói với con: "Này Hiền giả Anuràdha, Như Lai là bậc Thượng
nhân, là bậc Tối thắng nhân, là bậc đã đạt được địa
vị tối thượng. Bậc Như Lai ấy đã được trình bày dưới
bốn trường hợp: ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết. Hay
Như Lai không tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai có tồn tại
và không tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không tồn tại
và không không tồn tại sau khi chết’". Bạch Thế Tôn, khi
được nói vậy, con nói với các du sĩ ngoại đạo ấy như
sau: "Thưa chư Hiền, Như Lai là bậc Thượng nhân, là bậc
Tối thắng nhân, là bậc đã đạt được địa vị tối thắng.
Bậc Như Lai ấy được trình bày ngoài bốn trường hợp như
sau: ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không tồn
tại sau khi chết. Hay Như Lai có tồn tại và không tồn tại
sau khi chết. Hay Như Lai không tồn tại và không không tồn
tại sau khi chết"". Khi được nói vậy, các du sĩ ngoại đạo
ấy nói với con: "Tỷ-kheo này có lẽ là mới tu, xuất gia
chưa bao lâu. Hay nếu là vị trưởng lão, thời vị này là
ngu si, không có thông minh". Các du sĩ ngoại đạo ấy, sau khi
chê trách con là người mới tu và ngu si, liền từ chỗ ngồi
đứng dậy và ra đi.
9)
Bạch Thế Tôn, khi các vị du sĩ ngoại đạo ấy đi không
bao lâu con suy nghĩ như sau: "Nếu các vị du sĩ ngoại đạo
ấy hỏi ta thêm câu hỏi nữa, ta phải trả lời như thế
nào để câu trả lời của ta cho các du sĩ ngoại đạo ấy
là đúng với lời Thế Tôn, ta không có xuyên tạc Thế Tôn
với điều không thật. Ta trả lời đúng pháp, thuận pháp
và những ai nói lời tương ưng đúng pháp, không có cơ hội
để chỉ trích".
10)--
Ông nghĩ thế nào, này Anuràdha, sắc là thường hay vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường là khổ hay lạc?
--
Là khổ, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý
chăng khi quán cái ấy: "Cái này là của tôi. Cái này là tôi.
Cái này là tự ngã của tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Thọ là thường hay vô thường?. .. Tưởng là thường hay vô
thường?... Các hành là thường hay vô thường?. .. Thức là
thường hay vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường là khổ hay lạc?
--
Là khổ, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý
chăng khi quán cái ấy: "Cái này là của tôi. Cái này là tôi.
Cái này là tự ngã của tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
11)
-- Do vậy, này Anuràdha, phàm có sắc gì quá khứ, vị lai,
hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt
hay thắng, hoặc xa hay gần; tất cả sắc cần phải như thật
quán với chánh trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi.
Cái này không phải là tôi. Cái này không phải tự ngã của
tôi". Phàm có thọ gì, quá khứ, vị lai, hiện tại... Phàm
có tưởng gì... Phàm có các hành gì... Phàm có thức gì quá
khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay
tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần; tất cả thức
cần phải như thật quán với chánh trí tuệ rằng: "Cái này
không phải của tôi. Cái này không phải là tôi. Cái này không
phải tự ngã của tôi".
12)
Thấy vậy, này Anuràdha, vị Ða văn Thánh đệ tử nhàm chán
đối với sắc, nhàm chán đối với thọ, nhàm chán đối
với tưởng, nhàm chán đối với các hành, nhàm chán đối
với thức. Do nhàm chán nên vị ấy ly tham. Do ly tham nên vị
ấy được giải thoát. Trong sự giải thoát, khởi lên trí
biết rằng: "Ta đã được giải thoát". Vị ấy biết rõ:
"Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã
làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".
13)
Ông nghĩ thế nào, này Anuràdha, Ông có quán sắc là Như Lai
không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán thọ là Như Lai không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán tưởng là Như Lai không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán các hành là Như Lai không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán thức là Như Lai không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
14-18)
-- Ông nghĩ thế nào, này Anuràdha, Ông có quán Như Lai ở trong
sắc không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán Như Lai ở ngoài sắc không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán Như Lai ở trong thọ không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán Như Lai ở ngoài thọ không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán Như Lai ở trong tưởng không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán Như Lai ở ngoài tưởng không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán Như Lai ở trong các hành không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán Như Lai ở ngoài các hành không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán Như Lai ở trong thức không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán Như Lai ở ngoài thức không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
19-20)
-- Ông nghĩ như thế nào, này Anuràdha, Ông có quán Như Lai
là sắc, thọ, tưởng, hành, thức hay không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Ông có quán Như Lai là không có sắc, không có thọ, không
có tưởng, không có các hành, không có thức hay không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
21)
-- Ở đây, này Anuràdha, Ông ngay trong hiện tại không có nắm
được Như Lai một cách chân thật, một cách xác chứng, thời
có hợp lý chăng khi Ông tuyên bố về Như Lai rằng:
"Thưa
chư Hiền, Như Lai là bậc Thượng nhân, là bậc Tối thắng
nhân, là bậc đã đạt được địa vị tối thượng. Bậc
Như Lai ấy được biết đến ngoài bốn trường hợp sau đây:
‘Như Lai có tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không có tồn
tại sau khi chết. Hay Như Lai có tồn tại và không tồn tại
sau khi chết. Hay Như Lai không tồn tại và không không tồn
tại sau khi chết"".
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
22)
-- Lành thay, lành thay! Này Anuràdha. Trước đây và hiện nay,
này Anuràdha, Ta chỉ nói lên sự khổ và sự diệt khổ.
III.
Sàriputta-Kotthika (1) (hay Trú trước) (S.iv,384)
1)
Một thời Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Mahà Kotthika trú ở
Barànasi, tại Isipatana, trong vườn Nai.
2)
Rồi Tôn giả Mahà Kotthika, vào buổi chiều, từ chỗ Thiền
tịnh đứng dậy, đi đến Tôn giả Sàriputta, sau khi đến,
nói lên với Tôn giả Sàriputta những lời chào đón hỏi thăm;
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền
ngồi xuống một bên.
3)
Ngồi một bên, Tôn giả Mahà Kotthika nói với Tôn giả Sàriputta:
--
Thưa Hiền giả Sàriputta, Như Lai có tồn tại sau khi chết
hay không?
--
Thưa Hiền giả, Thế Tôn không trả lời: "Như Lai có tồn
tại sau khi chết".
4)--
Thế là, thưa Hiền giả, Như Lai không tồn tại sau khi chết?
--
Thưa Hiền giả, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai không
tồn tại sau khi chết".
5)--
Thế là, thưa Hiền giả, Như Lai có tồn tại và không tồn
tại sau khi chết?
--
Thưa Hiền giả, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai có
tồn tại và không tồn tại sau khi chết".
6)--
Thế là, thưa Hiền giả, Như Lai không tồn tại và không không
tồn tại sau khi chết?
--
Thưa Hiền giả, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai không
tồn tại và không không tồn tại sau khi chết".
7)
-- Ðược hỏi: "Thưa Hiền giả, Như Lai có tồn tại sau khi
chết không?", Hiền giả trả lời: "Thưa Hiền giả, Thế Tôn
không trả lời: ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết"". Ðược
hỏi: "Thưa Hiền giả, thế là Như Lai không tồn tại sau khi
chết?", Hiền giả trả lời: "Thưa Hiền giả, Thế Tôn cũng
không trả lời: ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết’".
Ðược hỏi: "Thế là, thưa Hiền giả, Như Lai có tồn tại
và không tồn tại sau khi chết?", Hiền giả trả lời: "Thưa
Hiền giả, Thế Tôn cũng không trả lời: ‘Như Lai có tồn
tại và không tồn tại sau khi chết"". Ðược hỏi: "Thưa Hiền
giả, thế là Như Lai không tồn tại và không không tồn tại
sau khi chết?", Hiền giả trả lời: "Thưa Hiền giả, Thế
Tôn cũng không trả lời: ‘Như Lai không tồn tại và không
không toàn tại sau khi chết"". Thưa Hiền giả, do nhân gì,
do duyên gì, Thế Tôn lại không trả lời?
8)
"Như Lai có tồn tại sau khi chết", thưa Hiền giả, là chấp
trước sắc. "Như Lai không có tồn tại sau khi chết" là chấp
trước sắc. "Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi
chết" là chấp trước sắc. "Như Lai không tồn tại và không
không tồn tại sau khi chết" là chấp trước sắc.
9)
"Như Lai có tồn tại sau khi chết" là chấp trước thọ. "Như
Lai không có tồn tại sau khi chết" là chấp trước thọ. "Như
Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết" là chấp trước
thọ. "Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi
chết" là chấp trước thọ.
10)
"Như Lai có tồn tại sau khi chết" là chấp trước tưởng.
"Như Lai không tồn tại sau khi chết" là chấp trước tưởng.
"Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết" là chấp
trước tưởng. "Như Lai không tồn tại và không không tồn
tại sau khi chết" là chấp trước tưởng.
11)
"Như Lai có tồn tại sau khi chết" là chấp trước các hành.
"Như Lai không tồn tại sau khi chết" là chấp trước các hành.
"Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết" là chấp
trước các hành. "Như Lai không tồn tại và không không tồn
tại sau khi chết" là chấp trước các hành.
12)
"Như Lai có tồn tại sau khi chết" là chấp trước thức. "Như
Lai không tồn tại sau khi chết" là chấp trước thức. "Như
Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết" là chấp trước
thức. "Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau
khi chết" là chấp trước thức.
13)
Này Hiền giả, do nhân này, do duyên này, Thế Tôn không trả
lời.
IV.
Sàriputta - Kotthika (2) (hay Tập khởi) (S.iv,387)
1)
Một thời, Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Mahà Kotthika trú
ở Bàranasi (Ba-la-nại), tại Isipatana, chỗ vườn Nai...
2-7)
-- Thưa Hiền giả, do nhân gì Thế Tôn không trả lời câu
hỏi ấy?
8)
-- Thưa Hiền giả, do không như thật biết, như thật thấy
sắc; do không như thật biết, như thật thấy sắc tập khởi;
do không như thật biết, như thật thấy sắc đoạn diệt;
do không như thật biết, như thật thấy con đường đưa đến
sắc đoạn diệt nên mới có quan điểm rằng: "Như Lai có
tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không có tồn tại sau khi
chết. Hay Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết.
Hay Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết..".
9-11).
.. thọ... tưởng... các hành...
12)
Do không như thật biết, như thật thấy thức; do không như
thật biết, như thật thấy thức tập khởi; do không như thật
biết, như thật thấy thức đoạn diệt; do không như thật
biết, như thật thấy con đường đưa đến thức đoạn diệt
nên mới có quan điểm rằng: "Như Lai có tồn tại sau khi chết.
Hay Như Lai không có tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai có tồn
tại và không có tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không tồn
tại và không không tồn tại sau khi chết".
13)
Do như thật biết, như thật thấy sắc; do như thật biết,
như thật thấy sắc tập khởi; do như thật biết, như thật
thấy sắc đoạn diệt; do như thật biết, như thật thấy
con đường đưa đến sắc đoạn diệt nên không có quan điểm
rằng: "Như Lai có tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không có
tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai có tồn tại và không có
tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không tồn tại và không
không tồn tại sau khi chết".
14-16).
.. thọ... tưởng... các hành...
17)
Do như thật biết, như thật thấy thức; do như thật biết,
như thật thấy thức tập khởi; do như thật biết, như thật
thấy thức đoạn diệt; do như thật biết, như thật thấy
con đường đưa đến thức đoạn diệt nên không có quan điểm
rằng: "Như Lai có tồn tại sau chết. Hay Như Lai không có tồn
tại sau khi chết. Hay Như Lai có tồn tại và không tồn tại
sau khi chết. Hay Như Lai không tồn tại và không không tồn
tại sau khi chết".
18)
Thưa Hiền giả, đây là nhân, đây là duyên, đây là lý do
mà Thế Tôn không trả lời vấn đề ấy.
V.
Sàriputta - Kotthika (3) (hay Ái) (S.iv,368)
1)
Một thời, Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Mahà Kotthika trú
ở Bàranasi (Ba-la-nại), tại Isipatana, chỗ vườn Nai...
2-7)
-- Thưa Hiền giả, do nhân gì, do duyên gì, Thế Tôn không trả
lời câu hỏi ấy?
8)
-- Thưa Hiền giả, đối với ai chưa đoạn trừ tham đối
với sắc, chưa đoạn trừ dục, chưa đoạn trừ ái, chưa
đoạn trừ khát, chưa đoạn trừ nhiệt tâm, chưa đoạn trừ
khát ái, thời người ấy có quan điểm: "Như Lai có tồn tại
sau khi chết. Hay Như Lai không có tồn tại sau khi chết. Hay
Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết. Hay Như
Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết".
9-11).
.. đối với thọ... đối với tưởng... đối với các hành...
12)
Thưa Hiền giả, đối với ai chưa đoạn trừ tham đối với
thức, chưa đoạn trừ dục, chưa đoạn trừ ái chưa đoạn
trừ khát, chưa đoạn trừ nhiệt tâm, chưa đoạn trừ khát
ái, thời người ấy có quan điểm: "Như Lai có tồn tại sau
khi chết. Hay Như Lai không có tồn tại sau khi chết. Hay Như
Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai
không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết".
13)
Này Hiền giả, đối với ai đã đoạn trừ tham đối với
sắc, đã đoạn trừ dục, đã đoạn trừ ái, đã đoạn trừ
khát, đã đoạn trừ nhiệt tâm, đã đoạn trừ khát ái, người
ấy sẽ không có quan điểm: "Như Lai có tồn tại sau khi chết.
Hay Như Lai không có tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai có tồn
tại và không tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không tồn
tại và không không tồn tại sau khi chết".
14-16).
.. đối với thọ... đối với tưởng... đối với các hành...
17)
Này Hiền giả, đối với ai đã đoạn trừ lòng tham đối
với thức,đã đoạn trừ dục, đã đoạn trừ ái, đã đoạn
trừ khát, đã đoạn trừ nhiệt tâm, đã đoạn trừ khát
ái, thời người ấy không có quan điểm: "Như Lai có tồn
tại sau chết. Hay Như Lai không có tồn tại sau khi chết. Hay
Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết. Hay Như
Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết".
18)
Này Hiền giả, đây là nhân, đây là duyên, đây là lý do
mà Thế Tôn không trả lời vấn đề ấy.
VI.
Sàriputta - Kotthika (4) (hay Vườn) (S.iv,388)
I
1)
Một thời Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Mahà Kotthika trú ở
Bàranasì, tại Isipatana, ở vườn Nai.
2)
Rồi Tôn giả Sàiputta, vào buổi chiều, từ chỗ tịnh cư
đứng dậy, đi đến Tôn giả Mahà Kotthika; sau khi đến, nói
lên với Tôn giả Mahà Kotthika những lời chào đón hỏi thăm,
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi
ngồi xuống một bên.
3)
Ngồi một bên, Tôn giả Sàriputta nói với Tôn giả Kotthika:
--
Thưa Tôn giả Kotthika, Như Lai có tồn tại sau khi chết?...
Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết?...
Ðược hỏi vậy, Hiền giả trả lời: "Thế Tôn không trả
lời: ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết... Như Lai không tồn
tại và không không tồn tại sau khi chết"".
Do
nhân gì, thưa Hiền giả, do duyên gì, Thế Tôn không trả lời
vấn đề ấy?
4)
-- Thưa Hiền giả, với ai còn ái lạc sắc, ưa thích sắc,
hoan hỷ sắc, không như thật biết, như thật thấy sắc đoạn
diệt, thời người ấy có quan điểm: "Như Lai có tồn tại
sau khi chết... Như Lai không tồn tại và không không tồn tại
sau khi chết". Thưa Hiền giả, với ai còn ái lạc thọ, ưa
thích thọ, hoan hỷ thọ, không như thật biết, như thật thấy
thọ đoạn diệt, thời người ấy có các quan điểm: "Như
Lai có tồn tại sau khi chết... Như Lai không tồn tại và không
không tồn tại sau khi chết"... tưởng... các hành... Thưa Hiền
giả, với ai còn ái lạc thức, ưa thích thức, hoan hỷ thức,
không như thật biết, như thật thấy thức đoạn diệt, thời
người ấy có các quan điểm: "Như Lai có tồn tại sau khi
chết... Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau
khi chết".
5)
Này Hiền giả, đối với ai không ái lạc sắc, không ưa thích
sắc, không hoan hỷ sắc, như thật biết, như thật thấy sắc
đoạn diệt, thời người ấy không có các quan điểm: "Như
Lai có tồn tại sau khi chết. .. Như Lai không tồn tại và
không không tồn tại sau khi chết". Thưa Hiền giả, với ai
không còn ái lạc thọ... tưởng... các hành... không ái lạc
thức, không ưa thích thức, không hoan hỷ thức, như thật
biết, như thật thấy thức đoạn diệt, thời người ấy
không có các quan điểm: "Như Lai có tồn tại sau khi chết...
Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết".
6)
Này Hiền giả, đây là nhân, đây là duyên, đây là lý do
mà Thế Tôn không trả lời về vấn đề ấy.
II
7)
-- Thưa Hiền giả, có lý do nào khác, do đấy Thế Tôn không
trả lời về vấn đề ấy?
--
Thưa có, này Hiền giả.
8)
Ai còn ái lạc hữu, thưa Hiền giả, ưa thích hữu, hoan hỷ
hữu, không như thật biết, không như thật thấy hữu đoạn
diệt, thời người ấy có các quan điểm: "Như Lai có tồn
tại sau khi chết... Như Lai không tồn tại và không không tồn
tại sau khi chết".
9)
Ai không còn ái lạc hữu, thưa Hiền giả, không ưa thích hữu,
không hoan hỷ hữu, như thật biết, như thật thấy hữu đoạn
diệt, thời người ấy không có các quan điểm: "Như Lai có
tồn tại sau khi chết... Như Lai không tồn tại và không không
tồn tại sau khi chết".
10)
Thưa Hiền giả, đây là lý do vì sao Thế Tôn không trả lời
về vấn đề ấy.
III
11)
-- Thưa Hiền giả, có lý do nào khác, do vậy Thế Tôn không
trả lời về vấn đề ấy?
--
Thưa có, này Hiền giả.
12)
Ai còn ái lạc thủ, thưa Hiền giả, ưa thích thủ, hoan hỷ
thủ, không như thật biết, như thật thấy thủ đoạn diệt,
thời người ấy có những quan điểm: "Như Lai có tồn tại
sau khi chết... Như Lai không tồn tại và không không tồn tại
sau khi chết".
13)
Ai không còn ái lạc thủ, thưa Hiền giả, không ưa thích thủ,
không hoan hỷ thủ, như thật biết, như thật thấy thủ đoạn
diệt, thời người ấy không có những quan điểm: "Như Lai
có tồn tại sau khi chết... Như Lai không tồn tại và không
không tồn tại sau khi chết".
14)
Thưa Hiền giả, đây là lý do vì sao Thế Tôn không trả lời
về vấn đề ấy.
IV
15)
-- Thưa Hiền giả, có lý do nào khác, do vậy Thế Tôn không
trả lời về vấn đề ấy?
--
Thưa có, này Hiền giả.
16)
Với ai còn ái lạc ái, thưa Hiền giả, ưa thích ái, hoan hỷ
ái, không như thật biết, không như thật thấy ái đoạn diệt,
thời người ấy có những quan điểm: "Như Lai có tồn tại
sau khi chết... Như Lai không có tồn tại và không không tồn
tại sau khi chết".
17)
Với ai, thưa Hiền giả, không còn ái lạc ái, không ưa thích
ái, không hoan hỷ ái, và như thật biết, như thật thấy ái
đoạn diệt, thời người ấy không có các quan điểm: "Như
Lai có tồn tại sau khi chết... Như Lai không tồn tại và không
không tồn tại sau khi chết".
18)
Thưa Hiền giả, đây là lý do vì sao Thế Tôn không trả lời
về vấn đề ấy.
V
19)
-- Thưa Hiền giả, có lý do nào khác, do vậy Thế Tôn không
trả lời về vấn đề ấy?
--
Ở đây, thưa Hiền giả Sàriputta, sao Hiền giả còn muốn
hỏi thêm chi nữa. Ðối với Tỷ-kheo đã được giải thoát
nhờ đoạn tận ái, thời không còn gì để nêu rõ là được
tăng trưởng.
VII.
Moggalàna (hay Xứ) (S.iv.391)
1).
..
2)
Rồi du sĩ Vacchagotta đi đến Tôn giả Mahà Moggalàna; sau khi
đến, nói với Tôn giả Mahà Moggalàna những lời chào đón
hỏi thăm, sau khi nói những lời chào đón hỏi thăm thân hữu
liền ngồi xuống một bên.
3)
Ngồi một bên, du sĩ Vacchagotta thưa với Tôn giả Mahà Moggalàna:
--
Thưa Tôn giả Moggalàna, thế giới là thường còn?
--
Này Vaccha, Thế Tôn không trả lời: "Thế giới là thường
còn".
4)
-- Vậy thưa Tôn giả Moggalàna, thế giới là vô thường?
--
Này Vaccha, Thế Tôn cũng không trả lời: "Thế giới là vô
thường".
5)
-- Thưa Tôn giả Moggalàna, có phải thế giới là hữu biên?
--
Này Vaccha, Thế Tôn không trả lời: "Thế giới là hữu biên".
6)
-- Vậy thưa Tôn giả Moggalàna, thế giới là vô biên?
--
Này Vaccha, Thế Tôn cũng không trả lời: "Thế giới là vô
biên".
7)
-- Thưa Tôn giả Moggalàna, có phải sinh mạng và thân thể
là một?
--
Này Vaccha, Thế Tôn không trả lời: "Sinh mạng và thân thể
là một".
8)--
Thưa Tôn giả Moggalàna, vậy sinh mạng và thân thể là khác?
--
Này Vaccha, Thế Tôn cũng không trả lời: "Sinh mạng và thân
thể là khác".
9)--
Thưa Tôn giả Moggalàna, có phải Như Lai có tồn tại sau khi
chết?
--
Này Vaccha, Thế Tôn không trả lời: "Như Lai có tồn tại sau
khi chết".
10)--
Thưa Tôn giả Moggalàna, vậy Như Lai không có tồn tại sau
khi chết?
--
Này Vaccha, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai không có
tồn tại sau khi chết".
11)
-- Thưa Tôn giả Moggalàna, vậy Như Lai có tồn tại và không
tồn tại sau khi chết?
--
Này Vaccha, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai có tồn tại
và không tồn tại sau khi chết".
12)--
Thưa Tôn giả Moggalàna, vậy Như Lai không tồn tại và không
không tồn tại sau khi chết?
--
Này Vaccha, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai không tồn
tại và không không tồn tại sau khi chết".
13)--
Thưa Tôn giả Moggalàna, do nhân gì, do duyên gì các vị du sĩ
ngoại đạo, khi được hỏi như thế này, thời trả lời
như thế này: "Thế giới là thường còn. Hay thế giới là
vô thường. Hay thế giới là hữu biên. Hay thế giới là vô
biên. Hay sinh mạng và thân thể là một. Hay sinh mạng và thân
thể là khác. Hay Như Lai có tồn tại sau khi chết. Hay Như
Lai không có tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai có tồn tại
và không tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không tồn tại
và không không tồn tại sau khi chết?
14)
Thưa Tôn giả Moggalàna, do nhân gì, do duyên gì, Sa-môn Gotama,
khi được hỏi như thế này, thời không trả lời như thế
này: "Thế giới là thường còn. Hay thế giới là vô thường.
Hay thế giới là hữu biên. Hay thế giới là vô biên. Hay sinh
mạng và thân thể là một. Hay sinh mạng và thân thể là khác.
Hay Như Lai có tồn tại sau khi chết. Hay Như Lai không có tồn
tại sau khi chết. Hay Như Lai có tồn tại và không tồn tại
sau khi chết. Hay Như Lai không tồn tại và không không tồn
tại sau khi chết"?
15)
-- Này Vaccha, vì rằng các du sĩ ngoại đạo quán con mắt là:
"Cái này là của tôi. Cái này là tôi. Cái này là tự ngã
của tôi";. .. quán tai... quán mũi... quán lưỡi... quán thân...
quán ý là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi. Cái này
là tự ngã của tôi". Do vậy, các du sĩ ngoại đạo, nên khi
được hỏi như vậy, trả lời như vầy: "Thế giới là thường
còn... Hay Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau
khi chết".
16)
Và Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, này Vaccha, quán
con mắt là: "Cái này không phải của tôi. Cái này không phải
là tôi. Cái này không phải tự ngã của tôi"... quán tai...
quán mũi... quán lưỡi... quán thân... quán ý là: "Cái này
không phải của tôi. Cái này không phải là tôi. Cái này không
phải là tự ngã của tôi". Do vậy, Như Lai khi được hỏi
như vậy, không có trả lời như vầy: "Thế giới là thường
còn... Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi
chết".
17)
Rồi du sĩ Vacchagotta từ chỗ ngồi đứng dậy đi đến Thế
Tôn; sau khi đi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào
đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm
thân hữu liền ngồi xuống một bên.
18)
Ngồi một bên, Vacchagotta bạch Thế Tôn:
--
Thưa Tôn giả Gotama, thế giới thường còn?
--
Này Vaccha, Ta không trả lời: "Thế giới là thường còn".
19-26)...
(như trên)...
27)
-- Thưa Tôn giả Gotama, có phải Như Lai không tồn tại và
không không tồn tại sau khi chết?
--
Này Vaccha, Ta không có trả lời: "Như Lai không tồn tại và
không không tồn tại sau khi chết".
28)
-- Thưa Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên gì các du sĩ ngoại
đạo, khi được hỏi như vậy, thời trả lời như vầy: "Thế
giới là thường còn... Như Lai không tồn tại và không không
tồn tại sau khi chết"? Thưa Tôn giả Gotama, do nhân gì, do
duyên gì, khi Tôn giả Gotama được hỏi như vậy, lại không
trả lời như vầy: "Thế giới là thường còn... Như Lai không
tồn tại và không không tồn tại sau khi chết"?
29)--
Này Vaccha, các du sĩ ngoại đạo quán con mắt là: "Cái này
là của tôi. Cái này là tôi. Cái này là tự ngã của tôi",
quán tai... quán mũi... quán lưỡi... quán thân... quán ý là:
"Cái này là của tôi. Cái này là tôi. Cái này là tự ngã
của tôi". Do vậy, các du sĩ ngoại đạo khi được hỏi như
vậy, nên trả lời như vầy: "Thế giới là thường còn...
Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết".
30)
Còn Như Lai, này Vaccha, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, quán
con mắt là: "Cái này không phải của tôi. Cái này không phải
là tôi. Cái này không phải là tự ngã của tôi", quán tai...
quán mũi... quán lưỡi... quán thân... quán ý là: "Cái này
không phải của tôi. Cái này không phải là tôi. Cái này không
phải là tự ngã của tôi". Do vậy, Như Lai khi được hỏi
như vậy, không trả lời như vầy: "Thế giới là thường
còn... Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi
chết".
31)
-- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật hy hữu thay,
thưa Tôn giả Gotama! Vì rằng giữa Ðạo sư với nam đệ tử,
ý nghĩa với ý nghĩa, văn ngôn với văn ngôn có sự tương
đồng, có sự tương hòa, không có sự mâu thuẫn, tức là
tối thượng văn cú.
32)
Thưa Tôn giả Gotama, nay con đi đến Sa-môn Mahà Moggalàna và
nói về ý nghĩa này. Sa-môn Moggalàna, với những câu như thế
này, với những lời như thế này đã trả lời về ý nghĩa
này giống như Tôn giả Gotama. Vì rằng giữa Ðạo sư với
nam đệ tử, ý nghĩa với ý nghĩa, văn ngôn với văn ngôn
có sự tương đồng, có sự tương hòa, không có sự mâu thuẫn,
tức là tối thượng văn cú.
VIII.
Vaccha (hay Trói buộc) (S.iv,395)
1).
..
2)
Rồi du sĩ Vacchagotta đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên
với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống
một bên.
3)
Ngồi một bên, du sĩ Vacchagotta bạch Thế Tôn:
--
Thưa Tôn giả Gotama, thế giới có phải là thường còn?
--
Này Vaccha, Ta không có trả lời: "Thế giới là thường còn..".
4-11)...
(như trên)...
12)
-- Thưa Tôn giả Gotama, có phải Như Lai không tồn tại và
không không tồn tại sau khi chết?
--
Này Vaccha, Ta không có trả lời: "Như Lai không tồn tại và
không không tồn tại sau khi chết".
13)
-- Thưa Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên gì, các du sĩ ngoại
đạo khi được hỏi như vậy, thời trả lời như vầy: "Thế
giới là thường còn... Như Lai không tồn tại và không không
tồn tại sau khi chết"? Do nhân gì, do duyên gì, thưa Tôn giả
Gotama, khi Tôn giả Gotama được hỏi như vậy, lại không trả
lời: "Thế giới là thường còn... Như Lai không tồn tại
và không không tồn tại sau khi chết"?
14)
-- Này Vaccha, các du sĩ ngoại đạo quán sắc như là tự ngã,
hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự
ngã ở trong sắc. Họ quán thọ như là tự ngã... quán tưởng...
quán các hành... quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như
là có thức, hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong
thức. Do vậy, các du sĩ ngoại đạo khi được hỏi như vậy,
liền trả lời như vầy: "Thế giới là thường còn... Như
Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết".
15)
Như Lai, này Vaccha, là bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, quán
sắc không phải là tự ngã, hay tự ngã không phải có sắc,
hay sắc không ở trong tự ngã, hay tự ngã không ở trong sắc.
Như Lai quán thọ không phải tự ngã... quán tưởng... quán
các hành... quán thức không phải là tự ngã, hay tự ngã không
phải có thức, hay thức không ở trong tự ngã, hay tự ngã
không ở trong thức. Do vậy, Như Lai khi được hỏi như vậy,
lại không trả lời như vầy: "Thế giới là thường còn...
Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết".
16)
Rồi du sĩ ngoại đạo Vacchagotta từ chỗ ngồi đứng dậy,
đi đến Tôn giả Mahà Moggalàna; sau khi đến, nói lên với
Tôn giả Mahà Moggalàna những lời chào đón hỏi thăm, sau
khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi
xuống một bên.
17)
Ngồi một bên, du sĩ Vacchagotta nói với Tôn giả Mahà Moggalàna:
--
Thưa Tôn giả Moggalàna, có phải thế giới là thường còn?
--
Này Vaccha, Thế Tôn không trả lời: "Thế giới là thường
còn".
18-26)...
(như trên)...
27)
-- Thưa Tôn giả Moggalàna, có phải Như Lai không tồn tại
và không không tồn tại sau khi chết?
--
Này Vaccha, Thế Tôn không có trả lời: "Như Lai không tồn
tại và không không tồn tại sau khi chết".
28)
-- Thưa Tôn giả Moggalàna, do nhân gì, do duyên gì, các du sĩ
ngoại đạo khi được hỏi như vậy, liền trả lời như vầy:
"Thế giới là thường còn... Như Lai không tồn tại và không
không tồn tại sau khi chết"? Do nhân gì, do duyên gì, thưa
Tôn giả Moggalàna, Sa-môn Gotama khi được hỏi như vậy, lại
không trả lời như vầy: "Thế giới là thường còn... Như
Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết"?
29)
-- Này Vaccha, các du sĩ ngoại đạo quán sắc như là tự ngã,
hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự
ngã ở trong sắc. Họ quán thọ... quán tưởng... quán các
hành... quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức,
hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Do vậy,
các du sĩ ngoại đạo khi được hỏi như vậy, liền trả
lời như vầy: "Thế giới là thường còn... Như Lai không tồn
tại và không không tồn tại sau khi chết".
30)
Còn Như Lai, này Vaccha, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, quán
sắc không phải là tự ngã, hay tự ngã không phải có sắc,
quán sắc không ở trong tự ngã, hay tự ngã không ở trong
sắc. Như Lai quán thọ... quán tưởng... quán các hành... quán
thức không phải là tự ngã, hay tự ngã như là có thức,
hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Do vậy,
Như Lai khi được hỏi như vậy, không có trả lời như vầy:
"Thế giới là thường còn... Như Lai không tồn tại và không
không tồn tại sau khi chết".
31)
-- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Moggalàna! Vì rằng, giữa
Ðạo sư và nam đệ tử, ý nghĩa với ý nghĩa, văn ngôn với
văn ngôn có sự tương đồng, có sự tương hòa, không có
sự mâu thuẫn, tức là tối thượng văn cú.
32)
Thưa Tôn giả Moggalàna, nay tôi đi đến Sa-môn Gotama, sau khi
đến tôi hỏi về ý nghĩa này. Sa-môn Gotama với những câu
văn, với những lời văn đã trả lời về ý nghĩa này giống
như Tôn giả Moggalàna. Thật vi diệu thay, Tôn giả Moggalàna!
Thật hy hữu thay, Tôn giả Moggalàna! Vì rằng, giữa Ðạo
sư và nam đệ tử, ý nghĩa với ý nghĩa, văn ngôn với văn
ngôn có sự tương đồng, có sự tương hòa, không có sự
mâu thuẫn, tức là tối thượng văn cú.
IX.
Luận Nghị Ðường (Kutùhalasàlà) (S.iv,398)
1).
..
2)
Rồi du sĩ Vacchagotta đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên
với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống
một bên.
3)
Ngồi một bên, du sĩ Vacchagotta thưa với Thế Tôn:
--
Thưa Tôn giả Gotama, những ngày về trước, những ngày về
trước nữa, rất nhiều Sa-môn, Bà-la-môn là du sĩ ngoại đạo
ngồi tụ tập, tụ hội tại Luận nghị đường, và câu chuyện
sau đây được khởi lên: "Vị Pùrana Kassapa này là vị hội
chủ, vị giáo trưởng, vị sư trưởng giáo hội, có tiếng
tốt, có danh vọng, khai tổ giáo phái, được quần chúng tôn
sùng". Khi nói về một đệ tử từ trần, mệnh chung, họ
nói sanh xứ của vị ấy như sau: "Vị này sanh tại chỗ này.
Vị này sanh tại chỗ này". Nếu đệ tử là vị thượng nhân,
tối thượng nhân, đã đạt địa vị tối thắng, khi vị
này từ trần, mệnh chung, họ nói sanh xứ của vị ấy như
sau: "Vị này sanh tại chỗ này. Vị này sanh tại chỗ này".
4-9)
Makkhali Gosàla... Nigantha Nàtaputta... Sanjaya Belatthiputta... Pakuddha
Kaccàyana... vị Ajita Kesakambala này là vị hội chủ, vị giáo
trưởng, vị sư trưởng giáo hội, có tiếng tốt, có danh
vọng, khai tổ giáo phái, được quần chúng tôn sùng. Khi nói
về một đệ tử từ trần, mệnh chung, họ nói sanh xứ của
vị ấy như sau: "Vị này sanh tại chỗ này. Vị này sanh tại
chỗ này". Nếu đệ tử là vị thượng nhân, tối thượng
nhân, đã đạt địa vị tối thắng, khi vị này từ trần,
mệnh chung, họ nói sanh xứ của vị ấy như sau: "Vị này
sanh tại chỗ này. Vị này sanh tại chỗ này".
10)
Còn Sa-môn Gotama này là vị hội chủ, vị giáo trưởng, vị
sư trưởng giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khai tổ
giáo phái, được quần chúng tôn sùng. Khi nói về một đệ
tử đã từ trần, đã mệnh chung, Sa-môn Gotama nói sanh xứ
của vị ấy như sau: "Vị này sanh tại chỗ này. Vị này sanh
tại chỗ này". Nếu đệ tử là bậc thượng nhân, tối thắng
nhân đã đạt địa vị tối thượng, khi vị này từ trần,
mệnh chung, Sa-môn Gotama không có trả lời: "Vị này sanh tại
chỗ này. Vị này sanh tại chỗ này". Nhưng Ngài nói về vị
ấy như sau: "Vị ấy đã chặt đứt ái, đã phá hủy các
kiết phược, nhờ chơn chánh thấy rõ kiêu mạn, đã đoạn
tận khổ đau".
11)
Thưa Tôn giả Gotama, con có khởi lên phân vân và nghi ngờ
như sau: "Như thế nào, cần phải thấu hiểu pháp của Sa-môn
Gotama?"
12)
-- Này Vaccha, thôi vừa rồi sự phân vân của Ông. Thôi vừa
rồi sự nghi ngờ của Ông. Chính do trên điểm Ông phân vân
mà nghi ngờ được khởi lên. Ta tuyên bố sự sanh khởi, này
Vaccha, đối với những ai có chấp thủ, không phải đối
với ai không có chấp thủ.
13)
Ví như, này Vaccha, một ngọn lửa cháy đỏ khi nào có nhiên
liệu (saupàdàna), không phải không có nhiên liệu. Cũng vậy,
này Vaccha, Ta tuyên bố về sanh khởi đối với người có
chấp thủ (sanh y), không phải với người không có chấp thủ.
14)
-- Thưa Tôn giả Gotama, trong khi có gió thổi ngọn lửa đi
thật xa, thời Tôn giả Gotama tuyên bố cái gì làm nhiên liệu
cho ngọn lửa này?
--
Này Vaccha, trong khi có gió thổi ngọn lửa đi thật xa, thời
Ta nói chính gió là nhiên liệu. Trong khi ấy, này Vaccha, chính
gió là nhiên liệu (upàdàna).
15)
-- Thưa Tôn giả Gotama, trong khi một loài hữu tình quăng bỏ
thân này để sanh vào một thân khác, thời Tôn giả Gotama
tuyên bố cái gì làm nhiên liệu cho thân này?
--
Này Vaccha, trong khi một loài hữu tình quăng bỏ thân này và
sanh vào một thân khác, này Vaccha, Ta tuyên bố rằng trong khi
ấy chính ái (tanhà) là nhiên liệu (upàdànam).
X.
Ananda (hay Sự có mặt của ngã) (S.iv,400)
1).
..
2)
Rồi du sĩ Vacchagotta đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên
với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống
một bên.
3)
Ngồi một bên, du sĩ Vacchagotta thưa với Thế Tôn:
--
Thưa Tôn giả Gotama, có tự ngã không?
Khi
được hỏi vậy, Thế Tôn im lặng.
--
Thưa Tôn giả Gotama, có tự ngã không?
Lần
thứ hai, Tôn giả Gotama giữ im lặng.
Rồi
du sĩ Vacchagotta từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.
4)
Rồi Tôn giả Ananda, sau khi du sĩ Vacchagotta ra đi không bao lâu,
liền bạch Thế Tôn:
--
Bạch Thế Tôn, vì sao Thế Tôn không trả lời câu hỏi của
du sĩ Vacchagotta?
5)
-- Này Ananda, nếu được hỏi: "Có tự ngã không?", và Ta trả
lời cho du sĩ Vacchagotta là: "Có tự ngã", như vậy, này Ananda,
thuộc về phái các Sa-môn, Bà-la-môn chấp thường kiến.
6)
Và này Ananda, nếu được hỏi: "Có phải không có tự ngã?"Và
Ta trả lời cho du sĩ Vacchagotta là: "Không có tự ngã", như
vậy, này Ananda, là thuộc về phái các Sa-môn, Bà-la-môn chấp
đoạn kiến.
7)
Lại nữa, này Ananda, nếu được hỏi: "Có tự ngã không?"
và Ta trả lời cho du sĩ Vacchagotta là: "Có tự ngã", như vậy,
câu trả lời của Ta có phù hợp với trí khởi lên rằng:
"Tất cả các pháp là vô ngã"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
8)
-- Lại nữa, này Ananda, nếu được hỏi: "Có phải không có
tự ngã?" và Ta trả lời cho du sĩ Vacchagotta là: "Không có
tự ngã", như vậy, này Ananda, lại làm cho du sĩ Vacchagotta
càng ngơ ngác bối rối hơn nữa: "Trước đây ta có tự ngã,
nay không có tự ngã nữa".
XI.Sabhiya
(S.iv,401)
1)
Một thời, Tôn giả Sabhiya Kaccàna trú ở Nàtika, tại ngôi
nhà bằng gạch.
2)
Rồi du sĩ Vacchagotta đi đến Tôn giả Sabhiya Kaccàna; sau khi
đến, nói lên với Tôn giả Sabhiya Kaccàna những lời chào
đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm
thân hữu rồi ngồi xuống một bên.
3)
Ngồi một bên, du sĩ Vacchagotta nói với Tôn giả Sabhiya Kaccàna
như sau:
--
Thưa Tôn giả Kaccàna, có phải Như Lai có tồn tại sau khi
chết?
--
Này Vaccha, Thế Tôn không trả lời: "Như Lai có tồn tại sau
khi chết".
4)
-- Thế là, thưa Tôn giả Kaccàna, Như Lai không tồn tại sau
khi chết?
--
Này Vaccha, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai không tồn
tại sau khi chết".
5)
Thế là, thưa Tôn giả Kaccàna, Như Lai có tồn tại và không
tồn tại sau khi chết?
--
Này Vaccha, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai có tồn tại
và không tồn tại sau khi chết".
6)
-- Thế là, thưa Tôn giả Kaccàna, Như Lai không tồn tại và
không không tồn tại sau khi chết?
--
Này Vaccha, Thế Tôn cũng không trả lời: "Như Lai không tồn
tại và không không tồn tại sau khi chết".
7)
-- Thưa Tôn giả Kaccàna, vì sao khi được hỏi: "Như Lai có
tồn tại sau khi chết?", Tôn giả lại nói: "Này Vaccha, Thế
Tôn không có trả lời: ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết’"?
8)
Thưa Tôn giả Kaccàna, vì sao khi được hỏi: "Như Lai không
có tồn tại sau khi chết?", Tôn giả lại nói: "Này Vaccha,
Thế Tôn không trả lời: ‘Như Lai không có tồn tại sau khi
chết""?
9)
Thưa Tôn giả Kaccàna, vì sao khi được hỏi: "Như Lai có tồn
tại và không có tồn tại sau khi chết?", Tôn giả lại nói:
"Này Vaccha, Thế Tôn không trả lời: ‘Như Lai có tồn tại
và không có tồn tại sau khi chết’"?
10)
Thưa Tôn giả Kaccàna, vì sao khi được hỏi: "Như Lai không
tồn tại và không không tồn tại sau khi chết?" Tôn giả lại
nói: "Này Vaccha, Thế Tôn cũng không trả lời: ‘Như Lai không
tồn tại và không không tồn tại sau khi chết"".
11)
Thưa Tôn giả Kaccàna, do nhân gì, do duyên gì, Sa-môn Gotama
lại không trả lời về vấn đề ấy?
12)
-- Này Vaccha, do nhân gì, do duyên gì, mà trình bày người ấy
là có sắc, hay không có sắc, có tưởng hay không có tưởng,
không có tưởng hay không không có tưởng, thì khi nhân ấy,
duyên ấy được đoạn diệt không có dư tàn, một cách toàn
diện, một cách hoàn toàn, khi ấy lấy cái gì để trình bày
người ấy là có sắc, hay không có sắc, có tưởng hay không
có tưởng, không có tưởng hay không không có tưởng?
13)
-- Này Tôn giả Kaccàna, Tôn giả xuất gia đã bao lâu?
--
Thưa Hiền giả, không lâu, chỉ có ba năm.
14)
-- Hãy xem, với thời gian ngắn như vậy, lại được thấy
nhiều như vậy. Còn nói gì đến các vấn đề vi diệu!
-Hết
Tập IV-
