TẬP IV
- THIÊN SÁU XỨ
[35] Chương I
Tương Ưng
Sáu Xứ
Phần
Hai - Năm Mươi Kinh Thứ Hai
I.
Phẩm Vô Minh
Nhân
duyên ở Sàtthi.
53.I.
Vô Minh (S.iv,30)
1)
Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ
Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
3)
Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
--
Do biết như thế nào, bạch Thế Tôn, do thấy như thế nào,
vô minh được đoạn tận, minh được sanh khởi?
4)
-- Này Tỷ-kheo, do biết, do thấy mắt là vô thường, vô minh
được đoạn tận, minh được sanh khởi. Do biết, do thấy
các sắc là vô thường, vô minh được đoạn tận, minh được
sanh khởi... nhãn thức... nhãn xúc... Do duyên nhãn xúc khởi
lên cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ bất lạc ; do biết,
do thấy cảm thọ ấy là vô thường, vô minh được đoạn
tận, minh được sanh khởi.
5-8)
Tai... Mũi... Lưỡi... Thân...
9)
Do biết, do thấy ý là vô thường, vô minh được đoạn tận,
minh được sanh khởi... Các pháp... Ý thức... Ý xúc... Do duyên
ý xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất khổ bất
lạc ; do biết, do thấy cảm thọ ấy là vô thường, vô minh
được đoạn tận, minh được sanh khởi.
10)
Do biết như vậy, này các Tỷ-kheo, do thấy như vậy, vô minh
được đoạn tận, minh được sanh khởi.
54.II
Kiết Sử(1) (S.iv,31)
1)
...
3)--
Do biết như thế nào, bạch Thế Tôn, do thấy như thế nào,
các kiết sử được đoạn tận?
4-9)
-- Này các Tỷ-kheo, do biết, do thấy mắt là vô thường, các
kiết sử được đoạn tận... Các sắc... Nhãn thức... Nhãn
xúc... Do duyên ý xúc khởi lên cảm thọ gì ; do biết, do thấy
cảm thọ ấy là vô thường, các kiết sử được đoạn tận.
10)
Do biết như vậy, này các Tỷ-kheo, do thấy như vậy, các kiết
sử được đoạn tận.
55.III.
Kiết Sử (2) (S.iv,31)
1-2)
...
3)
-- Do biết như thế nào, bạch Thế Tôn, do thấy như thế nào,
các kiết sử được nhổ sạch?
4-6)
-- Này các Tỷ-kheo, do biết, do thấy mắt là vô ngã, các kiết
sử được nhổ sạch... Các sắc... Nhãn thức... Nhãn xúc...
Do duyên ý xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ
bất lạc ; do biết, do thấy cảm thọ ấy là vô ngã, các
kiết sử được nhổ sạch.
10)
Do biết như vậy, này các Tỷ-kheo, do thấy như vậy, các kiết
sử được nhổ sạch.
56-57.IV-V.
Các Lậu Hoặc (1-2) (S.iv,32)
(Như
hai kinh trên, chỉ thế vào các lậu hoặc).
58-59.VI-VII.
Các Tùy Miên (1-2) (S.iv,32)
(Như
hai kinh trên, chỉ thế vào các tùy miên).
60.VIII.
Liễu Tri (Parijnnà) (S.iv,32)
1)
...
2)
-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các Ông về pháp đưa
đến liễu tri tất cả chấp thủ. Hãy lắng nghe.
3)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp đưa đến liễu tri tất
cả chấp thủ?
4)
Do duyên mắt và các sắc khởi lên nhãn thức. Do ba pháp này
hợp lại có xúc. Do duyên xúc có thọ. Thấy vậy, này các
Tỷ-kheo, bậc Ða văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với mắt,
nhàm chán đối với các sắc, nhàm chán đối với nhãn thức,
nhàm chán đối với nhãn xúc, nhàm chán đối với với thọ.
Do nhàm chán, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy được giải
thoát. Nhờ giải thoát, vị ấy biết rõ: "Ta đã liễu tri
chấp thủ".
5-8)
Do duyên tai và các tiếng khởi lên nhĩ thức... Do duyên mũi
và các hương... Do duyên lưỡi và các vị... Do duyên thân
và các xúc...
9)
Do duyên ý và các pháp khởi lên ý thức. Do ba pháp này hợp
lại có xúc. Do duyên xúc có thọ. Thấy vậy, này các Tỷ-kheo,
bậc Ða văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với ý, nhàm chán
đối với các pháp, nhàm chán đối với ý thức, nhàm chán
đối với ý xúc, nhàm chán đối với thọ. Do nhàm chán, vị
ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy được giải thoát. Nhờ giải
thoát, vị ấy biết rõ: "Ta đã liễu tri chấp thủ".
10)
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là pháp đưa đến liễu tri tất
cả chấp thủ.
61.IX.
Ðược Chấm Dứt (1) (Pariyàdinnam) (S.iv,33)
1)
...
2)
-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các Ông về pháp đưa
đến chấm dứt tất cả chấp thủ. Hãy lắng nghe.
3)
Và thế nào, này các Tỷ-kheo, là pháp đưa đến chấm dứt
tất cả chấp thủ?
4)
Do duyên con mắt và các sắc khởi lên nhãn thức. Do ba pháp
này hợp lại có xúc. Do duyên xúc có thọ. Thấy vậy, này
các Tỷ-kheo, bậc Ða văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với
mắt, nhàm chán đối với các sắc, nhàm chán đối với nhãn
thức, nhàm chán đối với nhãn xúc, nhàm chán đối với thọ.
Do nhàm chán, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy được giải
thoát. Nhờ giải thoát, vị ấy biết rõ: "Ta đã chấm dứt
chấp thủ".
5-8)
... tai... mũi... lưỡi... thân...
9)
Và do duyên ý và các pháp khởi lên ý thức. Do ba pháp này
hợp lại có xúc. Do duyên xúc có thọ. Thấy vậy, này các
Tỷ-kheo, bậc Ða văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với ý,
nhàm chán đối với các pháp, nhàm chán đối với ý thức,
nhàm chán đối với ý xúc, nhàm chán đối với thọ. Do nhàm
chán, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy được giải thoát.
Nhờ giải thoát, vị ấy biết rõ: "Ta đã chấm dứt chấp
thủ".
62.X.
Ðược Chấm Dứt (2) (S.iv,34)
1)
...
2)
-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các Ông về pháp đưa
đến chấm dứt tất cả chấp thủ.
3)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp đưa đến chấm dứt
tất cả chấp thủ?
4)
Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, mắt là thường hay
vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường là khổ hay lạc?
--
Là khổ, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý
chăng nếu quán cái ấy là: "Cái này là của tôi. Cái này
là tôi. Cái này là tự ngã của tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Sắc... Nhãn thức... Nhãn xúc... Do duyên nhãn xúc khởi lên
cảm thọ gì...
5-8)
Tai... Mũi... Lưỡi... Thân...
9)
Ý... Các pháp... Ý thức... Ý xúc... Do duyên ý xúc khởi lên
cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ bất lạc; cảm thọ
ấy là thường hay vô thường...
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn....
10)
-- Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, bậc Ða văn Thánh đệ tử
nhàm chán đối với mắt, nhàm chán đối với các sắc, nhàm
chán đối với nhãn thức, nhàm chán đối với nhãn xúc. Do
duyên nhãn xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ
bất lạc; vị ấy nhàm chán đối với cảm thọ ấy...
Ðối
với tai... Ðối với mũi... Ðối với lưỡi... Ðối với
thân...
Vị
ấy nhàm chán đối với ý, nhàm chán đối với các pháp,
nhàm chán đối với ý thức, nhàm chán đối với ý xúc. Do
duyên ý xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ
bất lạc; vị ấy nhàm chán đối với cảm thọ ấy. Do nhàm
chán, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy được giải thoát.
Trong sự giải thoát, trí khởi lên biết rằng: "Ta đã giải
thoát". Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái
này nữa".
11)
Ðây, này các Tỷ-kheo, là pháp đưa đến chấm dứt tất cả
chấp thủ.
II.
Phẩm Migajàla
63.I.
Bởi Migajàla (S.iv,35)
1)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
2)
Tôn giả Migajàla đi đến Thế Tôn...
3)
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Migajàla bạch Thế Tôn:
--
"Sống một mình! Sống một mình!", bạch Thế Tôn, được
nói đến như vậy. Bạch Thế Tôn, cho đến như thế nào là
sống một mình? Và cho đến như thế nào là sống có người
thứ hai?
4)
-- Này Migajàla, có những sắc do mắt nhận thức khả lạc,
khả hỷ, khả ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn.
Nếu Tỷ-kheo hoan hỷ, tán dương và trú với lòng tham luyến
sắc ấy ; do vị ấy hoan hỷ, tán dương và trú với lòng
tham luyến sắc ấy nên hỷ (nandi) khởi lên. Do hỷ có mặt
nên dục tham (sàràgo) có mặt. Do dục tham có mặt nên triền
phược có mặt. Bị trói buộc bởi hỷ triền phược, này
Migajàla, nên Tỷ-kheo được gọi là người sống có người
thứ hai.
5-8)
... có những tiếng do tai nhận thức... có những hương do
mũi nhận thức... có những vị do lưỡi nhận thức... có
những xúc do thân nhận thức...
9)
Này Migajàla, có những pháp do ý nhận thức khả lạc, khả
hỷ, khả ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Nếu
Tỷ-kheo hoan hỷ, tán dương và trú với lòng tham luyến pháp
ấy ; do vị ấy hoan hỷ, tán dương và trú với lòng tham luyến
pháp ấy nên hỷ khởi lên. Do hỷ có mặt nên dục tham có
mặt. Do dục tham có mặt nên triền phược có mặt. Bị trói
buộc bởi hỷ triền phược, này Migajàla, nên Tỷ-kheo được
gọi là người sống có người thứ hai.
10)
Tỷ-kheo sống như vậy, này Migajàla, dầu cho đến ở các
trú xứ xa vắng, các khóm rừng, các khu rừng, ít tiếng động,
ít ồn ào, khỏi hơi thở quần chúng (vijanavàtàni), vắng
người, thích hợp với tịnh; dầu vậy, vẫn được gọi
là sống với người thứ hai.
11)
Vì sao? Vì rằng ái, người thứ hai, chưa được đoạn tận
cho nên được gọi là sống có người thứ hai.
12-14)
Và này Migajala, có các sắc do mắt nhận thức, khả lạc,
khả hỷ, khả ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn.
Nếu Tỷ-kheo không hoan hỷ, không tán dương và trú với lòng
không tham luyến pháp ấy; thời do vị ấy không hoan hỷ, không
tán dương trú với lòng không tham luyến pháp ấy, nên hỷ
đoạn diệt; thời do hỷ không có mặt nên dục tham không
có mặt. Do dục tham không có mặt nên triền phược không
có mặt. Do không bị trói buộc bởi hỷ triền phược, này
Migajàla, nên Tỷ-kheo được gọi là người trú một mình.
15-16)
...Này Migajàla, có những vị do lưỡi nhận thức...
17)
Này Migajàla, có những pháp do ý nhận thức khả lạc, khả
hỷ, khả ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Nếu
Tỷ-kheo không hoan hỷ, không tán dương và trú với tâm không
tham luyến pháp ấy; thời do vị ấy không hoan hỷ, không tán
dương, trú với tâm không tham luyến pháp ấy nên hỷ đoạn
diệt. Do hỷ không có mặt nên dục tham không có mặt. Do dục
tham không có mặt nên triền phược không có mặt. Do không
bị trói buộc bởi hỷ triền phược, này Migajàla, nên Tỷ-kheo
được gọi là người trú một mình.
18)
Tỷ-kheo sống như vậy, này Migajàla, dầu có ở giữa làng
tràn đầy những Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ,
vua chúa, đại thần của vua, các ngoại đạo và các đệ
tử các ngoại đạo, vị ấy vẫn được gọi là vị sống
một mình.
19)
Vì sao? Vì rằng ái, người thứ hai, được đoạn tận, do
vậy được gọi là sống một mình.
64.II.
Migajàla (S.iv,37)
1)
...
2)
Rồi Tôn giả Migajàla đi đến Thế Tôn...
3)
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Migajàla bạch Thế Tôn:
--
Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn thuyết pháp vắn tắt
cho con. Sau khi nghe pháp ấy con sẽ sống một mình, an tịnh,
không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.
4-6)
-- Này Migajàla, có những sắc do mắt nhận thức khả lạc,
khả hỷ, khả ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn.
Nếu Tỷ-kheo hoan hỷ, tán dương, sống với tâm tham luyến
sắc ấy ; do vị ấy hoan hỷ, tán dương, sống với tâm tham
luyến sắc ấy nên hỷ sanh. Này Migajàla, Ta nói rằng do hỷ
tập khởi nên khổ tập khởi... Các tiếng... Các hương...
7-8)...
Các vị... Các xúc...
9)
Này Migajàla, có những pháp do ý nhận thức khả lạc, khả
hỷ, khả ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Nếu
Tỷ-kheo hoan hỷ, tán dương, sống với tâm tham luyến pháp
ấy ; do vị ấy hoan hỷ, tán dương sống với tâm tham luyến
pháp ấy nên hỷ sanh. Này Migajàla, Ta nói rằng do hỷ tập
khởi nên khổ tập khởi.
10-12)
Này Migajàla, có những sắc do mắt nhận thức khả lạc, khả
hỷ, khả ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Nếu
Tỷ-kheo không hoan hỷ, không tán dương, sống với tâm không
tham luyến sắc ấy ; do vị ấy không hoan hỷ, không tán dương,
sống với tâm không tham luyến, không an trú tham luyến sắc
ấy nên hỷ diệt. Này Migajàla, Ta nói rằng do hoan hỷ đoạn
diệt nên khổ đoạn diệt... Các tiếng... Các hương...
13-14)...
Các vị... Các xúc...
15)
Này Migajàla, có những pháp do ý nhận thức khả lạc, khả
hỷ, khả ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Nếu
Tỷ-kheo không hoan hỷ, không tán dương, sống với tâm không
tham luyến pháp ấy; do vị ấy không hoan hỷ, không tán dương,
sống với tâm không tham luyến pháp ấy nên hỷ diệt. Này
Migajàla, Ta nói rằng do hỷ đoạn diệt nên khổ đoạn diệt.
16)
Rồi Tôn giả Migajàla, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn
dạy, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn,
thân bên hữu hướng về Ngài rồi ra đi.
17)
Rồi Tôn giả Migajàla sống một mình, an tịnh, không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần, không bao lâu đạt được mục
đích mà các thiện nam tử chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia
đình, sống không gia đình, chính là mục đích cứu cánh Phạm
hạnh, ngay trong hiện tại với thắng trí tự mình chứng ngộ,
chứng đạt và an trú. Vị ấy biết rõ rằng: "Sanh đã tận,
Phạm hạnh đã thành, những việc gì nên làm đã làm, không
còn trở lui trạng thái này nữa".
18)
Và Tôn giả Migajàla trở thành một vị A-la-hán nữa.
65.III.
Samiddhi (I) (S.iv,38)
1)
Một thời Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc
Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.
2-3)
Rồi Tôn giả Samiddhi đi đến Thế Tôn... và bạch Thế Tôn:
--
"Màra, Màra", như vậy được nói đến. Cho đến như thế
nào, bạch Thế Tôn, là Màra, hay là danh nghĩa Màra (Màrapannatti)?
4)
-- Này Samiddhi, chỗ nào có mắt, có các sắc, có nhãn thức,
có các pháp do mắt nhận thức, tại chỗ ấy có Màra, hay
có danh nghĩa Màra.
5-6)...
có tai... có mũi...
7-8)...
có lưỡi... có thân...
9)
Chỗ nào có ý, có các pháp, có ý thức, có các pháp do ý
nhận thức, chỗ ấy có Màra, hay có danh nghĩa Màra.
10-12)
Và này Samiddhi, chỗ nào không có mắt, không có các sắc,
không có nhãn thức, không có các pháp do mắt nhận thức,
tại chỗ ấy không có Màra, hay không có danh nghĩa Màra...
tai... mũi...
13-14)
Chỗ nào không có lưỡi... không có thân...
15)
Chỗ nào không có ý, không có các pháp, không có ý thức,
không có các pháp do ý nhận thức, tại chỗ ấy không có
Màra, hay không có danh nghĩa Màra.
66.IV.
Samiddhi (2) (S.iv,39)
1-2)
...
3-15)--
"Hữu tình, hữu tình (Satta)", bạch Thế Tôn, như vậy được
nói đến. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, là hữu tình,
hay danh nghĩa hữu tình?... (như trên)...
67.V.
Samiddhi (3) (S.iv,39)
1-2)
...
3-15)
-- "Khổ, khổ", bạch Thế Tôn, như vậy được nói đến.
Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, là khổ, hay là danh
nghĩa của khổ?... (như trên)...
68.VI.
Samiddhi (4) (S.iv,39)
1-2)
...
3)...
"Thế giới, thế giới", bạch Thế Tôn, như vậy được nói
đến. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, là thế giới,
hay là danh nghĩa thế giới?
4-9)
-- Chỗ nào, này Samiddhi, có mắt, có các sắc, có nhãn thức,
có các pháp do mắt nhận thức, tại chỗ ấy có thế giới,
hay danh nghĩa thế giới... (như trên)... Chỗ nào có ý, có
các pháp, có ý thức, có các pháp do ý nhận thức, tại chỗ
ấy có thế giới hay có danh nghĩa thế giới.
10-15)
Và tại chỗ nào, này Samiddhi, không có mắt, không có các
sắc, không có nhãn thức, không có các pháp do mắt nhận thức,
tại chỗ ấy không có thế giới, hay không có danh nghĩa thế
giới... không có ý... tại chỗ ấy, không có thế giới hay
không có danh nghĩa thế giới.
69.VIl.
Upasena (S.iv,40)
1)
Một thời Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Upasena trú ở Ràjagaha
(Vương Xá), rừng Sitavana (Hàn Lâm), tại hang Ðầu Con Rắn
(Sappapon-dikapabbàra).
2)
Lúc bấy giờ, một con rắn độc rơi trên thân Tôn giả Upasena.
3)
Rồi Tôn giả Upasena gọi các Tỷ-kheo:
--
Chư Hiền, hãy đến và nhắc cái giường cùng với cái thân
này của tôi đưa ra ngoài, trước khi thân này ở đây phân
tán như một nắm rơm.
4)
Ðược nói vậy, Tôn giả Sàriputta nói với Tôn giả Upasena:
--
Nhưng chúng tôi không thấy thân Tôn giả Upasena đổi khác
hay các căn bị biến hoại.
5)
Nhưng Tôn giả Upasena nói như sau:
--
Này chư Hiền, hãy đến và nhắc cái giường cùng với cái
thân này của tôi đưa ra ngoài, trước khi thân này ở đây
bị phân tán như một nắm rơm...
6)
Này Hiền giả Sàriputta, đối với ai nghĩ rằng: "Tôi là con
mắt", hay: "Con mắt là của tôi"... "Tôi là cái lưỡi", hay:
"Cái lưỡi là của tôi"... "Tôi là ý", hay: "Ý là của tôi",
thời đối với các người ấy, này Hiền giả Sàriputta, thân
có thể bị đổi khác, hay các căn bị biến hoại. Và này
Hiền giả Sàriputta, tôi không nghĩ như sau: "Tôi là con mắt",
hay: "Con mắt là của tôi"... "Tôi là cái lưỡi", hay: "Cái
lưỡi là của tôi"... hay: "Tôi là ý", hay: "Ý là của tôi",
thời này Hiền giả Sàriputta, làm sao thân ấy của tôi lại
có thể đổi khác, hay các căn có thể biến hoại.
7)
Vì rằng trong một thời gian dài, Tôn giả Upasena đã khéo
nhổ tận gốc ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn tùy miên,
cho nên Tôn giả Upasena không có những tư tưởng như: "Tôi
là con mắt", hay: "Con mắt là của tôi"... hay: "Tôi là cái
lưỡi", hay: "Lưỡi là của tôi"... hay: "Tôi là ý", hay: "Ý
là của tôi".
8)
Rồi các Tỷ-kheo ấy nhắc cái giường cùng với Tôn giả
Upasena ra ngoài.
9)
Rồi thân của Tôn giả Upasena, ngay tại chỗ ấy phân tán
như một nắm rơm.
70.VIII.
Upavàna (1) (S.iv,41)
1)
...
2)
Rồi Tôn giả Upavàna đi đến Thế Tôn...
3)
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Upavàna bạch Thế Tôn:
--
"Thiết thực hiện tại, thiết thực hiện tại (Sanditthika)",
bạch Thế Tôn, như vậy được nói đến. Cho đến như thế
nào, bạch Thế Tôn, là thiết thực hiện tại, có kết quả
tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng,
được những người có trí tự mình giác hiểu?
4)
-- Ở đây, này Upavàna, sau khi mắt thấy sắc, Tỷ-kheo cảm
thọ sắc và cảm thọ tham sắc có nội tham đối với các
sắc; vị ấy biết rõ: "Tôi có nội tham đối với các sắc".
Cho đến chừng nào sau khi mắt thấy sắc, Tỷ-kheo cảm thọ
sắc và cảm thọ tham sắc, và có nội tham đối với các
sắc; vị ấy biết rõ: "Tôi có nội tham đối với các sắc".
Như vậy, này Upavàna, là thiết thực hiện tại, có kết quả
tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng,
được những người trí tự mình giác hiểu.
5-6)
Lại nữa, này Upavàna, Tỷ-kheo sau khi tai nghe tiếng... sau khi
mũi ngửi hương...
7-8)
Lại nữa, này Upavàna, Tỷ-kheo sau khi lưỡi nếm vị... thân
cảm xúc...
9)
Lại nữa, này Upavàna, sau khi ý nhận biết pháp, Tỷ-kheo cảm
thọ pháp và cảm thọ tham pháp, và có nội tham đối với
các pháp; vị ấy biết rõ: "Tôi có nội tham đối với các
pháp". Cho đến chừng nào sau khi ý nhận biết pháp, Tỷ-kheo
cảm thọ pháp và cảm thọ tham pháp, và có nội tham đối
với các pháp; vò ấy biết rõ: "Tôi có nội tham đối với
các pháp". Như vậy, này Upavàna, là thiết thực hiện tại,
có kết quả tức thời, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được những người trí tự mình giác hiểu.
10)
Ở đấy, này Upavàna, sau khi mắt thấy sắc, Tỷ-kheo cảm
thọ sắc, nhưng không cảm thọ tham sắc, và không có nội
tham đối với sắc; vị ấy biết rõ: "Tôi không có nội tham
đối với sắc". Cho đến chừng nào, này Upavàna, sau khi mắt
thấy sắc, Tỷ-kheo cảm thọ sắc, nhưng không cảm thọ tham
sắc, và không có nội tham đối với các sắc; vị ấy biết
rõ: "Tôi không có nội tham đối với các sắc". Như vậy,
này Upavàna, là thiết thực hiện tại, có kết quả tức thời,
đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được những
người trí tự mình giác hiểu.
11-14)
Lại nữa, này Upavàna, Tỷ-kheo sau khi tai nghe tiếng... mũi
ngửi hương... lưỡi nếm vị... thân cảm xúc...
15)
Lại nữa, này Upavàna, sau khi ý nhận thức pháp, Tỷ-kheo cảm
thọ pháp nhưng không cảm thọ tham pháp, và không có nội
tham đối với pháp; vị ấy biết rõ: "Tôi không có nội tham
đối với pháp". Cho đến chừng nào, này Upavàna, Tỷ-kheo
sau khi ý nhận thức pháp, cảm thọ pháp nhưng không cảm thọ
tham pháp, và không có nội tham đối với pháp; vị ấy biết
rõ: "Tôi không có nội tham đối với pháp". Như vậy, này
Upavàna, là thiết thực hiện tại, có kết quả tức thời,
đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, chỉ những
người có trí tự mình giác hiểu.
71.IX.
Sáu Xúc Xứ (1) (S.iv,43)
1)
...
2)
-- Tỷ-kheo nào, này các Tỷ-kheo, không như thật biết rõ sự
tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm, sự
xuất ly của sáu xúc xứ; vị ấy không thành tựu Phạm hạnh,
còn đứng xa Pháp và Luật này.
3)
Ðược nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:
--
Ở đây, bạch Thế Tôn, con đã thất vọng (anassàsim). Bạch
Thế Tôn, con không như thật biết rõ sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của sáu xúc
xứ.
4-6)
-- Ông nghĩ thế nào, này Tỷ-kheo? Ông có quán con mắt: "Cái
này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của
tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Lành thay, này Tỷ-kheo. Ở đây, này Tỷ-kheo, do Ông như thật
thấy con mắt với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của
tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã
của tôi"; như vậy là khéo thấy. Ðây là khổ được đoạn
tận... tai... mũi...
7-8)
... lưỡi... thân...
9)
Ông nghĩ thế nào, này Tỷ-kheo? Ông có quán ý: "Cái này là
của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Lành thay, này Tỷ-kheo. Ở đây, này Tỷ-kheo, do Ông như thật
thấy ý với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của tôi,
cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của
tôi"; như vậy là khéo thấy. Ðây là khổ đoạn tận.
72.X.
Sáu Xúc Xứ (2) (S.iv,44)
1)
...
2)
-- Tỷ-kheo nào, này các Tỷ-kheo, không như thật biết rõ sự
tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự
xuất ly của sáu xúc xứ; vị ấy không thành tựu Phạm hạnh,
còn đứng xa Pháp và Luật này.
3)
Ðược nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:
--
Ở đây, bạch Thế Tôn, con thất vọng. Bạch Thế Tôn, con
không như thật biết rõ sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của sáu xúc xứ.
4-6)
-- Ông nghĩ thế nào, này Tỷ-kheo? Ông có quán con mắt: "Cái
này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này
là tự ngã của tôi"?
--
Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.
--
Lành thay, này Tỷ-kheo. Ở đây, này Tỷ-kheo, do Ông như thật
thấy con mắt với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của
tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã
của tôi". Như vậy là khéo thấy; như vậy xúc xứ thứ nhứt
này sẽ được Ông đoạn tận, không còn tái sanh nữa trong
tương lai... tai... mũi...
7-8)...
lưỡi... thân...
9)
Ông nghĩ thế nào, này Tỷ-kheo? Ông có quán ý: "Cái này không
phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải
là tự ngã của tôi"?
--
Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.
--
Lành thay, này Tỷ-kheo. Ở đây, này Tỷ-kheo, do Ông như thật
thấy ý với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của tôi,
cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của
tôi"; như vậy là khéo thấy. Như vậy xúc xứ thứ sáu này
sẽ được Ông đoạn tận, không còn tái sanh nữa trong tương
lai.
73.XI.
Sáu Xúc Xứ (3) (S.iv,44)
1)
...
2)
-- Tỷ-kheo nào, này các Tỷ-kheo, không như thật biết rõ sự
tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm, và sự
xuất ly của sáu xúc xứ; vị ấy không thành tựu Phạm hạnh,
còn đứng xa Pháp và Luật này.
3)
Ðược nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:
--
Ở đây, bạch Thế Tôn, con thất vọng. Bạch Thế Tôn, con
không như thật biết rõ sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của sáu xúc xứ.
4-6)
-- Ông nghĩ thế nào, này Tỷ-kheo, mắt là thường hay vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường là khổ hay lạc?
--
Là khổ, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý
chăng nếu quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này
là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
5-8)
-- Tai... Mũi... Lưỡi... Thân...
9)
Ý là thường hay vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường là khổ hay lạc?
--
Là khổ, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý
chăng nếu quán cái ấy: "Cái này là của tôi, cái này là
tôi, cái này là tự ngã của tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
10)
-- Thấy vậy, này Tỷ-kheo, bậc Ða văn Thánh đệ tử nhàm
chán đối với mắt, nhàm chán đối với tai, nhàm chán đối
với mũi, nhàm chán đối với lưỡi, nhàm chán đối với
thân, nhàm chán đối với ý. Do nhàm chán nên vị ấy ly tham.
Do ly tham vị ấy được giải thoát. Trong sự giải thoát,
trí khởi lên biết rằng: "Ta đã được giải thoát". Vị
ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc
nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".
III.
Phẩm Bệnh
74.I.
Bệnh (1) (S.iv,46)
1)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
2)
Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn...
3)
Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
--
Trong tịnh xá của chúng con, bạch Thế Tôn, có một tân Tỷ-kheo
ít người biết đến, bị bệnh hoạn, đau đớn, bị trọng
bệnh. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn đi đến Tỷ-kheo
ấy vì lòng từ mẫn.
4)
Rồi Thế Tôn sau khi nghe tiếng "Mới", nghe tiếng "Bệnh", khi
biết được: "Tỷ-kheo ấy ít được người biết đến" liền
đi đến Tỷ-kheo ấy.
5)
Tỷ-kheo ấy thấy đức Phật từ xa đi đến, sau khi thấy,
liền gượng dậy trên giường.
6)
Thế Tôn liền nói với Tỷ-kheo ấy:
--
Thôi! Này Tỷ-kheo, Ông chớ có gượng dậy trên giường. Có
những chỗ ngồi đã soạn sẵn, tại đấy Ta sẽ ngồi.
Rồi
Thế Tôn ngồi trên chỗ ngồi đã soạn sẵn.
7)
Sau khi ngồi, Thế Tôn nói với Tỷ-kheo ấy:
--
Này Tỷ-kheo, Ông có kham nhẫn được không? Ông có chịu đựng
được không? Có phải khổ thọ giảm thiểu, không tăng trưởng?
Có phải có triệu chứng giảm thiểu, không phải tăng trưởng?
--
Bạch Thế Tôn, con không thể kham nhẫn, không thể chịu đựng.
Mãnh liệt là khổ thọ con cảm giác! Chúng tăng trưởng, không
có giảm thiểu. Có triệu chứng tăng trưởng, không phải
giảm thiểu.
8)
-- Này Tỷ-kheo, mong rằng Ông không có gì nghi ngờ, không có
gì hối hận.
--
Bạch Thế Tôn, chắc chắn con không có gì nghi ngờ, không
có gì hối hận.
9)
-- Nhưng đối với giới của mình, Ông có gì tự khiển trách
không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
10)
-- Này Tỷ-kheo, nếu đối với giới của mình Ông không có
gì để khiển trách, thời này Tỷ-kheo, Ông thế nào cũng
có nghi ngờ đối với vấn đề gì, cũng có hối hận gì.
--
Bạch Thế Tôn, con không hiểu pháp Thế Tôn dạy về mục
đích thanh tịnh trì giới.
11)
-- Này Tỷ-kheo, nếu Ông không hiểu pháp Ta dạy về mục đích
thanh tịnh trì giới, thời này Tỷ-kheo, Ông hiểu pháp Ta dạy
như thế nào?
--
Bạch Thế Tôn, con hiểu pháp do Thế Tôn dạy là tham và đoạn
tham.
12)
-- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo! Lành thay, này Tỷ-kheo!
Ông hiểu pháp Ta dạy là tham và đoạn tham. Với mục đích
tham và đoạn tham, này Tỷ-kheo, là pháp Ta dạy.
13)
Ông nghĩ thế nào, này Tỷ-kheo, mắt là thường hay vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn...
--
Tai... Mũi... Lưỡi... Thân... Ý là thường hay vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường là khổ hay lạc?
--
Là khổ, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý
chăng nếu quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này
là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
14)
-- Thấy vậy, này Tỷ-kheo, bậc Ða văn Thánh đệ tử nhàm
chán đối với mắt... "... không còn trở lui trạng thái này
nữa".
15)
Thế Tôn thuyết như vậy, Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời
Thế Tôn dạy. Và trong khi lời dạy này được nói lên, Tỷ-kheo
ấy khởi lên pháp nhãn ly trần vô cấu: "Phàm cái gì sanh
khởi, tất cả đều chịu sự đoạn diệt".
75.II.
Bệnh (2) (S.iv,47)
1-10)
(Hoàn toàn giống như kinh trước).
11)
-- Này Tỷ-kheo, nếu Ông không hiểu pháp Ta dạy về mục đích
thanh tịnh trì giới, thời này Tỷ-kheo, Ông hiểu pháp Ta dạy
như thế nào?
--
Bạch Thế Tôn, con hiểu pháp Thế Tôn dạy là với mục đích
tịch tịnh hoàn toàn, không chấp thủ.
12)
-- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo! Lành thay, này Tỷ-kheo!
Ông hiểu pháp Ta dạy là với mục đích tịch tịnh hoàn toàn,
không có chấp thủ.
13-14)
(Như kinh trước)
15)
Thế Tôn thuyết như vậy. Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tán thán lời
Thế Tôn dạy. Và trong khi lời dạy này được nói lên, tâmTỷ-kheo
ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp
thủ.
76.III.
Ràdha (1) (S.iv,48)
1)
...
2)
Rồi Tôn giả Ràdha...
3)
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ràdha bạch Thế Tôn:
--
Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn vắn tắt thuyết pháp
cho con. Sau khi nghe pháp của Thế Tôn con sẽ sống một mình,
an tịnh, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.
4)
-- Cái gì vô thường, này Ràdha, ở đây Ông cần phải đoạn
tận lòng dục.
5-7)
Và này Ràdha, cái gì là vô thường? Mắt, này Ràdha, là vô
thường, ở đây Ông cần phải đoạn tận lòng dục. Các
sắc là vô thường... Nhãn thức là vô thường... Nhãn xúc...
Do duyên nhãn xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất
khổ bất lạc; cảm thọ ấy là vô thường. Ở đây, Ông
cần phải đoạn tận lòng dục... Tai... Mũi...
8-9)
... Lưỡi... Thân...
10)
Ý là vô thường, ở đây Ông cần phải đoạn tận lòng dục.
Các pháp... Ý thức... Do duyên ý xúc khởi lên cảm thọ gì,
lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy là vô thường.
Ở đây, Ông cần phải đoạn tận lòng dục.
11)
Phàm cái gì là vô thường, này Ràdha, ở đây, Ông cần phải
đoạn tận lòng dục.
77.IV.
Ràdha (2) (S.iv,49)
1-2-3)
...
4)
-- Phàm cái gì là khổ, này Ràdha, ở đây Ông cần phải đoạn
tận lòng dục.
5-10)
Và này Ràdha, cái gì là khổ? Mắt, này Ràdha, là khổ; ở
đây, Ông cần phải đoạn tận lòng dục. Các pháp... Nhãn
thức... Nhãn xúc... Do duyên ý xúc, khởi lên cảm thọ gì,
lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy là khổ.
Ở đây, Ông cần phải đoạn tận lòng dục.
11)
Phàm cái gì là khổ, này Ràdha, ở đây, Ông cần phải đoạn
tận lòng dục.
78.V.
Ràdha (2) (S.iv,49)
1-2-3)
...
4)
-- Phàm cái gì là vô ngã, này Ràdha, Ông cần phải đoạn
tận lòng dục.
5-9)
Và này Ràdha, cái gì là vô ngã? Mắt, này Ràdha, là vô ngã;
ở đây, Ông cần phải đoạn tận lòng dục. Các sắc... Nhãn
thức... Nhãn xúc... Do duyên ý xúc...
10)
Ý là vô ngã... Các pháp... Ý thức... Ý xúc... Do duyên ý xúc,
khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ bất lạc;
cảm thọ ấy là vô ngã. Ở đây, Ông cần phải đoạn tận
lòng dục.
11)
Phàm cái gì là vô ngã, này Ràdha, ở đây, Ông cần phải
đoạn tận lòng dục.
79.VI.
Vô Minh (I) (S.iv,49)
1)
...
2)
Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn...
3)
Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
--
Có một pháp gì, bạch Thế Tôn, (nếu) Tỷ-kheo đoạn tận
pháp ấy, thời vô minh được đoạn tận và minh sanh khởi?
--
Có một pháp, này Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo đoạn tận pháp ấy,
vô minh được đoạn tận, minh sanh khởi.
4)
-- Một pháp ấy là gì, bạch Thế Tôn, nếu Tỷ-kheo đoạn
tận pháp ấy, vô minh được đoạn tận và minh sanh khởi?
--
Vô minh, này Tỷ-kheo, là một pháp, nếu Tỷ-kheo đoạn tận
pháp ấy, vô minh được đoạn tận, minh sanh khởi.
5)
-- Tỷ-kheo biết như thế nào, bạch Thế Tôn, thấy như thế
nào, vô minh được đoạn tận, minh được sanh khởi?
6)
-- Này Tỷ-kheo, Tỷ-kheo biết mắt, thấy mắt là vô thường
nên vô minh đoạn tận, minh sanh khởi... tai... mũi...
7-11)
... lưỡi... thân... ý...
12)
Này Tỷ-kheo, do Tỷ-kheo biết như vậy, thấy như vậy nên
vô minh được đoạn tận, minh được sanh khởi.
80.VII.Vô
Minh (2) (S.iv,50)
1-5)
(Như kinh trước)
6)
-- Ở đây, này Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo có nghe: "Các pháp không
nên thiên chấp". Này Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy nghe như sau:
"Tất cả các pháp không nên thiên chấp", vị ấy thắng tri
tất cả các pháp. Do liễu tri tất cả pháp nên thấy tất
cả tướng có thể thay đổi... Vị ấy thấy con mắt có thể
thay đổi... các sắc... nhãn thức... nhãn xúc... Do duyên ý
xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ bất lạc;
vị ấy thấy cảm thọ ấy có thể thay đổi.
7)
Này Tỷ-kheo, do Tỷ-kheo biết vậy, thấy vậy nên vô minh được
đoạn tận, minh được sanh khởi.
81.VIII.
Tỷ Kheo (S.iv,50)
1)
...
2)
Rồi nhiều Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn...
3)
Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
--
Ở đây, bạch Thế Tôn, có những du sĩ ngoại đạo hỏi chúng
con: "Do mục đích gì, này các Hiền giả, các người sống
Phạm hạnh dưới Sa-môn Gotama?" Ðược hỏi vậy, bạch Thế
Tôn, chúng con trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy: "Vì
mục đích liễu tri đau khổ, này chư Hiền, chúng tôi sống
Phạm hạnh dưới Sa-môn Gotama". Ðược hỏi vậy và được
trả lời vậy, bạch Thế Tôn, có phải chúng con đã nói lên
quan điểm của Thế Tôn? Và có phải chúng con không xuyên
tạc Thế Tôn với điều không thực? Có phải chúng con trả
lời thuận pháp và đúng pháp? Và ai là người đồng pháp
nói đúng pháp không tìm được lý do để chỉ trích?
4)
-- Thật vậy, này các Tỷ-kheo, được hỏi vậy và được
trả lời vậy, các Ông đã nói lên quan điểm của Ta. Và
các Ông không xuyên tạc Ta với điều không thực. Các Ông
trả lời thuận pháp và đúng pháp. Và không có người đồng
pháp nói đúng pháp nào tìm được lý do để chỉ trích. Với
mục đích liễu tri đau khổ, này các Tỷ-kheo, Phạm hạnh
được sống dưới Ta.
5)
Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo có thể hỏi các
Ông như sau: "Này Hiền giả, thế nào là vì mục đích liễu
tri đau khổ ấy, Phạm hạnh được sống dưới Sa-môn Gotama?"
Ðược hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông có thể trả lời
cho các du sĩ ngoại đạo ấy như sau:
6-11)
"Mắt, này chư Hiền, là khổ. Vì liễu tri như vậy, Phạm
hạnh được sống dưới Thế Tôn. Các sắc... Do duyên nhãn
xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ bất lạc;
vì liễu tri cảm thọ ấy là khổ, nên Phạm hạnh được
sống dưới Thế Tôn... Ý là khổ, vì liễu tri như vậy, Phạm
hạnh được sống dưới Thế Tôn... Do duyên ý xúc khởi lên
cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; vì liễu
tri cảm thọ ấy là khổ, nên Phạm hạnh được sống dưới
Thế Tôn. Ðây, này chư Hiền, là khổ ấy. Vì liễu tri khổ
ấy, Phạm hạnh được sống dưới Thế Tôn".
12)
Ðược hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông có thể trả lời
cho các du sĩ ngoại đạo ấy như vậy.
82.IX.
Thế Giới (S.iv,52)
1)
...
2)
Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn...
3)
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Phagguna bạch Thế Tôn:
4-6)
-- Có con mắt nào, bạch Thế Tôn, do con mắt ấy, có thể
biết và tuyên bố về chư Phật quá khứ đã nhập Niết-bàn,
đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các hành tung khát
ái, đã chấm dứt luân hồi, đã vượt qua mọi khổ đau?...
tai... mũi...
7-8)
... lưỡi... thân...
9)
Có ý nào, bạch Thế Tôn, do ý ấy, có thể biết và tuyên
bố về chư Phật quá khứ đã nhập Niết-bàn, đã đoạn
các chướng ngại, đã đoạn các hành tung (khát ái), đã chấm
dứt luân hồi, đã vượt qua mọi khổ đau?
10-12)
-- Không có con mắt nào, này Phagguna, do con mắt ấy, có thể
biết và tuyên bố về chư Phật quá khứ đã nhập Niết-bàn,
đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các hành tung (khát
ái), đã chấm dứt luân hồi, đã vượt mọi khổ đau... tai...
mũi...
13-14)
... Không có lưỡi... Không có thân...
15)
Không có ý nào, này Phagguna, do ý ấy, có thể biết và tuyên
bố về chư Phật quá khứ đã nhập Niết-bàn, đã đoạn
các chướng ngại, đã đoạn các hành tung (khát ái), đã chấm
dứt luân hồi, đã vượt qua mọi khổ đau.
IV.
Phẩm Channa
84.
I. Biến Hoại (Paloka) (S.iv,53)
1)
...
2)
Rồi Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn...
3)
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:
--
"Thế giới, thế giới", bạch Thế Tôn, như vậy được nói
đến. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, được gọi là
thế giới?
4)
-- Cái gì chịu sự biến hoại (palokadhamma), này Ananda, đây
gọi là thế giới trong giới luật của bậc Thánh. Và này
Ananda, cái gì chịu sự biến hoại?
5-7)
Mắt, này Ananda, chịu sự biến hoại. Các sắc chịu sự biến
hoại. Nhãn thức chịu sự biến hoại. Nhãn xúc chịu sự
biến hoại. Do duyên nhãn xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc,
khổ, hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy chịu sự biến
hoại... Tai... Mũi...
8-9)...
Lưỡi... Thân...
10)
Ý chịu sự biến hoại. Các pháp chịu sự biến hoại. Ý
thức chịu sự biến hoại. Ý xúc chịu sự biến hoại. Do
duyên ý xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất khổ
bất lạc; cảm thọ ấy chịu sự biến hoại.
11)
Cái gì chịu sự biến hoại, này Ananda, cái ấy gọi là thế
giới trong giới luật của bậc Thánh.
85.
II. Trống Không (S.iv,54)
1)
...
2-3)
Rồi Tôn giả Ananda... bạch Thế Tôn:
--
"Trống không là thế giới, trống không là thế giới", bạch
Thế Tôn, như vậy được nói đến. Cho đến như thế nào,
bạch Thế Tôn, được gọi trống không là thế giới?
4)
-- Vì rằng, này Ananda, thế giới là không tự ngã, và không
thuộc tự ngã, nên thế giới được gọi là trống không.
Và cái gì, này Ananda, là không tự ngã và không thuộc tự
ngã?
5-6)
Mắt, này Ananda, là không tự ngã và không thuộc tự ngã.
Các sắc là không tự ngã, hay không thuộc tự ngã. Nhãn thức
là không tự ngã, hay không thuộc tự ngã. Nhãn xúc là không
tự ngã, hay không thuộc tự ngã... Do duyên ý xúc khởi lên
cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; cảm thọ
ấy không có tự ngã hay không thuộc tự ngã.
11)
Và vì rằng, này Ananda, không có tự ngã, hay không thuộc tự
ngã nên được gọi trống không là thế giới này.
86.
III. Vắn Tắt (S.iv,54)
1-2)
...
3)
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda... bạch Thế Tôn:
--
Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn vắn tắt thuyết pháp
cho con. Sau khi nghe pháp của Thế Tôn, con sẽ sống một mình,
an tịnh, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.
4-6)
-- Ông nghĩ thế nào, này Ananda, mắt là thường hay vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường là khổ hay lạc?
--
Là khổ, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý
chăng nếu quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này
là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
--
Các sắc là thường hay vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn.
--
... Nhãn thức... Nhãn xúc... Do duyên nhãn xúc khởi lên cảm
thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy là
thường hay vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường là khổ hay lạc?
--
Là khổ, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý
chăng khi quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này là
tôi, cái này là tự ngã của tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn... Tai... Mũi...
7-9)
... Lưỡi... Thân... Do duyên ý xúc khởi lên cảm thọ gì,
lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy là thường
hay vô thường?
--
Là vô thường, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường là khổ hay lạc?
--
Là khổ, bạch Thế Tôn.
--
Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý
chăng nếu quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này
là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
10)
-- Thấy vậy, này Ananda, bậc Ða văn Thánh đệ tử nhàm chán
đối với mắt... nhàm chán đối với nhãn xúc... Do duyên
ý xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ bất
lạc; vị ấy nhàm chán cảm thọ ấy. Do nhàm chán, vị ấy
ly tham. Do ly tham, vị ấy được giải thoát. Trong sự giải
thoát, trí khởi lên biết rằng: "Ta đã được giải thoát".
Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".
87.
IV. Channa (S.iv,55)
1)
Một thời Thế Tôn ở tại Ràjagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc
Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.
2)
Lúc bấy giờ, Tôn giả Sàiputta, Tôn giả Mahà Cunda và Tôn
giả Channa trú ở núi Gijjhakù.
3)
Lúc bấy giờ, Tôn giả Channa bị bệnh, đau đớn, bị trọng
bệnh.
4)
Rồi Tôn giả Sàputta, vào buổi chiều, từ Thiền tịnh đứng
dậy, đi đến Tôn giả Mahà Cunda; sau khi đến nói với Tôn
giả Mahà Cunda:
--
Này Hiền giả Cunda, chúng ta hãy đi đến Tôn giả Channa để
hỏi thăm về bệnh hoạn.
--
Thưa vâng, Hiền giả.
Tôn
giả Mahà Cunda vâng đáp Tôn giả Sàriputta.
5)
Rồi Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Mahà Cunda đi đến Tôn
giả Channa, sau khi đến ngồi trên chỗ đã soạn sẵn.
6-7)
Sau khi ngồi, Tôn giả Sàriputta nói với Tôn giả Channa:
--
Này Hiền giả Channa, Hiền giả có kham nhẫn được chăng?
Có chịu đựng được chăng? Có phải khổ thọ giảm thiểu
không có tăng trưởng? Có phải có triệu chứng giảm thiểu,
không phải tăng trưởng?
--
Thưa Hiền giả Sàriputta tôi không có thể kham nhẫn, không
có thể chịu đựng. Mãnh liệt là các khổ thọ tôi cảm
giác! Chúng tăng trưởng, không có giảm thiểu. Có triệu chứng
tăng trưởng, không phải giảm thiểu.
8)
Này Hiền giả, ví như một người lực sĩ chém đầu (một
người khác) với một thanh kiếm sắc. Cũng vậy, này Hiền
giả, những ngọn gió kinh khủng thổi lên đau nhói trong đầu
tôi. Thưa Hiền giả, tôi không có thể kham nhẫn, không có
thể chịu đựng... không phải giảm thiểu.
9)
Này Hiền giả, ví như một người lực sĩ lấy một dây nịt
bằng da cứng quấn tròn quanh đầu rồi xiết mạnh. Cũng vậy,
này Hiền giả, tôi cảm thấy đau đầu một cách kinh khủng.
Này Hiền giả, tôi không thể kham nhẫn, không có thể chịu
đựng... không phải giảm thiểu.
10)
Này Hiền giả, ví như một người đồ tể thiện xảo hay
một đệ tử người đồ tể mổ bụng với một con dao cắt
thịt bò sắc bén. Cũng vậy, này Hiền giả, những ngọn gió
kinh khủng cắt mổ bụng của tôi. Thưa Hiền giả, tôi không
có thể kham nhẫn, không có thể chịu đựng... không phải
giảm thiểu.
11)
Này Hiền giả, ví như hai người lực sĩ sau khi nắm một
người yếu hơn với những cánh tay của mình, nướng người
ấy, đốt người ấy trên một hố than hừng. Cũng vậy, này
Hiền giả, một sức nóng kinh khủng khởi lên trong thân tôi.
Này Hiền giả, tôi không có thể kham nhẫn, không có thể
chịu đựng. Mãnh liệt là các khổ thọ tôi cảm giác! Chúng
tăng trưởng, không có giảm thiểu. Có triệu chứng tăng trưởng,
không phải giảm thiểu.
12)
Thưa Hiền giả Sàriputta, tôi sẽ đem lại con dao. Tôi không
muốn sống nữa.
13)
-- Tôn giả Channa, chớ có đem lại con dao! Tôn giả Channa,
hãy chịu đựng! Chúng tôi muốn Tôn giả Channa chịu đựng.
Nếu Tôn giả Channa không có các món ăn, không có các dược
phẩm thích hợp, thời tôi sẽ tìm các dược phẩm thích hợp
cho Tôn giả Channa. Nếu Tôn giả Channa không có người hầu
hạ thích ứng, thời tôi sẽ hầu hạ Tôn giả Channa. Tôn
giả Channa chớ có đem lại con dao. Tôn giả Channa hãy chịu
đựng. Chúng tôi muốn Tôn giả Channa chịu đựng.
14)
-- Thưa Hiền giả Sàriputta, không phải tôi không có các món
ăn thích hợp, tôi có các món ăn thích hợp. Không phải tôi
không có các dược phẩm thích hợp, tôi có các dược phẩm
thích hợp. Không phải tôi không có những người hầu hạ
thích ứng, tôi có những người hầu hạ thích ứng. Ðã lâu
ngày tôi hầu hạ bậc Ðạo Sư với tâm thích thú, không phải
không thích thú. Ðây, thưa Hiền giả, là xứng đáng với
người đệ tử. Vì rằng đã hầu hạ bậc Ðạo Sư với
tâm thích thú, không phải không thích thú. Không có phạm tội,
nếu Tỷ-kheo Channa đem lại con dao. Này Hiền giả Sàriputta,
Hiền giả hãy thọ trì như vậy.
15)
-- Chúng tôi sẽ hỏi Tôn giả Channa một câu, nếu Tôn giả
Channa kham nhẫn được hỏi và trả lời.
--
Hãy hỏi đi, Hiền giả Sàriputta, sau khi nghe, chúng ta sẽ biết.
16)
-- Này Hiền giả Channa, mắt, nhãn thức, những pháp do nhãn
thức nhận biết, Hiền giả có quán: " Cái này là của tôi,
cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?... Tai... Mũi...
Lưỡi... Thân... Này Hiền giả Channa, ý, ý thức, các pháp
do ý thức nhận biết, Hiền giả có quán: "Cái này là của
tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?
17)
-- Này Hiền giả Sàriputta, mắt, nhãn thức, các pháp do nhãn
thức nhận biết, tôi quán: "Cái này không phải của tôi,
cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của
tôi".
18)
-- Này Hiền giả Channa, trong mắt, trong nhãn thức, trong các
pháp do nhãn thức nhận biết, do thấy gì, do thắng tri gì
mà Hiền giả quán: "Cái này không phải của tôi, cái này
không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi"?
19)
-- Thưa Hiền giả Sàriputta, trong mắt, trong nhãn thức, trong
các pháp do nhãn thức nhận biết, sau khi thấy đoạn diệt,
sau khi thắng tri đoạn diệt, tôi quán: "Cái này không phải
của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự
ngã của tôi". Trong tai... Trong mũi... Trong lưỡi... Trong thân..
Thưa Hiền giả... Trong ý, trong ý thức, trong các pháp do ý
thức nhận biết, sau khi thấy đoạn diệt, sau khi thắng tri
đoạn diệt, tôi quán: "Cái này không phải của tôi, cái này
không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi".
20)
Ðược nghe nói vậy, Tôn giả Mahà Cunda nói với Tôn giả
Channa:
--
Hiền giả Channa, Hiền giả cần phải luôn luôn chú ý đến
lời dạy này của Thế Tôn: "Ai còn tham luyến, thời có dao
động; ai không tham luyến, thời không dao động. Ai không dao
động, thời được khinh an. Ai được khinh an, thời không
thiên chấp. Ai không thiên chấp (nati), thời không có đến
và đi. Ai không có đến và đi, thời không có diệt và sanh.
Ai không có diệt và sanh, thời không có đời này, đời sau,
không có giữa hai đời. Ðây là sự đoạn tận đau khổ".
21)
Rồi Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Mahà Cunda, sau khi giáo giới
Tôn giả Channa với lời giáo giới này, từ chỗ ngồi đứng
dậy, và ra đi.
22)
Tôn giả Channa, sau khi hai vị Tôn giả ấy đi không bao lâu,
liền đem lại con dao.
23)
Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh
lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
24)
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Sàriputta bạch Thế Tôn:
--
Bạch Thế Tôn, Tôn giả Channa đã đem lại con dao. Sanh thú
của vị ấy là gì? Ðời sau vị ấy sẽ như thế nào?
--
Có phải trước mặt Ông, này Sàriputta, Tỷ-kheo Channa đã
tuyên bố là không phạm tội?
25)
-- Thưa có, bạch Thế Tôn. Có một làng của dân tộc Vajji
tên là Pubbavijjhamam; tại đấy, có những gia đình thân hữu,
có những gia đình thân thích với Tôn giả Channa, chính những
gia đình ấy mới có lỗi.
26)
-- Này Sàriputta, những gia đình thân hữu và những gia đình
thân thích ấy của Tôn giả Channa là những gia đình có lỗi.
Tuy vậy, này Sàriputta, vớ
