TẬP III
- THIÊN UẨN
[22] Chương I
Tương Ưng
Uẩn
A.
Năm Mươi Kinh Căn Bản
I.
Phẩm Nakulapità
I.
Nakulapità (Tạp, 5.5 Trưởng Giả, Ðại 2,33a) (Tăng 13.4,
Ðại 2,573a) (S.iii,1)
1)
Như vầy tôi nghe.
Một
thời Thế Tôn sống giữa dân chúng Bhayga, tại núi Cá Sấu,
rừng Bhesaka, vườn Nai.
2)
Rồi gia chủ Nakulapità đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh
lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
3)
Ngồi xuống một bên, gia chủ Nakulapità bạch Thế Tôn:
--
Bạch Thế Tôn, con đã già, tuổi lớn, trưởng lão, cao niên,
đã đạt đến tuổi thọ, thân bịnh hoạn, luôn luôn ốm
đau. Bạch Thế Tôn, con không được thường thấy Thế Tôn
và các vị Tỷ-kheo đáng kính. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn
hãy giáo giới cho con! Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy giảng
dạy cho con! Nhờ vậy, con được hạnh phúc, an lạc lâu dài.
4)
-- Thật sự là vậy, này Gia chủ. Thật sự là vậy, này Gia
chủ. Thân của Gia chủ, này Gia chủ, là bịnh hoạn, ốm đau,
bị nhiễm ô che đậy. Ai mang cái thân này, này Gia chủ, lại
tự cho là không bịnh, dầu chỉ trong một giây phút; người
ấy phải là người ngu! Do vậy, này Gia chủ, Gia chủ cần
phải học tập như sau: "Dầu cho thân tôi có bịnh, tâm sẽ
không bị bịnh". Như vậy, này Gia chủ, Gia chủ cần phải
học tập.
5)
Rồi gia chủ Nakulapità sau khi hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn
dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân
bên hữu hướng về Ngài, đi đến Tôn giả Sàriputta; sau khi
đến, đảnh lễ Tôn giả Sàriputta rồi ngồi xuống một bên.
6)
Tôn giả Sàriputta nói với gia chủ Nakulapità đang ngồi một
bên:
--
Này Gia chủ, tịch tịnh là các căn của Gia chủ; thanh tịnh
và trong sáng là sắc diện của Gia chủ. Có phải hôm nay Gia
chủ đối diện với Thế Tôn, được nghe pháp thoại?
--
Làm sao không thể như vậy được, thưa Tôn giả? Hôm nay,
thưa Tôn giả, con được rưới với nước bất tử, nhờ
Thế Tôn giảng cho pháp thoại!
--
Như thế nào, này Gia chủ, Gia chủ được rưới với nước
bất tử, nhờ Thế Tôn giảng cho pháp thoại?
7)
-- Ở đây, thưa Tôn giả, con đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, thưa Tôn giả, con bạch Thế Tôn:
"--
Bạch Thế Tôn, con đã già, tuổi lớn, trưởng lão, cao niên,
đã đạt đến tuổi thọ, thân bịnh hoạn, luôn luôn ốm
đau. Bạch Thế Tôn, con không được thường thấy Thế Tôn
và các Tỷ-kheo đáng kính. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn giáo
giới cho con! Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn giảng dạy cho con!
Nhờ vậy con được hạnh phúc, an lạc lâu dài!"
Ðược
nghe nói vậy, thưa Tôn giả, Thế Tôn nói với con:
"--
Thật sự là vậy, này Gia chủ. Thật sự là vậy, này Gia
chủ. Thân của Gia chủ, này Gia chủ, là bịnh hoạn, ốm yếu,
bị nhiễm ô che đậy. Ai mang cái thân này, này Gia chủ, lại
tự cho là không bịnh, dầu chỉ trong một giây phút; người
ấy phải là người ngu! Do vậy, này Gia chủ, Gia chủ cần
phải học tập như sau: 'Dầu thân tôi có bịnh, tâm sẽ không
bị bịnh!"
Như
vậy, thưa Tôn giả, con được rưới với nước bất tử,
nhờ Thế Tôn giảng cho pháp thoại.
8)
-- Nhưng này Gia chủ, Gia chủ có hỏi thêm Thế Tôn như sau:
"Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, là thân bị bịnh và
tâm cũng bị bịnh? Cho đến như thế nào là thân bị bịnh,
nhưng tâm không bị bịnh không?"
9)
-- Thưa Tôn giả, con có thể đi đến thật xa để nghe tận
mặt Tôn giả Sàriputta ý nghĩa của lời nói này. Lành thay,
nếu được Tôn giả Sàriputta giải thích ý nghĩa của lời
nói này!
10)
-- Vậy này Gia chủ, hãy lắng nghe và khéo suy nghiệm, ta sẽ
nói.
--
Thưa vâng, Tôn giả.
Gia
chủ Nakulapità vâng đáp Tôn giả Sàriputta.
11)
Tôn giả Sàriputta nói như sau:
--
Thế nào, này Gia chủ, là thân bịnh và tâm bịnh?
12)
Ở đây, này Gia chủ, có kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ
các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không
tu tập pháp các bậc Thánh, không thấy rõ các bậc Chân nhân,
không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp
các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự ngã, hay tự ngã như
là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong sắc.
Vị ấy bị ám ảnh: "Sắc là ta, sắc là của ta". Do bị ám
ảnh: "Sắc là ta, sắc là của ta!" khi sắc biến hoại, đổi
khác; do sắc biến hoại, đổi khác, nên vị ấy khởi lên
sầu, bi, khổ, ưu não!
13)
Vị ấy quán thọ như là tự ngã, hay tự ngã như là có thọ,
hay thọ ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thọ. Vị ấy
bị ám ảnh: "Thọ là ta, thọ là của ta". Do bị ám ảnh:
"Thọ là ta, thọ là của ta" khi thọ biến hoại, đổi khác;
nên do thọ biến hoại, đổi khác, vị ấy khởi lên sầu,
bi, khổ, ưu, não!
14)
Vị ấy quán tưởng như là tự ngã, hay tự ngã như là có
tưởng, hay tưởng ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong tưởng.
Vị ấy bị ám ảnh: "Tưởng là ta, tưởng là của ta". Do
bị ám ảnh: "Tưởng là ta, tưởng là của ta" khi tưởng biến
hoại, đổi khác; nên do tưởng biến hoại, đổi khác, vị
ấy khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não!
15)
Vị ấy quán các hành như là tự ngã hay tự ngã như là có
các hành, hay các hành ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong
các hành. Vị ấy bị ám ảnh: "Các hành là ta, các hành là
của ta". Do bị ám ảnh: "Các hành là ta, các hành là của
ta" khi các hành biến hoại, đổi khác; do các hành biến hoại,
đổi khác, vị ấy khởi lên sầu, bi, khổ, ưu não!
16)
Vị ấy quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức,
hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Vị ấy
bị ám ảnh: "Thức là ta, thức là của ta" khi thức biến
hoại, đổi khác; nên do thức biến hoại, đổi khác, vị
ấy khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não!
17)
Như vậy, này Gia chủ, là thân có bịnh và tâm có bịnh.
18)
Thế nào, này Gia chủ, là thân có bịnh nhưng tâm không có
bịnh?
19)
Ở đây, này Gia chủ, vị đa văn Thánh đệ tử hiểu rõ các
bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các
bậc Thánh, hiểu rõ các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các
bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, không quán
sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở
trong tự ngã, hay tự ngã ở trong sắc. Vị ấy không bị ám
ảnh: "Sắc là ta, sắc là của ta". Do vị ấy không bị ám
ảnh: "Sắc là ta, sắc là của ta" khi sắc biến hoại, đổi
khác; nên không do sắc biến hoại, đổi khác mà khởi lên
sầu, bi, khổ, ưu, não!
20)
Không quán thọ như là tự ngã, hay tự ngã như là có thọ,
hay thọ ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thọ. Vị ấy
không bị ám ảnh: "Thọ là ta, thọ là của ta". Do vị ấy
không bị ám ảnh: "Thọ là ta, thọ là của ta" khi thọ biến
hoại, đổi khác; nên không do thọ biến hoại, đổi khác,
mà khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não!
21)
Không quán tưởng như là tự ngã, hay tự ngã như là có tưởng,
hay tưởng ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong tưởng. Vị
ấy không bị ám ảnh: "Tưởng là ta, tưởng là của ta". Do
vị ấy không bị ám ảnh: "Tưởng là ta, tưởng là của ta"
khi tưởng biến hoại, đổi khác; nên không do tưởng biến
hoại, đổi khác mà khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não!
22)
Không quán các hành như là tự ngã, hay tự ngã như là có
hành, hay các hành ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong các
hành. Vị ấy không bị ám ảnh: "Các hành là ta, các hành
là của ta". Do vị ấy không bị ám ảnh: "Các hành là ta,
các hành là của ta" khi các hành biến hoại, đổi khác; nên
không do các hành biến hoại, đổi khác mà khởi lên sầu,
bi, khổ, ưu, não!
23)
Không quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức,
hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Vị ấy
không bị ám ảnh: "Thức là ta, thức là của ta". Do vị ấy
không bị ám ảnh: "Thức là ta, thức là của ta" khi thức
biến hoại, đổi khác; nên không do thức biến hoại, đổi
khác mà khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não.
24)
Như vậy, này Gia chủ, là thân có bịnh, nhưng tâm không có
bịnh.
25)
Tôn giả Sàriputta thuyết như vậy, gia chủ Nakulapità hoan hỷ,
tín thọ lời Tôn giả Sàriputta thuyết.
II.
Devadaha (Tạp 5.6, Tây, Ðại 2,33b) (Tăng 41.4, Ðại 2,745b)
(S.iii,5)
1)
Như vầy tôi nghe.
Một
thời Thế Tôn ở giữa dân chúng Sakka, tại một thị trấn
của dân chúng Sakka tên là Devadaha.
2)
Lúc bấy giờ, một số đông Tỷ-kheo du hành ở phía Tây,
đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên.
3)
Ngồi xuống một bên, các vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
--
Chúng con muốn xin Thế Tôn cho phép chúng con đi đến quốc
độ phương Tây. Chúng con muốn trú ở quốc độ phương Tây.
--
Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo đã xin phép Sàriputta chưa?
--
Bạch Thế Tôn, chúng con chưa xin phép Tôn giả Sàriputta.
--
Này các Tỷ-kheo, vậy hãy xin phép Sàriputta. Sàriputta, này
các Tỷ-kheo, là bậc Hiền trí, là người đỡ đầu các vị
Tỷ-kheo đồng Phạm hạnh.
--
Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
Các
Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.
4)
Lúc bấy giờ, Tôn giả Sàriputta đang ngồi dưới cây ba đậu
(elagalà: cassia), không xa Thế Tôn bao nhiêu.
5)
Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn
dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân
phía hữu hướng về Ngài, rồi đi đến Tôn giả Sàriputta;
sau khi đến, các vị ấy nói lên với Tôn giả Sàriputta những
lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón
hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên.
6)
Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy nói với Tôn giả Sàriputta:
--
Chúng tôi muốn, thưa Hiền giả Sàriputta, đi đến quốc độ
phương Tây. Chúng tôi muốn trú ở quốc độ phương Tây.
Bậc Ðạo Sư đã cho phép chúng tôi.
7)
-- Này các Hiền giả, có những người đặt câu hỏi với
vị Tỷ-kheo thường đi các quốc độ khác nhau: Các Sát-đế-lị
hiền trí, các Bà-la-môn hiền trí, các Gia chủ hiền trí,
các Sa-môn hiền trí. Này chư Hiền giả, các bậc hiền trí
với óc ưa quán sát (sẽ hỏi): "Bậc Ðạo Sư của Tôn giả
nói gì, tuyên bố gì? Pháp có được chư Tôn giả khéo nghe,
khéo nắm giữ, khéo tác ý, khéo thọ trì, khéo thâm nhập
với trí tuệ không?" Ðể khi trả lời, các Tôn giả có thể
lập lại các ý kiến của Thế Tôn, không có xuyên tạc Thế
Tôn với điều không thật, có thể trả lời tùy pháp, đúng
với Chánh pháp, và không để một vị đồng pháp nào, nói
lời đúng pháp, có thể có lý do để quở trách.
8)
-- Chúng tôi có thể đi đến thật xa, thưa Tôn giả, để
nghe tận mặt Tôn giả Sàriputta nói về ý nghĩa của lời
nói này! Lành thay, nếu được Tôn giả Sàriputta giải thích
ý nghĩa của lời nói này!
9)
-- Vậy này các Hiền giả, hãy lắng nghe và khéo tác ý, tôi
sẽ nói.
--
Thưa vâng, Tôn giả.
Các
Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sàriputta. Tôn giả Sàriputta
nói như sau:
10)
-- Này các Hiền giả, có những người đặt câu hỏi với
vị Tỷ-kheo thường đi các quốc độ khác nhau: Các Sát-đế-lị
hiền trí... các Sa-môn hiền trí. Này các Hiền giả, các bậc
hiền trí với óc ưa quán sát (có thể hỏi): "Bậc Ðạo Sư
của Tôn giả nói gì, tuyên bố gì?" Ðược hỏi vậy, này
các Hiền giả, các Hiền giả phải trả lời: "Này các Hiền
giả, bậc Ðạo Sư của chúng tôi nói đến sự điều phục
dục và tham".
11)
Ðược trả lời như vậy, này các Hiền giả, có thể có
người hỏi thêm câu hỏi như sau: Có những vị Sát-đé-lị
hiền trí... có những Sa-môn hiền trí. Này chư Hiền giả,
các bậc hiền trí với óc ưa quán sát (có thể hỏi): "Ðối
với cái gì, bậc Ðạo Sư của các Tôn giả nói đến sự
điều phục dục và tham?" Ðược hỏi như vậy, này các Hiền
giả, các Hiền giả phải trả lời như sau: "Ðối với sắc,
này các Hiền giả, bậc Ðạo Sư chúng tôi nói về sự điều
phục dục và tham... đối với thọ... đối với tưởng...
đối với các hành... đối với thức, bậc Ðạo Sư chúng
tôi nói về sự điều phục dục và tham".
12)
Ðược trả lời như vậy, này các Hiền giả, có thể có
người hỏi thêm như sau: Các Sát-đế-lị hiền trí... các
Sa-môn hiền trí. Các vị hiền trí có óc quán sát, này các
Hiền giả, (có thể hỏi): "Nhưng thấy sự nguy hiểm gì, bậc
Ðạo Sư các Tôn giả nói đến sự điều phục dục và tham
đối với sắc... đối với thọ... đối với tưởng... đối
với các hành, bậc Ðạo Sư các Tôn giả nói đến sự điều
phục dục và tham đối với thức?" Ðược hỏi như vậy,
này các Hiền giả, các Ông cần phải trả lời như sau: "Này
các Hiền giả, đối với sắc, ai chưa viễn ly tham, chưa viễn
ly dục, chưa viễn ly ái, chưa viễn ly khát, chưa viễn ly nhiệt
tình, chưa viễn ly khát ái, khi sắc ấy biến hoại, đổi
khác, sẽ khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não. Ðối với thọ...
đối với tưởng... đối với các hành... đối với thức,
ai chưa viễn ly tham, chưa viễn ly dục, chưa viễn ly ái, chưa
viễn ly khát, chưa viễn ly nhiệt tình, chưa viễn ly khát ái,
khi thức ấy biến hoại, đổi khác, sẽ khởi lên sầu, bi,
khổ, ưu, não. Này chư Hiền giả, do thấy sự nguy hiểm này
đối với sắc mà bậc Ðạo Sư của chúng tôi nói lên sự
điều phục dục và tham".
13)
Ðược trả lời như vậy, này các Hiền giả, có thể có
người hỏi thêm như sau: Các Sát-đế-lị hiền trí... các
Sa-môn hiền trí. Các vị hiền trí có óc quán sát, này các
Hiền giả, (có thể hỏi): "Nhưng thấy sự lợi ích gì, bậc
Ðạo Sư các Tôn giả nói đến sự điều phục dục và tham
đối với sắc... đối với thọ... đối với tưởng... đối
với các hành; bậc Ðạo Sư các Tôn giả nói đến sự điều
phục dục và tham đối với thức?" Ðược hỏi vậy, này
các Hiền giả, các Hiền giả phải trả lời như sau: "Ðối
với sắc, này các Hiền giả, ai đã viễn ly tham, đã viễn
ly dục, đã viễn ly ái, đã viễn ly khát, đã viễn ly nhiệt
tình, đã viễn ly khát ái, khi sắc ấy biến hoại, đổi khác,
sẽ không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não. Ðối với thọ...
đối với tưởng... đối với các hành... đối với thức,
này các Hiền giả, ai đã viễn ly tham, đã viễn ly dục, đã
viễn ly ái, đã viễn ly khát, đã viễn ly nhiệt tình, đã
viễn ly khát ái, khi thức ấy biến hoại, đổi khác, sẽ
không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não. Do thấy sự lợi ích
này, này các Hiền giả, bậc Ðạo Sư của chúng tôi nói đến
sự điều phục dục và tham đối với sắc... đối với thọ...
đối với tưởng... đối với các hành; bậc Ðạo Sư của
chúng tôi nói đến sự điều phục dục và tham đối với
thức".
14)
Và này các Hiền giả, đạt được và an trú trong các bất
thiện pháp và ngay trong đời sống hiện tại, sống được
an lạc, không bị chướng ngại, không bị ưu não, không bị
nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ được sanh thiện
thú, đây không phải là sự đoạn tận các bất thiện pháp
được Thế Tôn tán thán.
15)
Nhưng này các Hiền giả, vì rằng đạt được và an trú trong
các bất thiện pháp, và ngay trong đời sống hiện tại, sống
bị đau khổ, bị chướng ngại, bị ưu não, bị nhiệt não
và sau khi thân hoại mạng chung, sẽ phải sanh ác thú. Do vậy,
đây là sự đoạn tận các bất thiện pháp được Thế Tôn
tán thán.
16)
Và này các Hiền giả, đạt được và an trú trong các thiện
pháp, và ngay trong đời sống hiện tại, sống đau khổ, bị
chướng ngại, bị ưu não, bị nhiệt não, và sau khi thân hoại
mạng chung, sẽ phải sanh ác thú. Ðây không phải là sự thành
tựu các thiện pháp được Thế Tôn tán thán.
17)
Nhưng này các Hiền giả, vì rằng đạt được và an trú trong
các thiện pháp, và ngay trong đời sống hiện tại, sống được
an lạc, không bị chướng ngại, không bị ưu não, không bị
nhiệt não, và sau khi thân hoại mạng chung, sẽ được sanh
thiện thú. Do vậy, đây là sự thành tựu các thiện pháp,
được Thế Tôn tán thán.
18)
Tôn giả Sàriputta thuyết như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ,
tín thọ lời Tôn giả Sàriputta nói.
III.
Hàliddikàni (Tạp, 20.15, Kha-lê, Ðại 2,144a) (S.iii,9)
1)
Như vầy tôi nghe.
Một
thời Tôn giả Mahà Kaccàna (Ma-ha Ca-chiên-diên) sống giữa
các dân chúng Avanti, tại Kulaghara bên bờ một vực núi.
2)
Rồi gia chủ Hàliddikàni đi đến Tôn giả Mahà Kaccàna; sau
khi đi đến, đảnh lễ Tôn giả Mahà Kaccàna rồi ngồi xuống
một bên.
3)
Ngồi xuống một bên, gia chủ Hàliddikàni nói với Tôn Giả
Mahà Kaccàna :
- Thưa
Tôn Giả , Thế Tôn đã nói trong phẩm thứ tám, trong tập:
"Các câu hỏi của Màgandiya" như sau:
"Bậc
Thánh bỏ gia đình,
Du
hành không trú xứ,
Ðối
với dân trong làng,
Không
tác thành hệ lụy.
Tuyệt
không các dục vọng,
Không
ước vọng hão huyền,
Chấm
dứt mọi tranh luận,
Bất
cứ với một ai".
Với
lời nói vắn tắt này của Thế Tôn, thưa Tôn giả, ý nghĩa
cần phải hiểu một cách rộng rãi như thế nào?
4)
-- Sắc giới, này Gia chủ, là nhà của thức. Thức bị lòng
tham sắc giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du hành
có gia đình. Thọ giới, này Gia chủ, là nhà của thức. Thức
bị lòng tham thọ giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi
là du hành có gia đình. Tưởng giới, này Gia chủ, là nhà
của thức. Thức bị lòng tham tưởng giới trói buộc, này
Gia chủ, được gọi là du hành có gia đình. Hành giới, này
Gia chủ, là nhà của thức. Thức bị lòng tham hành giới trói
buộc, này Gia chủ, được gọi là du hành có gia đình. Thức
giới, này Gia chủ, là nhà của thức. Thức bị lòng tham thức
giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du hành có gia
đình. Như vậy, này Gia chủ, là du hành có gia đình.
8)
Và này Gia chủ, thế nào là du hành không gia đình?
9)
Ðối với sắc giới, này Gia chủ, cái gọi là dục, là tham,
là hỷ, là khát ái, những gì thuộc chấp thủ, tâm trú trước,
thiên chấp tùy miên; Như Lai đoạn tận chúng, cắt đứt tận
gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không tái sanh,
không thể sanh khởi trong tương lai. Do vậy, Như Lai được
gọi là du hành không gia đình.
10)
Ðối với thọ giới, này Gia chủ...
11)
Ðối với tưởng giới, này Gia chủ...
12)
Ðối với hành giới, này Gia chủ...
13)
Ðối với thức giới, này Gia chủ, cái gọi là dục, là tham,
là hỷ, là khát ái, những gì thuộc chấp thủ, tâm trú trước,
thiên chấp tùy miên; Như Lai đoạn tận chúng, cắt đứt tận
gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không tái sanh,
không thể sanh khởi trong tương lai. Do vậy, Như Lai được
gọi là du hành không gia đình.
14)
Như vậy, này Gia chủ, là du hành không gia đình.
15)
Như thế nào, này Gia chủ, là du hành có trú xứ? Bị trói
buộc bởi an trú chấp trước (niketa-visàra) vào sắc tướng,
này Gia chủ, gọi là du hành có trú xứ... vào thanh tướng...
vào hương tướng... vào vị tướng... vào xúc tướng. Bị
trói buộc bởi an trú chấp trước vào pháp tướng, này Gia
chủ, gọi là du hành có trú xứ. Như vậy, này Gia chủ, là
du hành có trú xứ.
16)
Như thế nào là du hành không trú xứ? Sự trói buộc bởi
an trú chấp trước vào sắc tướng, này Gia chủ, đối với
Như Lai đã được đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm
cho như thân cây ta-la, làm cho không tái sanh, không thể sanh
khởi trong tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du hành
không trú xứ. Sự trói buộc bởi an trú chấp trước vào
thanh tướng... vào hương tướng... vào vị tướng... vào xúc
tướng... vào pháp tướng, này Gia chủ, đối với Như Lai
đã được đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như
thân cây ta-la, làm cho không tái sanh, không thể sanh khởi trong
tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du hành không trú
xứ.
17)
Như vậy, này Gia chủ, là du hành không trú xứ.
18)
Như thế nào, này Gia chủ, là tác thành hị lụy trong làng?
Ở đây, này Gia chủ, có người sống thân mật với gia chủ,
cùng vui, cùng buồn. Giữa những người sung sướng, vị ấy
sung sướng. Giữa những người buồn khổ, vị ấy buồn khổ.
Khi có công việc phải làm khởi lên, tự liên hệ mình vào
các công việc ấy. Như vậy, này Gia chủ, là tác thành hệ
lụy trong làng.
19)
Và như thế nào, này Gia chủ, là không tác thành hệ lụy
trong làng? Ở đây, này Gia chủ, vị Tỷ-kheo không sống quá
thân mật với gia chủ, không cùng vui, không cùng buồn, không
vui sướng giữa những người sung sướng, không buồn khổ
giữa những người buồn khổ. Khi có công việc phải làm
khởi lên, không tự mình liên hệ vào các công việc ấy.
Như vậy, này Gia chủ, là không tác thành hệ lụy trong làng.
20)
Như thế nào, này Gia chủ, là không tuyệt không các dục vọng?
Ở đây, này Gia chủ, có người không ly tham đối với các
dục vọng, không ly dục, không ly ái, không ly khát, không ly
nhiệt não, không ly khát ái. Như vậy, này Gia chủ, là không
tuyệt không đối với các dục.
21)
Như thế nào, này Gia chủ, là tuyệt không các dục vọng?
Ở đây, này Gia chủ, có người ly tham đối với các dục,
ly dục, ly ái, ly khát, ly nhiệt não, ly khát ái. Như vậy,
này Gia chủ, là tuyệt không các dục.
22)
Như thế nào, này Gia chủ, là hy vọng hão huyền? Ở đây,
này Gia chủ, có người suy nghĩ như sau: "Mong rằng có sắc
như vậy trong tương lai! Mong rằng có thọ như vậy trong tương
lai! Mong rằng có tưởng như vậy trong tương lai! Mong rằng
có các hành như vậy trong tương lai! Mong rằng có thức như
vậy trong tương lai!" Như vậy, này Gia chủ, là hư vọng hão
huyền.
23)
Như thế nào, này Gia chủ, là không hy vọng hão huyền? Ở
đây, này Gia chủ, có người không có suy nghĩ như sau: "Mong
rằng có sắc như vậy trong tương lai! Mong rằng có thọ như
vậy trong tương lai! Mong rằng có tưởng như vậy trong tương
lai! Mong rằng có các hành như vậy trong tương lai! Mong rằng
có thức như vậy trong tương lai!" Như vậy, này Gia chủ, là
không hy vọng hão huyền.
24)
Như thế nào, này Gia chủ, là tranh luận với người? Ở đây,
này Gia chủ, có người nói như sau: "Ông không biết Pháp và
Luật này. Ta biết Pháp và Luật này. Sao Ông có thể biết
Pháp và Luật này? Ông đã phạm vào tà kiến. Ta mới thật
đúng chánh kiến. Những điều đáng nói trước, Ông lại
nói sau. Những điều đáng nói sau, Ông lại nói trước. Lời
nói của ta mới tương ưng. Lời nói của Ông không tương
ưng. Chủ kiến của Ông đã bị bài bác. Câu nói của Ông
đã bị thách đố. Hãy đến mà giải vây lời nói ấy. Ông
đã bị thuyết bại. Nếu có thể được, hãy gắng thoát
ra khỏi lối bí". Như vậy, này Gia chủ, là tranh luận với
người.
25)
Như thế nào, này Gia chủ, là không tranh luận với người?
Ở đây, này Gia chủ, vị Tỷ-kheo không nói lời nói như sau:
"Ông không biết Pháp và Luật này.... .. Hãy thoát ra khỏi
lối bí". Như vậy, này Gia chủ, là không tranh luận với người.
26)
Như vậy, này Gia chủ, Thế Tôn đã nói trong phẩm thứ tám,
trong tập: "Các câu hỏi của Màgandiya" như sau:
"Bậc
Thánh bỏ gia đình,
Du
hành không trú xứ,
Ðối
với dân trong làng,
Không
tác thành hệ lụy.
Tuyệt
không các dục vọng.
Không
ước vọng hão huyền,
Chấm
dứt mọi tranh luận,
Bất
cứ với một ai".
Với
lời nói vắn tắt này của Thế Tôn, này Gia chủ, ý nghĩa
cần phải hiểu một cách rộng rãi như vậy.
IV.
Hàliddikàni (Tạp 20.16 Kha-lê, Ðại 2,144c) (S.iii,12)
1)
Như vầy tôi nghe.
Một
thời Tôn giả Mahà Kaccàna sống giữa dân chúng Avanti, tại
Kulaghara, bên bờ một vực núi.
2)
Rồi gia chủ Hàliddikàni đi đến Tôn giả Mahà Kaccàna... rồi
ngồi xuống một bên.
3)
Ngồi xuống một bên, gia chủ Hàliddikàni nói với Tôn giả
Mahà Kaccàna:
4)
-- Thế Tôn đã nói trong tập Các Câu hỏi Của Sakka như vầy:
"Những Sa-môn, Bà-la-môn nào được giải thoát với sự đoạn
tận khát ái, những vị ấy đã hoàn toàn đạt được toàn
thiện, đã hoàn toàn đạt được an ổn khỏi các khổ ách,
đã hoàn toàn hành Phạm hạnh, đã hoàn toàn đạt được
mục đích, là bậc tối thượng giữa loài Trời, loài Người".
Với lời nói vắn tắt này của Thế Tôn, thưa Tôn giả, ý
nghĩa cần phải hiểu một cách rộng rãi như thế nào?
5)
-- Ðối với sắc giới, này Gia chủ, cái gọi là dục, là
tham, là hỷ, là khát ái, những gì thuộc chấp thủ, tâm trú
trước, thiên chấp, tùy miên; sự đoạn tận chúng, ly tham,
đoạn diệt, từ bỏ, từ khước chúng một cách hoàn toàn;
như vậy gọi là tâm khéo giải thoát.
6)
Ðối với thọ giới, này Gia chủ...
7)
Ðối với tưởng giới, này Gia chủ...
8)
Ðối với hành giới, này Gia chủ...
9)
Ðối với thức giới, này Gia chủ, cái gọi là dục, là tham,
là hỷ, là khát ái, những gì thuộc chấp thủ, tâm trú trước,
thiên chấp, tùy miên; sự đoạn tận chúng, ly tham, đoạn
diệt, từ bỏ, từ khước chúng một cách hoàn toàn; như vậy
gọi là tâm khéo giải thoát.
10)
Như vậy, này Gia chủ, là ý nghĩa đã được Thế Tôn nói
đến trong tập Các Câu hỏi Của Sakka: "Những Sa-môn, Bà-la-môn
nào được giải thoát với sự đoạn tận khát ái, những
vị ấy đã hoàn toàn đạt được toàn thiện, đã hoàn toàn
đạt được an ổn khỏi các khổ ách, đã hoàn toàn hành
Phạm hạnh, đã hoàn toàn đạt được mục đích, là bậc
tối thượng giữa loài Trời và loài Người".
V.
Thiền Ðịnh (Tạp 3.7-8 Thọ, Ðại 2,17a) (Tạp 3.1. Sanh
Diệt, Ðại 2,15b) (Tạp 3.2 Bất Thừa, Ðại 2,15b) (S.iii,13)
1)
Một thời Thế Tôn trú tại Sàvatthi...
2)
Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". --
"Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế
Tôn. Thế Tôn nói như sau:
--
Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập Thiền định. Vị Tỷ-kheo có
Thiền định, này các Tỷ-kheo, hiểu biết một cách như thật.
3)
Hiểu biết gì một cách như thật? Sắc tập khởi và đoạn
diệt; thọ tập khởi và đoạn diệt; tưởng tập khởi và
đoạn diệt; các hành tập khởi và đoạn diệt; thức tập
khởi và đoạn diệt.
4)
Này các Tỷ-kheo, thế nào là sắc tập khởi? Thế nào là
thọ tập khởi? Thế nào là tưởng tập khởi? Thế nào là
các hành tập khởi? Thế nào là thức tập khởi?
5)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hoan hỷ, hoan nghênh, đắm
trước rồi an trú. Hoan hỷ, hoan nghênh, đắm trước và an
trú gì?
6)
Hoan hỷ, hoan nghênh, đắm trước rồi an trú sắc. Do vị ấy
hoan hỷ, hoan nghênh, đắm trước rồi an trú sắc, hỷ đối
với sắc khởi lên. Do hỷ đối với sắc, thủ đối với
sắc khởi lên. Do duyên thủ đối với sắc, hữu khởi lên.
Do duyên hữu, sanh khởi lên. Do duyên sanh, già chết, sầu,
bi, khổ, ưu não khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của
toàn
bộ khổ uẩn này.
7-10)
Hoan hỷ, hoan nghênh, đắm trước rồi an trú thọ... rồi an
trú tưởng... rồi an trú các hành... rồi an trú thức. Do vị
ấy hoan hỷ, hoan nghênh, đắm trước rồi an trú thức, hỷ
khởi lên. Do hỷ đối với thức, thủ đối với thức khởi
lên. Do duyên thủ đối với thức, hữu khởi lên. Do duyên
hữu, sanh khởi lên. Do duyên sanh, già chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ
khổ uẩn này.
11)
Này các Tỷ-kheo, đây là sắc tập khởi, đây là thọ tập
khởi, đây là tưởng tập khởi, đây là hành tập khởi,
đây là thức tập khởi.
12)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sắc đoạn diệt, thế nào
là thọ đoạn diệt, thế nào là tưởng đoạn diệt, thế
nào là các hành đoạn diệt, thế nào là thức đoạn diệt?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị ấy không hoan hỷ, không hoan
nghênh, không đắm trước và an trú.
13)
Không hoan hỷ, không hoan nghênh, không đắm trước và an trú
gì? Không hoan hỷ, không hoan nghênh, không đắm trước và
an trú sắc. Do vị ấy không hoan hỷ, không hoan nghênh, không
đắm trước và an trú sắc, hỷ đối với sắc đoạn diệt.
Do hỷ đối với sắc đoạn diệt nên thủ đoạn diệt. Do
thủ đoạn diệt nên hữu đoạn diệt... Như vậy là sự đoạn
diệt của toàn bộ khổ uẩn này.
14)
Không hoan hỷ, không hoan nghênh, không đắm trước và an trú
thọ. Do vị ấy không hoan hỷ, không hoan nghênh, không đắm
trước và an trú thọ, hỷ đối với thọ đoạn diệt. Do
hỷ đối với thọ đoạn diệt nên thủ đoạn diệt. Do thủ
đoạn diệt nên hữu đoạn diệt... Như vậy là sự đoạn
diệt của toàn bộ khổ uẩn này.
15-16)
Không hoan hỷ, không hoan nghênh, không đắm trước và an trú
tưởng... không đắm trước và an trú các hành. Do vị ấy
không hoan hỷ, không hoan nghênh, không đắm trước và an trú
các hành, hỷ đối với các hành đoạn diệt. Do hỷ đối
với các hành đoạn diệt nên thủ đoạn diệt. Do thủ đoạn
diệt nên hữu đoạn diệt... Như vậy là sự đoạn diệt
của toàn bộ khổ uẩn này.
17)
Không hoan hỷ, không hoan nghênh, không đắm trước và an trú
thức. Do vị ấy không hoan hỷ, không hoan nghênh, không đắm
trước và an trú thức, hỷ đối với thức đoạn diệt. Do
hỷ đối với thức đoạn diệt nên thủ đoạn diệt. Do thủ
đoạn diệt nên hữu đoạn diệt... Như vậy là sự đoạn
diệt của toàn bộ khổ uẩn này.
18)
Này các Tỷ-kheo, đây là sắc đoạn diệt, đây là thọ đoạn
diệt, đây là tưởng đoạn diệt, đây là các hành đoạn
diệt, đây là thức đoạn diệt.
VI.
Tỉnh Mặc (Tạp, 3.7-8, Thọ, Ðại 2,17a) (S.iii,15)
1)
Nhân duyên tại Sàvatthi...
2)
-- Này các Tỷ-kheo, hãy trú tâm, dán tâm vào tỉnh mặc. Này
các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo có tỉnh mặc hiểu biết một cách
như thật.
3)
Hiểu biết gì một cách như thật? Sắc tập khởi và đoạn
diệt; thọ tập khởi và đoạn diệt; tưởng tập khởi và
đoạn diệt; các hành tập khởi và đoạn diệt; thức tập
khởi và đoạn diệt ( Như kinh trước, từ số 4 đến số
18 ).
VII.
Chấp Thủ Và Ưu Não (Tạp 2.11 Thủ Trước, Ðại 2,10c)
(S.iii,15)
1)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
2)
-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về sự chấp
thủ và ưu não, sự không chấp thủ và không ưu não. Hãy
lắng nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.
--
Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
Các
vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.
3)
Thế Tôn nói như sau:
--
Này các Tỷ-kheo, thế nào là chấp thủ và ưu não?
4)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ
các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không
tu tập pháp các bậc Thánh, không thấy rõ các bậc Chân nhân,
không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp
các bậc Chân nhân, người ấy quán sắc như là tự ngã, hay
tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự ngã
ở trong sắc. Ðối với vị ấy, sắc ấy biến hoại và đổi
khác. Ðối với vị ấy, khi sắc ấy biến hoại và đổi
khác, thức tùy chuyển theo sự biến hoại của sắc. Các pháp
ưu não sanh khởi do thức tùy chuyển theo sự biến hoại của
sắc sau khi xâm nhập tâm và an trú. Do tâm bị xâm chiếm nên
khủng bố, chướng ngại, khát vọng được sanh khởi và ưu
não.
5)
Vị ấy quán thọ như là tự ngã, hay tự ngã như là có thọ,
hay thọ trong tự ngã, hay tự ngã trong thọ. Ðối với vị
ấy, thọ ấy biến hoại và đổi khác. Ðối với vị ấy,
khi thọ ấy biến hoại và đổi khác, thức tùy chuyển theo
sự biến hoại của thọ. Các pháp ưu não sanh khởi do thức
tùy chuyển theo sự biến hoại của thọ sau khi xâm chiếm
tâm và an trú. Do tâm bị xâm nhập nên khủng bố (uttàsavà),
chướng ngại, khát vọng được sanh khởi và ưu não.
6-7)
Vị ấy quán tưởng như là tự ngã... vị ấy quán các hành
như là tự ngã, hay tự ngã như là có các hành, hay các hành
trong tự ngã, hay tự ngã trong các hành. Ðối với vị ấy,
các hành ấy biến hoại và đổi khác. Ðối với vị ấy,
khi các hành ấy biến hoại và đổi khác, thức tùy chuyển
theo sự biến hoại của các hành. Các pháp ưu não do thức
tùy chuyển theo sự biến hoại của các hành sanh khởi sau
khi xâm chiếm tâm và an trú. Do tâm bị xâm chiếm nên khủng
bố, chướng ngại, khát vọng được sanh khởi và ưu não.
8)
Vị ấy quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức,
hay thức trong tự ngã, hay tự ngã trong thức. Ðối với vị
ấy, thức ấy biến hoại và đổi khác. Ðối với vị ấy,
khi thức ấy biến hoại và đổi khác, thức tùy chuyển theo
sự biến hoại của thức. Các pháp ưu não do thức tùy chuyển
theo sự biến hoại của thức sanh khởi sau khi xâm chiếm tâm
và an trú. Do tâm bị xâm chiếm nên khủng bố, chướng ngại,
khát vọng được sanh khởi và ưu não.
9)
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là chấp thủ và ưu não.
10)
Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là không chấp thủ và không
ưu não?
11)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử thấy
rõ các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, khéo tu
tập pháp các bậc Thánh, thấy rõ các bậc Chân nhân, thuần
thục pháp các bậc Chân nhân, khéo tu tập pháp các bậc Chân
nhân, không quán sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là có
sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong sắc. Ðối
với vị ấy, sắc ấy biến hoại và đổi khác. Ðối với
vị ấy, khi sắc ấy biến hoại và đổi khác, thức không
tùy chuyển theo sự biến hoại của sắc. Các pháp ưu não
do thức tùy chuyển theo sự biến hoại của sắc không sanh
khởi, không xâm chiếm tâm và an trú. Do tâm không bị xâm
chiếm nên không có khủng bố, không có chướng ngại, không
có khát vọng khởi lên và ưu não.
12)
Không quán thọ như là tự ngã, hay tự ngã như là có thọ,
hay thọ ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thọ. Ðối với
vị ấy, thọ ấy biến hoại và đổi khác. Ðối với vị
ấy, khi thọ ấy biến hoại và đổi khác, thức không tùy
chuyển theo sự biến hoại của thọ. Các pháp ưu não do thức
tùy chuyển theo sự biến hoại của thọ không sanh khởi, không
xâm chiếm tâm và an trú. Do tâm không bị xâm chiếm nên không
có khủng bố, không có chướng ngại, không có khát vọng
khởi lên và ưu não.
13)
Không quán tưởng như là tự ngã...
14)
Không quán các hành như là tự ngã...
15)
Không quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức,
hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Ðối
với vị ấy, thức ấy biến hoại và đổi khác. Ðối với
vị ấy, khi thức ấy biến hoại và đổi khác, thức không
tùy chuyển theo sự biến hoại của thức. Các pháp ưu não
do thức tùy chuyển theo sự biến hoại của thức không sanh
khởi, không xâm chiếm tâm và an trú. Do tâm không bị xâm
chiếm nên không có khủng bố, không có chướng ngại, không
có khát vọng khởi lên và ưu não.
16)
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự không chấp thủ, không ưu
não.
VIII.
Chấp Thủ Và Ưu Não (Tạp 2.12, Hị Trước, Ðại 2,11a)
(S.iii,18)
1)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
2)
-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về sự chấp
thủ và ưu não, sự không chấp thủ và không ưu não...
Thế
Tôn nói như sau:
3)
-- Này các Tỷ-kheo, thế nào là chấp thủ và ưu não?
4)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu quán sắc: "Ðây
là của tôi, đây là tôi, đây là tự ngã của tôi". Sắc
ấy của vị này biến hoại, đổi khác. Vị này khi sắc ấy
biến hoại, đổi khác, khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não.
5)
... quán thọ...
6)
... quán tưởng....
7)
... quán các hành...
8)
... quán thức: "Ðây là của tôi, đây là tôi, đây là tự
ngã của tôi". Thức ấy của vị này biến hoại, đổi khác.
Vị này khi thức ấy biến hoại, đổi khác, khởi lên sầu,
bi, khổ, ưu, não.
9)
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là chấp thủ và ưu não.
10)
Này các Tỷ-kheo, như thế nào là không chấp thủ và không
ưu não?
11)
Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử quán sắc:
"Ðây không phải của tôi, đây không phải là tôi, đây không
phải là tự ngã của tôi". Sắc ấy của vị này biến hoại,
đổi khác. Vị này, khi sắc biến hoại, đổi khác, không
khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não.
12)
... quán thọ: "Ðây không phải của tôi..".
13)
... quán tưởng: "Ðây không phải của tôi..".
14)
... quán các hành: "Ðây không phải của tôi.."..
15)
... quán thức: "Ðây không phải của tôi, đây không phải
là tôi, đây không phải tự ngã của tôi". Thức ấy của
vị này biến hoại, đổi khác. Vị này, khi thức ấy biến
hoại, đổi khác, không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não.
16)
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là không chấp thủ, không ưu não.
IX.
Ba Thời Là Vô Thường (Tạp 1.8 Quá Khứ, Ðại 2,1c. Tạp
3.29-30 Lược Thuyết, Ðại 2,20a) (S.iii,19)
1)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
2)
-- Này các Tỷ-kheo, sắc là vô thường, trong quá khứ, trong
vị lai, còn nói gì đến hiện tại. Thấy vậy, này các Tỷ-kheo,
bậc Ða văn Thánh đệ tử đối với sắc quá khứ không tiếc
nuối (anapekkha), đối với sắc vị lai không hoan hỷ, đối
với sắc hiện tại hướng đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt.
3)
Này các Tỷ-kheo, thọ là vô thường...
4)
Này các Tỷ-kheo, tưởng là vô thường...
5)
Này các Tỷ-kheo, các hành là vô thường, trong quá khứ, trong
vị lai, còn nói gì đến hiện tại. Thấy vậy, này các Tỷ-kheo,
bậc Ða văn Thánh đệ tử đối với các hành quá khứ không
tiếc nuối, đối với các hành vị lai không hoan hỷ, đối
với các hành hiện tại hướng đến yếm ly, ly tham, đoạn
diệt.
6)
Này các Tỷ-kheo, thức là vô thường trong quá khứ, trong vị
lai, còn nói gì đến hiện tại. Thấy vậy, này các Tỷ-kheo,
bậc Ða văn Thánh đệ tử đối với thức quá khứ không
tiếc nuối, đối với thức vị lai không hoan hỷ, đối với
thức hiện tại hướng đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt.
X.
Ba Thời Là Khổ
1)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
2)
-- Sắc, này các Tỷ-kheo, là khổ, quá khứ, vị lai, còn nói
gì đến hiện tại. Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn
Thánh đệ tử, đối với sắc quá khứ không tiếc nuối,
đối với sắc vị lai không hoan hỷ, đối với sắc hiện
tại hướng đến yếm ly, ly tham đoạn diệt.
3)
Thọ, này các Tỷ-kheo, là khổ...
4)
Tưởng, này các Tỷ-kheo, là khổ...
5)
Các hành, này các Tỷ-kheo, là khổ...
6)
Thức, này các Tỷ-kheo, là khổ, quá khứ, vị lai, còn nói
gì đến hiện tại. Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn
Thánh đệ tử đối với thức quá khứ không tiếc nuối,
đối với thức vị lai không hoan hỷ, đối với thức hiện
tại hướng đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt.
XI.
Ba Thời Là Vô Ngã (S.iii,20)
1)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
2)
-- Sắc, này các Tỷ-kheo, là vô ngã, quá khứ, vị lai, còn
nói gì đến hiện tại. Vị Ða văn Thánh đệ tử đối với
sắc quá khứ không tiếc nuối, đối với sắc vị lai không
hoan hỷ, đối với sắc hiện tại hướng đến yếm ly, ly
tham, đoạn diệt.
3)
Thọ, này các Tỷ-kheo, là vô ngã...
4)
Tưởng, này các Tỷ-kheo, là vô ngã...
5)
Các hành, này các Tỷ-kheo, là vô ngã...
6)
Thức, này các Tỷ-kheo, là vô ngã, quá khứ, vị lai, còn nói
gì đến hiện tại. Vị Ða văn Thánh đệ tử đối với thức
quá khứ không tiếc nuối, đối với thức vị lai không hoan
hỷ, đối với thức hiện tại hướng đến yếm ly, ly tham,
đoạn diệt.
II.
Phẩm Vô Thường
I.
Vô Thường (Tạp 1.1 Vô thường, Ðại 2,1a) (S.iii,21)
1)
Như vầy tôi nghe.
Một
thời Thế Tôn ở Sàvathi...
2)
Tại đấy...
3-6)
-- Này các Tỷ-kheo, sắc là vô thường..., thọ là vô thường...,
tưởng là vô thường... các hành là vô thường..., thức là
vô thường.
7)
Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm
ly đối với sắc, yếm ly đối với thọ, yếm ly đối với
tưởng, yếm ly đối với các hành, yếm ly đối với thức...
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong
sự giải thoát, trí khởi lên: "Ta đã được giải thoát".
Vị ấy biết : "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".
II.
Khổ (S.iii,21)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3-7)
-- Này các Tỷ-kheo, sắc là khổ..., thọ là khổ..., tưởng
là khổ..., các hành là khổ..., thức là khổ...
8)
Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử... "...
không còn trở lui trạng thái này nữa".
III.
Vô Ngã (S.iii,21)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3-7)
-- Này các Tỷ-kheo, sắc là vô ngã..., thọ là vô ngã..., tưởng
là vô ngã..., các hành là vô ngã..., thức là vô ngã...
8)
Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm
ly đối với sắc, yếm ly đối với thọ, yếm ly đối với
tưởng, yếm ly đối với các hành, yếm ly đối với thức.
Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong
sự giải thoát, trí khởi lên: "Ta được giải thoát". Vị
ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc
nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".
IV.
Cái Gì Vô Thường (Tạp 1.9, Vô Thường, Ðại 2,2a) (S.iii,22)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3)--
Sắc,này các Tỷ-kheo, là vô thường; cái gì vô thường là
khổ; cái gì khổ là vô ngã; cái gì vô ngã, cần phải như
thật quán với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của tôi;
cái này không phải là tôi; cái này không phải tự ngã của
tôi".
4)
Thọ, này các Tỷ-kheo, là vô thường; cái gì vô thường là
khổ; cái gì khổ là vô ngã; cái gì vô ngã cần phải như
thật quán với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của tôi;
cái này không phải là tôi; cái này không phải tự ngã của
tôi".
5)
Tưởng, này các Tỷ-kheo, là vô thường...
6)
Các hành, này các Tỷ-kheo, là vô thường...
7)
Thức, này các Tỷ-kheo, là vô thường; cái gì vô thường
là khổ; cái gì khổ là vô ngã; cái gì vô ngã cần phải
như thật quán với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của
tôi; cái này không phải là tôi; cái này không phải tự ngã
của tôi".
8)
Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm
ly đối với sắc... "... không còn trở lui trạng thái này
nữa".
V.
Cái Gì Khổ (Tạp 1.10 Vô Thường. Ðại 2,2a) (S.iii,22)
1-2)
Nhân duyên tại Sàvatthi...
3)
-- Sắc, này các Tỷ-kheo, là khổ. Cái gì khổ là vô ngã;
cái gì vô ngã cần phải như thật quán với chánh trí tuệ:
"Cái này không phải của tôi; cái này không phải là tôi;
cái này không phải tự ngã của tôi".
4)
Thọ, này các Tỷ-kheo, là khổ...
5)
Tưởng, này các Tỷ-kheo, là khổ...
6)
Các hành, này các Tỷ-kheo, là khổ...
7)
Thức, này các Tỷ-kheo, là khổ. Cái gì khổ là vô ngã; cái
gì vô ngã cần phải như thật quán với chánh trí tuệ: "Cái
này không phải của tôi; cái này không phải là tôi; cái này
không phải tự ngã của tôi".
8)
Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm
ly đối với sắc... "...không còn trở lui trạng thái này nữa".
VI.
Cái Gì Vô Ngã (S.iii,22)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3)
-- Sắc, này các Tỷ-kheo, là vô ngã. Cái gì vô ngã; cần phải
như thật quán với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của
tôi; cái này không phải là tôi; cái này không phải tự ngã
của tôi".
4-6)
Thọ, này các Tỷ-kheo, là vô ngã... Tưởng, này các Tỷ-kheo,
là vô ngã... Các hành, này các Tỷ-kheo, là vô ngã...
7)
Thức, này các Tỷ-kheo, là vô ngã. Cái gì vô ngã cần phải
như thật quán với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của
tôi; cái này không phải là tôi; cái này không phải tự ngã
của tôi".
8)
Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm
ly đối với sắc... "... không còn trở lui trạng thái này
nữa".
VII.
Có Nhân Là Vô Thường (Tạp 1.11 Nhân. Ðại 2,2a) (S.iii,23)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3)
-- Sắc, này các Tỷ-kheo, là vô thường. Cái gì là nhân, cái
gì là duyên cho sắc sanh khởi; cái ấy cũng vô thường. Sắc
đã được cái vô thường làm cho sanh khởi, này các Tỷ-kheo,
từ đâu có thể thường được?
4)
Thọ, này các Tỷ-kheo, là vô thường. Cái gì là nhân, cái
gì là duyên cho thọ sanh khởi; cái ấy cũng vô thường. Thọ
đã được cái vô thường làm cho sanh khởi, này các Tỷ-kheo,
từ đâu có thể thường được?
5)
Tưởng, này các Tỷ-kheo, là vô thường...
6)
Các hành, này các Tỷ-kheo, là vô thường...
7)
Thức, này các Tỷ-kheo, là vô thường. Cái gì là nhân, cái
gì là duyên cho thức sanh khởi; cái ấy cũng vô thường. Thức
đã được cái vô thường làm cho sanh khởi, này các Tỷ-kheo,
từ đâu có thể thường được?
8)
Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm
ly đối với sắc... "... không còn trở lui với trạng thái
này nữa".
VIII.
Có Nhân Là Khổ (Tạp 1.12 Nhân. Ðại 2,2b) (S.iii,23)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3)
-- Sắc, này các Tỷ-kheo, là khổ. Cái gì là nhân, cái gì
là duyên cho sắc sanh khởi; cái ấy cũng khổ. Sắc đã được
cái khổ làm cho sanh khởi, này các Tỷ-kheo, từ đâu có thể
lạc được?
4)
Thọ, này các Tỷ-kheo, là khổ...
5)
Tưởng, này các Tỷ-kheo, là khổ...
6)
Các hành, này các Tỷ-kheo, là khổ...
7)
Thức, này các Tỷ-kheo, là khổ. Cái gì là nhân, cái gì là
duyên cho thức sanh khởi; cái ấy cũng khổ. Thức đã được
cái khổ làm cho sanh khởi, này các Tỷ-kheo, từ đâu có thể
lạc được?
8)
Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm
ly đối với sắc... "... không còn trở lui trạng thái này
nữa".
IX.
Có Nhân Là Vô Ngã (S.iii,23)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3)
-- Sắc, này các Tỷ-kheo, là vô ngã. Cái gì là nhân, cái gì
là duyên cho sắc sanh khởi; cái ấy cũng vô ngã. Sắc đã
được cái vô ngã làm cho sanh khởi, này các Tỷ-kheo, từ
đâu là ngã được?
4-6)
Thọ... Tưởng... Các hành, này các Tỷ-kheo, là vô ngã...
7)
Thức, này các Tỷ-kheo, là vô ngã. Cái gì là nhân, cái gì
là duyên cho thức sanh khởi; cái ấy cũng vô ngã. Thức đã
được cái vô ngã làm cho sanh khởi, này các Tỷ-kheo, từ
đâu là ngã được?
8)
Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử yếm
ly đối với sắc... "... không còn trở lui trạng thái này
nữa".
X.
Ananda (S.iii,24)
1)
Ở tại Sàvatthi... trong vườn...
2)
Lúc bấy giờ Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
3)
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:
--
"Ðoạn diệt, đoạn diệt", bạch Thế Tôn, chúng con được
nghe nói đến. Do đoạn diệt những pháp nào, bạch Thế Tôn,
được gọi là đoạn diệt?
4)
-- Sắc, này Ananda, là vô thường, hữu vi, do nhân duyên sanh
khởi, chịu sự đoạn tận, chịu sự hoại diệt, chịu sự
ly tham, chịu sự đoạn diệt. Sự đoạn diệt của sắc được
gọi là đoạn diệt.
5)
Thọ, này Ananda, là vô thường, hữu vi, do nhân duyên sanh khởi,
chịu sự đoạn tận, chịu sự hoại diệt, chịu sự ly tham,
chịu sự đoạn diệt. Sự đoạn diệt của thọ được gọi
là đoạn diệt.
6-7)
Tưởng, này Ananda, là vô thường... Các hành, này Ananda, là
vô thường...
8)
Thức, này Ananda, là vô thường, hữu vi, do nhân duyên sanh
khởi, chịu sự đoạn tận, chịu sự hoại diệt, chịu sự
ly tham, chịu sự đoạn diệt. Sự đoạn diệt của thức được
gọi là đoạn diệt.
9)
Sự đoạn diệt của những pháp này, này Ananda, được gọi
là đoạn diệt.
Trang
02
