TẬP II
- THIÊN NHÂN DUYÊN
[20] Chương XI
Tương Ưng
Thí Dụ
I.
Chóp Mái (S.ii,262)
1)
Như vầy tôi nghe.
Một
thời Thế Tôn ở Sàvatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm),
tại vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Ðộc).
2)
Ở đây, Thế Tôn nói như sau:
3)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, một ngôi nhà có nóc nhọn cao,
phàm có những cây kèo xa nào, tất cả chúng đều đi đến
góc nhọn, đều quy tựa vào góc nhọn, đều châu đầu vào
góc nhọn, tất cả chúng đều đâm đầu vào một gốc.
4)
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những bất thiện pháp
nào, tất cả chúng đều lấy vô minh làm cội rễ, đều lấy
vô minh làm điểm tựa, đều châu đầu vào vô minh, tất cả
chúng đều đâm đầu vào một gốc.
5)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Chúng ta hãy sống không phóng dật".
II.
Ðầu Ngón Tay (Tạp, Ðại 2. 345a) (Ðơn tạp 22. Trảo Thổ,
Ðại 2, 498a) (S.ii,263)
1)
... Trú ở Sàvatthi.
2)
Rồi Thế Tôn lấy một ít đất trên đầu móng tay và nói
với các Tỷ-kheo:
3)
-- Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Cái gì nhiều hơn,
chút đất này Ta lấy trên đầu móng tay, hay quả đất lớn
này?
4)
-- Cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là quả đất
lớn này và ít hơn là chút đất mà Thế Tôn lấy trên đầu
móng tay. Không thể đi đến ước tính, không thể đi đến
so sánh, không thể đi đến một vi phần, khi so sánh quả đất
lớn với chút đất mà Thế Tôn lấy trên đầu móng tay.
5)
-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, rất ít là chúng sanh được
tái sanh làm người! Còn rất nhiều là những chúng sanh phải
tái sanh ra ngoài loài Người!
6)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Chúng tôi sẽ sống không phóng dật".
Như
vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.
III.
Gia Ðình (Tạp, 47.14, Nhơn Gia, Ðại 2, 344c) (S.ii,263)
1)
... Trú ở Sàvatthi.
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, những gia đình nào có nhiều phụ
nữ và ít đàn ông, thời những gia đình ấy rất dễ bị
các đạo tặc, trộm ghè não hại.
3)
-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không tu tập từ
tâm giải thoát, không làm cho sung mãn, thời vị ấy dễ bị
phi nhân não hại.
4)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, những gia đình nào có ít phụ
nữ và nhiều đàn ông, thời gia đình ấy khó bị các đạo
tặc, trộm ghè não hại.
5)
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào tu tập từ tâm giải
thoát, làm cho sung mãn, thời vị ấy rất khó bị phi nhân
não hại.
6)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Chúng tôi sẽ tu tập từ tâm giải thoát, làm cho sung
mãn, làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ địa, an trú, tích
lũy và khéo thực hiện".
Như
vậy, này các Tỷ-kheo các Ông cần phải học tập.
IV.
Cái Nồi (Tạp, Ðại 2, 344b) (S.ii,264)
1)
... Trú ở Sàvatthi.
2)
-- Này các Tỷ-kheo, ai vào buổi sáng bố thí một trăm cái
nồi, ai buổi trưa bố thí một trăm cái nồi, hay ai buổi
chiều bố thí một trăm cái nồi, và ai buổi sáng chỉ trong
thời gian bóp vú sữa con bò một lần (trong nháy mắt), tu
tập từ tâm giải thoát, hay ai buổi trưa chỉ trong thời gian
bóp vú sữa con bò một lần (trong nháy mắt), tu tập từ tâm
giải thoát, hay ai buổi chiều chỉ trong thời gian bóp vú sữa
con bò một lần (trong nháy mắt), tu tập từ tâm giải thoát,
sự việc này đối với sự việc trước, quả có lớn hơn.
3)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Chúng tôi sẽ tu tập từ tâm giải thoát, làm cho sung
mãn, làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ địa, an trú, tích
lũy và khéo thực hiện".
Như
vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.
V.
Cây Lao (Satti) (Tạp, Ðại 2, 344c) Sakti, S.(Hoernh, 1.44-45)
(S.ii,265)
1)
... Trú ở Sàvatthi.
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây lao có lưỡi sắc bén.
Rồi một người đến và nói: "Với tay hay với nắm tay, tôi
sẽ bẻ gập đôi lưỡi sắc bén của cây lao này, tôi sẽ
đánh phía cạnh cho nó quặp dài lại, tôi sẽ uốn cong nó
lại".
3)
Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy có thể
với tay hay nắm tay bẻ gập đôi lưỡi sắc bén của cây
lao này, đánh phía cạnh cho nó quặp dài lại, uốn cong nó
lại không?
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
4)
Vì sao?
Bạch
Thế Tôn, không dễ gì, với tay hay nắm tay bẻ gập đôi lưỡi
sắc bén của cây lao này, đánh phía cạnh cho nó quặp dài
lại, uống cong nó lại, mà không khiến cho người ấy mệt
nhọc và bị não hại.
5)
-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi một ai (vị Tỷ-kheo) tu tập
từ tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ địa, an trú, tích lũy và khéo thực hiện, thời
một phi nhân nào nghĩ rằng, có thể đánh ngã một tâm như
vậy, kẻ phi nhân ấy ở đây sẽ mệt nhọc và bị não hại.
6)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Chúng tôi sẽ tu tập từ tâm giải thoát, làm cho sung
mãn, làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ địa, an trú, tích
lũy và khéo thực hiện".
Như
vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.
VI.
Người Bắn Cung (Tạp 24.9, Cung, Ðại 2, 171c) (S.ii,265)
1)
... Trú ở Sàvatthi.
2)
-- Ví như, này các Tỷ-kheo, bốn người bắn cung dõng mãnh,
lão luyện, thuần tay, thiện xảo về cung thuật, đứng tại
bốn phương.
3)
Rồi một người đến và nói rằng: "Ta sẽ nắm bắt và đem
lại những mũi tên được bắn đi bốn phương, trước khi
chúng rơi xuống đất, do bốn người bắn cung này bắn đi,
những người dõng mãnh, lão luyện, thuần tay, thiện xảo
về cung thuật".
4)
-- Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Như vậy có vừa
đủ chăng để gọi người nhanh nhẹn ấy đầy đủ với
sự nhanh nhẹn tối thượng?
5)
-- Bạch Thế Tôn, nếu chỉ từ một người bắn cung dõng
mãnh, lão luyện, thuần tay, thiện xảo về cung thuật, có
thể nắm bắt và đem lại một mũi tên được bắn đi, như
vậy là vừa đủ để gọi người nhanh nhẹn ấy, đầy đủ
với sự nhanh nhẹn tối thượng. Còn nói gì từ bốn người
bắn tên, dõng mãnh, lão luyện, thuần tay, thiện xảo về
cung thuật!
6)
-- Và như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự nhanh nhẹn của người
ấy. Và như vậy là sự nhanh nhẹn của mặt trăng, mặt trời,
còn nhanh hơn sự nhanh nhẹn trước. Và như vậy, này các Tỷ-kheo
là sự nhanh nhẹn của người ấy, và như vậy là sự nhanh
nhẹn của mặt trăng, mặt trời, và như vậy là sự nhanh
nhẹn của các chư Thiên chạy trước mặt trăng, mặt trời.
Còn nhanh nhẹn hơn là sự biến diệt của thọ hành (thọ
mạng của các sự vật).
7)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Chúng tôi sẽ sống không phóng dật".
Như
vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.
VII.
Cái Chốt Trống (Tạp 47.18, Cổ, Ðại 2, 315b) (S.ii,166)
1)
... Trú ở Sàvatthi.
2)--
Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, dân chúng Dasàrahà có một cái
trống tên là Anaka.
3)
Khi cái trống Anaka bắt đầu nứt ra, dân chúng Dasàrahà đóng
vào một cái chốt khác. Cho đến một thời gian, này các Tỷ-kheo,
cả cái thùng ván của trống Anaka biến mất và chỉ còn lại
những cái chốt tụ tập lại.
4)
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo sẽ thành trong tương
lai.
5)
Những bài kinh nào do Như Lai thuyết, thâm sâu, nghĩa lý thâm
diệu, xuất thế gian, liên hệ đến không, họ sẽ không nghe
khi các kinh ấy được thuyết giảng; họ sẽ không lóng tai;
họ sẽ không an trú chánh tri tâm, và họ sẽ không nghĩ rằng
các pháp ấy cần phải học thuộc lòng, cần phải thấu đáo.
6)
Còn những bài kinh nào do các thi sĩ làm, những bài thơ với
những danh từ hoa mỹ, với những câu văn hoa mỹ, thuộc ngoại
điển, do các đệ tử thuyết giảng, họ sẽ nghe khi các kinh
ấy được thuyết giảng; họ sẽ lóng tai; họ sẽ an trú
chánh tri tâm và họ sẽ nghĩ rằng, các pháp ấy cần phải
học thuộc lòng, cần phải học thấu đáo. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, các kinh do Như Lai thuyết, thâm sâu, nghĩa lý
thâm diệu, xuất thế gian, liên hệ đến không sẽ đi đến
tiêu diệt.
7)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Những bài kinh nào do Như Lai thuyết giảng, thâm sâu,
nghĩa lý thâm diệu, xuất thế gian, liên hệ đến không, chúng
tôi sẽ nghe khi các kinh ấy được thuyết giảng; chúng tôi
sẽ lóng tai; chúng tôi sẽ an trú chánh tri tâm. Và chúng tôi
sẽ nghĩ rằng, các pháp ấy cần phải học thuộc lòng, cần
phải học thấu đáo".
Như
vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.
VIII.
Cỏ Rơm (Tạp, Ðại 2, 344b) (S.ii,267)
1)
Như vầy tôi nghe.
Một
thời Thế Tôn ở Vesàli (Tỳ-xá-ly), Mahàvana (Ðại Lâm), Kuutàgàrasàlà
(Trùng Các giảng đường).
2)
Ở đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". --
"Thưa vâng bạch Thế Tôn".
Các
vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:
3)
-- Sống trên các gối rơm, này các Tỷ-kheo, là lối sống
hiện nay của dân chúng Licchavi, không phóng dật, nhiệt tâm
trong nhiệm vụ. Ajàtasattu, con bà Vedehi, vua nước Magadha không
có được cơ hội, không có được đối tượng (để xâm
lăng).
4)
Trong tương lai, này các Tỷ-kheo, dân chúng Licchavi trở thành
nhu nhược, tay chân mềm mỏng. Họ nằm trên những đồ nằm
mềm mại. Họ ngủ cho đến mặt trời mọc trên những gối
bông. Ajàtasattu, con bà Vedehi, vua nước Magadha, sẽ nắm được
cơ hội, sẽ nắm được đối tượng (để xâm, lăng).
5)
Sống trên các gối rơm, này các Tỷ-kheo, là nếp sống hiện
nay của các Tỷ-kheo, không phóng dật, nhiệt tâm trong các
nỗ lực. Ác ma không có cơ hội, không có đối tượng (để
xâm lăng).
6)
Trong tương lai, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo sẽ trở thành
nhu nhược, tay chân mềm mỏng. Họ nằm trên những đồ nằm
mềm mại. Họ ngủ cho đến mặt trời mọc trên những gối
bông. Ác ma sẽ nắm được cơ hội, sẽ nắm được đối
tượng (để xâm lăng).
7)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Chúng tôi sẽ sống trên những gối rơm, không phóng dật,
nhiệt tâm trong nỗ lực".
Như
vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.
IX.
Voi (Tạp, Ðại 2, 284a) (Biệt Tạp 122. Ðại 2, 380c) (S.ii,268)
1)
Tại ngôi vườn ở Sàvatthi.
2)
Lúc bấy giờ, một vị tân Tỷ-kheo đi đến các gia đình
quá nhiều thì giờ. Các Tỷ-kheo nói với Tỷ-kheo ấy:
--
Tôn giả chớ có đi đến các gia đình quá nhiều thì giờ.
3)
Ðược nói vậy, vị Tỷ-kheo ấy nói:
--
Những Tỷ-kheo Trưởng lão này nghĩ rằng, họ có thể đi
đến các gia đình. Sao không phải ta?.
4)
Rồi nhiều Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn... rồi ngồi xuống một
bên.
5)
Ngồi xuống một bên, các vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
--
Ở đây, bạch Thế Tôn, có người tân Tỷ-kheo đi đến các
gia đình quá nhiều thì giờ. Các Tỷ-kheo nói với Tỷ-kheo
ấy: "Tôn giả chớ có đi đến các gia đình quá nhiều thì
giờ". Ðược các Tỷ-kheo nói vậy, Tỷ-kheo ấy nói: "Những
Trưởng lão Tỷ-kheo này nghĩ rằng họ có thể đi đến các
gia đình. Sao không phải ta?"
6)
-- Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, gần một hồ nước lớn, tại
một khu rừng, các con voi sống ở đấy. Chúng lặn xuống
hồ, lấy vòi nhổ lên các củ và rễ sen, rửa chúng thật
sạch, làm cho chúng sạch bùn rồi ăn chúng. Nhờ vậy, các
con voi ấy được dung sắc và sức mạnh, và không vì nhân
duyên ấy những con voi đi đến chết hay đi đến đau khổ
gần như chết.
7)
Ðược huấn luyện theo các con voi lớn ấy, này các Tỷ-kheo,
các con voi trẻ và nhỏ lặn xuống hồ, lấy vòi nhổ lên
các củ, rễ sen, không rửa chúng thật sạch, không làm cho
chúng sạch bùn rồi ăn chúng. Do vậy, các con voi ấy không
được dung sắc và sức mạnh, và vì nhân duyên ấy những
con voi đi đến chết hay đi đến đau khổ gần như chết.
8)
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây các Trưởng lão Tỷ-kheo
vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào làng hay thị trấn
để khất thực. Tại đấy họ thuyết pháp. Các gia chủ hoan
hỷ làm bổn phận của mình với các vị ấy. Các Tỷ-kheo
ấy thọ dụng các lợi đắc, không tham trước, không say đắm,
không phạm tội, thấy những nguy hiểm, hiểu sự xuất ly
với trí tuệ. Nhờ vậy, các Tỷ-kheo ấy được dung sắc
và sức mạnh, và không vì nhân duyên ấy họ đi đến chết
hay đi đến đau khổ gần như chết.
9)
Nhưng này các Tỷ-kheo, được huấn luyện theo các Trưởng
lão Tỷ-kheo, các tân Tỷ-kheo vào buổi sáng đắp y, cầm y
bát đi vào làng hay thị trấn để khất thực.
10)
Tại đấy, các vị thuyết pháp. Các gia chủ hoan hỷ làm bổn
phận của mình. Các Tỷ-kheo ấy thọ dụng các lợi đắc,
tham trước, say đắm, phạm tội, không thấy sự nguy hiểm,
không hiểu sự xuất ly với trí tuệ. Do vậy, các vị Tỷ-kheo
ấy không được dung sắc và sức mạnh, và vì nhân duyên
ấy họ đi đến chết hay đi đến đau khổ gần như chết.
11)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Chúng tôi sẽ thọ dụng các lợi đắc, không tham đắm,
không say mê, không phạm tội, thấy những nguy hiểm, hiểu
rõ sự xuất ly với trí tuệ".
Như
vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.
X.
Con Mèo (Tạp, Ðại 2, 345c) (S.ii,270)
1)
... Trú ở Sàvatthi.
2)
Lúc bấy giờ có Tỷ-kheo thường dùng quá nhiều thì giờ
giữa các gia đình. Các Tỷ-kheo nói với vị ấy: "Tôn giả
chớ có dùng quá nhiều thì giờ giữa các gia đình".
3)
Tỷ-kheo ấy được các Tỷ-kheo nói vậy, tâm không hoan hỷ.
4)
Rồi nhiều Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn... và bạch Thế Tôn:
5)
-- Ở đây, bạch Thế Tôn, có Tỷ-kheo thường dùng quá nhiều
thì giờ giữa các gia đình. Các Tỷ-kheo nói với vị ấy:
"Tôn giả chớ có dùng quá nhiều thì giờ giữa các gia đình".
Tỷ-kheo ấy được các Tỷ-kheo nói vậy, tâm không hoan hỷ.
6)
-- Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, có con mèo đứng rình con chuột
bên cạnh một đống rác tại một ống cống và nghĩ rằng:
"Nếu có một con chuột nhắt nào đi kiếm ăn chạy ra, ta sẽ
bắt lấy và ăn thịt".
7)
Rồi này các Tỷ-kheo, có con chuột nhắt vì kiếm ăn chạy
ra. Và con mèo ấy bắt lấy nó, mau chóng hành động (sankharirva)
và nuốt nó. Và con chuột nhắt ấy cắn ruột, cắn phủ tạng
con mèo. Do nhân duyên ấy, con mèo đi đến chết hay đi đến
đau khổ gần như chết.
8)
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, một số Tỷ-kheo vào
buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào làng hay thị trấn để
khất thực, thân không phòng hộ, lời nói không phòng hộ,
tâm không phòng hộ, niệm không an trú, các căn không chế
ngự.
9)
Ở đấy, các vị ấy thấy các phụ nữ mặc không đứng
đắn, hay mặc không kín đáo. Sau khi các vị ấy thấy các
phụ nữ mặc không đứng đắn, hay mặc không kín đáo, tham
dục não hại tâm. Các vị ấy bị tham dục não hại tâm,
đi đến chết hay đi đến đau khổ gần như chết.
10)
Ðây là sự chết, này các Tỷ-kheo, trong giới luật của bậc
Thánh, tức là sự từ bỏ học giới và hoàn tục. Ðây là
đau khổ gần như chết, này các Tỷ-kheo, tức là sự vi phạm
một uế tội, một tội phạm còn có thể tuyên bố xuất
gỡ được.
11)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Phòng hộ thân, phòng hộ lời nói, phòng hộ tâm, an trú
chánh niệm, chế ngự các căn, chúng tôi sẽ đi vào làng hay
thị trấn để khất thực".
Như
vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.
XI.
Con Chó Rừng (Giả-can) (Tạp 47.22. Ðại 2, 346a) (S.ii,271)
1)
... Trú ở Sàvatthi.
2)
-- Các Ông có nghe chăng, này các Tỷ-kheo, trong ban đêm khi
trời gần sáng, con giả-can đang tru lớn tiếng?
--
Thưa có, bạch Thế Tôn.
3)
-- Ðó là con-giả can, này các Tỷ-kheo, bị mắc bệnh ghẻ
lở. Chỗ nào nó muốn đi, chỗ nào nó muốn đứng, chỗ nào
nó muốn ngồi, chỗ nào nó muốn nằm, gió lạnh buốt thổi
lên trên nó.
4)
Lành thay, này các Tỷ-kheo, nếu ở đây có người nào, tự
cho là Thích tử, lại có thể cảm thọ được một trạng
huống tự ngã như vậy.
5)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Chúng tôi sẽ không phóng dật".
6)
Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.
XII.
Con Giả Can (S.ii,272)
1)
... Trú ở Sàvatthi.
2)
-- Các Ông có nghe chăng, này các Tỷ-kheo, trong ban đêm lúc
gần sáng, có con giả-can tru lớn tiếng?.
--
Thưa không, bạch Thế Tôn.
3)
-- Rất có thể, này các Tỷ-kheo, trong con giả-can già ấy,
có nhiều biết ơn, có nhiều cảm tạ, hơn là ở đây trong
một người tự xưng là Thích tử về biết ơn và về cảm
tạ!
4)
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như
sau: "Chúng tôi sẽ biết ơn, cảm tạ. Dầu cho có chút ít
gì làm giữa chúng tôi, chúng tôi cũng không để cho mất đi".
Như
vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.
