Chúng ta biết rằng, trường phái Duy Thức Học (Vijnànavàda ) Phật giáo ra đời vào khoảng thế kỷ thứ V.TL ;và một trong những người được xem là Tổ sư của trường phái này là Ngài Vô Trước ( anh em cùng mẹ khác cha với Ngài Thế Thân ) ; cả hai đều là Ðại luận sư của trường phái triết học Duy Thức , một trường phái triết học đặc thù của Phật giáo mà tầm vóc và sự ảnh hưởng của nó ,về mặt lịch sử , không thua kém gì giòng triết học Trung Quán của Ngài Long Thọ (Nagàrjuna) .Bài viết dưới đây xin trích dẫn một giai thoại trong cuộc đời tu tập của Ngài Vô Trước, được giới thiệu trong "CANG -SKYA ON YOGACARA , nguyện bản tiếng Tây Tạng của CANG SKYA .YESHES BSTAN PAI' I SGRON ME , bản dịch Anh ngữ của JOE WILSON.

Phần I . Kệ văn

Trong Manjushri Root Tantra( Manjushrimlakapa ) truyền tụng rằng, Ðức Thế Tôn trước khi vào diệt độ, Ngài đã cho biết trước rằng , 900 năm sau, sẽ có một Ðại sỹ ra đời xiển dương Luận tạng , tên là Asanga.Bài kệ tiên đoán đó được ghi lại nguyên văn như sau:

" Chín trăm năm sau có một người tăng sỹ,
Vị ấy tên là Asanga ,
Ngài sẽ chuyên chú vào giáo nghĩa của luận thư
Và sẽ khéo biện biệt giải thuyết.
Với biện tài vô ngại,
Vị thầy của thế gian,
Sẽ có thiên tư về luận thuyết,
Sự tựu thành của thông tuệ này
Sẽ đến từ sức thần của Mạn đà la-
Một vị nữ sứ giả của Sla;
Thông qua năng lực này mà thiện tâm trổi dậy;
Ngài sẽ tập hợp các giáo nghiã trọng yếu của luận thư.
Thọ mạng của Ngài sẽ kéo dài một trăm năm mươi năm,
{Rồi sau đó} khi thân Ngài tan rã;
Nơi Thiên cung , Ngài lại trở về;
Với niềm phúc lạc vô biên,
Ngài dạo chơi trong vòng hiện hữu.
Và cuối cùng, Ðại sỹ sẽ chứng ngộ tuệ giác vô thượng".

Nguyên tác tiếng Tây Tạng :

Thogs Med Ces Bya'i Dge Slong Ni
Bstan Bcos De Ni Don La Mkhas 
Mdo Sde Nges Don Drang Ba'i Don
Rnam Pa Mang * Po Rab Tu 'Byed
'Jig Rten Rig Pa Ston Bdag Nyid
Gzung 'Byed Ngang Tshul Can Du 'Gyur
De Yi Rig Pa Grub Pa Ni 
Sa La'i Pho Nya Mo Zhes Brjod
De Yi * Sngags Kyi Mthu Yis Ni
Blo Ni Bzang Po Skye Bar 'Gyur
Bstan Pa Yun Ring * Gnas Bya'i Phyir
Mdo Yi De Nyid Don Sdud Byed
Lo Ni Brgya Dang Lnga Bcur 'Tsho
De Lus Zhig Nas Lha Yul 'Gro 
'Khor Ba Rnams Su 'Khor Ba Na
Yun Ring Bde * Ba Rjes Myong Nas
Bdag Nyid Chen Po Mthar Gyis Te
Byang Chub 'Thob Par 'Gyur * Ba Yin
Zhes Gsungs Pa'o*

Bản dịch Tiếng Anh:

[When nine hundred years have passed,] 
A monk named Asanga 
Will be expert in the meaning of the treatises 
And will in many ways discriminate 
The sủtras of definitive and interpretable import. 
By disposition a teacher of worldly knowledge, 
He will have a nature of explaining the texts. 
The achievement of the knowledge for that 
Will come through the power of the mantra 
Of she called Lady Messenger of Sâla; 
Through its power good mind will arise. 
In order that the teaching might long remain 
He will condense the essential meaning of the sutras. 
He will live one hundred and fifty years 
And, his body disintegrating, 
will go to a country of the gods. 
Having long experienced bliss 
Travelling in cyclic existence, 
This great being will finally attain enlightenment.

Phần II. Giai thoại

Truyện kể rằng, sau ba lần nổi dậy của các nhàtư tưởng tiến bộ ( abhidharma ) thời đó1 tại Ấn Ðộ, lúc bấy giờ,có một người đàn bà đức hạnh phi thường thuộc dòng Bà la môn tên là Tịnh Ðức ( Gsal Ba'I Tshulkhrims ). Bà nghĩ rằng, chánh pháp đã đến hồi suy vong do sự lạm thuyết của các học phái; nhưng ta ,mang phận đàn bà, làm sao có thể xiển dương "giáo nghĩa thư "để bảo vệ chánh pháp. Suy nghĩ như thế, bà quyết định dùng sinh thức tuệ giác của mình để truyền cho con trai.Sau khi quyết định, bà đã lấy một người đàn ông dòng Kshatriya và hạ sinh Vô Trước. Sau đó, bà lấy một tu sỹ Bà la môn (brahmin ) và hạ sinh đứa con thứ hai là Thế Thân. Trong suốt thời gian sinh dưỡng hai người con, bà không ngừng rèn luyện tâm thức chúng theo ý đồ của bà. Khi hai người con trưởng thành, chúng hỏi bà rằng:

- Thưa mẹ, cha của chúng con thuộc hạng người nào ,và chúng con phải chọn nghề gì để nối nghiệp cha ?

-Bà trả lời : Ta sinh dưỡng các con không phải để nối nghiệp cha,mà để học đạo và truyền đạo.

Sau đó, Thế Thân đã đến Kashmir học đạo với Thầy Samghabhadra.Còn VôTrước thì vào tu kín trong động ở núi Chân Chim để tìm Thầy Maitreya học đạo. Suốt ba năm tu luyện trong động, nhưng Vô Trước không hề thấy được một dấu hiệu khả quan nào , và điều đó đã làm cho Ngài chán nản . Suy ngĩ như thế ,Ngài vội bỏ hang động ra đi. Khi vừa bước ra, Ngài liền gặp một ông già đang mài thanh sắt lớn làm kim. Ngài hỏi : Ông làm cái gì vậy ? Ông lão đáp kệ trả lời :

" Khi một người tu tập ,rèn luyện nội tâm,
Thì không có điều gì mà không thành tựu,
Cho dù núi non có trở thành các bụi,
Sức mạnh của tâm thức sẽ vượt qua tất cả".

Nghe xong bài kệ,tâm Ngài trở nên tươi tỉnh ,phấn chấn, và Ngài quyết định trở lại hang động để tu tập .Thế rồi, ba năm trôi qua , Ngài cũng không tìm thấy được điều gì, trong lòng buồn phiền ,Ngài lại bỏ hang động ra đi. Lúc ấy Ngài chợt thấy ảnh tượng của những giọt nước đang sói mòn vách đá trong hang động, bỗng dưng tâm Ngài bừng tỉnh; rồi Ngài trở lại hang tu tập.Một lần nữa, ba năm lại trôi qua, giờ đây trước mắt Ngài đầy dẫy nỗi ưu phiền,Thầy Maitreya vẫn biền biệt tung tích.Ngài bèn bỏ hang động ra đi. Lúc ấy ,Ngài lại thấy ảnh tượng của một vách đá bị sói mòn bởi những cánh chim bay, tâm thức Ngài bỗng dưng định tỉnh, và quyết chí trở lại hang đá tu tập. Thế rồi , ba năm nữa lại trôi qua, buồn phiền và chán nản lại kéo về trong tâm thức , rồi Ngài lại từ giả ra đi. Nhưng lần này, khi vừa bước ra khỏi hang đá,Ngài lại gặp một con chó sói tội nghiệp đang nằm dài , quằn quại.Phần nữa thân sau của nó thì đang lỡ lói bởi sự gặm nhắm của côn trùng, phần nữa thân trước của nó thì phều phào rên rĩ .Nhìn thấy cảnh đó bỗng nhiên tình thương thống thiết của Ngài trào dâng một cách phi thường ; và Ngài bèn tìm cách cứu giúp nó.Lúc đó , Ngài nghĩ rằng , ta nên cắt bớt thịt của mình, rồi dùng nó để dời những côn trùng đang gặm nhắm trên thân con cho sói tội nghiệp này. Ngài liền đi mượn một con dao và tự tay cắt thịt của Ngài. Thịt đã cắt xong, nhưng vì sợ rằng, nếu lấy tay mà bắt những côn trùng thì sẽ làm chúng chết , và làm cho con chó sói càng đau đớn thêm. Ðắn đo suy nghĩ một lúc, Ngài quyết định dùng chính cái lưỡi của mình để liếm những côn trùng ra khỏi những chỗ bị lở trên thân con chó sói .Trong lúc Ngài vừa liếm vào vết lở, thì bỗng dưng Bồ Tát Maitreya ( Di Lạc ) xuất hiện.

-Vô Trước liền hỏi: 

" Con đã tu tập qúa lâu trong hang đá để chờ Ngài, nhưng tại sao không hề thấy một dấu hiệu nào của Ngài ? "

-Bố Tát đáp: 

"Ta đã ở trong đó từ lúc ban đầu, nhưng do tâm thức của ngươi bị ngăn che bởi các dục vọng ,ưu phiền nên ngươi không nhìn thấy ta đó thôi. Nay do ngươi phát khởi một tình thương vô bờ nên mọi chướng ngại trong tâm thức của ngươi đã băng tiêu, vì thế mà ngươi thấy ta ".

Bấy giờ Vô Trước cầu xin Bồ Tát truyền pháp tu hành, Bồ Tát bảo Vô Trước hãy nắm lấy tà áo của Ngài , rồi họ cùng bay lên cung trời Tushita ( Ðâu Suất ). Trên cung điện nhà trời ,Vô Trước ở lại một buổi sáng để học đạo, lúc trở về trần gian mới hay rằng , mình đã ở trên cung trời 53 năm rồi.2

Trên cung trời Tushita, Bồ Tát Maitreya đã truyền tâm pháp toàn thiện cho Vô Trước và năm phần giáo3, mà sau này Ngài đem về truyền bá ở trần gian .

Phần .III .Kệ Tán

Tôi kính lễ Ðại sỹ Vô Trước
Người cứu độ trần gian,
Ðã tiếp nhận nguồn mạch diệu âm từ dòng thánh thiện
Thúc dậy từ sức mạnh của suối nguồn đại định,
Dòng suối nguồn (giáo nghĩa ) thiêng liêng
Tuôn chảy từ miệng của Bồ tát Maitreya tôn qúi.

Nguyên bản Tiếng Anh:

I bow down to he , called Asanga who, 
in order to help all the world, 
Received with the vessel of listening, 
the stream of nectar 
Drawn by the power of the meditative stabilization 
of the Stream of Doctrine- A stream of nectar poured from the vessel [whose] mouth [was] the noble Maitreya.

1 Thời kỳ Phật giáo Luận thư, xem Tâm Lý Học Phật Giáo,Thích Tâm Thiện, NXB.Tp.HCM,1998

2 Trong chú thích bản cổ- Luận thư của Asanga ghi chú rằng, " một buổi sáng( hôm đó ) trên cung điện nhà trời bằng sáu tháng ở trần gian .

3 Năm phần giáo: nguyên bản tiếng Tây Tạng gồm có : MDO SDE RGYAN.P5521,MNGON RTOGS RGYAN.P5184,DBUS MTHA'RNAM 'BYED.P5522,CHOS DANG CHOS NYID RNAM 'BYED.P5523,RGYUD BLA MA.P5525.

TVHS