THIỀN
TRÚC LÂM
VÀ
TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO
ĐINH
QUANG MỸ
Dẫn
ý
Bài
tiểu luận này sẽ không trực tiếp nói về nội dung tư tưởng
hay những sinh hoạt thực tế của Thiền Trúc lâm. Tín ngưỡng
tôn giáo không phải là hậu quả của những sinh hoạt tư
tưởng. Nó là tâm tình và thái độ sống bản hữu của một
dân tộc, với những tin tưởng của mình về số phận cũng
như khát vọng sâu thẳm nhất. Do đó, tín ngưỡng tôn giáo
đã như là điểm kích thích cho những nổ lực tư tưởng,
và cũng là môi trường hoạt động thực tế của tư tưởng.
Nói thế có nghĩa là, trong trường hợp của Thiền Trúc lâm
mà chúng ta đang cố gắng nghiên cứu tìm hiểu ở đây, tư
tưởng Thiền học cũng như phương pháp hành trì của nó đã
được điều động như thế nào bởi tín ngưỡng tôn giáo,
và đã ứng dụng sở tri của mình như thế nào dưới sự
tác động của tín ngưỡng đó.
TIẾT
MỘT: TÍN NGƯỠNG QUÁN THẾ ÂM
I.TÍN
NGƯỠNG TÔN GIÁO TẠI GIAO CHÂU.
Đất
Giao Châu xưa kia nổi tiếng là một khu vực thần bí. Sách
Bảo Phác Tử Thần tiên truyện có chép truyện Cát Hồng1,
đời nhà Tấn, thế kỷ thứ 4, hiệu Tiểu Cát tiên ông, cũng
có hiệu Bảo Phác Tử, nghe đồn Giao Chỉ có rất nhiều đan
sa, nên mang con đến đó ở để luyện đan. Ông chỉ tới
núi La phù, và dừng lại ở đây luyện đan, đan thành thì
thi thể cũng rả. Núi La phù thuộc tỉnh Quảng đông, nằm
phía đông huyện Tăng thành. Trước Tùy và Đường, vùng đất
này vẫn còn trực thuộc bộ Giao chỉ. Nhà Hán đặt Giao châu
lĩnh bảy quận: Nam hải, Uất lâm, Thương ngô, Giao chỉ, Hợp
phố, Cửu chân và Nhật nam. Đông Hán đặt phủ trị ở Long
biên tức tỉnh Bắc Ninh ngày nay2. Đến đời Ngũ đại, thế
kỷ X, khi quyền lực thống trị không tập trung được, Giao
châu mới có biên giới hạn cuộc trong khoảng Bắc kỳ ngày
nay. Sự phân chia địa lý đó chỉ có tính cách hành chánh
cho chính sách trung ương tập quyền, lúc Việt nam đang trải
qua các thời Bắc thuộc. Nhưng trên thực tế sinh hoạt
của Giao châu, về mặt văn hoá cũng như xã hội, tín ngưỡng
v.v… cũng chỉ giới hạn trong vòng lãnh địa Bắc kỳ.
Cho nên, truyền thuyết nói Cát Hồng đến Giao chỉ luyện
đan, và dừng lại ở La phù sơn tỉnh Quảng Đông, thì trên
tính cách hành chánh của địa lý, quả ông sinh hoạt trong
vùng trực thuộc Giao chỉ, nhưng trong sinh hoạt thực tế,
ông chưa ra khỏi lãnh thổ Trrug hoa. Tuy nhiên, cho đến
các đời Đường và Tống về sau, khu vực từ Quảng đông
đi về phía Nam vẫn còn là vùng đất xa lạ đối với dân
chúng Trung hoa. Chứng cớ có thể trích từ một bài thơ của
Hàn Dũ. Nhân việc can vua Đường rước cốt Phật, Hàn Dũ
bị đày sang Triều Châu, thuộc tỉnh Quảng đông. Trên đường
đi, ông có làm bài thơ nhan đề “Lung lại”, trích một
đoạn đầu như sau:
………
Vãng
vấn lung đầu lại
Triều
châu thượng kỷ lý
Hành
đương hà thời đáo
Thổ
phong phục hà tợ
Lung
lại thùy thủ tiếu
Quan
hà vấn chi ngu
Thí
quan cư kinh ấp
Hà
do tri Đông Ngô
