CHƯƠNG
XXVI: QUÁN THẬP NHỊ NHƠN DUYÊN.
Hỏi:
Ông đã thuyết con đường đệ nhất nghĩa bằng pháp Đại
thừa. Nay tôi muốn nghe pháp Thanh văn để vào đạo đệ nhất
nghĩa.
Chúng
sanh bị si phủ,
Về
sau khởi ba hành.
Bởi
vì khởi ba hành,
Theo
hành vào sáu nẽo[1]
Do
nhân duyên các hành,
Thức
thọ thân sáu đạo. [1]
Vì
do các thức nhiễm,
Tăng
trưởng nơi danh sắc. [2]
Vì
danh sắc tăng trưởng,
Nhân
đó sanh sáu nhập.
Tình,
trần,thức hòa hiệp,
Mà
sanh ra sáu xúc.[2] [3]
Vì
nhân nơi sáu xúc,
Liền
sanh khởi ba thọ.
Bởi
do sanh ba thọ,
Mà
phát sanh khát ái. [4]
Nhân
ái có bốn thủ,
Nhân
thủ nên có hữu.
Nếu
thủ ấy không thủ,
Thì
giải thoát không hữu. [5]
Từ
hữu mà có sanh,
Từ
sanh có lão tử.
Từ
lão tử mà có,
Ưu
bi các khổ não. [6]
Như
thế tất cả sự,
Đều
từ sanh mà có.
Chỉ
là do nhân duyên,
Tụ
tập đại khổ ấm. [7]
Ấy
gọi là sanh tử,
Căn
bản của các hành.
Tạo
tác là vô minh,
Người
trí không tạo tác. [8]
Vì
do cái này diệt,
Nên
cái ấy không sanh.
Chỉ
là tụ khổ ấm,
Như
thế là chánh diệt. [9]
Phàm
phu vì bị vô minh làm mù tối. Với ba nghiệp thân, khẩu,
ý mà sanh khởi các hành dẫn vào sáu nẽo tạo thành thân
đời sau. Sự phát khởi sáu hành có ba bậc, thượng, trung,
hạ. Thức đi vào sáu nẽo, tùy theo hành mà thọ thân. Do bởi
nhân duyên thức đắm nhiễm mà có danh sắc tụ tập. Vì danh
sắc tụ tập, nên có sáu nhập. Do nhân duyên sáu nhập mà
phát khởi sáu xúc. Bởi nhân duyên sáu xúc, mà có ba thọ.
Vì nhơn duyên ba thọ mà phát sanh khát ái. Do nhân duyên khát
ái, mà có bốn thủ. Khi chấp thủ bốn thủ, do thân, khẩu,
ý khởi nghiệp tội phước, khiến cho có tương tục của
ba cõi ở đời sau. Từ hữu mà có sanh; từ sanh mà có lão
tử; từ lão tử mà có ưu bi khổ não, đủ mọi sự đau khổ,
chỉ là tụ tập của khổ ấm. Thế nên kẻ phàm phu vô trí
khởi căn bổn của các hành dẫn đến sanh tử này. Người
trí không khởi những hành đó. Do thấy biết như thật nên
vô minh diệt. Do vô minh diệt, các hành cũng diệt. Bởi nhân
duyên diệt nên quả cũng diệt. Như thế, tu tập Trí quán
mười hai nhân duyên sanh diệt, nên sự ấy diệt. Do sự ấy
diệt, cho đến, sanh, lão tử, ưu bi, đại khổ ấm, đều
như thật chánh diệt. Chánh diệt là cứu cánh diệt tận.
Nghĩa mười hai nhân duyên sanh diệt ấy, như trong Kinh, Luận
đã nói rộng.
--------------------------------------------------------------------------------
[1]
Phần Quán Thập nhị nhân duyên có tính cách quan trọng trong
bộ T.Q.L. nhưng vì chương I Quán nhân duyên trước kia Ngài
Thanh Mục đã luận bàn nhiều về vấn đề Nhân duyên rồi
nên chương này chỉ giải thích sơ lược những từ ngữ và
Pháp số mà thôi. Mười hai nhân duyên là: vô minh, hành,thức,
danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, sanh và lão tử.
[2]
Ba nghiệp là thân khẩu và ý. Sáu đường là ngạ quỷ, súc
sanh, Thiên, Nhơn, A tu la, sắc: là sắc pháp. Tâm là thọ, Tưởng,
hành và thức. Sáu thứ xúc: Chỉ sáu căn tiếp xúc sáu trần
mà có cảm xúc: thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc và pháp. Ba thọ:
là khổ thọ, lạc thọ và xả thọ. Bốn ái thủ: Dục thủ,
ngã thủ, kiến thủ và giới cấm thủ.
Nguồn
gốc sanh từ là vô minh. Khi vô minh đoạn diệt, thì các khổ
phiền não ngũ ấm theo đó tiêu diệt hết.
Đọc
Thêm:
-Trung
Luận, Bồ Tát long Thọ, Việt dịch: Thích Viên Lý
-Luận
Giải Trung Luận - Tánh Khởi và Duyên Khởi, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Lịch
Sử Tư Tưởng Và Triết Học Tánh Không, TT. Thích Tâm Thiện
-Tìm
Hiểu Trung Luận - Nhận Thức và Không Tánh, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Tánh
không luận là gì ? Tuệ Sỹ
-Yếu
Chỉ Trung Quán Luận, HT. Thích Duy Lực
-Nhất
Nguyên Luận và Thể Cách Tri Nhận Tánh Không, Phổ Nguyệt
