CHƯƠNG
XX: QUÁN NHƠN QUẢ[1]
Hỏi:
Các nhơn duyên hòa hiệp, hiện có quả phát sanh; do đó biết
rằng quả từ chúng duyên hòa hiệp mà có.
Đáp:
Nếu
các duyên hoà hiệp,,
Mà
có quả sanh ấy.
Trong
hòa hiệp đã có,
Đâu
cần hòa hiệp sanh.[2] [1]
Nếu
nói các nhơn duyên hòa hiệp có quả phát sanh; quả ấy tất
trong hòa hiệp đã có, rồi từ hòa hiệp sanh; điều ấy không
đúng. Vì sao? Quả, nếu trước có định thể, không thể
từ hòa hiệp sanh.
Hỏi:
Trong các duyên hòa hiệp, tuy không có quả; mà quả từ các
duyên sanh thì có lỗi gì?
Đáp:
Nếu
các duyên hòa hiệp,
Trong
ấy không có quả.
Làm
sao từ các duyên,
Hòa
hiệp mà sanh quả? [2]
Nếu
từ các duyên hòa hiệp phát sanh quả, mà trong hòa hiệp không
quả nhưng từ hòa hiệp phát sanh, cũng không đúng. Vì sao?
Nếu vật không tự tánh, vật ấy không bao giờ sanh.
Lại
nữa:
Nếu
các duyên hòa hiệp,
Trong
ấy mà có quả.
Trong
hòa hiệp nên có.
Nhưng
thật không thể được. [3]
Nếu
từ các duyên hòa hiệp, trong ấy có quả; nếu là màu sắc,
lẽ ra mắt có thể thấy; hoặc là phi sắc thì ý có thể
biết. Nhưng thật trong hòa hiệp không tìm thấy có quả; cho
nên nói: “Trong hòa hiệp có quả” điều ấy không đúng.
Lại
nữa:
Nếu
các duyên hòa hiệp,
Trong
đó không có quả.
Vậy
nó từ các duyên,
Cùng
phi duyên giống nhau. [4]
Nếu
trong sự hòa hiệp của các duyên không có quả thì nhơn duyên
hay phi nhơn duyên đều như nhau. Như sữa là nhơn duyên của
bơ. Nếu trong sữa không có bơ, mà trong nước cũng không có
bơ. Nếu trong sữa không có bơ thì cũng giống như nước,
không nên nói chỉ từ sữa mới sanh bơ. Thế nên, trong sự
hòa hiệp của các duyên không có quả, ấy thế không đúng.
Hỏi:
Cái nhơn, sau khi làm nhân cho quả rồi thì diệt, mà có nhân
quả phát sanh, như thế không lỗi.
Đáp:
Nhân
làm nhân cho quả,
Làm
nhân rồi thì diệt.
Nhân
ấy có hai thể,
Một
cho và một diệt. [5]
Nếu
nhân sau khi làm nhân cho quả rồi diệt; nhân ấy tất có hai
thể; một, nhân cho; hai, nhân diệt. Ấy không đúng. Vì trong
một pháp có hai thể. Thế nên nhân sau khi làm nhân cho quả
rồi hủy diệt; điều ấy không đúng.
Hỏi:
Nếu nói nhân không làm nhân cho quả rồi hủy diệt mà cũng
có sanh quả, có lỗi gì?
Đáp:
Nếu
nhân không cho quả,
Làm
nhân rồi mà diệt.
Nhân
diệt rồi sanh quả,
Quả
ấy tất không nhân. [6]
Nếu
nhân không làm nhân cho quả xong, rồi hủy diệt; nhân diệt
rồi, phát sanh quả, thì quả đó không nhân. Ấy không đúng.
Vì sao? Hiện thấy tất cả quả chẳng có cái nào không nhân.
Thế nên, ông nói nhân không làm nhân cho quả xong rồi hủy
diệt, cũng có sanh ra quả; điều ấy không đúng.
Hỏi:
Khi các duyên hiệp có quả phát sanh, có lỗi gì?
Đáp:
Các
duyên khi hòa hiệp,
Rồi
có quả sanh ấy.
Năng
sanh và sở sanh,
Là
một thời cùng có. [7]
Nếu
lúc các duyên hòa hiệp có quả sanh thì cái sanh và cái được
sanh một thời đồng có; nhưng điều ấy không đúng. Vì sao?
Như cha và con không thể sanh một lúc; thế nên ông nói khi
các duyên hiệp nhất sanh quả không đúng.
Hỏi:
Nếu trước có quả sanh, sau chúng duyên hòa hiệp, có lỗi
gì?
Đáp:
Nếu
trước có quả sanh,
Rồi
sau các duyên hiệp.
Tức
lìa ngoài nhân duyên,
Gọi
là quả không nhân. [8]
Nếu
các duyên chưa hiệp mà trước có quả sanh; điều ấy không
đúng. Vì quả đó lìa nhân duyên tất gọi quả không có nhân.
Thế nên ông nói khi các duyên chưa hiệp, trước có quả sanh,
điều ấy giải quyết không thể.
Hỏi:
Nhân hủy diệt, biến làm quả có lỗi gì?
Đáp:
Nếu
nhân biến làm quả,
Nhân
tất đi đến quả.
Thì
nhân ấy sanh trước,
Sanh
rồi mà lại sanh. [9]
Nhân
có hai thứ: 1. Sanh trước. 2. Cùng sanh. Nếu nhân diệt biến
làm quả; quả, thì nhân sanh trước, rồi trở lại sanh nữa.
Điều ấy không đúng. Tại sao? Vật đã sanh không nên sanh
nữa. Nếu nói nhân ấy tức biến làm quả cũng không đúng.
Vì sao? Nếu tức là (cái ấy ấy) không gọi là biến; nếu
biến thì không gọi tức là.
Hỏi:
Nhơn không diệt hết, chỉ danh tự diệt, mà thể của nhân
biến làm quả. Như đất sét biến làm chiếc bình, mất tên
đất sét có tên bình.
Đáp:
Đất sét trước diệt mà có bình, không gọi là biến. Lại
thể của đất sét không những làm bình mà có thể làm bồn,
ghè, hũ v.v…; đều từ đất sét phát sanh. Nếu đất sét
chỉ có tên, không thể biến làm bình. Biến, là như sữa
biến thành bơ; thế nên ông nói, tên nhân tuy diệt, nhưng
nhân biến làm quả; ấy không đúng.
Hỏi:
Nhân tuy diệt mất mà hay sanh quả; thế nên có quả, không
có những lỗi như thế.
Đáp:
Làm
sao nhân diệt mất,
Mà
hay sanh ra quả?
Lại,
nếu nhân có quả,
Làm
sao nhân sanh quả? [10]
Nếu
nhân diệt mất rồi, làm thế nào có thể phát hiện quả?
hoặc nhân không diệt mà cùng quả hiệp, làm sao có thể sanh
quả nữa?
Hỏi:
Nhân ấy biến có quả mà sanh quả.
Đáp:
Nếu
nhân biến có quả,
Sanh
ra quả gì nữa.
Thấy
nhân không thấy quả,
Cả
hai đều không sanh. [11]
Nhân
nếu không thấy quả, còn không thể sanh quả, huống là thấy.
Nếu nhân tự nó không thấy quả, không thể sanh quả. Vì
sao? Nếu không thấy quả, quả tất không tùy theo nhân. Lại,
chưa có quả làm thế nào sanh quả? Nếu, nhân trước thấy
quả, không nên sanh quả nữa; vì đã có.
Lại
nữa:
Nếu
trong nhân quá khứ,
Mà
có quả quá khứ;
Quả
vị lai, hiện tại,
Chúng
không bao giờ hiệp. [12]
Nếu
nhân trong vị lai
Mà
có quả vị lai;
Quả
hiện tại, quá khứ,
Chúng
không bao giờ hiệp. [13]
Nếu
nhân trong hiện tại
Mà
có quả hiện tại;
Quả
quá khứ,vị lai
Chúng
không bao giờ hiệp. [14]
Quả
quá khứ, không cùng với nhân hiện tại, vị lai, quá khứ
hòa hiệp. Quả vị lai không cùng với nhân vị lai, hiện tại,
quá khứ hòa hiệp. Quả hiện tại không cùng với nhân hiện
tại, vị lai và quá khứ hòa hiệp. Như thế, ba thứ quả
đều không cùng nhân quá khứ, vị lai và hiện tại hòa hiệp.
Lại
nữa:
Nếu
không hòa hiệp ấy,
Nhân
làm sao sanh quả?
Nếu
có hòa hiệp ấy,
Nhân
làm sao sanh quả? [15]
Nếu
nhân quả không hòa hiệp thì không có quả. Nếu không quả,
làm thế nào nhân phát sanh quả? Nếu nói nhân quả hòa hiệp
thì nhân có thể sanh quả. Ấy cũng không đúng. Vì sao? Nếu
quả ở trong nhân; thì trong nhân đã có quả, cần gì phát
sanh nữa.
Lại
nữa:
Nếu
nhân không, không quả,
Nhân
làm sao sanh quả?
Nhân
chẳng không, có quả,
Nhân
làm sao sanh quả? [16]
Nếu
nhân không có quả, và vì không có quả, nên nhân là không,
làm sao nhân có thể phát sanh quả? Như người không mang thai
làm thế nào sanh con? Nếu nhân, trước có quả, vì đã có
quả, không thể sanh nữa.
Lại
nữa: Nay sẽ nói quả.
Quả
chẳng không chẳng sanh;
Quả
chẳng không chẳng diệt.
Bởi
vì quả chẳng không,
Không
sanh cũng không diệt. [17]
Quả
không nên chẳng sanh,
Quả
không nên chẳng diệt.
Vì
quả ấy là không,
Không
sanh cũng không diệt. [18]
Quả
nếu là bất không, chẳng thể sanh, không thể diệt. Vì sao?
Nếu trong nhân, trước quyết định có quả; quả không thể
sanh nữa. Vì không sanh nên không diệt. Thế nên, do quả là
bất không nên không sanh, không diệt. Nếu nói quả là không
nên có sanh diệt. Ấy cũng không đúng. Tại sao? Quả nếu
là không; không gọi là “không có gì”; làm thế nào có
sanh có diệt? Thế nên, nói quả mà là không, nên không sanh,
không diệt.
Lại
nữa, nay dùng một và khác để phá nhân quả.
Nhân
quả là nhất thể,
Điều
này tất không đúng.
Nhân
quả là dị thể,
Điều
này cũng không đúng. [19]
Nếu
nhân quả nhất thể,
Năng
sanh sở sanh một,
Nếu
nhân quả dị thể,
Nhân
tất đồng phi nhân. [20]
Quả
quyết định có tánh,
Nhân
sẽ sinh cái gì?
Quả
quyết định không tánh,
Nhân
sẽ sinh cái gì? [21]
Nếu
nhơn không sanh quả,
Thì
không có tướng nhân.
Nếu
chẳng có tướng nhân,
Cái
gì có quả ấy. [22]
Nếu
do các nhân duyên,
Mà
có pháp hòa hiệp.
Hòa
hiệp không tự sanh,
Làm
thế nào sanh quả? [23]
Thế
nên quả không từ,
Duyên
hiệp chẳng hiệp sanh.
Nếu
quả mà không có,
Thì
pháp hiệp ở đâu? [24]
Pháp
do các duyên hòa hiệp, không thể sanh ra tự thể. Vì tự thể
không có, làm thế nào sanh ra quả? Thế nên, quả không từ
các duyên hòa hiệp sanh, cũng không từ cái không hòa hiệp
phát sanh. Nếu không có quả thì pháp hòa hiệp sẽ hiện hữu
chỗ nào?
--------------------------------------------------------------------------------
[1]
Tiêu đề theo bản Phạn hiện tại: sàmagrì-parìkwà, quán
hòa hiệp. Danh từ hòa hiệp này có thể tìm thấy trong các
trường hợp sau: “Ngọn đèn là nhân của ánh sáng, hay là
do sự hòa hiệp của các nhân sanh trước mà ngọn đèn vá
ánh sáng cùng sanh khởi?” Câu xá 6 (Phân biệt căn, túng 51).
Ý niệm nhân quả ở đây không phải là từ nhân sanh quả;
mà là từ sự hòa hiệp hay hòa điệu của nhiều yếu tố
và điều kiện để phát sinh ra kết quả. Đối tượng chính
của chướng này, không phải là khảo sát quan hệ nhân quả,
mà chính là quan hệ phối hợp để tác thành luật nhân quả.
TS
[2]
Quán nhân quả biện luận cũng giống như chương quán nhân
duyên, tìm hiểu nhân và quả hòa hiệp nảy nở kết quả
như thế nào. Nhân có trước hay quả có trước, nhân ở trong
quả hay quả có sẵn trong nhân, nhân và quả là một thứ
hay không phải, đồng thể hay khác tánh… Nếu quan niệm rằng
nhân sanh ra quả, thử hỏi rằng nhân và quả khác nhau hay
không khác nhau? Nếu nhân khác với quả, thì nhân ấy không
sinh ra quả được. Như hạt đậu không thể sanh cây bắp.
Còn nhân quả không khác nhau, không khác tức là nhân và quả
là một. Là một thì không cần phân biệt đây là nhân kia
là quả hay nói nhân sanh quả. Nếu nói rằng nhân quả khác
nhau, khác nhau mà có sanh quả, thì quả ấy giống như phi nhân,
không nhân mà có quả. Cái lỗi không phải là có hay không,
mà chính nguyên nhân cố chấp quyết định có không, nên thành
có lỗi.
Đọc
Thêm:
-Trung
Luận, Bồ Tát long Thọ, Việt dịch: Thích Viên Lý
-Luận
Giải Trung Luận - Tánh Khởi và Duyên Khởi, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Lịch
Sử Tư Tưởng Và Triết Học Tánh Không, TT. Thích Tâm Thiện
-Tìm
Hiểu Trung Luận - Nhận Thức và Không Tánh, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Tánh
không luận là gì ? Tuệ Sỹ
-Yếu
Chỉ Trung Quán Luận, HT. Thích Duy Lực
-Nhất
Nguyên Luận và Thể Cách Tri Nhận Tánh Không, Phổ Nguyệt
