CHƯƠNG
XVI: QUÁN PHƯỢC GIẢI
Hỏi:
Sanh tử chẳng phải hoàn toàn không căn bổn; trong ấy nên
có chúng sanh luân chuyển. Nếu các hành có luân chuyển, thì
vì nhơn duyên gì ông nói chúng sanh và các hành đều không,
không có luân chuyển?
Đáp:
182)Nếu
các hành luân chuyển;
Thường,
không thể luân chuyển.
Vô
thường, cũng không thể.
Chúng
sanh cũng như thế.[1] [1]
Các
hành luân chuyển trong sanh tử lục đạo, chúng luân chuyển
như là thường hay vô thường? Cả hai đều không đúng. Nếu
chúng luân chuyển như là thường sẽ không có dòng tương
tục của sanh tử, vì cố định, vì vĩnh viễn an trụ với
tự tánh. Nếu chúng luân chuyển như là vô thường, lại cũng
không có dòng tương tục của sanh tử luân chuyển, vì không
cố định và vì không có tự tánh. Nếu cho rằng chúng sanh
có luân chuyển cũng có lỗi như thế.
Lại
nữa:
183)Nếu
chúng sanh luân chuyển,
Trong
các uẩn, xứ, giới;
Năm
thứ tìm đều không,
Cái
gì sẽ luân chuyển? [2]
Sanh
tử, uẩn, xứ, và giới đều cùng một nghĩa. Nếu chúng sanh
luân chuyển ở trong uẩn, xứ và giới này, thì chúng sanh
không thể được tìm thấy dưới năm trường hợp như trong
phẩm “Nhiên khả nhiên”. Vậy ai sẽ là người luân chuyển
trong uẩn, xứ và giới ấy?
Lại
nữa:
184)Chuyển
từ thân đến thân,
Như
vậy là không thân.
Nếu
như không có thân,
Thì
chẳng có luân chuyển. [3]
Nếu
nói chúng sanh luân chuyển, vậy nó luân chuyển như là có
thân hay là không thân? Cả hai không đúng. Vì sao? Nếu nó
luân chuyển như là có thân, thì phải từ một thân này đến
một thân khác; như thế nó luân chuyển mà không có thân.
Lại nếu trước đã có thân, thì không thể từ thân này
đến thân kia. Nếu trước không thân, thì nó không có. Nó
không có, làm thế nào có thể luân chuyển sanh tử?
Hỏi:
Kinh nói có Niết-bàn, là sự diệt tận tất cả khổ. Đó
là sự diệt tận các hành? Hay sự diêt tận chúng sanh?
Đáp:
Cả hai đều không đúng. Vì sao?
185)Nói
các hành diệt tận,
Điều
đó đều không đúng.
Nói
chúng sanh diệt tận,
Điều
ấy cũng không đúng. [4]
Ông
Hỏi, “Hoặc các hành diệt tận hay chúng sanh diệt tận?”
điều ấy trước đã đáp. Các hành không có tự tánh, chúng
sanh cũng không tự tánh. Khảo sát dưới đủ mọi trường
hợp, vẫn không thể thấy có sự luân chuyển sanh tử. Thế
nên các hành không diệt tận, chúng sanh cũng không diệt tận.
Hỏi:
Nêú thế, không có trói buộc và giải thoát, vì không thể
nắm bắt được căn bổn?
Đáp:
186)Các
hành là tướng sanh diệt,
Không
buộc cũng chẳng mở.
Chúng
sanh như trước nói,
Không
buộc cũng chẳng mở. [5]
Ông
nói các hành và chúng sanh có trói buộc và cởi mở, không
đúng. Vì các hành niệm niệm sanh diệt nên không thể có
buộc hay mở. Chúng sanh, như trước đã nói, không thể tìm
thấy dưới năm trường hợp. Làm thế nào có trói buộc và
giải thoát?
Lại
nữa:
187)Nếu
thân gọi là buộc,
Có
thân thì không buộc.
Không
thân cũng không trói,
Chỗ
nào mà có trói. [6]
Hoặc
nói, thân năm ấm gọi là trói. Nếu chúng sanh trước có năm
ấm, thì không thể trói buộc. Tại sao? Vì một người có
hai thân. Không thân cũng không thể trói. Tại sao? Nếu không
thân, không có năm ấm. Không năm ấm nên là không. Làm thế
nào có thể bị trói? Cũng thế, cái thứ ba cũng không thể
bị trói.
Lại
nữa:
188)Bị
trói truớc sự trói,
Mới
trói cái bị trói.
Trước
thật không sự trói,
Ngoài
ra, như “Khứ lai”. [7]
Nếu
nói cái bị trói có trước sự trói buộc thì mới có thể
trói cái bị trói. Nhưng thật sự lìa bị trói, trước không
có sự trói. Thế nên, không thể nói chúng sanh có trói buộc.
Hoặc nói chúng sanh là cái bị trói buộc; năm ấm là sự
trói buộc. Hay nói, trong năm ấm, các phiền não là sự trói
buộc; năm ấm là cái bị trói buộc. Điều ấy không đúng.
Vì sao? Nếu lìa năm ấm mà trước có chúng sanh thì mới có
thể lấy năm ấm trói chúng sanh. Nhưng thật sự ngoài năm
ấm không riêng có chúng sanh. Nếu lìa năm ấm riêng có phiền
não thì mới có thể lấy phiền não trói buộc năm ấm. Và
thật sự lìa năm ấm chẳng riêng có phiền não. Lại nữa,
như trong chương “Khứ lai” nói, “Cái đã đi thì không
đi; cái chưa đi cũng không đi; đang đi cũng không đi.” Cũng
thế, cái đã trói buộc, thì không bị trói buộc; cái chưa
trói buộc cũng không trói buộc; cái đang buộc cũng chẳng
trói buộc. Lại nữa, cũng không có sự cởi mở. Vì sao?
189)Cái
trói thì không cởi;
Không
trói cũng không cởi.
Nếu
cởi khi đang trói;
Trói
cởi cùng một thời. [8]
Cái
trói buộc thì không có cởi mở. Vì sao? Vì đã trói. Cái
không trói buộc cũng không mở. Tại sao? Vì không có trói.
Nên nói, khi đang trói là có mở; thế thì trói, mở cùng một
lúc. Điều ấy không đúng. Vì trói, mở trái nhau.
Hỏi:
Có người tu đạo, hiện nhập Niết-bàn, chứng đắc giải
thoát. Vì sao nói không?
Đáp:
190)Ta
không thủ các pháp,
Ta
sẽ nhập Niết-bàn.
Những
ai nói như vậy,
Lại
bị trói bởi thủ. [9]
Nếu
có người khởi lên ý nghĩ, “TA lìa các thủ mà đắc Niết-bàn”
thì chính người ấy bị trói buộc bởi thủ.
Lại
nữa:
191)Không
lìa nơi sanh tử,
Mà
riêng có Niết-bàn.
Nghĩa
thật tướng như thế,
Tại
sao khởi phân biệt? [10]
Trong
đệ nhất nghĩa của thật tướng các pháp, không nói lìa
sanh tử riêng có Niết-bàn. Như kinh nói, “Niết-bàn tức
sanh tử, sanh tử tức Niết-bàn.” Trong thật tướng các pháp
như thế, làm thế nào nói, “Đây là sanh tử”, “đây là
Niết-bàn”?
--------------------------------------------------------------------------------
[1]
Phược là ý nói sanh tử phiền não trói buộc. Giải là mở,
giải thoát phiền não sanh tử. Phiền não sanh tử không có
tự tánh. Không định tánh làm thế nào có thể trói buộc
chúng sanh trong ba cõi sanh tử luân hồi. Không có phiền não
trói buộc thì không cần cởi mở. Không giải kết, không
triền phược. Sanh tử tức Niết-bàn, phiền não tức Bồ
đề. Tâm Phật chúng sanh không ai khác. Trong chân lý Đệ Nhất
Nghĩa Đế, không nói lìa sanh tử, riêng có Niết-bàn. Như
kinh nói: Sanh tử tức Niết-bàn, phiền não tức Bồ Đề….
Đọc
Thêm:
-Trung
Luận, Bồ Tát long Thọ, Việt dịch: Thích Viên Lý
-Luận
Giải Trung Luận - Tánh Khởi và Duyên Khởi, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Lịch
Sử Tư Tưởng Và Triết Học Tánh Không, TT. Thích Tâm Thiện
-Tìm
Hiểu Trung Luận - Nhận Thức và Không Tánh, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Tánh
không luận là gì ? Tuệ Sỹ
-Yếu
Chỉ Trung Quán Luận, HT. Thích Duy Lực
-Nhất
Nguyên Luận và Thể Cách Tri Nhận Tánh Không, Phổ Nguyệt
