CHƯƠNG
XIV: QUÁN HIỆP
Trong
chương phá căn ở trên[1] nói: sự thấy, cái bị thấy, và
người thấy, đều không thành. Vì ba điều này không có pháp
dị biệt nên không hiệp. Nay sẽ nói ý nghĩa không hiệp.
Đáp:
163)Thấy,
bị thấy, người thấy,
Cả
ba từng đôi một.
Ba
dị biệt như thế,
Không
khi nào kết hiệp.[2] [1]
Cái
thấy là con mắt, cái bị thấy là sắc trần, người thấy
là ngã. Bộ ba mỗi cái đều ở riêng mỗi nơi không khi nào
kết hiệp. Ở riêng biệt mỗi nơi nghĩa là mắt thì ở trong
thân, sắc thì ở ngoài thân, ngã hoặc nói ở trong thân hoặc
nói tất cả chỗ; thế nên không có sự kết hiệp.
Lại
nữa, nếu nói có sự kiện thấy là do kết hiệp mà thấy
hay là không do kết hiệp mà thấy? Cả hai đều không đúng.
Vì sao? Nếu hiệp mà thấy, thì bất cứ chỗ nào có trần
cảnh đều phải có căn và ngã, song điều ấy không đúng
thế nên không hiệp. Nếu không hiệp mà thấy thì căn, ngã
và trần mỗi cái ở riêng mỗi nơi mà vẫn có sự thấy;
thế mà không thấy. Vì sao? Như mắt đây, không thấy chiếc
bình ở cách xa. Thế nên, cả hai đều không thấy.
Hỏi:
Ngã, ý, căn, thân; do bộ tư này có hiệp nên phát sanh cái
biết; có thể nhận biết, cái bình, cái áo, vạn vật. Thế
nên, có cái thấy, cái bị thấy và người thấy.
Đáp:
Điều ấy trong chương “lục tình” đã phá. Nay sẽ nói
thêm. Ông nói, do bốn sự thể ấy hiệp, nên cái biết phát
sanh. Cái biết đó là do thấy bình, y v.v… các vật rồi mới
phát sanh; hay là chưa thấy mà phát sanh? Nếu thấy rồi mới
phát sanh thì cái biết vô dụng. Nếu chưa thấy mà phát sanh,
tức là chưa hiệp, làm thế nào có cái biết phát sanh? Nếu
nói bốn sự thể một lúc hiệp thì cái bị biết phát sanh
cũng không đúng. Nếu sanh một lúc thì không có quan hệ đối
đãi? Vì sao? Trước có bình; kế đó, thấy; sau nữa, cái
biết phát sanh. Cùng một thời thì không có trước sau. Cái
biết không có nên cái thấy, cái bị thấy và người thấy
cũng không. Như thế các pháp như huyễn như mộng, không có
tướng quyết định, làm thế nào mà có hiệp; vì không hiệp
nên không.
Lại
nữa:
164)Nhiễm
với cái bị nhiễm,
Và
người nhiễm cũng thế.
Ngoài
ra, nhập, phiền não,
Đều
cũng như thế cả. [2]
Cũng
như cái thấy, cái bị thấy và người thấy không hiệp. Do
đó, cái nhiễm, cái bị nhiễm và người nhiễm cũng không
hiệp. Cũng như nói về bộ ba, cái thấy, cái bị thấy, người
thấy; nói về các bộ ba khác thuộc về các nhập, như cái
nghe, cái bị nghe, và người nghe cũng vậy. Cũng như nói về
bộ ba, cái nhiễm, cái bị nhiễm và người nhiễm; nói về
các bộ ba thuộc các phiền não như, sân, người sân và bị
sân v.v… cũng giống vậy.
Lại
nữa:
165)Pháp
dị mới có hiệp,
Thấy,
vân vân, không dị.
Vì
tướng dị không thành,
Thấy,
vân vân, sao hiệp. [3]
Phàm
sự vật gì đều do dị biệt mà có hiệp. Nhưng không thể
tìm thấy tướng dị biệt của cái thấy v.v…; thế nên không
hiệp.
Lại
nữa:
166)Không
những, những cái thấy.
Tướng
dị không thể có.
Mà
tất cả các pháp,
Đều
không tướng dị biệt. [4]
Không
những tướng dị biệt của bộ ba gồm cái thấy, bị thấy,
người thấy v.v… không thể có; mà tất cả các pháp cũng
đều không có tướng dị biệt.
Hỏi:
vì cớ gì không có tướng dị biệt?
Đáp:
167)Do
dị có dị biệt,
Dị
lìa dị không dị.
Pháp
nào do nhân sanh,
Pháp
ấy không khác nhân. [5]
Cái
mà ông nói là dị biệt, cái dị biệt ấy do có sự dị biệt
khác mà thành ra dị biệt. Lìa sự thể dị biệt ra không
thể nói có dị biệt. Vì sao? Nếu pháp từ các duyên phát
sanh, pháp ấy không dị biệt với nhơn của nó. Vì nhơn hoại
diệt thì quả cũng hủy diệt. Tỉ như, nhơn kèo, đòn tay
v.v…, có nhà. Nhà không khác kèo đòn tay; kèo và đòn tay
v.v.. hoại diệt, nhà cũng theo đó hoại diệt.
Hỏi:
Nếu có sự thể dị biệt một cách xác định, thì có lỗi
gì?
Đáp:
168)Không
từ dị mà dị,
Cái
khác cũng thành dị.
Không
từ dị không dị,
Thế
nên không sự dị;2 [6]
Nếu
lìa cái dị biệt xuất xứ mà có sự dị biệt, thì từ bất
cứ sự dị biệt nào cũng có thể có sự dị biệt này. Nhưng
sự thật thì lìa cái dị biệt làm xuất xứ không có sự
dị biệt, do đó không có sự dị biệt nào khác. Cũng như
lìa sự dị biệt của năm ngón tay mà có sự dị biệt của
nắm tay, thì sự dị biệt của nắm tay có thể có sự dị
biệt của nó nơi các vật khác như cái lu chẳng hạn. Nhưng
ở đây, lìa sự dị biệt của năm ngón tay, không có sự
dị biệt của nắm tay. Thế nên sự dị biệt của nắm tay
không có sự kiện dị biệt ở nơi cái lu các thứ.
Hỏi:
Trong kinh của tôi[3] nói, tướng dị biệt không từ các duyên
phát sanh, nhưng do phân biệt với tướng phổ quát mà có tướng
dị biệt. Do bởi tướng dị biệt mà có sự thể dị biệt.
Đáp:
169)Trong
dị không tướng dị,
Trong
không dị cũng không.
Vì
không có tướng dị,
Không
dị biệt đây kia. [7]
Ông
nói vì phân biệt với tướng phổ quát nên có tướng dị
biệt; do bởi tướng dị biệt mà có sự thể dị biệt. Nếu
vậy, tướng dị biệt từ các duyên phát sanh, như thế là
chấp nhận nó là pháp do các duyên; vì lìa tướng dị biệt
sẽ không có sự thể dị biệt được. Tướng dị biệt nhơn
pháp dị biệt mà có, không thể đơn độc mà thành. Nay trong
pháp dị biệt cũng có tướng dị biệt. Trong pháp không dị
biệt cũng không tướng dị biệt. Vì sao? Nếu tướng dị
biệt ở trong pháp không dị biệt thì chẳng gọi là pháp
dị biệt. Nếu cả hai trường hợp đều không tức không
có tướng dị biệt, vì tướng dị biệt không có, pháp này
và pháp kia cũng không. Lại nữa, vì pháp dị biệt không có
nên cũng không hiệp.
170)Pháp
ấy không tự hiệp,
Pháp
khác cũng chẳng hiệp.
Người
hiệp cái đang hiệp,
Và
pháp hiệp đều không. [8]
Chính
pháp này không kết hợp với tự thể của pháp này, vì là
một; cũng như một ngón tay không thể tự hiệp. Pháp khác
cũng không hiệp, vì khác. Sự thể khác thành rồi không cần
hiệp nữa. Như thế mà suy nghĩ, pháp hiệp không thể có.
Thế nên nói, tác giả hiệp, cái đang hiệp, và sự kiện
hiệp đều không thể hiện hữu.
--------------------------------------------------------------------------------
[1]
Tức chương V “Quán lục tình.”
[2]
Quán hiệp nghĩa là quán các pháp hòa hiệp nhau, hay không hòa
hiệp nhau. Trong câu 179, Long Thọ Bồ tát đưa ra một tỉ dụ:
Sự thấy (kiến), vật bị thấy (khả kiến) và người thấy
(kiến giả) ba thứ vị trí ở khác nhau, làm thế nào mà hòa
hiệp được. Mắt thì ở tại thân, sắc trần ở ngoài thân,
người thấy (bản ngã) thì ở trong thân hoặc khắp các chỗ.
Vị trí trú xứ khác nhau không thể hiệp lại đươc.
2
Câu 181 nói túng sử như dị pháp, nghĩa là pháp tướng khác
nhau, chính nó có thể hiệp. Như vậy khi thấy cũng như lúc
nghe, lúc nếm, … không khác nhau. Sự thật thì thấy, nghe
và nếm có khác nhau nên dị tướng hiệp không thành. Khác
hay không khác, khác khác hay không khác khác, ngoài những thứ
này không có gì gọi là khác. Do đó phân biệt mà có khác
hay không khác, hiệp hay không hiệp. Nếu biết rằng các pháp
là duyên sanh. Cố định một bên một thứ đều là sai lầm
thiên kiến; người hiệp, pháp hiệp, lúc hiệp là huyễn hóa.
Tất cả đều không. Hợp tan là lý đương nhiên của luật
sanh diệt…..
[3]
Cát Tạng, Trung quán luận sớ 7: đây là chủ trương của
Thành thật luận. TS
Đọc
Thêm:
-Trung
Luận, Bồ Tát long Thọ, Việt dịch: Thích Viên Lý
-Luận
Giải Trung Luận - Tánh Khởi và Duyên Khởi, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Lịch
Sử Tư Tưởng Và Triết Học Tánh Không, TT. Thích Tâm Thiện
-Tìm
Hiểu Trung Luận - Nhận Thức và Không Tánh, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Tánh
không luận là gì ? Tuệ Sỹ
-Yếu
Chỉ Trung Quán Luận, HT. Thích Duy Lực
-Nhất
Nguyên Luận và Thể Cách Tri Nhận Tánh Không, Phổ Nguyệt
