CHƯƠNG
XI: QUÁN BỔN TẾ
Hỏi:
Trong kinh “Vô bổn tế” có nói: “Chúng sanh qua lại sanh
tử, nhưng không thể tìm thấy bổn tế.” Trong ấy kinh nói
có chúng sanh, có sanh tử, vì nhơn duyên gì mà nói lời ấy?
Đáp:
136)Đức
Đại Thánh dạy rằng:
Bổn
tế không thể có,
Sanh
tử không có đầu,
Cũng
lại chẳng có cuối. [1]
Thánh
nhân có ba hạng: 1) Ngoại đạo chứng ngũ thần thông. 2) A-la-
hán, Bích-chi Phật. 3) Đại bồ tát được thần thông. Đức
Phật đối trong ba hạng ấy là hơn hết, nên nói là Đại
Thánh. Những lời Phật dạy không điều nào là không chân
thật. Nói “Sanh tử không có khởi đầu” là vì sao? Tìm
trước và sau của sanh tử không thể được, thế nên không
có đầu. Ông nói trước và sau không có, thì lẽ ra có khoảng
giữa. Cũng không đúng. Tại sao?
137)Nếu
không có đầu cuối,
Làm
gì có trung gian.
Thế
nên ở trong đây,
Không
vừa trước vừa sau.[1] [2]
Nhơn giữa và sau nên có đầu, nhơn đầu và giữa nên có
sau. Nếu không đầu, không sau; làm thế nào có giữa? Trong
sanh tử, không có đầu, giữa và sau. Thế nên nói trước
sau cùng lúc là không thể được.
138)Giả
sử trước có sanh,
Rồi
sau có lão tử.
Không
lão tử có sanh,
Không
sanh có lão tử.[2] [3]
139)Nếu
trước có lão tử,
Rồi
sau mới có sanh.
Thế
là không có nhân;
Không
sanh, có lão tử. [4]
Chúng
sanh sanh tử; nếu trước sanh ra, dần dần già yếu, rồi sau
mới chết. Như thế sự sanh mà không có sự già chết. Theo
lẽ sanh phải có già chết, già chết phải có sanh; không già
chết mà có sanh là không đúng. Lại nữa, nhân sanh mà có
già chết. Nếu già chết có trước, sanh có sau; thì già chết
không có nhơn, vì sanh ở sau già chết. Lại, không sanh làm
thế nào có già chết? Nếu nói, sanh, già và chết không thể
trước sau, nhưng đồng thời tựu thành, thì cũng có lỗi,
vì sao?
140)Sanh
đối với già chết,
Không
thể cùng một lúc.
Vì
khi sanh là chết,
Thì
cả hai không nhân. [5]
Nếu
sanh, già và chết đồng thời thì không đúng. Tại sao? Vì
khi sanh tức là có chết. Theo lẽ khi sanh là hiện hữu, lúc
chết là không còn. Nếu khi sanh có chết, điều ấy không
đúng. Nếu đồng thời sanh thì không hỗ tương quan hệ. Như
cặp sừng con trâu cùng lúc xuất hiện, cho nên không hỗ tương
quan hệ.
Thế
nên:
142)Giả
sử trước sau chung,
Ấy
đều là không đúng.
Tại
sao mà hí luận,
Nói
có sanh, già, chết. [6]
Vì
suy nghĩ cả ba trường hợp sanh, lão, tử đều có lỗi; cho
nên không sanh, rốt ráo không. Nhưng nay vì sao đắm chấp hí
luận, nói quyết định có sanh, lão, tử ?
Lại
nữa:
142)Những
gì thuộc nhơn quả,
Pháp
năng tướng, sở tướng,
Thọ,
thọ giả vân vân,
Kể
tất cả các pháp. [7]
143)Chẳng
những chỉ sanh tử,
Bổn
tế không thể được.
Như
thế tất cả pháp,
Thảy
đều không bổn tế. [8]
Tất
cả pháp là nhân quả, năng tướng sở tướng, thọ và thọ
giả v.v… đều không bổn tế, chứ không phải chỉ nói sanh
tử không có bổn tế. Bởi vì khai thị tóm tắt, nên chỉ
nói sanh tử không bổn tế.
--------------------------------------------------------------------------------
[1]
Bản tế là chỉ tánh nguyên thỉ, chân như thật thể bản
tánh bất diệt. Các pháp nhân duyên sanh, chúng sanh xưa nay
sanh tử, sanh tử triền miên, khoảng đầu không cuối…. Cho
nên không thể nói rằng trước do có cái bản tế. Thỉ (đầu)
không có, chung (cuối) Không có, thì trung gian cũng không. Không
thể nói rằng, giữa cái thỉ và cái chung gọi đó là trung.
[2]
Chấp sanh có trước rồi sau có lão tử, hay lão tử có trước
rồi sau có sanh, hoặc sanh lão tử đồng thời có đều là
vọng chấp. Vì sanh tử không có thể tánh, lấy bản tế làm
thể, mà bổn tế, vô thỉ, vô chung, do đó, không thể nói,
cái này có trước cái kia có sau… Do vì bất giác vọng động
mà có sanh tử vọng tưởng…
Đọc
Thêm:
-Trung
Luận, Bồ Tát long Thọ, Việt dịch: Thích Viên Lý
-Luận
Giải Trung Luận - Tánh Khởi và Duyên Khởi, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Lịch
Sử Tư Tưởng Và Triết Học Tánh Không, TT. Thích Tâm Thiện
-Tìm
Hiểu Trung Luận - Nhận Thức và Không Tánh, Hồng Dương Nguyễn
Văn Hai
-Tánh
không luận là gì ? Tuệ Sỹ
-Yếu
Chỉ Trung Quán Luận, HT. Thích Duy Lực
-Nhất
Nguyên Luận và Thể Cách Tri Nhận Tánh Không, Phổ Nguyệt
