158.
KINH ĐẦU-NA[1]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng, vườn
Cấp cô độc.
Bấy
giờ, Phạm chí Đầu-na, vào lúc xế trưa, ung dung đi đến
chỗ Đức Phật, chào hỏi nhau rồi, ngồi qua một bên.
Đức
Thế Tôn hỏi:
“Này
Đầu-na, nếu ai hỏi: ‘Ông là Phạm chí phải không?’ thì
ông có tự xưng mình là Phạm chí chăng?”
Phạm
chí Đầu-na đáp:
“Này
Cù-đàm nếu ai đáng xưng là Phạm chí, thì người ấy phải
được cha mẹ sanh ra với sự thọ sanh thanh tịnh, cho đến
bảy đời cha mẹ không tuyệt chủng tộc, đời đời không
ác, học rộng, trì chú, tụng đọc tinh thông bốn bộ điển
kinh, thấu triệt nhân duyên, chánh văn, truyện giải trí, thứ
năm là văn phạm. Này Cù-đàm, người đáng gọi là Phạm
chí thì chính là tôi vậy. Vì sao? Vì tôi được cha mẹ thọ
sanh thanh tịnh, cho đến bảy đời cha mẹ, chủng tộc không
tuyệt, đời đời không ác, học rộng, trì chú, tinh thông
bốn bộ điển kinh, thấu triệt nhân duyên, chánh văn, truyện
giải trí và văn phạm.”
Đức
Thế Tôn bảo:
“Này
Đầu-na, Ta nay hỏi ông, ông hiểu thế nào thì trả lời thế
ấy. Này Đầu-na, nếu thuở xưa có Phạm chí, lúc thân hoại
mạng chung, đã đọc tụng kinh điển, truyền bá kinh điển,
tụng đọc kinh điển, đó là một là Dạ-tra, hai là Bà-ma,
ba là Bà-ma-đề-bà, bốn là Tỳ-xa-mật-đa-la, năm là Dạ-bà-đà-kiền-ni,
sáu là Ứng-nghi-la-bà, bảy là Bà-tư-tra, tám là Ca-diếp,
chín là Bà-la-bà, mười là Bà-hòa;
lại chủ xướng có năm hạng Phạm chí: có Phạm chí ngang
hàng Phạm thiên, có Phạm chí ngang hàng chư Thiên, có Phạm
chí không vượt giới hạn, có Phạm chí vượt giới hạn,
và thứ năm là Phạm chí Chiên-đồ-la,
thì này Đầu-na, trong năm loại Phạm chí ấy, ông thuộc hạng
nào?”
Đầu-na
đáp:
“Này
Cù-đàm nói nghĩa ấy tóm lược, không phân biệt rộng rãi,
nên tôi không hiểu được. Mong Sa-môn Cù-đàm khéo giải thích
cho tôi biết.”
Thế
Tôn đáp:
“Này
Đầu-na, hãy lắng nghe, khéo tư duy và ghi nhớ, Ta sẽ phân
biệt rộng rãi cho ông.”
Đầu-na
thứa:
“Xin
vâng, thưa Cù-đàm.”
Đầu-na
vâng lời, lắng nghe. Đức Phật giải thích:
“Này
Đầu-na, thế nào là Phạm chí ngang hàng Phạm thiên? Phạm
chí nào được cha mẹ thọ sanh thanh tịnh cho đến bảy đời
cha mẹ, không tuyệt chủng, đời đời không ác. Vị ấy trải
qua bốn mươi tám năm thực hành đồng tử Phạm hạnh
để thấu triệt kinh thư, tụng tập điển kinh. Sau khi đã
thấu triệt kinh thư, tụng tập kinh điển, vị ấy cầu xin
của cải để cúng phụng Tôn sư, đúng pháp, chứ không phải
không đúng như pháp. Thế nào là không đúng như pháp? Không
làm ruộng, không buôn bán, không học sách, không làm toán
thuật, không làm công số, không in khắc, không tạo thủ bút,
không làm văn chương, không đọc kinh, không ngâm thơ, không
dùng đao gậy, không phụng sự vua, đúng như pháp mà cầu
xin, cầu xin của cải, tâm đi đôi với từ, biến mãn một
phương, thành tựu, an trú. Cũng vậy, hai, ba, bốn phương,
bốn hướng, phương trên, phương dưới, biến khắp mọi phương,
tâm đi đôi với từ, không kết, không oán, không sân nhuế,
không tranh chấp, rộng rãi bao la, vô lượng, khéo tu tập,
biến mãn cùng khắp thế gian, thành tựu, an trú. Cũng như
vậy, bi và hỷ. Tâm đi đôi với xả, không kết, không oán,
không sân nhuế, không tranh chấp, rộng rãi, bao la, vô lượng,
khéo tu tập, biến mãn cùng khắp thế gian, thành tựu, an trú.
Này Đầu-na, như vậy gọi là Phạm chí ngang hàng Phạm thiên.
“Này
Đầu-na, thế nào Phạm chí ngang hành chư Thiên? Phạm chí
nào được cha mẹ thọ sanh thanh tịnh, cho đến bảy đời
cha mẹ không tuyệt chủng, đời đời không ác. Vị ấy trải
qua bốn mươi tám năm thực hành đồng tử Phạm hạnh để
thấu triệt kinh thư, tập tụng điển kinh. Sau khi nắm vững
kinh thư, tụng tập điển kinh, vị ấy cầu xin của cải để
cúng phụng Tôn sư, đúng như pháp chứ không phải không đúng
như pháp. Thế nào là đúng như pháp? Không làm ruộng, không
buôn bán, không học sách, không làm toán thuật, không làm
công số, không in khắc, không tạo thủ bút, không làm văn
chương, không đọc kinh, không ngâm thơ, không dùng đao gậy,
không phụng sự vua,
đúng như pháp mà cầu xin, cầu xin của cải để cúng phụng
Tôn sư. Sau đó bố thí của cải, vị ấy thực hành thân
diệu hạnh, khẩu và ý diệu hạnh. Khi đã thành tựu thân
diệu hạnh, khẩu và ý diệu hạnh, vị đó nhờ nhân duyên
ấy, khi thân hoại mạng chung, chắc chắn đi đến thiện xứ,
sanh lên cõi trời. Này Đầu-na, như vậy gọi là Phạm chí
ngang hàng chư Thiên.
“Này
Đầu-na, thế nào là Phạm chí không vượt giới hạn? Phạm
chí nào được cha mẹ thọ sanh thanh tịnh, cho đến bảy đời
cha mẹ không tuyệt chủng, đời đời không ác. Vị ấy trải
qua bốn mươi tám năm thực hành đồng tử Phạm hạnh để
thấu triệt kinh thư, tập tụng điển kinh. Sau khi nắm vững
kinh thư, tụng tập điển kinh, vị ấy cầu xin của cải để
cúng phụng Tôn sư, đúng như pháp chứ không phải không đúng
như pháp. Thế nào là đúng như pháp? Không làm ruộng, không
buôn bán, không học sách, không làm toán thuật, không làm
công số, không in khắc, không tạo thủ bút, không làm văn
chương, không đọc kinh, không ngâm thơ, không dùng đao gậy,
không phụng sự vua, đúng như pháp mà cầu xin, cầu xin của
cải để cúng phụng Tôn sư. Sau khi bố thí của cải, vị
ấy đi tìm vợ cho mình đúng như pháp, chứ không phải đúng
như pháp. Thế nào là không đúng như pháp? Phạm chí không
có ý như vầy đối với nữ Phạm chí: ‘Mong rằng yêu ta,
gặp gỡ ta để cùng giao hợp.’ Vị ấy lấy vợ người
nữ dòng Phạm chí chứ không phải người nữ không thuộc
dòng Phạm chí, cũng không phải người nữ dòng Sát-lợi,
không phải đang mang thai, không phải đã sanh sản.
Này Đầu-na, vì lý do gì mà Phạm chí không lấy vợ người
nữ đang mang thai? Vì không muốn rằng con trai hay con gái của
mình được gọi là sanh ra do bất tịnh dâm.
Cho nên, Phạm chí ấy không lấy vợ người nữ đang mang thai.
Này Đầu-na, vì lý do gì mà Phạm chí ấy không lấy vợ người
nữ đã sanh sản? Vì không muốn rằng con trai hay con gái được
gọi là do cưỡng bức bất chánh.
Cho nên Phạm chí ấy không lấy vợ người nữ đã sanh sản.
Này Đầu-na, Phạm chí ấy lấy vợ không phải vì của cải,
không phải vì kiêu ngạo, không phải vì phục sức, không
phải vì phấn son, mà chỉ vì cầu con. Sau khi sanh con trong
mức độ nào là giới hạn ước định của những Phạm chí
thời xưa, vị ấy dừng lại ở đó, giữ giới hạn đó,
không vượt qua giới hạn đó. Này Đầu-na, như vậy gọi
là Phạm chí không vượt giới hạn.
“Này
Đầu-na, thế nào là Phạm chí vượt giới hạn? Phạm chí
nào được cha mẹ thọ sanh thanh tịnh, cho đến bảy đời
cha mẹ không tuyệt chủng, đời đời không ác. Vị ấy trải
qua bốn mươi tám năm thực hành đồng tử Phạm hạnh để
thấu triệt kinh thư, tập tụng điển kinh. Sau khi nắm vững
kinh thư, tụng tập điển kinh, vị ấy cầu xin của cải để
cúng phụng Tôn sư, đúng như pháp chứ không phải không đúng
như pháp. Thế nào là đúng như pháp? Không làm ruộng, không
buôn bán, không học sách, không làm toán thuật, không làm
công số, không in khắc, không tạo thủ bút, không làm văn
chương, không đọc kinh, không ngâm thơ, không dùng đao gậy,
không phụng sự vua, đúng như pháp mà cầu xin, cầu xin của
cải để cúng phụng Tôn sư. Sau khi bố thí của cải, vị
ấy đi tìm vợ cho mình đúng như pháp, chứ không phải đúng
như pháp. Thế nào là không đúng như pháp? Phạm chí không
có ý như vầy đối với nữ Phạm chí: ‘Mong rằng yêu ta,
gặp gỡ ta để cùng giao hợp.’ Vị ấy lấy vợ người
nữ dòng Phạm chí chứ không phải người nữ không thuộc
dòng Phạm chí, cũng không phải người nữ dòng Sát-lợi,
không phải đang mang thai, không phải đã sanh sản. Này Đầu-na,
vì lý do gì mà Phạm chí không lấy vợ người nữ đang mang
thai? Vì không muốn rằng con trai hay con gái của mình được
gọi là sanh ra do bất tịnh dâm. Cho nên, Phạm chí ấy không
lấy vợ người nữ đang mang thai. Này Đầu-na, vì lý do gì
mà Phạm chí ấy không lấy vợ người nữ đã sanh sản? Vì
không muốn rằng con trai hay con gái được gọi là do cưỡng
bức bất chánh. Cho nên Phạm chí ấy không lấy vơ người
nữ đã sanh sản. Này Đầu-na, Phạm chí ấy lấy vợ không
phải vì của cải, không phải vì kiêu ngạo, không phải vì
phục sức, không phải vì phấn son, mà chỉ vì cầu con. Sau
khi sanh con, trong mức độä nào là giới hạn ước định
Phạm chí thời xưa, vị ấy không dừng lại ở đó, không
giữ nguyên giới hạn đó, mà vượt qua khỏi giới hạn đó.
Này Đầu-na, như vậy gọi là Phạm chí vượt khỏi giới
hạn.
“Này
Đầu-na, Phạm chí như thế nào là Phạm chí Chiên-đà-la?
Phạm chí nào được cha mẹ thọ sanh thanh tịnh, cho đến
bảy đời cha mẹ không tuyệt chủng, đời đời không ác.
Vị ấy trải qua bốn mươi tám năm thực hành đồng tử Phạm
hạnh để thấu triệt kinh thư, tập tụng điển kinh. Sau khi
nắm vững kinh thư, tụng tập điển kinh, vị ấy cầu xin
của cải để cúng phụng Tôn sư, đúng như pháp chứ không
phải không đúng như pháp. Thế nào là đúng như pháp? Không
làm ruộng, không buôn bán, không học sách, không làm toán
thuật, không làm công số, không in khắc, không tạo thủ bút,
không làm văn chương, không đọc kinh, không ngâm thơ, không
dùng đao gậy, không phụng sự vua, đúng như pháp mà cầu
xin, cầu xin của cải để cúng phụng Tôn sư. Sau khi bố thí
của cải, vị ấy đi tìm vợ cho mình đúng như pháp, chứ
không phải đúng như pháp. Thế nào là không đúng như pháp?
Phạm chí không có ý như vầy đối với nữ Phạm chí: ‘Mong
rằng yêu ta, gặp gỡ ta để cùng giao hợp.’ Vị ấy lấy
vợ người nữ dòng Phạm chí chứ không phải người nữ
không thuộc dòng Phạm chí, cũng không phải người nữ dòng
Sát-lợi, không phải đang mang thai, không phải đã sanh sản.
Này Đầu-na, vì lý do gì mà Phạm chí không lấy vợ người
nữ đang mang thai? Vì không muốn rằng con trai hay con gái của
mình được gọi là sanh ra do bất tịnh dâm. Cho nên, Phạm
chí ấy không lấy vợ người nữ đang mang thai. Này Đầu-na,
vì lý do gì mà Phạm chí ấy không lấy vợ người nữ đã
sanh sản? Vì không muốn rằng con trai hay con gái được gọi
là do cưỡng bức bất chánh. Cho nên Phạm chí ấy không lấy
vơ người nữ đã sanh sản. Này Đầu-na, Phạm chí ấy lấy
vợ không phải vì của cải, không phải vì kiêu ngạo, không
phải vì phục sức, không phải vì phấn son, mà chỉ vì cầu
con. Khi đã sanh con, vị ấy những việc liên hệ đến vua,
làm những việc liên hệ giặc cướp, làm những việc liên
hệ đến tà đạo, và lại nói như vầy: ‘Phạm chí có quyền
làm tất cả mọi sự, nhưng Phạm chí không phải vì vậy
mà nhiễm trước, cũng không ô uế. Như lửa đốt cháy những
gì sạch hay không sạch. Cũng vậy, Phạm chí có quyền làm
tất cả mọi sự, nhưng Phạm chí không vì vậy mà bị nhiễm
trước, cũng không bị ô uế.’ Này Đầu-na, Phạm chí như
vậy gọi là Phạm chí Chiên-đà-la.
“Này
Đầu-na, trong năm hạng Phạm chí ấy, ông thuộc hạng nào?”
Đầu-na
trả lời:
“Thưa
Cù-đàm, ngay hạng sau cùng là Phạm chí Chiên-đà-la, con cũng
không sánh kịp huống nữa là các hạng Phạm chí trên. Bạch
Thế Tôn, con đã biết. Bạch Thiện Thệ, con đã rõ. Bạch
Thế Tôn, con nay tự đem mình quy y Phật, Pháp và chúng Tỳ-kheo.
Mong Thế Tôn nhận con làm Ưu-bà-tắc. Từ nay cho đến trọn
đời, con tự đem mình quy y cho đến lúc mạng chung.”
Đức
Phật thuyết như vậy, Phạm chí Đầu-na sau khi nghe Phật dạy
xong, hoan hỷ phụng hành.
Pāli:
ime pañca brāhmaṇe paññāpenti, brāhmasamaṃ devasamaṃ maruyadaṃ
sambhinnamariyadaṃ brāhmaṇacaiḍālaṃ yeva pañcamaṃ, năm hạng
Bà-la-môn: ngang Phạm thiên, ngang chư Thiên, giữ quy tắc, phá
vỡ quy tắc, và thứ năm là Caṇḍòñaḷa.
Đồng
tử phạm hạnh 童子梵行,
hạnh đồng chơn hay trinh khiết. Pāli: komārabrahmacariya.
Các
nghề không làm, theo Pāli: neva kasiyā na vaṇijjāya na gorakkhena
na isatthena na rājaporisena na isappaññatarena, không theo nông sư,
không theo thương nghiệp, không theo chăn nuôi, không theo cung
kiếm, không theo quan chức của vua, không theo công xảo.
