148.
KINH HÀ KHỔ[1]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời Đức Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng
lâm, vườn Cấp cô độc.
Bấy
giờ, Phạm chí Sanh Văn,
sau giữa trưa thong dong tản bộ đi đến chỗ Phật, chào hỏi
xong, ngồi xuống một bên, bạch rằng:
“Này
Cù-đàm, tôi có điều muốn hỏi, mong Ngài nghe cho, tôi mới
dám trình bày.”
Thế
Tôn nói:
“Ông
muốn hỏi điều gì xin cứ hỏi.”
Phạm
chí Sanh Văn bèn hỏi:
“Cù-đàm,
người tại gia có những sự khổ nào? Và người xuất gia
có những khổ nào?”
Đức
Thế Tôn trả lời rằng:
“Người
tại gia vì không được tự do mà khổ. Người xuất gia vì
tự do mà khổ.”
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Cù-đàm,
tại sao người tại gia vì không được tự do mà khổ? Và
tại sao người xuất gia vì tự do mà khổ?”
Thế
Tôn đáp:
“Nếu
người tại gia mà tiền tài không tăng trưởng, kim ngân, chơn
châu, lưu ly, thủy tinh thảy đều không tăng trưởng; súc
mục, lúùa, gạo cùng nô tỳ, sai dịch cũng không tăng trưởng;
lúc bấy giờ người tại gia ưu sầu, khổ não. Do sự kiện
này mà người tại gia có nhiều ưu tư khổ nhọc, trong lòng
mang nhiều sầu bi.
“Này
Phạm chí, nếu người xuất gia học đạo mà sống theo dục
vọng, theo sân nhuế, ngu si, lúc bấy giờ xuất gia học đạo
có nhiều ưu sầu khổ não. Do sự kiện này mà có người
xuất gia có nhiều ưu tư khổ nhọc, trong lòng chất nhiều
sầu bi.
“Này
Phạm chí, như vậy người tại gia vì không được tự do
mà khổ, và người xuất gia học đạo vì tự do mà khổ.”
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Cù-đàm,
tại gia có những gì là hoan lạc? Và xuất gia học đạo có
những gì là hoan lạc?”
Thế
Tôn đáp:
“Tại
gia vì tự do mà được hoan lạc, xuất gia học đạo vì không
tự do mà được hoan lạc”.
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Cù-đàm,
tại sao tại gia vì tự do mà được hoan lạc? Và tại sao
xuất gia học đạo vì không tự do mà được hoan lạc?”
Thế
Tôn đáp:
“Này
Phạm chí, nếu người tại gia mà được tiền tài tăng trưởng,
kim ngân, chơn châu, lưu ly, thủy tinh đều được tăng trưởng;
súc mục, lúa gạo và nô tỳ, sai dịch cũng đều được tăng
trưởng. Lúc bấy giờ tại gia là khoái lạc, hoan hỷ. Do sự
kiện này mà người tại gia có nhiều khoái lạc hoan hỷ.
“Này
Phạm chí, người xuất gia học đạo sống không tùy theo dục
vọng, không tùy theo sân nhuế, lúc bấy giờ xuất gia học
đạo là khoái lạc hoan hỷ. Do sự kiện này mà người xuất
gia học đạo có nhiều khoái lạc hoan hỷ.
“Này
Phạm chí, như vậy người tại gia vì tự do mà được hoan
lạc, người xuất gia vì không tự do mà được hoan lạc.”
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Cù-đàm,
do sự kiện nào mà chư Thiên và Nhân loại nhất định không
có lợi nghĩa? Do sự kiện nào mà chư Thiên và Nhân loại
tất có lợi nghĩa?”
Thế
Tôn đáp:
“Này
Phạm chí, nếu chư Thiên và Nhân loại đấu tranh lẫn nhau,
tất không có lợi nghĩa. Nếu chư Thiên và Nhân loại không
đấu tranh lẫn nhau tất có lợi nghĩa.”
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Cù-đàm,
tại sao nếu chư Thiên và Nhân loại đấu tranh lẫn nhau, tất
không có lợi nghĩa? Và tại sao chư Thiên và Nhân loại không
đấu tranh lẫn nhau tất có lợi nghĩa?”
Thế
Tôn đáp:
“Này
Phạm chí, lúc nào chư Thiên, nhân loại đấu tranh thù nghịch,
lúc bấy giờ chư Thiên, nhân loại có ưu tư, khổ nhọc, sầu
bi. Do sự kiện này mà chư Thiên và Nhân loại có nhiều ưu
tư khổ nhọc, sầu bi. Nếu lúc nào chư Thiên và Nhân loại
không đấu tranh thù nghịch, bấy giờ chư Thiên và Nhân loại
được khoái lạc hoan hỷ. Do sự kiện này, chư Thiên và Nhân
loại có nhiều khoái lạc hoan hỷ.
“Này
Phạm chí, như vậy chư Thiên và Nhân loại đấu tranh lẫn
nhau tất không có lợi nghĩa. Nếu chư Thiên và Nhân loại
không đấu tranh lẫn nhau tất có lợi nghĩa.”
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Do
sự kiện nào khiến cho chư Thiên, nhân loại nhất định không
được nhiêu ích, phải gặp khổ nhọc? Do sự kiện nào khiến
cho chư Thiên và Nhân loại tất được nhiêu ích, tất được
hoan lạc?”
Thế
Tôn đáp:
“Này
Phạm chí, nếu chư Thiên và Nhân loại sống bằng phi pháp,
làm điều dữ, tất không được nhiêu ích, tất phải khổ
nhọc. Nếu chư Thiên và Nhân loại hay sống đúng như pháp,
không làm dữ, tất được nhiêu ích, tất được hoan lạc.”
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Cù-đàm,
thế nào là chư Thiên và Nhân loại sống bằng phi pháp và
làm điều dữ để nhất định không được nhiêu ích, nhất
định phải khổ nhọc? Thế nào là chư Thiên và Nhân loại
sống đúng như pháp và không làm điều dữ để nhất định
được nhiêu ích, được hoan lạc?”
Thế
Tôn nói:
“Này
Phạm chí, chư Thiên và Nhân loại thân làm điều phi pháp
và làm điều dữ, miệng và ý làm điều phi pháp và làm điều
dữ, lúc bấy giờ chư Thiên và Nhân loại tất sẽ tổn giảm,
A-tu-la tất sẽ hưng thạnh. Này Phạm chí, nếu chư Thiên và
Nhân loại mà thân làm đúng như pháp, thủ hộ thân và ý
làm đúng như pháp, thủ hộ miệng và ý, thì bấy giờ chư
Thiên và Nhân loại tất sẽ hưng thạnh, A-tu-la tất sẽ tổn
giảm.
Này
Phạm chí, như vậy chư Thiên và Nhân loại nếu sống bằng
phi pháp và làm điều dữ, tất không được ích lợi, tất
phải khổ nhọc. Nếu chư Thiên và Nhân loại sống đúng như
pháp, không làm điều dữ, tất được ích lợi, tất được
hoan lạc.”
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Cù-đàm,
nên quán sát ác tri thức như thế nào?”
Thế
Tôn đáp:
“Hãy
quán sát ác tri thức như mặt trăng.”
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Thế
nào là quán sát ác tri thức như mặt trăng?”
Thế
Tôn đáp:
“Như
mặt trăng dần đến biến mất, càng ngày càng giảm, vành
trăng cũng giảm, ánh sáng cũng giảm, hình sắc cũng giảm,
càng lúc càng khuyết dần.
Này
Phạm chí, rồi đến một lúc mặt trăng biến mất hẳn, không
còn thấy nữa. Này Phạm chí, người ác tri thức đối với
chánh pháp luật của Như Lai cũng có được tín tâm, nhưng
người ấy được tín tâm rồi, về sau lại không hiếu thuận,
cũng không cung kính, hành vi trái ngược, không vững chánh
trí, không hướng đến pháp tùy pháp; người ấy bèn mất
tín tâm, mất trì giới, bác văn, thí, xả, và trí tuệ cũng
mất luôn.
Này
Phạm chí, cho đến lúc thiện pháp nơi ác tri thức ấy hoàn
toàn tiêu diệt, cũng như mặt trăng mất hút. Này Phạm chí,
như vậy hãy quán sát ác tri thức như mặt trăng.”
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Cù-đàm,
nên quán sát thiện tri thức như thế nào?”
Thế
Tôn đáp:
“Này
Phạm chí, hãy quán sát thiện tri thức như mặt trăng.”
Phạm
chí Sanh Văn lại hỏi:
“Cù-đàm,
thế nào là quán sát thiện tri thức như mặt trăng?”
Thế
Tôn đáp:
“Này
Phạm chí, cũng như mặt trăng trong thời mới mọc, còn non,
trong vắt, càng ngày càng tăng trưởng. Này Phạm chí, cho đến
một lúc, vào ngày mười lăm trong tháng, vành trăng tròn đầy.
Này Phạm chí, cũng vậy, thiện tri thức đối với pháp luật
của Như Lai mà có được tín tâm, người ấy được tín
tâm rồi, sau đó lại có hiếu thuận, cung kính, hành vi tùy
thuận, vững vàng trên chánh trí, hướng đến pháp tùy pháp.
Người ấy lúc bấy giờ tăng trưởng tín, trì giới, bác
văn, thí xả, trí tuệ cũng tăng trưởng. Này Phạm chí, cho
đến một lúc, thiện pháp nơi thiện tri thức ấy được
trọn đủ như mặt trăng ngày rằm vậy. Này Phạm chí, như
vậy hãy quán sát thiện tri thức như mặt trăng.”
Lúc
bấy giờ Đức Thế Tôn nói bài tụng này:
Như
thể trăng tròn không bợn,
Du
hành trong khoảng hư không;
Sáng
lấp muôn ngàn tinh đẩu,
Rạng
ngời một cõi mênh mông.
Cũng
vậy, tín tâm, bác văn,
Thi
ân, độ lượng, bao dung;
Sáng
lấp trần gian bỏn sẻn,
Rạng
ngời thí xả mênh mông.
Như
thể đại long thần lực,
Kéo
mây, nổi sóng, điện giăng,
Mưa
đổ nước trào lai láng,
Tràn
đầy mặt đất mênh mông.
Cũng
vậy, tín tâm, bác văn,
Thi
ân, độ lượng, bao dung,
Ẩm
thực cho người no đủ,
Hằng
khuyên thí xả gia tăng.
Như
thể sấm truyền vang dội,
Như
trời hắt trận mưa rào;
Phước
thí như mưa quảng đại,
Cơn
mưa thí chủ dâng cao.
Đời
này tiền tài, danh dự,
Đời
sau cõi thiện sanh lên,
Phước
báo người này lãnh tho,ï
Chết
rồi tất sẽ sanh thiên.
Phật
thuyết như vậy. Phạm chí Sanh Văn sau khi nghe Phật thuyết,
hoan hỷ phụng hành.
CHU THICH
