87.
KINH UẾ PHẨM[1]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời Đức Phật đến Bà-kì-sấu, ở trong núi Ngạc rừng
Bố, vườn Lộc dã[2].
Bấy
giờ, Tôn giả Xá-lê Tử nói với các thầy Tỳ-kheo:
“Này
chư Hiền, thế gian có bốn hạng người. Những gì là bốn?
Hoặc có một hạng người bên trong thật có ô uế[3]
mà không tự biết, không biết như thật bên trong có ô uế.
Hoặc có một hạng người bên trong thật có ô uế nhưng tự
biết, biết như thật bên trong có ô uế. Hoặc có một hạng
người bên trong thật không có ô uế mà không tự biết, không
tự biết bên trong thật không có ô uế. Hoặc có một hạng
người bên trong thật không có ô uế và tự biết, biết như
thật bên trong thật không có ô uế.
“Chư
Hiền, nếu một người bên trong thật có ô uế mà không tự
biết, không biết như thật bên trong có ô uế, thì trong loài
người, người này là tối hạ tiện.
Nếu
một người bên trong thật có ô uế nhưng tự biết như thật,
biết như thật bên trong thật có ô uế, thì trong loài người,
người này là tối thắng. Nếu có một người bên trong thật
không có ô uế mà không tự biết, không biết như thật bên
trong thật không có ô uế, thì trong loài người, người này
là tối hạ tiện.
Nếu
có một người bên trong thật không có ô uế mà tự biết,
biết như thật bên trong thật không có ô uế, thì trong loài
người, người này là tối thắng”.
Lúc
ấy, có một thầy Tỳ-kheo[4]
liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch áo vai phải, chắp
tay hướng về Tôn giả Xá-lê Tử bạch rằng:
“Bạch
Tôn giả Xá-lê Tử, vì nhân gì, duyên gì mà hai hạng người
trước đều có ô uế, tâm ô uế, mà một người được
nói là tối hạ tiện và một người được coi là tối thắng?
Và do nhân gì, duyên gì mà hai hạng người sau không có ô
uế, không làm ô uế tâm, nhưng một người được nói là
tối hạ tiện và một người được coi là tối thắng?”
Khi
đó, Tôn giả Xá-lê Tử trả lời vị Tỳ-kheo kia rằng:
“Hiền
giả, nếu có một người bên trong thật có ô uế mà không
tự biết, không biết như thật bên trong thật có ô uế, thì
nên biết, người ấy không muốn đoạn trừ ô uế, không
cầu phương tiện, không tinh cần học. Người ấy khi mạng
chung, với ô uế làm ô uế tâm, do mạng chung với ô uế làm
ô uế tâm, nó chết không an lành, sanh vào chỗ bất thiện.
Vì sao? Vì người ấy do mạng chung với ô uế làm ô uế tâm.
“Này
Hiền giả, cũng như có một người từ chợ, quán, hoặc từ
nhà làm đồ đồng mua về một cái mâm đồng bị bụi dơ
làm dơ. Người ấy mang về nhưng không năng rửa bụi, không
năng lau chùi, cũng không phơi nắng, lại để chỗ nhiều bụi
bặm nên đồng càng dính thêm bụi bặm dơ bẩn. Hiền giả,
cũng vậy, nếu có một người bên trong thật có ô uế mà
không tự biết, không biết như thật bên trong thật có ô
uế, thì nên biết, người ấy không muốn đoạn trừ ô uế,
không cần phương tiện, không tinh cần học, nó mạng chung
với sự ô uế làm ô uế tâm. Do mạng chung với sự ô uế
làm ô uế tâm, nó chết không an lành, sanh vào chỗ bất thiện.
Vì sao? Bởi vì nó mạng chung với ô uế làm ô uế tâm.
“Này
Hiền giả, nếu có một người biết như thật rằng: ‘Trong
ta có ô uế, trong ta quả thật có ô uế này’, thì nên biết,
người ấy muốn đoạn trừ ô uế đó, cầu phương tiện
và tinh cần học. Người ấy mạng chung mà không có ô uế,
không làm ô uế tâm. Do mạng chung không có ô uế, không làm
ô uế tâm, người ấy chết an lành, sanh vào cõi thiện. Vì
sao? Vì người ấy mạng chung mà không có ô uế, không làm
ô uế tâm.
“Này
Hiền giả, cũng như có người từ chợ, quán, hoặc từ nhà
người làm đồ đồng mua về một cái mâm đồng bị bụi
bặm làm dơ bẩn. Người ấy mang mâm về, thường năng rửa
bụi bặm, thường năng lau chùi, thường năng phơi nắng và
không để chỗ nhiều bụi bặm. Như vậy, mâm đồng hết
sức sạch bóng. Hiền giả, cũng vậy, nếu có một người
biết như thật rằng: ‘Trong ta có ô uế; trong ta quả thật
có ô uế này’, thì nên biết, người ấy muốn đoạn trừ
ô uế đó, cầu phương tiện và tinh cần học. Người ấy
mạng chung mà không có ô uế, không làm ô uế tâm. Do mạng
chung không có ô uế, không làm ô uế tâm, người ấy chết
an lành, sanh vào cõi thiện. Vì sao? Vì người ấy mạng chung
mà không có ô uế, không làm ô uế tâm.
“Hiền
giả, nếu một người không biết như thật rằng: ‘Trong
ta không có ô uế; trong ta quả thật không có ô uế này’,
thì nên biết người ấy không giữ gìn được những pháp
mắt thấy tai nghe. Do không giữ gìn được những pháp mắt
thấy tai nghe, nó bị dục tâm ràng buộc. Nó sẽ mạng chung
với dục tâm, với ô uế làm ô uế tâm. Do mạng chung với
dục tâm, với ô uế làm ô uế tâm, nó chết không an lành,
sanh vào cõi bất thiện. Vì sao? Vì nó mạng chung với dục
tâm, với ô uế làm ô uế tâm.
“Hiền
giả, cũng như có một người từ chợ, quán, hoặc từ nhà
làm đồ đồng, mua về một cái mâm đồng không có bụi dơ.
Người ấy mang mâm về nhưng không năng rửa bụi, không năng
lau chùi, không thường phơi nắng, để chỗ nhiều bụi bặm.
Như vậy, mâm đồng chắc chắn dính bụi bặm dơ bẩn. Hiền
giả, cũng vậy, nếu một người không biết như thật rằng:
‘Trong ta không có ô uếâ; trong ta thật không có ô uế này’,
thì nên biết, người kia không giữ gìn được những pháp
mắt thấy tai nghe. Do không giữ gìn được những pháp mắt
thấy tai nghe, nó bị dục tâm ràng buộc. Nó sẽ mạng chung
với dục tâm, với ô uế làm ô uế tâm. Nó chết không an
lành, sanh vào cõi bất thiện. Vì sao? Vì nó mạng chung với
dục tâm, với ô uế làm ô uế tâm.
“Hiền
giả, nếu một người biết như thật rằng: ‘Trong ta không
có ô uế; trong ta quả thật không có ô uế này’, thì nên
biết, người ấy giữ gìn được những pháp mắt thấy tai
nghe. Do vì giữ gìn được những pháp mắt thấy tai nghe nên
người ấy không bị dục tâm ràng buộc. Người ấy mạng
chung mà không có dục tâm, không có ô uế, không làm ô uế
tâm. Do mạng chung mà không có dục tâm, không có ô uế, không
làm ô uế tâm, người ấy chết an lành, sanh vào nẻo thiện.
Vì sao? Vì người ấy không có dục tâm, không có ô uế, không
làm ô uế tâm.
“Hiền
giả, cũng như có người hoặc từ chợ, quán, hoặc từ nhà
làm đồ đồng mua về một cái mâm đồng không có bụi dơ,
sạch bóng. Người ấy mang mâm về, thường năng rửa bụi,
thường năng lau chùi, thường năng phơi nắng, không để chỗ
bụi bặm. Như vậy, cái mâm đồng hết sức sạch bóng. Hiền
giả, cũng vậy, nếu một người biết như thật rằng: ‘Trong
ta không có ô uế; trong ta quả thật không có ô uế này’,
thì nên biết người ấy giữ gìn được những pháp mắt
thấy tai nghe. Do vì giữ gìn được những pháp mắt thấy
tai nghe nên người ấy không bị dục tâm ràng buộc. Người
ấy mạng chung mà không có dục tâm, không có ô uế, không
làm ô uế tâm. Do mạng chung mà không có dục tâm, không có
ô uế, không làm ô uế tâm, người ấy chết an lành, sanh
vào cõi thiện. Vì sao? Vì người ấy không có dục tâm, không
có ô uế, không làm ô uế tâm.
“Hiền
giả, do nhân này, duyên này mà hai hạng người trước mặc
dù đều có ô uế làm ô uế tâm, nhưng một người được
nói là tối hạ tiện, và một người được coi là tối thắng.
Và cũng do nhân này, duyên này mà hai hạng người sau mặc
dù đều không có ô uế, không làm ô uế tâm, nhưng một người
được nói là tối hạ tiện, và một người được coi là
tối thắng”.
Bấy
giờ lại có một thầy Tỳ-kheo khác, từ chỗ ngồi đứng
dậy, trịch áo vai hữu, chắp tay hướng về Tôn giả Xá-lê
Tử, bạch rằng:
“Bạch
Tôn giả Xá-lê Tử, Ngài nói ô uế; những gì là ô uế?”
Tôn
giả Xá-lê Tử đáp rằng:
“Này
Hiền giả, vô lượng pháp ác bất thiện từ dục mà sanh,
đó là ô uế[5].
Vì sao? giả sử có một người tâm sanh ước muốn như vầy,
‘Ta đã phạm giới, mong rằng người khác đừng biết ta
phạm giới’. Hiền giả, nhưng có người khác biết nó phạm
giới, bởi vì người khác biết nó phạm giới, nên người
ấy tâm sanh ác[6].
Nếu người ấy tâm sanh ác và tâm sanh dục thì cả hai đều
là bất thiện[7].
“Hiền
giả, giả sử có người tâm sanh ước muốn như vầy, ‘Ta
đã phạm giới, mong người khác quở trách ta ở chỗ kín
đáo, chứ đừng quở trách ta phạm giới ở trong chúng’.
Hiền giả, nhưng có người khác quở trách nó ở trong chúng
chứ không ở chỗ kín đáo. Do bởi người khác quở trách
nó ở trong chúng, chứ không ở chỗ kín đáo, nên người
ấy tâm sanh ác. Nếu người ấy tâm sanh ác và tâm sanh dục
thì cả hai đều là bất thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm sanh ước muốn như vầy, ‘Ta
đã phạm giới, mong rằng bị người hơn mình trách mắng,
chứ đừng bị người kém mình trách mắng ta phạm giới’.
Này Hiền giả, nhưng người kém nó chứ không phải người
hơn, trách mắng nó phạm giới. Do bị người kém mình chứ
không phải người hơn trách mắng, nên tâm sanh ác. Nếu người
ấy tâm sanh ác và tâm sanh dục thì cả hai đều là bất thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm sanh ước muốn như vầy: ‘Mong
rằng ta ngồi trước mặt Đức Thế Tôn, thưa hỏi Đức Thế
Tôn về giáo pháp để Ngài nói cho các Tỳ-kheo nghe, chứ không
phải vị Tỳ-kheo khác ngồi trước mặt Đức Thế Tôn thưa
hỏi Đức Thế Tôn về giáo pháp để Ngài nói cho các Tỳ-kheo
nghe’. Này Hiền giả, nhưng có Tỳ-kheo khác ngồi trước
mặt Đức Thế Tôn thưa hỏi Đức Thế Tôn về giáo pháp
để Ngài nói cho các Tỳ-kheo nghe. Do vì có vị Tỳ-kheo khác
ngồi trước mặt Đức Thế Tôn, thưa hỏi Đức Thế Tôn
về giáo pháp để Ngài nói cho các Tỳ-kheo nghe, nên người
ấy tâm sanh ác. Nếu người ấy tâm sanh ác và tâm sanh dục
thì cả hai đều là bất thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm sanh ước muốn như vầy: ‘Lúc
các Tỳ-kheo vào làng[8],
mong rằng ta đi trước nhất, các Tỳ-kheo theo sau ta mà vào
làng, đừng để một Tỳ-kheo nào khác mà khi các Tỳ-kheo
vào làng đi trước nhất, và các Tỳ-kheo đi theo sau mà vào’.
Này Hiền giả, nhưng có Tỳ-kheo, khi các Tỳ-kheo vào làng,
đã đi trước nhất, và các Tỳ-kheo theo sau vị ấy để vào
làng. Do bởi có Tỳ-kheo khác, khi các Tỳ-kheo vào làng, đã
đi trước nhất và các Tỳ-kheo theo sau để vào làng, nên
người ấy tâm sanh ác. Nếu người ấy tâm sanh ác và tâm
sanh dục thì cả hai đều là bất thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm sanh ước muốn như vầy, ‘Khi
các Tỳ-kheo đã vào trong[9],
thì mong rằng ta ngồi chỗ cao hơn hết, được chỗ ngồi
bậc nhất, được nước rửa bậc nhất, được thức ăn
bậc nhất, chứ đừng có vị Tỳ-kheo nào khác mà khi các
Tỳ-kheo đã vào trong lại ngồi chỗ cao hơn hết, được chỗ
ngồi bậc nhất, được nước rửa bậc nhất, được thức
ăn bậc nhất’. Này Hiền giả nhưng có Tỳ-kheo khác, khi
các Tỳ-kheo đã vào trong, ngồi chỗ cao hơn hết, được chỗ
ngồi bậc nhất, được nước rửa bậc nhất, được thức
ăn bậc nhất. Do bởi có Tỳ-kheo khác, khi các Tỳ-kheo đã
vào trong, ngồi ghế cao hơn hết, được chỗ ngồi bậc nhất,
được thức ăn bậc nhất, nên người ấy tâm sanh ác. Nếu
người ấy tâm sanh ác và tâm sanh dục thì cả hai đều là
bất thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm sanh ước muốn như vầy: ‘Các
Tỳ-kheo ăn xong, sau khi thu dọn đồ ăn, lau rửa rồi, mong
ta nói pháp cho cư sĩ nghe để khuyến phát khát ngưỡng và
thành tựu hoan hỷ; đừng có Tỳ-kheo nào khác sau khi các Tỳ-kheo
ăn xong thu dọn đồ ăn, lau rửa rồi, nói pháp cho cư sĩ nghe
để khuyến phát khát ngưỡng và thành tựu hoan hỷ’. Này
Hiền giả, nhưng có Tỳ-kheo khác, sau khi Tỳ-kheo ăn xong, thu
dọn đồ ăn, lau rửa rồi, nói pháp cho cư sĩ nghe để khuyến
phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ. Do bởi có Tỳ-kheo khác,
sau khi các Tỳ-kheo ăn xong, thu dọn đồ ăn, lau rửa rồi nói
pháp cho cư sĩ nghe để khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu
hoan hỷ, nên người ấy tâm sanh ác. Nếu người ấy sanh tâm
ác và tâm dục thì cả hai đều bất thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm sanh ước muốn như vầy: ‘Khi
các cư sĩ đi đến chúng viên[10],
mong rằng ta với họ cùng tụ hội, cùng tụ tập, cùng ngồi,
cùng đàm luận, đừng có Tỳ-kheo nào khác khi các cư sĩ đi
đến chúng viên cùng tụ hội, cùng tụ tập, cùng ngồi, cùng
đàm luận với họ’. Này Hiền giả nhưng có Tỳ-kheo khác,
khi các cư sĩ đi đến chúng viên, cùng tụ hội, cùng tụ
tập, cùng ngồi, cùng đàm luận với họ. Do bởi có Tỳ-kheo
khác khi các cư sĩ đi đến chúng viên cùng tụ hội, cùng
tụ tập, cùng ngồi, cùng đàm luận với họ nên người ấy
tâm sanh ác. Nếu người ấy tâm sanh ác và tâm sanh dục thì
cả hai đều là bất thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm sanh ước muốn như vầy: ‘Mong
rằng ta được nhà vua quen biết, được các Đại thần, Phạm
chí, cư sĩ và nhân dân trong nước biết đến và kính trọng’.
Này Hiền giả, nhưng có vị Tỳ-kheo khác được vua quen biết,
được các Đại thần, Phạm chí, cư sĩ và nhân dân trong
nước biết đến và kính trọng. Do bởi có vị Tỳ-kheo khác
được vua quen biết, được các Đại thần, Phạm chí, cư
sĩ và nhân dân trong nước biết đến và kính trọng nên người
ấy tâm sanh ác. Nếu người ấy tâm sanh ác và tâm sanh dục
thì cả hai đều là bất thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm sanh ước muốn như vầy: ‘Mong
rằng ta được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc
và Ưu-bà-di kính trọng, đừng có Tỳ-kheo nào khác được
bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di kính trọng’.
Này Hiền giả, nhưng có Tỳ-kheo khác được bốn chúng Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di kính trọng. Do bởi có Tỳ-kheo
khác được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di
kính trọng nên người ấy tâm sanh tâm ác. Nếu người ấy
tâm sanh ác và tâm sanh dục thì cả hai đều bất thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm sanh ước muốn như vầy: ‘Mong
ta được các dụng cụ sinh hoạt như quần áo, đồ ăn uống,
giường nệm, thuốc thang, đừng có Tỳ-kheo nào được các
dụng cụ sinh hoạt như quần áo, đồ ăn uống, giường nệm,
thuốc thang’. Này Hiền giả, nhưng có Tỳ-kheo khác được
các dụng cụ sinh hoạt như quần áo, đồ ăn uống, giường
nệm, thuốc thang. Do bởi có Tỳ-kheo khác được các dụng
cụ sinh hoạt như: quần áo, đồ ăn uống, giường nệm, thuốc
thang, nên người ấy tâm sanh ác. Nếu người ấy tâm sanh
ác và tâm sanh dục thì cả hai đều là bất thiện.
“Này
Hiền giả, như vậy nếu có các vị phạm hạnh có trí, vì
không biết người ấy sanh tâm ham muốn vô lượng ác bất
thiện như vậy, nên mặc dù người ấy như thế không phải
Sa-môn nhưng các vị tưởng là Sa-môn, không phải là Sa-môn
có trí mà tưởng là Sa-môn có trí, không phải là chánh trí
mà tưởng là chánh trí, không phải là chánh niệm mà tưởng
là chánh niệm, không phải thanh tịnh mà tưởng là thanh tịnh.
Hiền giả, người ấy như vậy mà nếu các vị phạm hạnh
có trí, do biết người ấy sanh tâm ham muốn vô lượng ác
bất thiện như vậy, người ấy như thế không phải Sa-môn
thì không cho là Sa-môn, không phải là Sa-môn có trí thì không
cho là Sa-môn có trí, không phải chánh trí thì không cho là
chánh trí, không phải chánh niệm thì không cho là chánh niệm,
không phải thanh tịnh thì không cho là thanh tịnh.
“Này
Hiền giả, cũng như có người hoặc từ chợ, quán, hoặc
từ nhà làm đồ đồng mua một cái mâm đồng đựng đầy
phẩn bên trong, có nắp đậy phía trên, rồi bưng đi. Qua các
phố xá, gần chỗ đông người qua lại; những người kia
thấy mâm đồng ấy đều muốn được ăn, tỏ ý rất ưa
thích, không chán ghét và nghĩ lầm cái mâm đồng là sạch.
Người ấy bưng mâm đồng đi rồi dừng chân tại một chỗ
nào đó và giở nó ra. Mọi người thấy vậy đều không muốn
ăn, không có ý ưa thích, rất chán ghét và cho là đồ bất
tịnh. Dù cho người đã muốn ăn cũng không thèm dùng, huống
chi người vốn không muốn ăn. Hiền giả, cũng vậy, người
ấy như vậy, nếu các phạm hạnh có trí, vì không biết người
ấy sanh tâm ham muốn vô lượng bất thiện như vậy, nên mặc
dù người ấy như thế, không phải Sa-môn mà các vị kia cứ
tưởng là Sa-môn, không phải Sa-môn có trí mà cứ tưởng
là Sa-môn có trí, không phải chánh trí mà tưởng là chánh
trí, không phải chánh niệm mà tưởng là chánh niệm, không
phải là thanh tịnh mà tưởng là thanh tịnh. Này Hiền giả,
người ấy như vậy, nếu các vị phạm hạnh có trí, do biết
người ấy sanh tâm ham muốn vô lượng ác bất thiện như
vậy, nên người ấy như thế không phải là Sa-môn thì các
vị kia không cho nó là Sa-môn, không phải Sa-môn có trí thì
không cho là Sa-môn có trí, không phải chánh trí thì không
cho là chánh trí, không phải chánh niệm thì không cho là chánh
niệm, không phải thanh tịnh thì không cho là thanh tịnh.
“Này
Hiền giả, phải biết, người như vậy không nên gần gũi,
không nên cung kính, lễ bái. Nếu Tỳ-kheo nào không đáng gần
gũi mà gần gũi, không đáng cung kính lễ bái mà cung kính
lễ bái thì người thân cận cung kính lễ bái ấy mãi mãi
không được thiện lợi, không được hữu ích, không lợi
ích, không an ổn khoái lạc, sanh ra đau khổ buồn lo.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy:
‘Ta đã phạm giới, mong người khác đừng biết ta phạm
giới’. Này Hiền giả, hoặc có người biết người ấy
phạm giới, người ấy nhân vì người khác biết mình phạm
giới, tâm không sanh ác. Nếu người ấy tâm không sanh ác,
tâm không sanh ham muốn thì cả hai đều là thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy,
‘Ta đã phạm giới, mong người khác quở tránh ở chỗ kín
đáo chứ đừng quở trách là ta phạm giới ở trước công
chúng’. Này Hiền giả, hoặc có người khác quở trách người
ấy ở trước công chúng chứ không ở chỗ kín đáo, người
ấy nhân vì người khác quở trách ở trước công chúng chứ
không ở chỗ kín đáo, tâm không sanh ác. Nếu người ấy
tâm không sanh ác, tâm không sanh ham muốn thì cả hai đều
là thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy,
‘Ta đã phạm giới, mong người hơn mình la rầy chứ đừng
có người không bằng mình la rầy ta đã phạm giới’. Này
Hiền giả, hoặc có người không bằng, chứ không phải người
hơn la rầy người ấy phạm giới, người ấy nhân vì người
không bằng mình chứ không phải người hơn la rầy, tâm không
sanh ác. Nếu người ấy tâm không sanh ác, tâm không sanh ham
muốn thì cả hai đều là thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy,
‘Mong ta ngồi trước mặt Đức Thế Tôn, thưa hỏi Đức
Thế Tôn về giáo pháp để Ngài nói cho các Tỳ-kheo nghe’.
Này Hiền giả, hoặc có vị Tỳ-kheo khác ngồi trước mặt
Đức Thế Tôn, thưa hỏi Đức Thế Tôn về giáo pháp để
Ngài nói cho các Tỳ-kheo nghe. Người ấy nhân vì có vị Tỳ-kheo
khác ngồi trước mặt Đức Thế Tôn, thưa hỏi Đức Thế
Tôn về giáo pháp để Ngài nói cho các Tỳ-kheo nghe, tâm không
sanh ác. Nếu người ấy tâm không sanh ác, tâm không sanh ham
muốn thì cả hai đều là thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy,
‘Lúc các Tỳ-kheo vào làng mong rằng ta đi trước nhất và
các Tỳ-kheo theo sau ta để vào, chứ đừng có vị Tỳ-kheo
nào đi trước nhất khi các Tỳ-kheo vào trong và các Tỳ-kheo
theo sau vị ấy vào’. Này Hiền giả, hoặc có vị Tỳ-kheo,
khi các Tỳ-kheo vào trong, đi trước nhất và các Tỳ-kheo theo
sau vị ấy vào trong. Người ấy nhân vì có Tỳ-kheo khác,
khi các Tỳ-kheo vào trong, đi trước nhất, các Tỳ-kheo theo
sau vào trong nhưng không sanh tâm ác. Nếu người ấy tâm không
sanh ác, tâm không sanh ham muốn thì cả hai đều là thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy,
‘Khi các Tỳ-kheo đã vào trong, mong ta ngồi trên ghế cao hơn
hết, được ngồi chỗ bậc nhất, được nước rửa bậc
nhất, được thức ăn bậc nhất’. Này Hiền giả, hoặc
có vị Tỳ-kheo khác, khi các Tỳ-kheo đã vào trong, ngồi ghế
cao hơn hết, được chỗ ngồi bậc nhất, được nước rửa
bậc nhất, được thức ăn bậc nhất. Người ấy nhân vì
có Tỳ-kheo khác, khi các Tỳ-kheo đã vào trong, ngồi ghế cao
hơn hết, được chỗ ngồi bậc nhất, được nước rửa
bậc nhất, không sanh tâm ác. Nếu người ấy không sanh tâm
ác, không sanh tâm ham muốn thì cả hai đều là thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy,
‘Sau khi các Tỳ-kheo ăn xong, thu dọn đồ ăn, lau rửa rồi
mong ta nói pháp cho cư sĩ nghe để khuyến phát khát ngưỡng,
thành tựu hoan hỷ, đừng có Tỳ-kheo nào khác, sau khi các
Tỳ-kheo ăn xong, thu dọn đồ ăn, lau rửa rồi nói pháp cho
cư sĩ nghe để khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ’.
Này Hiền giả, hoặc có vị Tỳ-kheo khác, sau khi các Tỳ-kheo
ăn xong, thu dọn đồ ăn, lau rửa rồi nói pháp cho cư sĩ nghe
để khuyến phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ. Người
ấy nhân vì có Tỳ-kheo khác, sau khi các Tỳ-kheo ăn xong, thu
dọn đồ ăn, lau rửa rồi nói pháp cho cư sĩ nghe để khuyến
phát khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ, nhưng không sanh tâm
ác. Nếu người ấy tâm không sanh tâm ác, tâm không sanh ham
muốn thì cả hai đều là thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy,
‘Khi các cư sĩ đi đến chúng viên, mong ta với họ cùng tụ
hội, cùng tụ tập, cùng ngồi, cùng đàm luận, chứ đừng
có Tỳ-kheo nào khác khi các cư sĩ đi đến chúng viên, cùng
tụ hội, cùng tụ tập, cùng ngồi, cùng đàm luận với họ’.
Này Hiền giả, hoặc có Tỳ-kheo khác, khi các cư sĩ đi đến
chúng viên cùng tụ hội, cùng tụ tập, cùng ngồi, cùng đàm
luận với họ. Người ấy nhân vì có Tỳ-kheo khác, khi các
cư sĩ đến chúng viên cùng tụ hội, cùng tụ tập, cùng ngồi,
cùng đàm luận với họ, không sanh tâm ác. Nếu người ấy
tâm không sanh ác, tâm không sanh ham muốn thì cả hai đều
là thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy,
‘Mong ta được vua biết đến, được các Đại thần, Phạm
chí, cư sĩ, nhân dân trong nước biết đến và kính trọng;
đừng có Tỳ-kheo nào khác được vua biết đến, được các
Đại thần, Phạm chí, cư sĩ, nhân dân trong nước biết đến
và kính trọng’. Này Hiền giả, hoặc có vị Tỳ-kheo khác
được vua biết đến, được các Đại thần, Phạm chí, cư
sĩ, nhân dân trong nước biết đến và kính trọng. Nhân vì
có Tỳ-kheo khác được vua biết đến, được các Đại thần,
Phạm chí, cư sĩ, nhân dân trong nước biết đến và kính
trọng, người ấy tâm không sanh ác. Nếu người ấy tâm không
sanh ác, tâm không sanh ham muốn thì cả hai đều là thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy,
‘Mong ta được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc,
Ưu-bà-di kính trọng, đừng có Tỳ-kheo nào khác được bốn
chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di kính trọng’.
Này Hiền giả, hoặc có Tỳ-kheo khác được bốn chúng Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di kính trọng. Nhân vì có Tỳ-kheo
khác được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di
kính trọng, người ấy không sanh tâm ác. Nếu người ấy
tâm không sanh ác, tâm không sanh ham muốn, thì cả hai đều
là thiện.
“Hiền
giả, giả sử có người tâm không sanh ước muốn như vầy,
‘Mong ta được các dụng cụ sinh hoạt như quần áo, đồ
ăn uống, giường nệm, thuốc thang, đừng có Tỳ-kheo nào
khác được các dụng cụ sinh hoạt như quần áo, đồ ăn
uống, giường nệm, thuốc thang’. Này Hiền giả, hoặc có
Tỳ-kheo khác được các dụng cụ sinh hoạt như quần áo,
đồ ăn uống, giường nệm, thuốc thang, người ấy không
sanh tâm ác. Nếu người ấy tâm không sanh ác, tâm không sanh
ham muốn thì cả hai đều là thiện.
“Hiền
giả, người ấy như vậy, nếu các vị phạm hạnh có trí,
vì không biết người ấy sanh tâm ham muốn vô lượng thiện
như vậy nên người ấy như thế chính là Sa-môn, mà các vị
kia tưởng không phải là Sa-môn, chính là Sa-môn có trí mà
tưởng không phải là Sa-môn có trí, chính là chánh trí mà
tưởng không phải là chánh trí, chính là chánh niệm mà tưởng
không phải là chánh niệm, chính là thanh tịnh mà tưởng không
phải là thanh tịnh. Này Hiền giả, người ấy như vậy, nếu
các vị phạm hạnh có trí, do biết người này sanh tâm ham
muốn vô lượng thiện như vậy, nên người ấy như vậy chính
là Sa-môn, các vị kia cho là Sa-môn, chính là Sa-môn có trí
thì cho là Sa-môn có trí, chính là chánh trí thì cho là chánh
trí, chính là chánh niệm thì cho là chánh niệm, chính là thanh
tịnh thì cho là thanh tịnh.
“Này
Hiền giả, cũng như có người, hoặc từ chợ, quán, hoặc
từ nhà làm đồ đồng mua về một cái mâm đồng đựng đầy
đủ thứ đồ ăn uống trong sạch, ngon lành, đậy nắp lên
trên rồi bưng đi. Ngang qua phố xá, gần chỗ đông người
qua lại, những người kia thấy được mâm đồng đều không
muốn ăn, không có ý ưa thích, hết sức chán ghét và nghĩ
rằng mâm đồng này không trong sạch và nói như vầy, ‘Phẩn
dơ kia, hãy đem đi lập tức! Phẩn dơ kia, hãy đem đi lập
tức!’ Người kia bưng mâm đồng đi, rồi dừng chân lại
một chỗ và giở nó ra. Sau khi thấy giở ra rồi, những người
kia đều muốn ăn, ý hết sức ưa thích, không còn chán ghét
và nghĩ rằng đó là đồ trong sạch. Dù cho những người
đã không muốn ăn, thấy rồi cũng muốn ăn, huống chi những
người đã có ý muốn ăn. Hiền giả, cũng vậy, người ấy
như vậy, nếu các vị phạm hạnh có trí không biết người
ấy sanh tâm ham muốn vô lượng thiện như vậy thì người
ấy như thế chính là Sa-môn mà các vị kia tưởng không phải
là Sa-môn, chính là Sa-môn có trí mà tưởng không phải là
Sa-môn có trí, chính là chánh trí mà tưởng không phải là
chánh trí, chính là chánh niệm mà tưởng không phải là chánh
niệm, chính là thanh tịnh mà tưởng không phải là thanh tịnh.
“Này
Hiền giả, người ấy như vậy, nếu có vị phạm hạnh có
trí, do biết người này sanh tâm ham muốn vô lượng thiện
như vậy nên người ấy như vậy, chính là Sa-môn các vị
kia cho là Sa-môn, chính là Sa-môn có trí thì cho là Sa-môn có
trí, chính là chánh trí thì cho là chánh trí, chính là chánh
niệm thì cho là chánh niệm, chính là thanh tịnh thì cho là
thanh tịnh.
“Này
Hiền giả, phải biết người như vậy nên gần gũi, nên cung
kính lễ bái. Nếu Tỳ-kheo nào đáng gần gũi, đáng cung kính
lễ bái mà cung kính lễ bái thì người gần gũi, cung kính
lễ bái ấy mãi mãi được thiện lợi, được hữu ích, an
ổn khoái lạc và cũng được không khổ, không buồn lo”.
Bấy
giờ Tôn giả Đại Mục-kiền-liên cũng có mặt trong chúng,
ngài bạch rằng:
“Tôn
giả Xá-lê Tử, nay tôi muốn nói một thí dụ cho các Tỳ-kheo
nghe, ngài cho phép chăng?”
Tôn
giả Xá-lê Tử đáp:
“Hiền
giả Đại Mục-kiền-liên, ngài muốn nói thí dụ, xin cứ
nói”.
Tôn
giả Đại Mục-kiền-liên bạch rằng:
“Tôn
giả Xá-lê Tử, tôi nhớ một thời đến thành Vương xá,
ở trong nham sơn. Bấy giờ, đêm đã qua, trời vừa sáng, tôi
đắp y, ôm bát vào thành Vương xá để khất thực, đến
nhà Vô Y Mãn Tử, trước kia là một thợ xe[11].
Lúc ấy ngang nhà ông lại có một người thợ đang đẽo trục
xe. Vô Y Mãn Tử, một thợ xe cũ, đi đến nhà đó. Rồi Vô
Y Mãn Tử, một thợ xe cũ, thấy người kia đang đục đẽo
trục xe, tâm sanh ý nghĩ như vầy, ‘Nếu người thợ này
cầm búa đẽo trục, đẽo gọt chỗ xấu này, chỗ xấu kia,
như thế thì cái trục ấy mới tuyệt đẹp’. Bấy giờ,
người thợ kia đúng như điều suy nghĩ của Vô Y Mãn Tử,
một thợ xe cũ, liền cầm búa đẽo gọt chỗ xấu này, chỗ
xấu kia. Khi ấy, Vô Y Mãn tử, một thợ xe cũ, hết sức hoan
hỷ, nói như thế này:
“–
Này con ông thợ xe, tâm ông như vậy tức là biết tâm tôi
rồi. Vì sao? Vì đúng theo ý nghĩ của tôi, ông cầm búa đẽo
gọt chỗ xấu này, chỗ xấu kia.
“Cũng
như thế, Tôn giả Xá-lê Tử, nếu như có kẻ dua nịnh, dối
trá, ganh tị, không tín, giải đãi, không chánh niệm, không
chánh trí, không định, không tuệ, tâm nó cuồng mê, không
giữ các căn, không tu hạnh Sa-môn, không hiểu biết phân biệt;
Tôn giả Xá-lê Tử vì biết tâm của nó nên nói pháp này.
“Tôn
giả Xá-lê Tử, nếu có người không dua nịnh, không dối
trá, không ganh tị, có tín, có tấn, không giải đãi, có chánh
niệm, chánh trí, tu định, tu tuệ, tâm không cuồng mê, giữ
gìn các căn, tu tập rộng rãi hạnh Sa-môn và phân biệt khéo
léo thì người ấy nghe Tôn giả Xá-lê Tử nói pháp giống
như kẻ đói muốn được ăn, khát muốn được uống, tức
thì được ăn và uống như ý vậy.
“Tôn
giả Xá-lê Tử, giống như con gái Sát-lợi hay con gái Phạm
chí, Cư sĩ, Công sư, đoan trang xinh đẹp, tắm rửa sạch sẽ,
lấy hương thoa khắp thân thể, mặc áo mới và dùng các thứ
anh lạc để trang sức dung nhan. Giả sử có người nghĩ đến
nàng ấy, mong cầu sự thiện lợi hữu ích, cầu an ổn khoái
lạc cho nàng ấy nên đem tràng hoa sen xanh, hoặc tràng hoa chiêm-bặc,
hoặc tràng hoa tu-ma-na, hoặc tràng hoa bà-sư, hoặc tràng hoa
a-đề-mâu-đa đến tặng. Người con gái ấy hoan hỷ nhận
cả hai tay, dùng trang sức trên đầu. Tôn giả Xá-lê Tử,
cũng như thế, nếu có người không dua nịnh, không dối trá,
không ganh tị, có tín, tinh tấn, không giải đãi, có chánh
niệm, chánh trí, tu định, tu tuệ, tâm không cuồng mê, gìn
giữ các căn, tu tập rộng rãi hạnh Sa-môn và phân biệt khéo
léo, người ấy được nghe Tôn giả Xá-lê Tử nói pháp, giống
như người đói muốn được ăn, người khát muốn đượïc
uống thì liền được ăn no, uống như ý vậy.
“Tôn
giả Xá-lê Tử! Thật kỳ diệu! Thật hy hữu! Tôn giả Xá-lê
Tử thường cứu vớt các người tu phạm hạnh, khiến cho
xa lìa bất thiện, an trụ chỗ thiện”.
Như
thế, cả hai Tôn giả tán thán lẫn nhau, rồi từ chỗ ngồi
đứng dậy mà đi.
Tôn
giả Xá-lê Tử thuyết như vậy, Tôn giả Đại Mục-kiền-liên
và các thầy Tỳ-kheo nghe Tôn giả Xá-lê Tử thuyết, hoan hỷ
phụng hành.
Chú
thích
[1]
Tương đương Pāli M.5 Anaṅgaṇa-suttaṃ. Hán, biệt dịch,
No.49, No.125 (25.6).
[2]
Xem cht.2 và 3, kinh 74.
[3]
Hán: uế 穢.
Pāli: aṅgaṇa, vết bẩn, bụi bẩn, nước dơ.
[4]
Bản Pāli: Tôn giả Mahāmoggallāna (Đại Mục-kiền-liên). No.125
(25-6) cũng vậy.
[5]
So sánh Pāli: pāpakānaṃ kho etaṃ akusalānaṃ icchāvacarānaṃ
adhivacanaṃ yadidaṃ
aṅgaṇaṃ, các pháp ác bất thiện, cảnh giới của dục,
là đồng nghĩa của uế.
[6]
Pāli: so kupito hoti appatīto, nó phẫn nộ và bất mãn.
[7]
Pāli: kopo yo ca appaccayo ubhayam etaṃ aṅgaṇaṃ, phẫn nộ và
bất mãn, cả hai cái này là ô uế.
[8]
Hán: nhập nội thời 入內時.
Pāli: gāmaṃ bhattāya paviseyyuṃ, vào làng để ăn cơm.
[9]
Hán: dĩ nhập nội 已入內.
Pāli: bhattagge, tại nhà ăn.
[10]
Bản Hán: “cư sĩ... chúng viên...”; Pāli: ārāmagatānaṃ
bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, mong ta thuyết pháp cho các Tỳ-kheo
tập họp tại tinh xá.
[11]
Cựu xa sư Vô y Mãn Tử 舊車師無衣滿子.
Pāli: Paṇḍuputta ājīvaka purāṇayāna-kāra putta, Paṇḍuputta,
đạo sĩ phái Tà mạng, con trai của một người thợ làm xe
trước kia.
