69.
KINH TAM THẬP DỤ[1]
Tôi
nghe như vầy:
Một
thời Đức Phật du hóa tại thành Vương xá, trong vườn Ca-lan-đa,
rừng Trúc, cùng với chúng Đại Tỳ-kheo an cư mùa mưa.
Bấy
giờ, Đức Thế Tôn vào ngày rằm thuyết Tùng giải thoát[2],
trải chỗ ngồi trước chúng Tỳ-kheo. Ngồi xong, Thế Tôn
nhập định quán tâm các Tỳ-kheo. Lúc đó Thế Tôn thấy chúng
Tỳ-kheo tĩnh tọa im lặng, rất im lặng, không có thụy miên
vì đã dứt trừ ấm cái. Chúng Tỳ-kheo ngồi thậm thâm, rất
thậm thâm; tịch tĩnh, rất tịch tĩnh; vi diệu, rất vi diệu.
Khi
ấy Tôn giả Xá-lê Tử cũng ở trong chúng. Bấy giờ Đức
Thế Tôn bảo:
“Này
Xá-lê Tử, chúng Tỳ-kheo tĩnh tọa, im lặng, rất im lặng,
không có thụy miên vì đã dứt trừ ấm cái. Chúng Tỳ-kheo
ngồi thậm thâm, rất thậm thâm; tịch tĩnh, rất tịch tĩnh;
vi diệu, rất vi diệu. Ai là người có thể kính trọng, phụng
sự chúng Tỳ-kheo?”
Tôn
giả Xá-lê Tử từ chỗ ngồi đứng dậy, kéo lệch vai áo
đang mặc, chắp tay hướng về Đức Phật, bạch rằng:
“Bạch
Thế Tôn, chúng Tỳ-kheo tĩnh tọa, im lặng, rất im lặng, không
có thụy miên vì đã trừ ấm cái. Chúng Tỳ-kheo ngồi thậm
thâm, rất thậm thâm; tịch tĩnh, rất tịch tĩnh; vi diệu,
rất vi diệu như thế. Bạch Thế Tôn, không ai là người có
thể kính trọng, phụng sự chúng Tỳ-kheo, chỉ có Đức Thế
Tôn mới có thể phụng sự, kính trọng Pháp và chúng Tỳ-kheo
cùng với giới, bất phóng dật, bố thí và định. Chỉ có
Đức Thế Tôn mới có thể kính trọng, phụng sự mà thôi.”
Đức
Thế Tôn nói:
“Này
Xá-lê Tử, đúng như vậy. Không ai có thể kính trọng, phụng
sự pháp và chúng Tỳ-kheo cùng với giới, bất phóng dật,
bố thí và định. Chỉ có Thế Tôn mới có thể kính trọng,
phụng sự mà thôi.
“Này
Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có đầy đủ
các thứ trang sức, lụa, tơ, gấm, len, nhẫn tay, xuyến cườm
tay, chuỗi ngọc khuỷu tay, kiềng đeo cổ, vàng bạc[3],
châu ngọc cài mái tóc. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni cũng
giống như thế, dùng giới đức để làm đồ trang sức. Này
Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu giới đức
để dùng làm đồ trang sức thì đều có thể xả bỏ điều
ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có năm nghi trượng,
kiếm, lọng, thiên quan, phất trần cán bằng ngọc và giày
cẩn ngọc[4]
để bảo vệ thân cho được an ổn. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni
dùng sự giữ gìn cấm giới để bảo vệ phạm hạnh, cũng
giống như thế. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào
thành tựu cấm giới để bảo vệ phạm hạnh thì liền xả
bỏ điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có người giữ cửa[5].
Xá-lê Tử, Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni lấy sự thủ hộ sáu căn
làm người giữ cửa cũng giống như thế. Này Xá-lê Tử,
nếu Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni nào thành tựu sự thủ hộ sáu
căn thì liền xả được điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có tướng giữ
cỗng thành thông minh, có trí tuệ, có sự phân biệt rõ ràng.
Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng chánh niệm làm tướng
giữ cổng cũng giống như thế. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni nào thành tựu chánh niệm thì liền xả được
điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có hồ tắm đẹp, trong
mát, tràn đầy. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni cũng dùng tĩnh
tâm làm hồ tắm mát, cũng giống như thế. Này Xá-lê Tử,
nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu tĩnh tâm làm hồ tắm
mát thì xả được điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có người hầu
tắm, thường phục vụ tắm rửa. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni
lấy thiện tri thức làm người hầu tắm cũng giống như thế.
Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu việc
lấy thiện tri thức làm người hầu tắm, thì có thể xả
được điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có bột hương
thoa thân, mộc cây[6],
trầm thủy, chiên đàn, tô hợp[7],
kê thiệt[8],
đô lương[9].
Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng giới đức làm bột hương
cũng lại như vậy. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni
nào thành tựu giới đức để làm bột hương thì xả bỏ
được điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có y phục tốt đẹp,
như áo sơ-ma[10],
áo gấm lụa, áo bạch điệp[11],
áo da sơn dương[12].
Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng sự hổ thẹn làm y phục
cũng giống như thế. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni
nào thành tựu sự hổ thẹn làm y phục thì xả bỏ được
điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có giường ghế rất
rộng, cao lớn. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng Tứ thiền
làm giường ghế cũng giống như vậy. Này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni nào thành tựu Tứ thiền thì liền xả bỏ được
điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có thợ hớt tóc rành
nghề, thường phục vụ tắm gội, thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni dùng chánh niệm làm thợ hớt tóc cũng giống như
thế. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào dùng chánh
niệm làm thợ hớt tóc thì có thể xả bỏ được điều
ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có đồ ăn ngon
lành mỹ diệu, đủ các mùi vị đặc biệt; này Xá-lê Tử,
Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng hỷ làm thức ăn, cũng giống như
thế. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu
hỷ làm thức ăn thì có thể tiêu diệt được điều ác,
tu tập thiện pháp.
“Này
Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có các thức
uống như nước trái xoài[13],
nước chiêm-ba[14],
nước mía, nước nho, nước mạt-ta-đề[15];
này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni cũng dùng pháp vị làm
thức uống, cũng như vậy. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni
nào thành tựu pháp vị dùng làm thức uống thì liền xả
bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có tràng hoa đẹp,
như tràng hoa sen xanh, tràng hoa Chiêm-bặc, tràng hoa Tu-ma-na,
tràng hoa Bà-sư, tràng hoa A-đề-mâu-đa, thì này Xá-lê Tử,
Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng ba định là Không, Vô nguyện, Vô
tướng[16]
làm tràng hoa cũng giống như thế. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni nào thành tựu ba định Không, Vô nguyện, Vô tướng
làm tràng hoa thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có phòng ốc,
nhà cửa, lầu quán, thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni
dùng ba thất là Thiên thất, Phạm thất và Thánh thất[17]
làm nhà cửa, cũng giống như thế. Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni nào thành tựu ba thất dùng làm nhà cửa thì liền
xả bỏ đựợc điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có người điển thủ[18],
tức người giữ nhà[19],
thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng trí tuệ làm người
giữ nhà cũng giống như thế. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni nào dùng trí tuệ làm người giữ nhà thì liền
xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có bốn loại thuế
của các quốc ấp. Phần thứ nhất để cung cấp vua và hoàng
hậu, cùng các thể nữ trong cung. Phần thứ hai cung cấp cho
thái tử và quần thần. Phần thứ ba cung cấp cho toàn dân.
Phần thứ tư cung cấp cho Sa-môn, Phạm chí. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni cũng dùng bốn niệm làm tô thuế, giống như vậy.
Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu bốn
niệm xứ dùng làm thuế thì liền xả bỏ điều ác, tu tập
điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có bốn loại quân là
tượng quân, mã quân, xa quân và bộ quân; này Xá-lê Tử,
Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng bốn chánh đoạn[20]
làm bốn loại quân cũng giống như thế. Này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni nào thành tựu bốn chánh đoạn làm bốn loại quân
thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có bốn loại xe tải,
như xe tải bằng voi, xe tải bằng ngựa, xe tải bằng xe, xe
tải bằng người; này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng
bốn như ý túc làm xe tải cũng giống như vậy. Này Xá-lê
Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu bốn như ý túc
dùng làm xe tải, thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều
thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có các loại
xe trang hoàng bằng các loại da vằn tốt của sư tử, cọp,
beo dệt thành những thứ màu sắc lẫn lộn; thì này Xá-lê
Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng chỉ quán làm xe cũng giống như
vậy. Này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu chỉ
quán dùng làm xe có thể xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có giá ngự, tức là
người đánh xe, thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng
chánh niệm làm kẻ giá ngự cũng lại như vậy. Này Xá-lê
Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu chánh niệm dùng làm
giá ngự thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có cây phướn cực
cao, thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni đem tâm mình làm
cây phướn cao, cũng giống như vậy. Này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni nào đem tâm mình làm cây phướn cao thì liền có
thể xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có đường đi tốt
đẹp, bằng phẳng, ngay ngắn, trực chỉ đến các công viên,
thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng Thánh đạo tám
chi làm con đường bằng phẳng, ngay ngắn, trực chỉ Niết-bàn
cũng giống như thế. Này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào
thành tựu Thánh đạo tám chi dùng làm con đường bằng phẳng,
ngay ngắn, trực chỉ Niết-bàn, thì liền xả bỏ điều ác,
tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có tướng quân thông
minh, trí tuệ, có sự phân biệt rõ ràng, thì này Xá-lê Tử,
Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng trí tuệ làm tướng quân cũng giống
như vậy. Này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu
trí tuệ dùng làm tướng quân thì liền xả bỏ điều ác,
tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có đại chánh điện
cao rộng, sáng sủa, thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni
dùng trí tuệ làm đại chánh điện cũng giống như thế. Này
Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu trí tuệ làm
đại chánh điện thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều
thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần bước lên trên điện
cao, quán sát những người dưới thấp qua lại, chạy nhảy,
đi, đứng, ngồi, nằm, thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni
đem vô lượng trí tuệ thăng lên cao điện để quán sát tâm
mình, làm cho tâm trùm khắp, nhu nhuyến, hoan hỷ, viễn ly.
này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu vô
lượng trí tuệ làm cao điện để tự quán tâm mình, làm
cho trùm khắp, nhu nhuyến, hoan hỷ, viễn ly, thì liền xả
bỏ điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có Tông chánh khanh,
thành am hiểu tông tộc, thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni
khi dùng bốn Thánh chủng làm Tông chánh khanh cũng giống như
vậy. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu
bốn thánh chủng dùng làm Tông chánh khanh thì liền xả bỏ
điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có lương y danh tiếng
trị được các bệnh, thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni
dùng chánh niệm làm lương y cũng giống như thế. Này Xá-lê
Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu chánh niệm dùng
làm lương y thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có chánh ngự sàng,
trải lên bằng các thứ chăn nệm, đệm lông năm sắc, phủ
lên bằng các thứ gấm, the, lụa, sa trun, có chăn đệm lót
hai đầu để gối và trải thảm quý bằng da sơn dương, thì
này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng vô ngại định làm
chánh ngự sàng cũng giống như thế. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni nào thành tựu vô ngại định làm chánh ngự sàng
thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có ngọc báu danh tiếng,
thì này Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng bất động tâm
giải thoát làm ngọc báu danh tiếng cũng giống như thế. Này
Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào thành tựu bất động
tâm giải thoát làm ngọc báu danh tiếng thì liền xả bỏ
điều ác, tu tập điều thiện.
“Này
Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần tắm nước trong mát,
thoa bột hương tốt khiến thân thể thơm sạch, thì này Xá-lê
Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni tự quán tâm mình, khiến cho thân
tịch tịnh, cũng giống như thế. Này Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni nào thành tựu việc quán tâm mình, khiến cho thân
tịch tịnh thì có thể kính trọng, phụng sự Thế Tôn, Pháp
và chúng Tỳ-kheo, cùng với giới, bất phóng dật, bố thí
và định.”
Phật
thuyết như vậy. Tôn giả Xá-lê Tử và các Tỳ-kheo sau khi
nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.
Chú
thích
[1]
Bản Hán, quyển 15.
[2]
Tùng giải thoát 從
解 脫, hay Biệt
giải thoát, hay Ba-la-đề-mộc-xoa, chỉ giới bổn của Tỳ-kheo.
Pāli: Pāṭimokkha.
[3]
Sanh sắc 生
色; bản Tống-Nguyên-Minh:
sắc tượng 色
像. Pāli: jātarūpa,
chỉ vàng ròng (nghĩa đen: sắc nguyên sinh).
[4]
Nghiêm sức tỷ 嚴
飾 屣.
[5]
Thủ cáp nhân 守
閤 人.
[6]
Mộc mật 木
蜜, loại gỗ hương,
dùng làm hương liệu.
[7]
Tô hợp 蘇
合, một loại hương
liệu do tổng hợp nhiều hương liệu nấu thành.
[8]
Kê thiệt 雞 舌, loại hương liệu nấu từ cỏ úa.
[9]
Đô lương 都
梁, một loại lan
rừng; tên chỉ chung các loại lan.
[10]
Sơ-ma y 初
摩 衣, Pāli: khoma
áo vải, vải lanh.
[11]
Bạch điệp y 白
[疊
+毛] 衣;
vải bông sợi rất mịn.
[12]
Trong bản Hán: gia-lăng-già-ba-hòa-la 加
陵 伽 波 惒 邏.
Xem cht.12 kinh 61.
[13]
Nại ẩm [木+奈] 飲,
Pāli: amba-pāna.
[14]
Chiêm-ba ẩm 瞻
波 飲; có lẽ nước
trái cây diêm-phù (Pāli: jambu-pāna).
[15]
Mạt-ta-đề ẩm 未
磋 提 飲; một
loại rượu (Pāli: majja-pāna).
[16]
Pāli: tayo samādhī, suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito
samādhi. D.33 Saṅgīti.
[17]
Tam thất 三
室 hay tam trụ 三
住 (Pāli: tayo vihārā);
thiên thất 天
室 hay thiên trụ
(Pāli: dibbo vihāro), tu bốn tĩnh lự từ Sơ thiền đến Tứ
thiền. Phạm thất 梵
室 hay phạm trụ
(brahma-vihāro): tu bốn Vô lượng tâm: từ, bi, hỷ, xả.
Thánh thất 聖
室 hay Thánh trụ
(Pāli: ariyo vihāro) tu bốn niệm xứ, bốn như ý túc, bốn
chánh cần, năm căn, năm lực, thất bồ đề phần, bát chánh
đạo phần (xem Tập dị môn 6, Đại 26, trang 239 a).
[18]
Điển thủ 典
守; người quản
lý hồ sơ hay văn khố.
[19]
Thủ thất 守
室.
[20]
Bốn chánh đoạn 正
斷, tức bốn chánh
cần. Pāli: sammappadhānā. Bản Hán, hiểu là pahāna, thay vì
padhāna.
