CHƯƠNG
NĂM
CON
HÃY NHÌN BÀN TAY CON
CHÁNH
NIỆM CHO TA NIỀM VUI TRONG SÁNG
Sáng
hôm nay trời trong và ấm, tôi ra vườn cắm ne‘ cho những
hàng dậu mới lên và cắm thêm vài hàng cây xà lách con. Bé
Thanh Thủy đi học sau khi ăn chén cơm rang tôi làm cho nó. Khi
tôi trở vào rửa tay thì ông bạn học Thiền đã dậy, dang
dánh răng súc miệng trong phòng tắm. Tôi đi nấu một ấm
trà và mang dể trên chiếc bàn gỗ trên sân sạn, đợi ông
ta ra.
Chúng
tôi ngồi uống trà dưới ánh nắng ấm áp. Ông bạn hỏi
tôi về cách kiểm điểm những thành quả của công phu thiền
quán. Tôi nói rằng sự trầm tĩnh và sự an lạc là hai
cái thước do tốt nhất. Nếu không có tiến bộ về hai phía
ấy tức là có thể có những chỗ kẹt trong công phụ Có
người nói đến thiền quán mà không có thầy chỉ dạy có
thể di đến chỗ điên loạn. Nhưng gặp được một vị minh
sư thì hiếm lắm. Minh sư thì hiếm, mà “bất minh sư” thì
nhiều. Chi bằng ta hãy nương tựa ông thầy nơi chính mỗi
chúng ta khi ta chưa có duyên gặp một minh sư đúng nghĩa của
nó.
Muốn
tránh dược sự điên loạn, bạn đừng vội vã muốn
đi vào những trạng thái thiền dịnh có tính cách “xuất
thần”, trái lại hãy dè chừng. Những phép thiền như tứ
không định không phải là những giai đoạn thiết yếu mà
bạn phải trải qua. Ðừng bao giờ tự ép uổng thân xác hoặc
tâm thức bạn. Phải sống thật bình thường và tỉnh táo.
Những dòng tôi nói về chánh niệm rất thực dụng và cần
thiết, bạn nên đọc lại. Ðó là công phu hàng ngày. Có chánh
niệm là có tất cả. Những gì tôi nói trong phần sau của
tập sách này, liên hệ tới tam tánh, bát thức, tứ pháp giới
v.v... bạn có thể mở ra xem trở lại lúc nào cũng được,
không nhất thiết là cần thiết trước khi bạn đi vào công
việc thực tập. Một phút thiền quán phải là một phút thoải
mái, thanh tịnh và an lạc. Nếu thấy thiền quán là một cực
hình, thì dó là người ta đã đi qua một cảnh giới sai lầm.
Thiền
quán cho ta sự hỷ lạc, nghĩa là một niềm vui. Niềm vui đó,
trước tiên là do ta trở về làm chủ lấy ta, không dể bị
lôi kéo vào quên lãng ( thất niê.m ). Nắm được hơi thở,
nở được nụ cười, động tác thân thể trở nên thung dung,
cảm giác và tư tưởng an trú nơi chánh niệm : niềm vui chân
thật đến từ những cái ấy. Giữ cho tâm mình có mặt trong
mỗi phút giây của hiện tại, đó là công phu thiết
yếu nhất của thiền quán. Do công phu thực tập này, không
những ta có thể sống đầy đũ, sáng suốt và thâm sâu đời
sống của ta mà còn phát hiện những điều mà kẽ khác, vì
thất niệm, không thể thấy.
TẠO
ÐIỀU KIỆN CHO NẾP SỐNG CHÁNH NIỆM
Trong
cuốn Phép lạ của sự tỉnh thức xuất bản vào khoảng mười
năm về trước, tôi có đê‘ nghị trên ba mươi phương pháp
thiền tập về chánh niệm, trong dó có phương pháp tổ chức
một ngày quán miệm mỗi tuần. Nếu bạn muốn có những chỉ
dẩn tường tận, xin tìm xem cuốn ấy, vốn đã được in
thành nhiều thứ tiếng. Ðó là một cuốn sách mỏng, rất
dể đọc và có cách tính thực dụng. Hiện tôi vẫn còn sống
theo những điều nói trong sách. Cuốn sách đó tuy mỏng, bạn
có thể đọc nhiều lần, bởi vì mỗi lần đọc bạn lại
có dịp nhìn lại quãng dường thực tập đã qua và phát kiến
những điều mới, không phải trong sách mà chính là trong kinh
nghiệm tâm linh của bạn. Nhiều năm đã đi qua từ ngày cuốn
sách dược xuất bản, vậy mà tôi vẫn tiếp tục nhận thư
của dọc giả từ nhiều nước gởi về. Thơ nào cũng chỉ
là để cảm ơn sự có mặt của quyển sách và cho tác giả
biết là cuốn sách đã làm thay đổi đời sống của họ.
Mô.t ông Bác sĩ giải phẩu tại Nữu Ước cho biết là ông
luôn luôn thực tập quán niệm trong khi làm công việc giải
phẫu. ( Tôi nghĩ là ông Bác sĩ này sẽ không bao giờ bỏ
quên dao kéo trong bụng bệnh nhân ! )
Trong
những tháng đầu thực tập, có thể bạn có những thời
gian bỏ lửng và quên lãng. Nhưng bạn luôn luôn có thể bắt
đầu trở lại. Nếu trong gia đình hoặc ngoài xã hội có
người cùng thực tập thì đó là một thiện duyên quý báu.
Những người thực tập thường nhắc nhở cho nhau, hỏi han
nhau về những kinh nghiệm và những sự tiến bộ. Bạn có
thể tự nhắc bạn bằng những phương tiện do chính bạn
tạo ra. Ví dụ một tờ lá mùa thu bạn nhặt được trong
vườn và bạn đã đem cài lên trên tấm kính trong phòng rửa
mặt. Một buổi sáng vào phòng rửa mặt, thấy tờ lá ấy,
tự khắc bạn mĩm cười, trở lại với chánh niệm, và suốt
trong thời gian đánh răng, cạo râu, rửa mặt và thay áo, bạn
sống trong sự thung dung thoải mái của chánh niệm. Tiếng
chuông chùa chẳng hạn, cũng đã được dùng như một trong
những phương tiện nhắc nhở quán niệm.
NGƯỜI
YÊU ƠI, EM LÀ AI ?
Một
hôm nào đó nếu cần đề tài thiền quán, bạn hảy chọn
một đề tài thích hợp với bạn, nghĩa là một đề tài
cho bạn nhiều cảm hứng và có thể thu hút được sức chú
ý của bạn đến mức tối đa. Như tôi có nói ở phần trước,
đề tài có thể là mặt trời , con sâu, chiếc lá, mặt mũi
bạn khi bạn chưa sinh, thời gian, hoặc một hạt tuyết sa.
Tất cả mọi hiện tượng, cụ thể hay trừu tượng, vật
lý, sinh lý, tâm lý hay siêu hình đều có thể là đề tài
thiền quán. Một khi chọn lựa rồi, bạn sẽ theo dõi nó ôm
nó vào trong tâm, dành cho nó công trình ấp ủ cần thiết
cũng như chiếc trứng cần sự ấp ủ của con gà mẹ để
có thể nở thành gà con. Bạn có thể lấy cái “ta” của
bạn ra làm đề tài thiền quán, hoặc cái ta của người mình
yêu mến nhất, hoặc cái “ta” của người mà bạn thù ghét
nhất . Ðề tài nào cũng có thể đưa đến sự giác ngộ,
miển là bạn ôm nó được trong chiều sâu của bản thể
bạn. Nếu đề tài chỉ được giao phó cho trí năng thì không
chắc nó sẽ mang lại kết quả mà bạn mong muốn. Mặt mũi
của bạn chẳng hạn. Bạn là ai ? Bạn đã từng quán niệm
về đề tài ấy chăng ? Trước khi cha mẹ sinh ra, bạn là
ai ? Bạn chưa có hình tích, nhưng bạn đã có hay là chưa có
? Tại sao từ chỗ không có bạn lại có thể trở thành có
? Nếu ngày hôm ấy, cha mẹ của tôi không gặp nhau, thì bây
giờ tôi là ai ? Nếu ngày hôm đó, nếu không phải là con
tinh trùng ấy mà là một con tinh trùng khác đi vào tiểu noản
thì bây giờ tôi là ai ? Tôi là tôi hay tôi là một người
anh, một người chị, hoặc một người em của tôi ? Nếu
ngày xưa cha tôi không cưới mẹ tôi mà cưới một người
đàn bà khác thì bây giờ tôi là ai ? Hoặc nếu ngày xưa mẹ
tôi không về với cha tôi mà về với một người đàn ông
khác thì bây giờ tôi là ai ? Mỗi tế bào trong cơ thể bạn
có một đời sống tự trị, mô~i tế bào của bạn có phải
là một cái ta không ? Loại ( espèce ) nằm trong chủng ( genre
), mỗi loại có phải là một cái ta không ? Nếu bạn đem
tất cả tâm tư, trí tuệ và tình cảm bạn mà hỏi bạn những
câu như thế, nếu bạn đem những câu hỏi đó dìm xuống
đáy tâm tư, một ngày kia bạn sẽ thấy những cái thấy bất
ngờ.
Có
khi nào bạn nhìn thẳng vào mắt người yêu và hỏi : “Em
là ai ? “ hoặc “Anh là ai” chưa ? Hỏi để người yêu
của bạn trả lời, và nhất là để bạn trả lời. Ðừng
bằng lòng với những câu trả lời thông tục. Em là ai mà
đã đến đây, lấy cái đau của tôi làm cái đau của em,
lấy cái vui của tôi làm cái vui của em, lấy cái sống chết
của tôi làm cái sống chết của em ? Em là ai mà cái
ta dã cùng với cái ta của tôi trở nên như một ? Tại sao
em không là một giọt sương, một cánh bướm, một chân chim
hay là một cây thông ? Ðừng bằng lòng với những hình ảnh
thi ca. Hãy hỏi bằng tất cả tâm can, bằng tất cả những
gì tạo nên con người bạn. Bạn chưa từng hỏi người bạn
thù ghét nhất ( nếu có ) một câu hỏi như thế. Nhưng rốt
cuộc rồi bạn cũng sẽ phải hỏi người ấy một câu hỏi
tương tự. Anh là ai mà đã từng làm cho tôi khổ dau, căm
giận và thù ghét, hay anh chính là nghiệp quả, là nhân
duyên hoặc là ngọn lửa thử thách đã trui luyện nên
tôi; nói một cách khác, hay anh cũng là tôi ? Bạn hãy
là người ấy. Bạn phải là người ấy, lo âu những nỗi
lo âu của người ấy , khổ dau những nỗi khổ đau của
người ấy, đau xót những cái đau xót của người ấy. Bạn
không thể thực sự “là hai” với người ấy. Cái ta của
bạn không phải nằm “bên ngoài” cái ta của người ấy.
Bạn chính là người ấy, cũng như chính bạn là người yêu
của bạn, cũng như bạn là chính bạn.
Bạn
quán niệm cho tới khi nào bạn thấy được nơi người lãnh
tụ chính trị tàn ác nhất, nơi người tù nhân bị tra tấn
dã man nhất, nơi người trưởng giả giàu sang nhất cũng như
em bé nghèo ốm trơ xương nhất. Bạn quán niệm cho tới khi
bạn thấy bạn nơi hạt bụi hay nơi những tinh hà xa xôi nhất.
TIÊU
CHUẨN ÐỊNH HƯỚNG
Thiền
quán sẽ làm nẩy nở cái thấy nơi bạn cũng như sẽ làm
nẩy nở nơi bạn khả năng yêu thương, tha thứ, hoan hỷ và
buông thả. Bạn biết buông thả, vì bạn không còn cần nắm
giữ riêng cho bạn, bởi vì bạn không còn là cái ta bé nhỏ
dễ tan vỡ cần phải bảo trọng bằng đũ mọi cách nữa.
Bạn trở thành hoan hỷ, bởi vì cái vui của ai cũng là cái
vui của bạn, bởi vì bạn không còn ganh ghét và ích kỷ nữa.
Bạn trở nên đầy tha thứ, bởi vì bạn không còn duy trì
cố chấp và thành kiến . Bạn mở rộng lòng yêu thương,
bởi vì bạn biết đau được nỗi đau khổ của muôn loài,
và bạn làm hết tất cả những gì trong khả năng của bạn
để làm vơi bớt những khổ đau ấy. Bốn đức trên kia,
được gọi là tứ vô lượng tâm, là từ, bi, hỷ, xả, hoa
trái tự nhiên của cái thấy trùng trùng duyên khởi. Sự phát
triển của bốn đức ấy nơi bạn chứng tỏ bạn đang đi
trên con dường thiền quán chân chính và bạn có khả năng
hướng dẫn kẻ khác mà không sợ bị lầm lạc.
LÁ
TÌNH THƯ
Bây
giờ bạn đang ở dâu ? Ngoài ruộng đồng, trên núi rừng,
nơi quân trường, trong hảng xưởng, trước bàn giấy, tại
bệnh xá hoặc chốn lao tù ? Bạn hãy thở một hơi thở nhẹ
nhàng, và thắp sáng mặt trời ý thức trong bạn. Chúng ta
bắt đầu bằng hơi thở ấy và ý thức ấy. Cuộc đời như
một ảo ảnh, một giấc mộng hay một thực tại nhiệm mầu,
điều đó hoàn toàn tùy thuộc nơi bạn tùy thuộc nơi sự
tỉnh thức của bạn. Tỉnh thức là một một phép lạ nhiệm
mầu. Cũng như một căn nhà tối ám đột nhiên sáng rỡ lên
vì có ánh sáng của một ngọn đèn, đời sống sẽ trở thành
mầu nhiệm khi mặt trời ý thức bắt đầu chiếu rạng. Tôi
có người bạn thi sĩ đã từng bị giam giữ bốn năm
trời trong một trại học tập cải tạo trên một vùng rừng
núi xa xôi. Suốt bốn năm trời, anh đã thực tập thiền quán
và đã giữ dược sức khỏe và niềm vui sống. Ra khỏi trại
học tập, thân tâm trui luyện như một lưỡi thép, anh nói
rằng trong bốn năm trời anh đã không mất mát gì, và trái
lại. Những gì mà anh “ học tập” được không phải do
cán bộ giảng dạy mà do chính công phu thiền tập của anh
đưa tới. Tôi muốn những giòng chữ này, viết như viết
một bức thư tình, tới được dưới mắt của những người
anh em của tôi, quen hay lạ, trong những hoàn cảnh mà thường
thường người ta nghĩ là bi đát và nhiều thất vọng nhất,
để mỗi người anh em tôi có thể làm sống dậy được nghị
lực sẵn có trong tự thân.
MUỐN
AN LẠC THÌ TỰ KHẮC ÐƯỢC AN LẠC
Năm
1972, tôi viết bốn chữ nho dục an tắc an trên một cái
chóa đèn bă‘ng giấy bồi mà tôi đã tự tay làm lấy và
đặt trên bàn viết của tôi, tôi nghĩ rằng mình sẽ có dịp
thực nghiệm về đề tài này. Dục an tắc an co’ nghĩa là
nếu anh muốn được an lạc thì tức khắc anh được an lạc,
ngay trong giờ phút nàỵ Khoảng 1976 - 77, hồi tôi còn điều
khiển chương trình “Máu chảy ruột mềm” là một chương
trình cứu trợ tại Tân Gia Ba, tôi đã có dịp thực tập
đề tài thiền quán ấỵ Chương trình “Máu chảy ruột mềm”
là chương trình cứu trợ người tỵ nạn trên biển, thực
hiện hồi mà trên thế giới dư luận chưa biết tới sự
có mặt của các “thuyền nhân “. Chương trình “Máu chảy
ruột mềm” là một chương trình hoạt động không công khai,
bởi vì các nước Thái Lan, Mã lai và Tân Gia Ba hồi đó không
cho phép người tỵ nạn lên bộ . Chúng tôi thuê hai chiếc
tàu, một chiếc tên Leapdal và một chiếc tên Roland đi
vớt người trên biển và hai chiếc tàu nhỏ nữa tên Saigon
200 và Blackmart để liên lạc và chuyên chở thực phẩm. Hể
hai tàu lớn mà đầy thì chúng tôi chở đồng bào đi Úc hoặc
đi đảo Guam. Vào lúc hai chiếc tàu lớn vớt được trên
800 người thì chương trình bị phát giác, và hai giờ khuya
cảnh sát có lệnh đến vây nhà tôi, vào nhà lục soát. Một
người chận cửa trước, một người chận cửa sau và bốn
người xông vào. Sau khi lục soát hết mọi ngõ ngách và và
hộc tủ, họ xét giấy tờ tôi và ra lệnh cho tôi phải rời
lãnh thổ Tân Gia Ba trong vòng hai mươi bốn tiếng đồng hồ.
Trong lúc ấy hai chiếc Saigon 200 và Blackmark không được phép
rời bến để tiếp tế cho người tỵ nạn trên hai chiếc
lớn, và các nước Thái Lan, Mã Lai và Nam Dương cũng không
cho tôi đặt chân trên lãnh thổ họ. Chiếc Roland có đủ
nhiên liệu có thể lên đường đi Perth với điều kiện là
chúng tôi có thể tiếp tế thực phẩm từ Nam Dương, nhưng
chiếc này đột nhiên bị hỏng máy. Biển động mạnh và
Mã Lai không cho phép nó xáp vào hải phận để tránh gió.
Vào một tình trạng như thế, tuy ngồi trên đất liền, tôi
cũng thấy tôi lênh đênh trên biển, và sinh mạng tôi là một
với sinh mạng của 800 người tị nạn. Tôi đã thực tập
đề tài thiền quán dục an tất an, và tôi đã ngạc nhiên
thấy mình trở nên an tĩnh một cách lạ lùng. Trong lúc ấy,
tôi không thấy có niềm lo sợ nào nữa. Tâm trạng tôi lúc
đó không phải là tâm trạng liều. Nó là sự an lạc. Tôi
đã vượt qua giai đoạn khó khăn đó và không bao giờ tôi
quên được những phút thiền tọa, những hơi thở và những
bước chân quán niệm trong thời gian hai mươi bốn giờ ngắn
ngủi kia.
Bạn
hỏi hai mươi bốn giờ đồng hồ giải quyết bấy nhiêu việc,
thì giờ đâu mà thiền tập ? Câu hỏi này quan trọng lắm
đấy, bởi vì trong suốt cuộc sống mà ta gọi là “cuộc
trăm năm” của chúng ta, chúng ta cũng thường than phiền là
“không có thời giờ” mà, có phải không ? Tôi không đưa
ra cho bạn một câu trã lời đâu. Tôi chỉ có thể nói với
bạn sở dĩ tôi thành công được là vì tôi đã nêu ra cho
tôi một thử thách lớn: tôi tự bảo, nê’u tôi không thành
công bây giờ thì không bao giờ tôi thành công được cả;
nếu tôi không đạt tới sự an lạc ngay trong gian nguy này
thì sự an lạc trong những lúc không gian nguy có thể là sự
an lạc giả tạo. Và tôi đã thành công. Hồi đó, nếu không
có dịp gian nguy kia thì chưa chắc tôi đã thành công trong
việc thiền tập về đề tài dục an tắc an, và nếu tôi
không thực tập thiền quán pháp “dục an tắc an” lúc đó
thì tôi cũng đã không có dược sự trầm tỉnh an lạc để
có thể giải quyết từng ấy công việc trong khoảnh khắc
cấp bách đó.
QUẢ
THEO LIỀN VỚI NHÂN
An
lạc là một cái gì có thể hiện hữu trong giờ phút hiện
tại. Bạn đừng nói : đợi khi tôi làm xong cái này ( và cái
này ) rồi thì tôi mới “khỏe” được, mới “an lạc”
được. Cái này là cái gì vậy ?
Một
mảnh bằng, một sở làm, một cái nhà hay sự thanh toán một
món nợ ? Như vậy thì bạn không bao giờ có an lạc đâu,
bởi vì sau cái này sẽ có cái khác. An lạc là an lạc ngay
từ bây giờ, nếu không thì không bao giờ an lạc hết. Nếu
bạn thực sự muốn an lạc, thì bạn có thể an lạc ngay trong
giờ phút này. Nếu không thì bạn chỉ có thể sống với
“hy vọng sẽ được an lạc trong tương lai” mà thôị Bạn
tôi, người thi sĩ, đã không đợi đến hết bốn năm học
tập mới chịu an lạc. Y nào có biết là y sẽ ở đó bốn
năm. Có người ở đó hơn sáu năm rồi mà đã được về
đâu. Chắc y đã thực hành mô.t thiền pháp nào đó tương
tự với thiền pháp dục an tắc an. Bạn cũng thử ngồi lại
đi và tìm một thiền pháp như thế, để đạt được sự
an lạc của chính bạn. Bạn chớ cho là cần phải có công
phu lâu ngày chày tháng. Quan trọng nhất là cái muốn của
bạn, là ý chí của bạn. Ý chí ấy mà lớn thì quả đi theo
liền với nhân, mau hơn một tia chớp giật. Và bạn phải
biết nắm lấy và duy trì sự an lạc đó, bằng hơi thở,
bằng bước chân, bằng nụ cười, bằng cái nhìn, bằng cái
nghe và cái cảm. Cho đến khi bạn là một sự an lạc.
TẤT
CẢ TÙY THUỘC VÀO
HẠNH
PHÚC CỦA BẠN
Nếu
thân thể ta là trái đất thì ta sẽ cảm nhận thấy một
cách rõ ràng hơn bao nhiêu vùng đau nhức xót xa trên cơ thể
ta. Nơi đây chiến tranh tàn phá, chốn kia bạo lực đè nén,
vùng nọ đói khổ lan tràn. Biết bao nhiêu trẻ em bị mù chỉ
vì thiếu chất dinh dưởng. Bao nhiêu bàn tay trẻ thơ đang
tìm moi những đống rác để tìm những vật khả dĩ có thể
đem đổi lấy vài chục gam thực phẩm. Bao nhiêu kẻ đang
rên xiết trong chốn lao tù. Bao nhiêu kẻ khác đã bị thủ
tiêu vì dám chống đối bạo lực. Thế giới không thể ngừng
được sự chế tạo thêm vũ khí độc hại, dù số lượng
vũ khí hiện giờ đã có đũ sức tiêu diệt mấy mươi lần
nhân loại. Vậy thì tại sao ta có thể rút lui vào rừng sâu
hoặc đóng chặt cửa phòng ta mà ngồi thiền quán để tìm
sự an lạc của riêng ta, có người sẽ hỏi bạn như thế.
Nhưng bạn cũng đã biết rồi, sự an lạc ấy nếu có cũng
không phải là của riêng bạn. Chính nhờ sự an lạc đó mà
bạn có thể là một với tất cả những kẻ đang khốn khổ;
chính nhờ sự an lạc dó mà bạn có thể là một cái
gì cho nhân loại, nghĩa là cho chính bạn. Tôi biết có bao
người trẻ có chí, có lòng; không muốn lẩn trốn trong hoàn
cảnh giả tạo của mình, họ đã dấn thân vào cuộc đời
để mong chuyển đổi cuộc đời, chuyễn dổi xã hội. Họ
có nhận thức vững chãi về tình trạng xã hội, họ biết
những gì họ muốn; tuy nhiên sau một thời gian tranh đấu
họ đã nản lòng. Chính vì họ thiếu sự an lạc, một sự
an lạc không thể để lại sau lưng mà phải đem theo vào cuộc
đời tranh đấu. Sức mạnh của chúng ta không phải là vũ
khí, không phải là tiền bạc, không phải là quyền thế:
sức mạnh của chúng ta là sự an lạc. Sự an lạc này mà
ta mang trong ta giúp ta trở nên bất hoại trong ngọn lửa thư?
thách. Ta phải có hạnh phúc trong khi lo lắng cho những
kẻ mà ta thương yêu, cho những kẻ mà ta muốn bênh vực.
Tôi
đã từng gặp trên bước đường tôi đi những người có
được sự an lạc ấy. Thì giờ và tâm lực của họ, họ
đã để dành rất nhiều trong công việc bênh vực kẻ yếu,
vun trồng thương yêu và sự hiểu biết khắp nơi. Họ thuộc
về những truyền thống tôn giáo và văn hóa khác nhau và họ
đã đạt đươ.c sự an lạc của họ bằng cách nào tôi không
được biết ( 32 ). Nhưng tôi nhận ra được sự an lạc đó
trong khi tôi tiếp xúc với họ. Bạn cũng vậy, nếu để ý
một chút, bạn cũng nhận được sự an lạc trong ho..
Và bạn biết rằng cái an lạc ấy không phải là một thứ
ngục tù giam hãm bạn trong sự vị kỷ hoặc trốn tránh. Chính
nó đưa bạn vào đời để làm được gì mà bạn đã làm.
Hoặc để tranh đấu cho công bình xã hội, hoặc để san bằng
bớt hố sai biệt Bắc Nam ( 33 ) , hoặc chận đứng đà thi
đua chế tạo vũ khí, hoặc để đã phá tâm trạng kỳ thị,
gieo rắt thêm sự hiểu biết, ý chí hòa giải hoặc tình thương
yêu. Tại trận tuyến nào bạn cũng cần có ý chí kiên trì
và quyết thắng. Thiếu sự an lạc, bạn không duy trì được
ý chí dó. Vì vậy cho nên bạn cần có chánh niệm và thiền
tập ngay trong đời sống hàng ngày của ba.n, dù là đời sống
tranh đấu.
BỒ
TÁT LẤY CON MẮT TỪ BI
ÐỂ
NHÌN MỌI LOÀI
Sự
an lạc và tình yêu thương, như tôi đã nói một lần, luôn
luôn đi đo^i với sự hiểu biết và không kỳ thị. Có
kỳ thị là còn phân biệt, còn phe phái. Chỉ có con mắt
thương yêu thực sự mới có khả năng nhìn được thực tại
từ mọi quan diểm. Người biết thương yêu có thể thấy
mình có mặt nơi một người , và vì có thể nhìn từ mọi
quan điểm cho nên có thể vượt được mọi quan điểm để
thiết lập được loại hành động phù hợp nhất với đại
bi tâm. Ý nghĩa cao cả nhất của hai tiếng hòa giải
là ở chỗ đó. Hòa giải không có nghĩa là thỏa hợp
với mê vọng và sự tàn ác; trái lại, hòa giải là chống
đối thường trực với mọi hình thức mê vọng và tàn ác
nhưng với tâm đại bi và cái nhìn siêu việt phe phái. Phần
đông trong chúng ta ều theo phe phái, đều thiết lập chính
tà căn cứ trên những dữ kiện ít oi mà ta hu lượm được,
hoặc trực tiếp, hoặc qua các hoạt động tuyên truyền.
Chúng
ta thường cần một sự bất bình trong lòng mới hành động
mạnh dạn được, dù là một sự bất bình chánh đáng. Nhưng
bất bình không đủ. Thế giới chúng ta không thiếu người
dấn thân hoạt động. Thế giới chúng ta chỉ thiếu người
có nhận thức rộng rãi để có thể thương yêu, để có
thể từ bỏ phe phái mà ôn trọn được cả thực tại nhân
loại trong lòng như một gà mẹ ấp ủ tất cả gà con của
mình dươ’’i hai cánh xòe rộng. Quán niệm về “trùng trùng
duyên khởi” là một trong những phương tiện đi vào nhận
thức ấy. Có nhận thức ấy rồi bạn sẽ không còn dễ dãi
vung gươm phân biệt lên để chia cắt thực tại nữa. Bạn
sẽ vượt được ranh giới phe phái, thoát khỏi bức tường
chánh tà, và thấy được rằng phương tiện và cứu cánh
chỉ là một. Bạn hãy quan sát cho đến khi nào bạn có thể
thấy rằng khuôn mặt na‘o trên xe điện ngầm (métro) cũng
là khuôn mặt bạn, thân hình trẻ con gầy đét nào ở Nicaragua
cũng là thân hình bạn, cho đến khi nào bạn có thể đói
có thể đau trong cơ thể của mọi loài thì bạn thực hiện
ca’i thấy vô phân biệt và đại bi tâm. Lấy con mắt thương
yêu mà nhìn mọi loài, mọi người ( từ nhản thị chúng sanh
- Kinh Pháp Hoa ), đó là khả năng của Bồ Tát Quán Thế Âm.
Trên đường đời, chúng ta đã có duyên gặp được những
con người biết nhìn đời bằng con mắt từ bi : Bồ Tát Quán
Thế Âm có mặt nơi họ Bồ Tát Quán Thế Âm cũng có mặt
nơi ta mỗi khi ta quán niệm về sự thực thứ nhất trong bốn
sự thực mầu nhệm về cuộc đời. Ai nói cầu đức Quán
Thế Âm là không linh ứng ? Quan thế Âm hiện tới trong bạn
cả trước khi bạn mở miệng nguyện cầụ
CON
HÃY NHÌN BÀN TAY CON
Một
anh họa sĩ bạn của tôi xa nhà đã gần ba mươi năm trời
nói với tôi là mỗi lần nhớ mẹ, anh chỉ đưa bàn tay của
anh lên nhìn là thấy đở nhớ. Mẹ của anh là một người
đàn bà Vi ê.t Nam của nền văn hóa cũ; bà chỉ võ vẽ đọc
dược chữ nho mà chưa hề đọc sách triết học và khoa học
Tây Phương. Trước khi anh rời quê hương, bà đã nắm lấy
tay anh mà nói : “Khi nào con nhớ mẹ, thì con cứ đưa bàn
tay con lên nhìn, là tự khắc con thấy mẹ”. Ðậm đà thay
câu nói chân tình đó. Trong gần ba mươi năm, anh họa sĩ đã
đưa bàn tay mình lên ngắm không biết bao nhiêu lần. Sự có
mặt của bà trong anh không phải chỉ thuần là một sự có
mặt theo nghĩa di truyền học. Tâm hồn bà, mơ ước bà, sự
sống của chính bà đều có mặt trong anh. Theo tôi biết, anh
họa sĩ này có thực hành thiền tập. Tôi không rõ anh đã
đưa đề tài “nhìn bàn tay” lên địa vị một công a’n
thiền hay chưa, bởi vì tôi nghĩ đề tài ấy, đối với
anh, có thể đưa anh đi xa lắm trên bước đường thiền quán.
Từ bàn tay của anh, anh sẽ đi thấu suốt vào thực tại vô
thỉ vô chung. Anh sẽ nhận thấy trăm ngàn thế hệ đi trước
anh hiện giờ đang là anh và trăm ngàn thế hệ đi sau anh bây
giờ cũng đang là anh. Từ kiếp xa xưa nào đến giờ dòng
sinh mạng của anh chưa bao giờ dứt đoạn, vì vậy cho
nên bàn tay anh còn hiện hữu đó, như một thực tại bất
sinh bất diệt. Mặt mũi anh năm trăm triệu năm về trước,
và mặt mũi anh năm năm triệu năm về sau, anh có thể nhận
ra được. Anh có mặt không phải chỉ như một truyền thống
chủng loại xuôi chảy theo trục thời gian; anh còn có
mặt như một hệ thống duyên khởi từng từng lớp lớp
giao nhau trong không gian nữa, và vì thế mỗi tế bào nơi anh
đều bất sinh bất diệt như anh. Ðề tài “nhìn bàn tay”
của anh , trong trường hợp anh, có thể có tác dụng lớn
gấp mấy lần đề tài “tiếng vỗ tay của một bàn tay”
do thiền sư Tiên Nhai đề khởi. Mùa hè năm ngoái khi con cháu
của tôi tư‘ một xứ xa về thăm tôi tại Phương Vân Am,
tôi đã trao cho nó đề tài “nhìn bàn tay” để nó gìn giữ
như một đề tài thiền quán. Tôi có cho nó biết là mỗi
hạt sỏi, mỗi chiếc lá và mỗi con sâu trên đồi Phương
Vân đều có mặt trong bàn tay nó.
TẠI
SAO CÔ KHÓC ?
Mới
mấy tháng trước đây, giới thân cận chính quyền ở thành
phố Hồ Chí Minh có đưa ra tin là sau một trận đau tim, tôi
đã qua đời. Tin này gây xáo trộn khá nhiều và làm lợi
cho sở vô tuyến viễn thông không ít. Ni sư P.H. mới
cho tôi biết là tin này tới Ni viện Từ Nghiêm vào lúc ni
sư đang giảng học trong một lớp ni sinh trẻ tuổi. Cả lớp
la(.ng đi khi nghe tin này và trong số các ni sinh có một cô
ngất xỉu. Tôi bị đày ra khỏi xứ đã mười mấy năm vì
những hoạt động hòa bình, chắc chắn là tôi không quen biết
vị ni sinh trẻ tuổi này, cũng như tôi chưa được quen biết
cả thế hệ tăng sinh và ni sinh trẻ tuổi mới lớn lên bây
giờ. Sống chết là chuyện giả trá bề ngoài, tại sao cô
khóc ? Cô đang học Phật và đang làm những chuyện tôi làm
thì cô còn đó là tôi còn đó. Ðã không thì không bao giờ
trở thành có, đã có thì không bao giờ trở thành không, cô
có thấy điều đó chưa ? Nếu một hạt bụi mà ta không thể
làm cho nó từ có trở thành không thì một con người cũng
thế. Trên thế giới, người ta đã tìm cách thủ tiêu bao
nhiêu người từng tranh dấu cho nhân quyền, cho tự do và bình
đẳng xã hội, nhưng không ai thực sự thủ tiêu được aị
Những người họ muốn thủ tiêu vẫn có mặt hoài hoài, và
khắp nơi, cô có biết không ? Chúa Ki Tô, thánh Gandhi, Lambrakis,
Mục sư Martin Luther King, cô nghĩ họ là “những người chết”
hay sao ? Cô là chính họ. Cô mang trong họ từng tế bào của
cộ. Lần sau, cô có nghe một cái tin như thế thì cô phải
mỉm cười mới được. Nụ cười lặng lẽ của cô sẽ chứng
tỏ rằng cô có trí tuệ và nghị lực lớn. Ðạo Pháp
và nhân loại trông đợi rất nhiê‘u nơi cộ.
TẤT
CẢ NẰM Ở TRONG MỘT CÁI BIẾT
Tôi
có người bạn là nhà khảo cứu khoa học, hiện dang hướng
dẫn cho nhiều sinh viên làm luận án tiến sĩ khoa học, làm
gì cũng muốn cho scientifiquẹ Nhưng ông bạn này lại làm thơ,
thành ra nhiều khi anh ấy không được scientifique cho lắm.Mùa
Ðông năm ngoái, ông bạn của tôi trải qua một cơn khủng
hoảng tinh thần khá lớn. Biết được tình trạng nghiêm trọng,
tôi gởi lên cho anh một bức họa nhỏ trong đó chỉ có hình
một con sóng vươn đầu trên nước bạc, và một hàng chữ
tôi viết bên dưới : “ tự bao giờ, sóng vẫn sống
đời sống của sóng và đời sống của nước cùng một lúc
và anh thở là thở cho tất cả chúng tôi “.
Viết
câu ấy cho ông bạn khoa học gia có nghĩa là tôi cùng bơi
với anh để vượt qua giai đoạn khó khăn . May mắn cho chúng
tôi là cái phao ấy đã giúp nhiều cho tôi và cho ông bạn
. Phần đông chúng ta chỉ thấy rằng chúng ta là sóng mà mà
quên rằng chúng ta là nước. Chúng ta quen sống với sinh diệt
mà không quen sống với bất sinh bất và diệt. Sóng sống
đời sống của nước hoặc ta sống đời sống của bất
sinh bất diệt, điều ấy nào có lạ lùng gì, nào có khó
khăn gì. Thì bao giờ mà sóng chẳng sống đời sống
của nước, ta chẳng sống đời sống của bất sinh bất diệt
? Chỉ cần biết là ta đang sống trong đời sống của bất
sinh bất diệt mà thôi. Tất cả nằm trong một tiếng biết,
mà biết tức là nhận ra, là chánh niệm. Bao nhiêu công phu
của thiền quán chỉ la‘ để tỉnh dậy mà biết một điều
đó: sinh diệt đâu có động gì được đến ta.
H
ẾT
