Tựa
Làm
thế nào để thay đổi hoàn cảnh xã hội là một loạt đề
tài do Pháp sư Tịnh không giảng dạy vào mùa hạ năm 1997
tại Ðài bắc, và được đài truyền hình Ðài lục phát
sóng. Ðối tượng của chương trình này không chỉ nhắm vào
quần chúng xã hội Ðài loan hiện tại, mà nó còn bao quát
cả nhân dân các nước trên thế giới, không phân biệt chủng
tộc, tôn giáo, tất cả đều được lợi ích. Loạt chương
trình này đã được đài truyền hình Ðài loan, Bắc mỹ (gồm
cả nước Mỹ và Gia-nã-đại) phát sóng và đã nhận được
lời bình rất tốt.
Nội
dung của chương trình này ngoài việc giải thích một cách
rõ ràng và sâu sắc Phật giáo là gì, nó còn trình bày những
hiểu biết sâu sắc và độc đáo về những hiện tượng
của xã hội và thế giới, là những kinh nghiệm, những bảo
bối tâm đắc nhất sau nhiều năm tu hành của Pháp sư Tịnh
không. Ðồng thời, đối với xã hội hiện tại và tương
lai, Ngài còn đưa ra những phương hướng rõ ràng, sáng tạo
để xây dựng, thiết lập một thế giới hoà bình, an lạc,
hạnh phúc và giàu mạnh.
Chương
trình này đã được ghi âm, hình bằng đĩa CD, VCD và biên
soạn thành sách để phổ biến cho tất cả mọi người, những
ai muốn có cuộc sống an lạc, hạnh phúc. Mong rằng tập sách
mỏng này đến được với mọi người.
Lời nói
đầu
Các
bạn thân mến! Hôm nay tôi xin mượn cơ hội này để cùng
thảo luận với các bạn về vấn đề tình hình thực tế
ngày nay.
Gần
đây, có nhiều người nói với tôi rằng công nhân viên làm
việc rất cực khổ; người thầy giáo trách móc học trò
không chịu nghe lời dạy dỗ; nhiều bậc cha mẹ cũng thường
than phiền những đứa con trẻ không chịu nghe lời. Ðây là
một vấn đề rất nghiêm trọng, không phải là vấn đề
của một gia đình, một cá nhân, mà hiện nay, nó là một
vấn đề chung của xã hội. Không chỉ xã hội của chúng
ta có hiện tượng này, mà nhiều quốc gia trên thế giới
cũng phổ biến và tồn tại vấn đề nghiêm trọng này, và
nhân loại cảm thấy lo ngại.
Chúng
ta phải giải quyết vấn đề này như thế nào?
Người
ta đến hỏi tôi, tôi cũng thấy được đây là vấn đề
rất nghiêm trọng, là một căn bệnh rất nghiêm trọng của
xã hội; vì vậy, để giải quyết được nó chúng ta phải
biết được nguyên nhân phát sinh bệnh như thế nào thì mới
trị bệnh được.
Nhà
Nho thường nói: vua không phải vua, thần không phải thần,
cha không phải cha, con không phải con thì xã hội chắc chắn
đại loạn. Ngày xưa nói Quân thần tức xã hội ngày nay là
tầng lớp lãnh đạo và tầng lớp bị lãnh đạo. Ví dụ
ông chủ của công ty hàng hiệu là người lãnh đạo, nhân
viên trong công ty ấy là người bị lãnh đạo. Vì sao nhân
viên không nghe lời? Người lãnh đạo cần phải suy nghĩ cho
kỹ. Chúng ta ai cũng biết rằng đoàn kết là sức mạnh. Vào
năm 1983, tôi giảng kinh ở New York, một người bạn người
Mỹ đã nói đùa với tôi rằng: Hiện nay hầu hết người
Tây phương đều cho rằng người Trung quốc rất thông minh,
nếu như đem người trên thế giới lại để so sánh, thì
hai người so sánh với nhau, người Trung quốc sẽ đứng nhất,
bốn người so với nhau, người Do thái đứng nhất; sáu người
so với nhau thì chúng ta phải thừa nhận người Nhật bản
đứng nhất. Sau đó, anh ta dùng một câu châm biếm nói với
tôi rằng: Nhưng người Trung quốc các bạn vì sao không đoàn
kết? Ý tứ của câu nói đó là người Trung quốc thông minh,
trí tuệ nhất thế giới, đáng tiếc là không đoàn kết với
nhau, chỉ lo cho bản thân mình, vị kỉ. Tôi nghe nói vậy thì
cười một tràng rồi nói rằng: Ðó là do Thượng đế đã
an bài. Tôi đã trả lời một câu ngoài dự đoán của anh
ta. Anh ta không nghĩ rằng tôi sẽ dùng một câu như vậy để
trả lời. Anh ta rất ngạc nhiên hỏi lại tôi: Vì sao vậy?
Tôi nói: Nếu như người Trung quốc đoàn kết lại thì các
bạn còn có cơm để ăn không? Thế là anh ta lại cười một
trận no nê.
Ðó
chỉ là một câu nói bông đùa cho vui, nhưng ý nghĩa đạo
lý ẩn chứa trong đó rất sâu sắc. Vì sao ngày nay người
Nhật bản, sau chiến tranh thế giới là một nước suy nhược,
không bao lâu sau đã trở thành một đại cường quốc về
kinh tế trên thế giới? Người Tây phương cuối cùng cũng
nghĩ không thấu. Thực tế rất đơn giản, bởi vì chánh trị
xã hội của họ giữa người lãnh đạo và người bị lãnh
đạo có mối quan hệ với nhau rất mật thiết.
Nhiều
nước trên thế giới tầng lớp nhân dân vẫn còn bất mãn
với giới lãnh đạo, thường đình công, kháng nghị, đôi
bên đều bị tổn thất rất lớn. Chúng ta không nhìn thấy
người Nhật bản đình công, công nhân viên Nhật bản đối
với ông chủ của mình không có ý kiến gì sao? Có! Họ cũng
có ý kiến, nhưng ý kiến của họ do người đứng đầu ngành
đại diện đề đạt kháng nghị, còn công nhân viên vẫn
làm việc bình thường. Ðây là một ví dụ về sự thành
công của tầng lớp lãnh đạo với công nhân viên. Người
lãnh đạo xem thấy công nhân viên có ý kiến thì lập tức
triệu tập công nhân viên lại để mở đại hội thảo luận,
vì tập thể nghiêm túc giải quyết vấn đề, cho nên đôi
bên đều có lợi mà không bên nào bị tổn thất. Ðây là
đạo lý mà người Tây phương cho đến ngày nay vẫn chưa
hiểu thông, làm thế nào để có thể chống đối với người
Nhật bản? Người Nhật bản đã học được điều này từ
đâu? Xin thưa cùng với quý vị, là họ học từ người Trung
quốc của chúng ta. Ðó chánh là câu nói của Nhà nho: Vua ra
vua, thần ra thần, cha ra cha, con ra con. Họ hiểu được đạo
lý này, đem nó ứng dụng vào trong cuộc sống, trong công việc,
trong thương trường, cho nên họ đã thành công. Nếu chúng
ta thể hội được đạo lý này thì có thể hình dung ra được
vấn đề xã hội ngày nay.
Tam bảo tam
đức
- Bên
ngoài thể hiện tam bảo: Vua, Cha mẹ, Thầy
Ðạo
Nho dạy người lãnh đạo phải vừa làm vua, vừa làm cha mẹ,
vừa làm thầy. Thời kháng chiến, chúng tôi ở niềm nam thấy
rất nhiều gia đình vẫn còn thờ bài vị của tổ tiên để
lễ bái cúng dường, trên bài vị đó ghi : Trời đất, vua,
cha mẹ và thầy (Thiên địa quân thân sư), rất phổ biến,
đó là do giáo dục của nhà Nho đã ăn sâu trong lòng mọi
người, dạy con người làm vua, làm cha mẹ, làm thầy. Trong
Phật giáo giảng dạy về Tam bảo. Tôi cho rằng ba chữ đó
là Trị thế tam bảo, ở xã hội hiện đại này chúng ta cần
phải phổ biến tuyên truyền.
Vua
thời bây giờ chánh là người lãnh đạo. Người bị lãnh
đạo là công nhân viên, bạn phải dùng tấm lòng của người
làm cha làm mẹ để đối xử với họ, phải xem họ như anh
chị em hay con cái của mình, phải quan tâm, lo lắng, thương
yêu và giúp đỡ họ. Ðược như vậy, công nhân viên sẽ
phát sinh lòng cảm tạ ân đức, xem người lãnh đạo, ông
chủ như là người thân của mình, như là cha mẹ của mình.
Không chỉ dùng tấm lòng của người cha người mẹ lo lắng,
quan tâm, đối xử với họ mà còn phải dùng tấm lòng của
một người thầy để dạy dỗ cho họ. Người lãnh đạo,
ông chủ là cha mẹ của công nhân viên, và cũng là người
thầy của công nhân viên; cha mẹ đối đãi với con cái là
ân, thầy giáo dạy dỗ cho học trò là uy nghiêm. Bạn phải
thực sự dạy dỗ cho họ để tay nghề của họ ngày một
tiến bộ. Tay nghề, kĩ thuật của họ tiến bộ thì công
ty thương nghiệp của bạn cũng phát triển. Cho nên, người
lãnh đạo nếu như chỉ làm vua không thôi, không có tình thân,
không có tấm lòng của người thầy, thì bạn chỉ làm được
một trong ba phần, ngoài ra còn hai phần nữa chưa thực hiện
được thì làm sao bạn giải quyết được vấn đề? Vì vậy,
“tam bảo” : quân, sư, phụ0 phải hợp nhất thì người
lãnh đạo mới giải quyết được vấn đề. Người Nhật
bản họ làm được thì tại sao chúng ta không làm được?
Và
vấn đề gia đình hiện nay cũng vậy, con cái không nghe lời
dạy dỗ của cha mẹ, chúng ta cũng phải dùng nguyên lý này
để giải thích. Cha mẹ đối đãi với con cái là tình thân,
đó chỉ là một phương diện; nếu không có cái tâm của
người thầy, không có cái tâm của người lãnh đạo, thì
cái cách làm cha mẹ của bạn cũng chỉ mới làm được một
trong ba phần, còn thiếu hai phần. Và vì vậy gia đình của
bạn phát sinh vấn đề. Vì sao cha mẹ lại không dạy dỗ
con cái (với tư cách là một người thầy) cho nó tốt hơn?
Bạn phải lãnh đạo con cái. Lãnh đạo thế nào? Bạn phải
làm tấm gương cho con cái noi theo. Con cái xem tư cách của
bạn, nếu bản thân của bạn bất chánh mà yêu cầu con cái
chân chánh thì là việc khó có thể làm được. Vì vậy, bạn
phải làm người lãnh đạo con cái. Bạn cũng phải là người
thầy của con cái nữa. Bạn phải dạy dỗ đạo lý cho con
cái. Bạn không phải chỉ là người biết dạy không thôi,
mà bản thân bạn cũng cần phải học thêm. Người dạy và
người học cùng tiến bộ. Như vậy là bạn làm cha mẹ, đồng
thời cũng làm vua, làm thầy, gia đình của bạn chắc chắn
tốt đẹp, vấn đề được giải quyết. Thử hỏi, người
làm cha làm mẹ ngày nay mà không có đức tính làm vua, làm
thầy thì sao? Nếu như không có thì trong gia đình khó tránh
khỏi những vấn đề.
Bây
giờ là vấn đề người thầy dạy học. Vì sao người thầy
giáo cảm thấy học sinh hôm nay khó giáo dục? Cũng bởi vì
người làm thầy hôm nay chỉ mới làm được một trong ba
phần quân, sư, phụ; ngoài ra còn hai phần nữa chưa làm được.
Không những chưa làm được mà ngay cả tư tưởng, suy nghĩ
cũng chưa đạt được. Bạn là một người thầy, đối đãi
với học trò bạn phải có tấm lòng của người cha, đồng
thời bạn cũng phải là người lãnh đạo. Cho nên, bất kì
ở vị trí nào, địa vị nào, công tác nào, các bạn cũng
phải hiểu và làm cho được ba phần quân, sư, phụ hợp nhất
một thể, thì bạn sẽ trở thành người tài giỏi, tài đức
vẹn toàn.
Có
người hỏi tôi: Pháp sư! Ngài nói không sai. Nhưng tôi là
một công nhân, là một công nhân thì làm sao có thể làm được
cả ba phần quân, sư, phụ được?
Tôi
trả lời, là một công nhân như vậy có thể làm được.
Tuy bạn không ở cương vị trên, nhưng bạn phải có ý nguyện
này. Giả sử tôi là công nhân, tôi có thể làm gương mẫu
cho những công nhân khác, đó là tôi đã làm được vai trò
của một ông vua. Ðối với những đồng nghiệp, tôi quan
tâm, lo lắng và chiếu cố đến họ, đó là có tâm của người
thân (phụ). Sự hiểu biết về kĩ thuật của tôi, tôi rất
vui vẻ chia sẻ, giúp đỡ mọi người, dạy cho họ cùng biết.
Tuy cũng là đồng nghiệp với nhau, nhưng có cái họ giỏi
hơn tôi, có cái tôi biết mà họ không biết. Ðó là cái tâm
của người làm thầy.
Do
đó có thể biết, bất kì người nào, không luận họ sinh
hoạt ra sao, ở thành phần nào, làm công việc gì, “Tam bảo”
: quân, sư, phụ đều có thể thực hiện được. Mọi người
đều có thể thực hiện được thì xã hội của chúng ta
sẽ kiện toàn, những căn bệnh của thời đại đều có thể
tiêu trừ, đất nước giàu mạnh, thế giới hoà bình, nhân
loại hạnh phúc.
- Bên
trong tu dưỡng tam đức: giác, chánh, tịnh
Trong
tâm phải có đủ Tam đức. Trong Phật pháp nói đến “giác,
chánh, tịnh” là “tam bảo”, tôi đem “tam bảo” này dùng
làm “tam đức”. Nội tâm của chúng ta có đủ “tam đức”
này thì đối với con người, sự việc, sự vật chỉ có
giác tỉnh chứ không mê mờ, chân chánh chứ không tà vạy,
thanh tịnh chứ không nhiễm ô. Tâm địa chánh đại quang minh,
sự hiểu biết và nhận thức chân chánh, thanh tịnh, bất
nhiễm. Bên trong đã có tam đức, bên ngoài thể hiện “tam
bảo”, người Trung quốc ngày xưa gọi đó là “thiên địa
hoàn nhân”. Hoàn nhân là con người hoàn toàn không có khuyết
điểm, là con người chân chánh trọn vẹn. Hoàn nhân là người
mà nhà Phật gọi là Bồ tát, Phật. Bồ tát, Phật là người
trọn vẹn hoàn mỹ nhất. Ðó là người có tài năng cứu
chữa những căn bệnh của xã hội hiện nay. Do đó, nền giáo
dục của chúng ta nhất định phải xác định mục tiêu rõ
ràng, đó là nền giáo dục phổ biến không hạn định nền
giáo dục Phật giáo, giáo dục truyền thống, hoặc giáo dục
thời hiện đại, chúng ta có thể đem nó biến thành nền
giáo dục của xã hội đại chúng. Hy vọng mỗi cá nhân đều
có thể nhận thức được tình hình hiện thực, đều có
thể phát tâm tu giác, chánh, tịnh, thực hành quân, sư, phụ.
Bốn điều
tốt đẹp &
những điều
tâm đắc trong quá trình tu học Phật pháp
Nội
dung của Phật pháp thật là rộng lớn. Người xưa nói một
bộ 24 cuốn sử không biết bắt đầu đọc từ đâu. Ðại
tạng kinh của Phật giáo cơ hồ gấp mười lần bộ sử đó,
đây là nói khiêm tôi thôi, thực tế thì nhiều hơn số đó
nhiều. Kinh điển nhiều mênh mông như biển, biết bắt đầu
học từ đâu? Cho nên, việc học Phật đối với chúng ta
chỉ có hiệu quả trong thời gian ngắn khi và chỉ khi chúng
ta nắm được cương lĩnh, tìm được phương hướng để
đi.
Ðức
Phật rất từ bi. Cả cuộc đời Ngài thuyết pháp độ sanh
được quy nạp thành một hệ thống cương lĩnh, có đơn giản,
có phức tạp. Ví dụ như tam học, tam tuệ tuy đơn giản nhưng
ý nghĩa rất thâm sâu. Chúng ta hiểu tam học là giới – định
– tuệ, tam tuệ là văn – tư – tu đó chỉ là cái hiểu
biết hình thức, danh tướng mà thôi. Thực chất bên trong
hình thức, danh tướng đó hàm chứa ý nghĩa rất thâm sâu,
không thể hiểu biết hết được. Do đó, chỉ nghe thôi không
chưa thể ứng dụng được. Cái học cũ không thể tìm ra
được phương hướng để đạt đến mục đích. Chúng ta
thử so sánh những điều dễ hiểu hơn, như tam phước, lục
hoà, lục độ, thập nguyện, những từ này dùng văn tự,
thuật ngữ Phật học để giải thích cũng đã rất khó khăn,
và cảnh giới trong đó cũng rất rộng lớn. Ví dụ chỉ hai
chữ bố thí trong kinh Hoa nghiêm, chương Hồi hướng, cũng
đã giải thích hơn cả trăm loại rồi, thì chúng ta có thể
thấy nó không phải là hai chữ đơn giản!
Chân
thành – thanh tịnh – bình đẳng – chánh giác – từ bi
Tôi
đem những gì mình tu học tâm đắc nhất tóm tắt thành 10
điều 20 chữ. Ðây là những điều rất dễ hiểu, dễ nhớ.
Năm điều đầu tiên là: Chân thành – thanh tịnh – bình
đẳng – chánh giác – từ bi.
- Chân
thành
Tiêu
chuẩn của cái tốt là gì? Ðó là lòng chân thật, không lừa
mình dối người. Trong xã hội hiện tại người có thể làm
được một điều này không còn nhiều, nhưng nhất định
chúng ta phải làm được. Thực sự mong muốn thoát khỏi khổ
đau, được sống an lạc hạnh phúc thì không còn cách nào
khác ngoài việc lấy cái tâm chân thật để đối xử với
mọi người, mọi loài. Sau đó mới thực sự làm việc gì,
nhất cử nhất động đều không còn sợ hãi; trên đối với
trời đất, dưới đối với tất cả chúng sanh lòng luôn
thanh thản, khoan khoái dễ chịu, tự do tự tại. Nếu dùng
tấm lòng giả dối để đối xử với người, thì dù cho
không có sám hối trước tượng Phật, bản thân mình vẫn
còn có lương tâm, không hay không biết thì cũng bị lương
tâm quở trách, tâm bất an, trong giấc ngủ thường gặp ác
mộng. Nỗi khổ đó từ đâu mà đến? Ðó là kết quả từ
cái tâm lừa dối đối xử với mọi người, mọi loài nó
sinh ra. Ðúng là lợi bất cập hại, thì vì sao không dùng
tâm chân thành để đối đãi với mọi người?
- Thanh
tịnh
Thứ
hai là phải tu tâm thanh tịnh. Các bạn nên biết, môi trường
sinh thái tự nhiên của trái đất của chúng ta đã bị ô
nhiễm nghiêm trọng, các nhà khoa học đã đưa ra lời cảnh
cáo, nếu tình trạng ô nhiễm này không lập tức dừng lại,
thì trong vòng 50 năm nữa trái đất không còn là nơi thích
hợp cho loài người sinh tồn. Lời cảnh cáo nghiêm trọng
này có căn cứ khoa học rõ ràng. Vì sao ngày nay việc bảo
vệ, phòng chóng ô nhiễm không có hiệu quả? Người đời
chỉ nhìn thấy bên ngoài, kỳ thật sự ô nhiễm bên trong
tâm con người còn nghiêm trọng hơn nhiều. Tâm thức, tinh
thần, tư tưởng, kiến thức đều bị ô nhiễm. Bên trong,
bên ngoài đều bị ô nhiễm nghiêm trọng. Các nhà khoa học
nói rằng 50 năm sau trái đất này không còn thích hợp cho
loài người sinh tồn nữa, tôi xem ra hình như khoảng thời
gian đó hơi lâu!
Vì
vậy, hôm nay chúng ta phải tu học và hoằng dương chánh pháp,
phải lấy tâm thanh tịnh đặt lên hàng đầu, đó là bảo
vệ môi trường. Ðề phòng ô nhiễm từ việc bảo vệ cái
tâm của chúng ta thanh tịnh, nhất định phải học Phật pháp,
nhất định phải tu định, tuệ. Tâm thanh tịnh thì thân cũng
thanh tịnh; thân tâm thanh tịnh thì hoàn cảnh bên ngoài cũng
thanh tịnh, đó mới là bảo vệ môi trường từ căn nguyên
trở đi, mới thật sự có hiệu quả. Mỗi con người ai cũng
quan tâm đến sức khoẻ, hạnh phúc, tuổi thọ của mình,
mà muốn đạt được những điều đó phải bắt đầu từ
đâu? Từ tâm thanh tịnh.
Tôi
có rất nhiều người đồng tu, ở trong nước cũng như ở
nước ngoài, đặc biệt là khi tôi ở Nhật bản, lúc nào
cũng có người đến hỏi: Pháp sư, bình thường ngài dùng
những vật thực gì? Ăn những chất bổ gì? Mà trông thân
thể của ngài rất khỏe mạnh, tinh thần cũng rất tốt! Tôi
trả lời với họ: Tôi có một thứ rất bổ dưỡng! Họ
hỏi tôi: Là thứ gì vậy? Tôi nói: Nước máy của công ty
nước máy Ðài loan! Tôi ăn cơm tuỳ duyên, không làm phiền
người khác, người ta cho tôi thứ gì, tôi dùng thứ ấy,
rất đơn giản và ăn rất ít. Tôi không ăn vặt, không ăn
tất cả những thực phẩm bổ dưỡng. Những chất bổ đều
có tác dụng phụ, bạn xem những người có tiền, những gia
đình phú quý, muôn ngàn thứ bổ dưỡng, nhưng chất bổ ra
khỏi thân là bệnh.
Vậy
thứ gì bổ nhất, dinh dưỡng nhất? Ðó là tâm hồn thanh
tịnh! Tâm không có phiền não, không phân biệt, không lo nghĩ
ưu tư, không bận tâm, đó là hạnh phúc nhất! Cái đó gọi
là người gặp việc vui tinh thần trong sáng, niềm vui này
là từ trong tâm thức toả ra. Còn niềm vui của người đời
là từ sự tìm kiếm khoái lạc, tìm kiếm kích thích. Tìm
kiếm kích thích từ những hơi thuốc phiện là một dạng
độc tố, đó là một thứ niềm vui, khoái lạc không chân
chánh. Niềm vui chân chánh là từ miền tâm thức thanh tịnh
toả ra, đó mới là hạnh phúc chân thật. Cho nên trong nhà
Phật thường tu tập thiền định, người có định lực thâm
hậu thì lấy niềm vui thiền làm thức ăn (thiền duyệt vi
thực). Thức ăn ở đây chỉ là tỉ dụ, nhưng đúng
là nguồn dinh dưỡng, thiền duyệt chánh là nguồn dinh dưỡng
tốt nhất. Thiền duyệt chánh là niềm vui từ tâm thức thanh
tịnh toả ra, nhà Phật gọi đó là niềm vui sống đầy đủ
với pháp (pháp hỉ sung mãn). Bạn có thể đạt được pháp
hỉ, đó chánh là niềm vui giúp cho cơ thể khoẻ mạnh, tuổi
thọ tăng cao.
- Bình
đẳng
Thứ
ba là tâm bình đẳng. Ðối với bản thân phải thanh tịnh,
đối với mọi người phải bình đẳng, không có phân biệt
cao thấp. Không xem trọng người giàu sang, phú quý, khinh thường
những người nghèo hèn, khổ cực. Phải dùng tâm bình đẳng
để đối xử với mọi người, mọi loài, luôn lấy tâm giác
ngộ để đối đãi với tất cả mọi sự, lấy tâm đại
từ bi để quan tâm, lo lắng, chiếu cố, giúp đỡ hết thảy
chúng sanh. Xem người khác với bản thân mình là một, người
ta cần sự giúp đỡ, chúng ta phải toàn tâm toàn lực để
giúp họ.
- Chánh
giác – từ bi
Chánh
giác là trí tuệ, là trí tuệ bát nhã vốn có đầy đủ trong
chân tâm của mỗi chúng sanh, không phải thứ trí tuệ từ
bên ngoài mà có. Chỉ cần giữ tâm thanh tịnh bình đẳng
thì trí tuệ tự nhiên phát sinh. Nói một cách khác, một khi
tâm thanh tịnh bình đẳng thì chánh là tác dụng của trí
tuệ: vạn sự vạn vật, quá khứ tương lai đều hiểu biết
tường tận, không thể nghĩ bàn. Người đời cho rằng thần
thông biến hoá là chuyện phi thường không thể có, nhưng
kỳ thật đó là bản năng của con người, khắp cùng thế
giới này cho đến cả những hành tinh khác, không chỗ nào
là không thấy không nghe được, sáu giác quan của chúng ta
đều có thể tiếp xúc một cách trọn vẹn. Ngày nay bản
năng của chúng ta đã mất, cho nên xem thấy khôi phục một
ít đã cảm thấy thần thông rộng lớn không thể nghĩ bàn,
mà không biết rằng đó là bản năng của mình. Vì sao bản
năng của chúng ta bị mất? Vì tâm bị ô nhiễm và tâm khởi
niệm phân biệt. Ðức Phật nói rằng tất cả chúng sanh đều
do vọng tưởng phân biệt và cố chấp nên không thể khôi
phục. Nếu có thể dập tắt lòng vọng tưởng, phân biệt
và cố chấp thì bản năng có thể khôi phục được.
Tâm
từ bi là đối đãi với tất cả mọi chúng sanh. Từ bi chánh
là lòng thương yêu. Vì tất cả chúng sanh, toàn tâm toàn lực
thương yêu, giúp đỡ, đùm bọc mà không có bất kì một
điều kiện nào, tất cả đều bình đẳng, đó chánh là tấm
lòng đại từ đại bi.
Nhìn sâu
– buông xả
tự tại
– tuỳ duyên – niệm Phật
Có
tâm tốt thì có thể làm được việc tốt. Thế nào gọi
là việc tốt? Mặc áo, ăn cơm đều là việc tốt, chỉ cần
làm trong chánh niệm, hành động và tâm thức đều tương
ưng với nhau thì là việc tốt; nếu không có chánh niệm,
hành động và tâm thức không tương ưng với nhau thì là việc
xấu. Cho nên, năm điều tiếp theo đây: Nhìn thấu – buông
xả – tự tại – tuỳ duyên – niệm Phật cũng chánh là
làm việc tốt, nói điều tốt, làm người tốt.
- Nhìn
sâu – buông xả
Nhìn
sâu chánh là học hỏi, buông xả chánh là công phu. Cái gọi
là nhìn sâu đó là đối với chân tướng của vũ trụ nhân
sinh mà nói. Vũ trụ là hoàn cảnh thế giới mà chúng ta đang
sống, từ chiếc áo lót mặc trên thân thể cho đến vũ trụ
vạn hữu vô cùng đều là hoàn cảnh sống của chúng ta, không
gian sinh hoạt của chúng ta. Nhân sinh chánh là con người. Nói
một cách khác, chúng ta nhận thức bản thân mình và nhận
thức hoàn cảnh mà bản thân mình đang sống, biết mối quan
hệ giữa ta với người khác, với vạn vật, với môi trường
tự nhiên, với trời đất và cả với quỹ thần nữa. Phải
nhìn được một cách rõ ràng, minh bạch, như vậy mới có
thể buông xả thực sự. Buông xả cái gì? Buông xả tất
cả vọng tưởng, phân biệt, chấp trước, phiền não, ưu
tư, bận tâm. Buông xả tất cả mới có thể thực hiện thanh
tịnh, bình đẳng, chánh giác một cách chân chánh được.
Nếu như bạn vẫn còn có vọng tưởng, phân biệt, chấp trước
thì tâm của bạn làm sao thanh tịnh, bình đẳng, giác ngộ
được?
Do
đó, tâm tốt là chân tâm của chúng ta, nhà Phật gọi là
chân như, bổn tánh, cái đó ai ai cũng có. Nhưng tâm tốt vì
sao không hiển hiện? Là vì do nghiệp chướng, cái nghiệp
nó chướng ngại chân tâm. Làm thế nào để tiêu trừ nghiệp
chướng? Phải nhìn sâu, buông xả !. bốn chữ này là trí
tuệ chân thật. Ðức Phật Thích ca mâu ni giảng kinh thuyết
pháp trong 49 năm, thì đã dùng hết 22 năm để giảng Bát nhã.
Nội dung của Bát nhã là gì? Chánh là dạy cho chúng ta nhìn
sâu và buông xả. Do đó có thể biết được rằng Bát nhã
là trọng tâm của Phật pháp, Bát nhã là trí tuệ. Có trí
tuệ chân thật và toàn diện rồi thì mọi vấn đề đều
có thể nhìn thấy rõ ràng, chánh xác và sau đó xử lý một
cách dễ dàng. Cho nên, giáo dục Phật giáo là một nền giáo
dục cao cấp và toàn diện, Phật học là một nền học vấn
trí tuệ toàn diện, thế thì vì sao chúng ta không học? Không
những chúng ta phải học, mà thực tế, những tôn giáo khác
cũng cần phải học, đây không phải là câu nói đùa. Vào
năm 1967, lúc tôi đang giảng dạy tại đại học Phụ nhân,
ngồi trước mặt tôi là hai hàng ghế toàn những nữ tu ki
tô giáo, tôi khuyên họ học Phật. Tôi nói, các bạn có tín
ngưỡng Thiên chúa giáo, Thượng đế là cha của các bạn,
các bạn với Thượng đế có quan hệ cha con; các bạn đến
đây học Phật, quan hệ của các bạn với đức Phật Thích
ca mâu ni là thầy trò, không có gì mâu thuẫn. Những nữ tu
nghe tôi nói vậy đều mỉm cười.
Mấy
năm gần đây (1996), tôi ở Châu Úc tham gia diễn đàn
với các dân tộc thiểu số, có 14 đoàn thể tôn giáo
tham gia, người chủ trì là cục trưởng, tin Do thái giáo là
người nhập tịch Châu AÂu. Ông ta mời chúng tôi phát biểu,
tôi thấy cùng ngồi ở đây có rất nhiều vị lãnh tụ các
tôn giáo khác, cho nên rất khó từ chối. Tôi đem Phật pháp
ra giảng cho họ một cách rõ ràng rằng, Phật giáo là giáo
dục, không phải là tôn giáo, Phật giáo siêu việt chủng
tộc, quốc gia, tôn giáo. Phật giáo tu tập trí tụê, bất
kỳ tôn giáo nào, tín đồ cũng đều cần có trí tuệ. Cần
trí tuệ đến đâu để học? Ðến cửa Phật, ở đó có
đầy đủ trí tuệ cao siêu, cứu cánh, có thể giúp chúng
ta giải quyết mọi vấn đề.
Tôi
đã từng dạy học ở tu viện Thiên chúa giáo, họ có cả
một cơ sở nghiên cứu tinh thần sinh hoạt người Ðông á,
học sinh là những nữ tu sĩ, họ là những nghiên cứu sinh,
họ mời tôi giảng tinh thần sinh hoạt của Phật giáo. Tôi
nói: Thật đáng tiếc! Nếu như mời tôi giảng kinh thánh thì
còn có vị đạo, giúp các bạn giải quyết vấn đề. Trí
tuệ thì dù ứng dụng ở bất cứ hình thức sinh hoạt nào,
là công tác, học thuật, khoa học... nếu muốn đạt đến
đỉnh cao thì cũng cần phải có nhận thức rõ ràng. Nói đến
trí tuệ, đức Phật nói rằng trí tuệ đó là tự tánh của
tất cả chúng sanh xưa nay vốn có đầy đủ, không cần phải
tìm cầu bên ngoài, chỉ cần tiêu trừ nghiệp chướng đi.
Phương pháp tiêu trừ nghiệp chướng là nhìn sâu, buông xả,
nhận thức được chân tướng sự vật, nhìn thấy được
bản chất chân thực của sự vật hiện tượng thì nghiệp
chướng tự nhiên tiêu trừ.
Nghiệp
chướng là gì? Là vọng tưởng, là phân biệt, là cố chấp,
là phiền não, lo lắng, sầu muộn... Hiểu rõ đây là những
nghiệp chướng, các bạn nên nhớ, các bạn đi sám hối, tụng
kinh... nghiệp chướng có tiêu trừ không? Lễ Phật sám hối,
tụng kinh có phải là vọng tưởng, phân biệt, chấp trước
không? Phiền não, lo âu, bận tâm có còn không? Nếu như những
lời nói này là đúng thì rất có hiệu quả, bạn sám hối
đúng nhất định nghiệp chướng sẽ tiêu trừ. Giả như mỗi
ngày bạn chỉ làm cho có hình thức, thì những tập khí, phiền
não của bạn ngày mỗi lớn mạnh, cho nên phải giác ngộ
mà phản tĩnh, nếu không nghiệp chướng của bạn không những
không tiêu trừ mà ngày mỗi tăng trưởng. Ðiều đó không
thể không biết.
- Tự
tại – tuỳ duyên
Tóm
lại, then chốt của vấn đề tu hành chánh là nhìn sâu, buông
xả. Nhìn sâu là thành tựu của học vấn; buông xả là thành
tựu của công phu, như vậy đời sống của bạn sẽ được
tự do lớn: Ðại tự tại. Chúng ta ai cũng đã đọc qua Tâm
kinh Bát nhã. Mở đầu Tâm kinh là câu Quán tự tại Bồ tát.
Bồ tát Quán tự tại chánh là Bồ tát Quán thế âm. Bồ tát
Quán thế âm vì sao gọi Ngài là Tự tại? Trước hết có
chữ quán. Quán chánh là nhìn sâu. Quán là quán chiếu, là
quan sát thật kĩ, cho nên Ngài có thể nhìn sâu. Một người
có khả năng nhìn sâu nhất định sẽ buông xả, được tự
do lớn, cuộc sống tuỳ duyên. Cuộc sống tùy duyên rất tốt.
Tuỳ duyên nói theo ngôn ngữ hiện đại có nghĩa là phù hợp
với tự nhiên. Nói một cách khác, cuộc sống của tôi là
phù hợp với môi trường sinh thái tự nhiên, đó là cuộc
sống kiện khương nhất. Người hiện đại không biết, không
hiểu người Trung quốc thời xưa. Chúng ta đọc Lễ kí, trong
sách Nguyệt lãnh có nói về vấn đề ăn uống, đi đứng
và cư trú, trong một tháng nên ăn những loại rau nào, ăn
những chất gì, và mỗi tháng không giống nhau. Ðiều này
có ý nghĩa gì? Ðó là thuận theo tự nhiên vậy. Ở mùa nào
thì phải ăn những vật thực sinh trưởng trong mùa ấy, điều
đó giúp sức khoẻ lành mạnh. Cho nên vào mùa hạ, trời nóng,
phải ăn những chất có tính nhiệt, rất tốt cho sức khoẻ,
vì nó tương ứng với tự nhiên; vào mùa đông phải ăn những
chất có tính mát. Các bạn thấy những rau cải trắng, cải
cũ đều sinh trưởng vào mùa đông, đó là những loại rau
có tính mát. Những loại rau sinh trưởng vào mùa hạ thì có
tính nhiệt. Người ngày nay có biết được điều này không?
Mùa hạ lại ăn những chất có tính lạnh, mùa đông lại
ăn những chất có tính nóng, ăn vào cơ thể liền phát bệnh.
Vì sao vậy? Bởi vì không thuận với tự nhiên, trái nghịch
với tự nhiên.
Người
nước ngoài không biết được đã đành, mà người Trung quốc
cũng không nhớ sách xưa. Lịch sử của Trung quốc có rất
nhiều sách nói về phương pháp dưỡng thân. Cho nên chúng
tôi đọc đến sách của người xưa rất khâm phục. Sinh hoạt,
ăn uống, đi đứng, chỗ ở mà thuận với lẽ tự nhiên thì
sức khoẻ rất lành mạnh. Phương pháp sống khoẻ mạnh và
trường thọ là từ đó chứ không phải từ nhu yếu thực
phẩm bổ dưỡng. Thực vật sinh trưởng theo từng mùa, chúng
ta ăn đúng theo thời tiết, đó là thực phẩm bổ dưỡng
nhất. Công việc của chúng ta cũng phải theo hoàn cảnh, thuận
theo tự nhiên. Tâm tư của chúng ta cũng có thể thuận theo
lẽ tự nhiên bốn mùa, xuân hạ thu đông, gọi là tuỳ duyên.
Trong phẩm Hạnh nguyện của Bồ tát Phổ hiền có dạy : Hằng
thuận chúng sanh, tuỳ hỷ công đức. Phải tuỳ duyên mới
có thể đạt được niềm vui trong pháp, mới có thể thành
tựu được công đức chân thật.
- Niệm
Phật
Sau
cùng, chúng ta thau tóm bằng pháp môn niệm Phật. Mười điều
tôi giảng ở đây quý vị nhất định phải biết, mỗi một
điều đều thâu nhiếp, bao hàm chín điều kia. Mười điều
nhất quán thành một thể, không phải mười điều riêng biệt,
tách rời nhau, trong một điều có đủ mười điều. Bạn
phải hiểu như vậy, sau đây tôi giảng về niệm Phật mới
hiểu được. Thế nào gọi là niệm Phật? Ý nghĩa của chữ
niệm theo cách chiếc tự là: ở trên có chữ kim, ở dưới
có chữ tâm. Như vậy có nghĩa là gì? Là cái tâm hiện tại
vậy. Trong nhà Phật nói một niệm hiện tiền, cái tâm một
niệm hiện tiền đó là niệm. Trong cái tâm một niệm hiện
tiền này có đầy đủ: chân thành – thanh tịnh – bình đẳng
– chánh giác – từ bi; có cả nhìn sâu – buông xả – tự
tại – tuỳ duyên, đó gọi là niệm Phật. Như vậy, mười
điều trên chánh là Phật. Vì sao gọi là chân thành? Bởi
vì trong chân thành có thanh tịnh, bình đẳng, chánh giác, từ
bi, cho đến nhìn sâu, buông xả, tự tại, tuỳ duyên, niệm
Phật. Cho nên, trong một điều có đủ chín điều còn lại,
kinh Hoa nghiêm nói: một tức nhiều, nhiều tức một, một
và nhiều không phải hai; kinh Duy ma nói: bất nhị pháp môn.
Nếu
như khế nhập được cảnh giới này, bạn là người vui vẻ,
hạnh phúc nhất thế gian. Nếu như bạn sanh ra trong nhà giàu
có, bạn là người hạnh phúc nhất trong hàng những gia đình
giàu có; nếu bạn sanh ra trong gia đình bần tiện thì bạn
cũng là người hạnh phúc nhất trong hàng bần tiện; niềm
vui và hạnh phúc không phân biệt giàu nghèo, sang hèn, nó rất
bình đẳng. Hiện tượng phú quý, bận tiện từ đâu mà có?
Từ nhân quả đã gieo trước đó. Chúng ta nhìn thấy những
người có tiền, phát tài, đó là do đời trước họ đã
tu hạnh bố thí tài vật, cho nên hôm nay họ được quả báo
giàu sang là lẽ đương nhiên. Hôm nay tôi không được giàu
có như người ta là do kiếp trước tôi không tu, không gieo
nhân, cho nên đương nhiên là không có quả báo. Nhưng có lẽ
tôi chỉ không tu hạnh bố thí tài vật thôi, chứ tôi có
tu hạnh bố thí Phật pháp, cho nên có trí tuệ thông minh;
hoặc giả tôi có tu hạnh ban bố sự không sợ hãi cho mọi
loài cho nên hôm nay tôi rất khoẻ mạnh và trường thọ. Ðương
nhiên, đức Phật khích lệ chúng ta gieo trồng ba nhân tố
tốt là bố thí tài vật, bố thí pháp và bố thí sự không
sợ hãi, thì quả báo của chúng ta sẽ trọn vẹn. Nếu như
không nghe thiện tri thức giảng dạy thì làm sao chúng ta hiểu
được điều này? Vì vậy, người đời không tu tập trọn
vẹn, cho nên dù có đạo lý đó, nhưng không hiểu được
chân tướng sự việc. Chỉ có những người hiểu biết chân
chánh và khế nhập được Phật pháp mới tu tập thiện nghiệp
gặt hái được quả báo tốt đẹp.
Lời kết
Niệm
Phật là tâm niệm, hành niệm. Trước đây đã nói nhìn sâu,
buông xả, tự tại, tuỳ duyên, niệm Phật, đó chánh là làm
việc tốt, nói điều tốt, làm người tốt. Những điều
đó không phải là là những khẩu hiệu để hô hào không
đâu, mà đích thực là những điều thiết thực có thể áp
dụng trong cuộc sống hằng ngày, trong công tác xã hội. Chúng
tôi hy vọng xã hội của chúng ta sẽ được hoà bình, hạnh
phúc, tất cả những tệ nạn xã hội đều chấm dứt.
