Để Người
Lợi Dụng Mới Có Giá Trị
Năm
1965, giáo sư Đường Nhất Huyền gần tám mươi tuổi bảo
tôi rằng: “Để người lợi dụng mới có giá trị”. Nói
như thế khác hẳn với thế tục, đã nói hết được lòng
tôi bao nhiêu năm nay, không còn ngờ gì nữa. Tôi dẫn ra để
làm tri âm.
Mấy
năm mới đến Đài Loan, tôi không có chỗ ở nhất định,
nhân đó thường tùy hỉ giúp đỡ người khác. Có người
thích học, tôi dạy giúp; có người làm báo, tôi biên tập
giùm; có người giảng kinh, tôi kêu gọi thính chúng đến
nghe; có người xây chùa, tôi hoá duyên phụ… Lại có mấy
vị pháp sư lớn tuổi, phát biểu nói năng, sợ kể tội người
khác, kêu tôi ra mặt, nếu thấy chính đáng thì tôi chưa hề
từ chối. Nhân đó một số đồng đạo cười tôi rằng tôi
toàn bị người lợi dụng đi tiên phong, làm bia đỡ đạn.
Đến
năm 1965, tôi tự sáng lập Phật Học Viện, lão sư Đường
Nhất Huyền tuổi gần tám mươi, lúc khoá học rảnh đã nói
với tôi: »Cho người lợi dụng mới có giá trị«. Lời nói
khác hẳn thế tục này, không ngờ đã nói hết lòng tôi trong
nhiều năm qua, tôi dẫn lấy làm tri âm và trong mấy mươi
năm tháng sau này, tôi một mực dùng niềm tin này can tâm tình
nguyện cho người là lành, bị người »lợi dụng«. Vô hình
trung, cuộc đời tôi đã khai thác vô hạn giá trị.
Nhớ
khi mới đến Đài Loan, vì hoằng dương giáo nghĩa Phật pháp,
nghĩa vụ của tôi là đảm nhiệm biên tập nguyệt san »Nhân
Sinh«, chẳng những soạn văn, chọn bản hao tổn tinh thần
vì sửa bài nhuận bút suốt đêm, lại chính mình trả tiền
giao thông, hoàn trả tiền bưu phiếu. Trước sau đến sáu
năm, người phát hành ngược lại đòi tôi phải cảm tạ
anh ta. Anh ta bảo rằng:
—
Thầy lợi dụng tạp chí này để phát biểu văn chương mà
nổi danh.
Trên
thế giới này, ai »lợi dụng« ai, thật khó định đoạt.
*
Tình nguyện bị Lợi Dụng mà thành tựu thanh niên
Lúc
mới truyền giáo ở Nghi Lan, tôi bày nhiều hoạt động để
hướng dẫn người trẻ tuổi. Có mấy thanh niên không thích
pháp hội cùng tu định kì và những buổi giảng khô khan,
thường thường mượn cớ vắng mặt. Nhưng họ lại cao hứng
hồ hởi tham gia ca hát những bài ca Phật giáo, những khoá
trình học quốc văn. Người ngoài thường khuyên tôi không
nên uổng phí tâm cơ, theo nói với tôi:
—
Mấy thanh niên này không có căn lành, chỉ mê ca hát, hoặc
định học quốc văn miễn phí, dự bị tương lai thi vào trường
học mà thôi! Bọn họ không phải thực tình tín ngưỡng Phật
giáo.
Kinh
Kim Cang có nói: »Sở vị Phật pháp giả, tức phi Phật pháp,
thị danh Phật pháp«. Âm nhạc, ca hát chỉ cần vận dụng
cho đúng, cũng không mất »giá trị« độ người. Bồ Tát
Mã Minh đã không »lợi dụng« một khúc »Lợi Tra Hoà La«
tự biên, khiến cho năm trăm đệ tử vương tộc ở thành
Hoa Thị đồng thời ngộ đạo xuất gia đó sao?
Năm
1956, tôi lên kế hoạch hoạt động tiếp dẫn Đại Chuyên
Thanh Niên Học Phật, lại có người cương quyết phản đối,
lí do:
* Đại
Chuyên sinh chỉ làm lãng phí đạo tràng, hư hại thiết bị,
lại không nhất định. Bọn họ chỉ lợi dụng hoạt động
này để qua cơn nhàn rỗi mà thôi! Cái lối không tính kỹ
này tốt nhất không nên làm!
Tôi
lúc ấy trong mình không có một đồng một chữ, lại bị
số đông bài bác, nên mượn đất của người khác ở Đài
Bắc, cử hành Đại Chuyên Thanh Niên Học Phật. Kết quả,
giáo thọ Ngô Di, giáo thọ Tương Thượng Đức, cho đến tiên
sinh Vương Thượng Nghĩa nổi danh vì bài »Hoàng Hôn Của Chú
Vịt Trời« kết duyên với Phật giáo nhân lúc này.
*
Vui vẻ bị Lợi Dụng mà rộng độ huệ mạng
Từ
quá khứ đến hiện tại, chùa Phổ Môn ở Đài Bắc mỗi
kì lập đoàn Triều Sơn núi Phật Quang bắt đầu từ năm
1968, mỗi người đóng hai trăm dollars, đến hiện nay là ba
trăm dollars, gồm luôn tiền xe, ở hai đêm, ăn năm bữa. Tính
theo vật giá thì căn bản là không đủ chi dụng. Người sắp
đặt việc và cả tín đồ cũng nhiều lần phản ứng với
tôi xin điều chỉnh để quân bình chi thu, nhưng tôi đều
không đáp ứng. Vì tôi biết rằng, có thể đủ cho những
người miền Bắc có thời gian và nhân tố kinh tế giới hạn
không thể đến núi, »lợi dụng« một chút phương tiện
này, trồng nhân duyên được độ, chưa từng không phải là
công đức vô lượng.
Tôi
xây dựng Phật Quang Sơn ở Cao Hùng. Không bao lâu, dưới núi
có một nhà hàng ăn uống khai trương tên Phật Quang. Lúc ấy
có người bảo tôi rằng:
—
Sư phụ! Vì sao tên Phật Quang Sơn của chúng ta lại để họ
dùng làm bảng hiệu. Chúng ta nên ngăn họ lại, không thì
người ngoài lại lầm Phật Quang Sơn làm ăn.
Tôi
cũng cảm thấy rất khó chịu, nhưng rồi nghĩ: Phật Quang
có thể chiếu soi khắp mặt đất, không phải để biểu thị
pháp lực vô biên của Phật giáo sao?
Không
lâu Phật Quang Tam Thôn, Phật Quang Sa Thạch Trường, Phật
Quang Lữ Hành Xã, Phật Quang Đại Lữ Xã, trạm xăng Phật
Quang… đều lần lượt xuất hiện, thậm chí ở các nơi
như Đài Bắc, Gia Nghĩa lại có cả khách sạn lấy tên Tinh
Vân của tôi mà đặt nữa. Đồ chúng càng kêu rên hơn. Trong
ngày khai hội, họ nhao nhao biểu thị kháng nghị. Tôi bảo
họ:
—
Chư Bồ Tát còn đem cả thân thể, não tuỷ bố thí hết.
Một cái tên mà tính làm chi? Tên của chúng ta cứ cho người
»lợi dụng« một phen, cũng nói lên chính mình rất có »giá
trị«.
*
Cho người Lợi Dụng hoài mà không mong đáp
Nhiều
người thấy Phật Quang Sơn bán nước ga, tiêu thụ vật kỉ
niệm liền mắng nhiếc Phật Quang Sơn thương nghiệp hoá.
Kì thực, người ngoài chỉ thấy Phật Quang Sơn cần tiền,
lại không thấy chỗ không cần tiền của Phật Quang Sơn.
Tất
cả thu nhập của Phật Quang Sơn có thể nói không phải Phật
thì không làm nổi. Không những dùng để hoằng dương Phật
giáo, mà còn cần cung ứng cho việc ăn ở, sinh hoạt của
ba ngàn tăng tục tứ chúng, cho đến tiêu phí về giáo dục,
phúc lợi… càng cần dùng để lo các loại sự nghiệp Phật
giáo khác nữa. Trong đó có khoảng sáu trăm học sinh Phật
Học Viện »lợi dụng« thu nhập này để học Phật tu đạo,
gần một trăm nhi đồng Dục Ấu Viện »lợi dụng« thu nhập
này để nuôi lớn thân tâm, tịnh xá Phật Quang, nhà Nhân
Ái khoảng hai trăm người già không nơi nương tựa »lợi
dụng« thu nhập này an hưởng tuổi già. Lại có các đơn
vị hành chánh khác »lợi dụng« thu nhập này để hoạt động
tịnh hoá lòng người. Chúng tôi không có hằng sản, lại
phải tự cấp, tự túc, ứng phó với sự chi tiêu quá lớn
này, có thể nói là đem tiền tài của mười phương »lợi
dụng« cao độ, để phát huy »giá trị« của tín thí
mười phương.
Xây
dựng Phật Quang Sơn đến nay, đã trải qua không ít khó khăn.
Thiên tai hồng thuỷ cố nhiên là đáng sợ, dân hung hãn dưới
núi lại càng khó đối phó. Họ lấy máy cày vây núi, dùng
gậy gộc đánh người xuất gia. Hạng này không cách gì nói
lí lẽ với họ, khiến người khó đặt niềm tin, nhưng chính
là khiến người lạ lùng. Gặp Tết, dân làng dắt già bế
trẻ lên núi thăm hỏi. Lúc cứu tế mùa Đông, họ cũng dắt
dìu gia quyến đến lãnh phần chẩn tế. Một số nhân viên
làm việc thấy như thế bỏ qua chẳng được, thường kháng
nghị với tôi:
—
Hạng người này không có lương tâm, họ chỉ biết đến
lấy bao đỏ (tiền lì xì), lấy quà tặng, lợi dụng xong
rồi qua sông chặt cầu. Đã không nói được câu nào tử
tế, lại còn đòi hỏi vô độ.
Tôi
khuyên:
—
Chúng ta không nên vơ đũa cả nắm. Trong số người ấy cũng
có người tốt. Huống nữa, hành Bồ Tát đạo phải nên không
nhớ cái xấu cũ, bố thí đừng mong đền đáp. Thấy họ
hỉ hỉ hả hả về núi, kết duyên lành cùng Phật Bồ Tát,
chúng ta nên chúc phúc cho họ mới đúng.
Chúng
ta nên mang công đức pháp tài có »giá trị« phi phàm của
chính mình, để cho người ta »lợi dụng« nhiều nhiều. Đó
là điều tôi tự hứa hẹn với chính mình.
*
Dù cho bị Lợi Dụng cũng không kể vinh nhục
Có
vài nhân sĩ thuộc giới xuất bản gồm: Đài Loan, Hương Cảng,
Mã Lai, Tây Á, thậm chí cả Đại lục, đã tự động in bài
vở của tôi dù chưa có sự đồng ý. Phần trên để nguyên
văn, phần dưới bỏ tên tôi ra. Có người còn quá hơn nữa,
thêm luôn tên họ vào. Một vài người thì đổi đề bài,
đổi văn tự cho kêu để hấp dẫn độc giả. Những đồ
chúng theo sự nghiệp văn hoá của tôi thường vì thế bất
bình, bực bội nói:
—
Những người này ăn trộm tài sản trí huệ, rõ ràng cũng
mạo phạm đến giới tôn giáo thần thánh.
Tôi
thì vì thấy người hiện đại không tôn trọng người khác,
không xem trọng quá khứ mà cảm khái vạn phần. Nhân vì lịch
sử là quá trình diễn tiến của nhân loại, chúng ta mạt
sát những ghi chép của quá khứ, thì kế hoạch tương lai
sẽ thế nào? Nhưng tôi chỉ đứng về phương diện tốt mà
nghĩ: Trước thuật của tôi hay được nhiều người yêu thích
coi trọng, đại khái còn có chỗ chấp nhận được. Công
dụng của văn tự Bát-nhã là ở chỗ nó không phải nơi xa
nào mà không tới, thâm nhập vào lòng người. Chỉ mong mọi
người có thể chọn lấy phương pháp chính xác, »lợi dụng«
»giá trị« này để khiến Phật pháp lưu thông rộng rãi
hơn.
Vì
để xúc tiến tiêu thụ Tân Văn náo nhiệt, một vài tạp
chí đem việc công kích huỷ báng Phật Quang Sơn và tên tuổi
tôi làm đề tài nóng hổi. Tín đồ thấy ngôn luận đưa
ra bất thực, đã đi quá đà, họ thường lợi dụng các đường
dây yêu cầu các báo này phải đăng lời xin lỗi.
Nhớ
có lần cư sĩ Lưu Phương, một nhà danh tác, xem một bài chửi
ngầm tôi. Ông nộ khí xung thiên, điện thoại từ Đài Loan
qua tìm tôi, nói rằng ông muốn liên hệ nhiều người để
vận động ủng hộ tôi. Tôi liền nói: »Không cần!«. Vinh
nhục cá nhân không đủ để nhớ, nhờ đại chúng quá yêu,
cá nhân tôi xin ghi sâu tạc dạ. Nhớ trong Tây Du Ký, mọi
người đều muốn ăn một miếng thịt Đường Tăng, bất
giác tôi tự khuây khoả, có bị những người này »lợi dụng«
để được một bát canh, cũng chưa hề không phải là giúp
người được lợi nhiều!
*
Dù bị Lợi Dụng cũng hỉ xả không tiếc
Khi
theo đuổi sự nghiệp văn hoá Phật giáo trong quá khứ, tôi
cũng cảm được mùi cay đắng. Lúc ấy tôi có chiếu cố
kết giao với vài văn nhân. Hễ có ai cần gì tôi đều giúp
đỡ cả. Có lúc lại làm người bạn không mời thỉnh, tự
động duỗi tay ra giúp. Thậm chí tình huống kinh tế của
mình cũng đang không khá lắm, tôi vẫn thành tâm hiệp trợ
cho những văn hữu mà trước đây không có ý tốt với mình.
Chẳng phải tôi giả nhân giả nghĩa, giả từ bi, cũng chẳng
phải là người no béo. Tôi chỉ biết rằng tôi có được
phần năng lực này, làm »lợi« cho chỗ cần của người
khác, khiến họ »dụng« xoay sở, thì biết rằng cảnh huống
của tôi còn tốt hơn của họ một chút, có tiếc gì mà không
hỉ xả?
Một
nhà xuất bản Phật giáo nho nhỏ, cũng xin giúp đỡ, tôi cũng
tận lực gỡ rối cho, mong họ »lợi dụng« một chút trợ
duyên này mà Phật giáo tăng thêm sự cống hiến đối với
nhân tâm thế đạo.
Quá
khứ, Học Viện Sa-di ở Phật Quang Sơn từng thâu hai mươi,
ba mươi chú Sa-di. Chúng tôi không từ lao nhọc, săn sóc họ
thành người. Rồi cha mẹ của một vài Sa-di lại làm ngang
bắt họ về. Khá nhiều đồ chúng cằn nhằn, họ cho rằng:
Các vị phụ huynh nọ chẳng qua là »lợi dụng« Phật Quang
Sơn nuôi dùm con họ. Nhân đây yêu cầu tôi không nhận Sa-di
lên núi nữa. Nhưng tôi cứ xét đơn thâu hết, vì tôi nghĩ:
Dù cho Sa-di có bị cha mẹ mang đi hết, bọn họ từ nhỏ đã
được thấm nhuần nước pháp, ít nhất khi khôn lớn cũng
có thể biết nhân quả, rõ thiện ác. Dù lăn vào bụi trần
cũng không làm điều sai trái. Lối giáo dục này, bất kể
cá nhân hay xã hội, đều rất có »giá trị«.
Tạo
phương tiện cho tín đồ, tôi thiết lập hội quán Triều
Sơn, cung ứng cơm ăn chỗ ở. Có vài trưởng đoàn công ty
du lịch, dặn mấy mươi bàn ăn, đến lúc lên đường chỉ
đưa năm, mười đồng. Nhân viên thủ quỹ không để yên
hành vi thất đức này, cứ kiếm họ trình bày, lại bị họ
chê bai ngược lại:
—
Chùa chiền không phải là tùy hỉ thêm nhang đèn sao?
Quán
trưởng nhiều lần lỗ vốn không thể phụ giúp cho thường
trụ nên đâm lo, tôi thường an ủi ông ta rằng:
—
Không hề chi! Mình ăn thiếu một chút để người khác »lợi
dụng« chiếm tiện nghi, chính là khả dĩ rộng kết duyên
lành.
Sư
điển toạ, hành đường ở phân viện khác cũng thường đến
than thở với tôi, mỗi lần pháp hội hoạt động, có nhiều
người chỉ lo ăn uống. Họ đến chỗ trai đường kiếm chỗ
ăn uống trước, khiến những người chân chính đến chùa
nghe kinh, lễ Phật, bái sám, những tín đồ thuần thành không
có chỗ ngồi, cơm rau không đủ. Họ hi vọng tôi có thể
đưa ra một biện pháp để ngăn chặn. Tôi nói:
—
Không những không cần ngăn chặn, mà các trụ trì về sau
cần phải chuẩn bị nhiều bàn ghế, cơm rau. Bởi vì dựng
lập chùa chiền là muốn Phổ Môn rộng mở, độ nhiều chúng
sanh. Hà huống đây chứng tỏ cơm rau nhà chùa nấu ngon, do
đó mới có người »lợi dụng«.
*
Xem nhẹ việc Lợi Dụng trong lòng có nhân quả
Tôi
thường gặp những nhân sĩ xã hội chưa hề quen biết, hoặc
chính khách đang tranh cử, chuyên đến thăm viếng, cho yêu
cầu chụp hình chung. Đồ chúng ở bên cảnh báo tôi:
—
Sư phụ! Thầy phải cẩn thận! Họ lợi dụng Thầy để cho
mọi người biết danh!
Một
vài công ty mới thành lập muốn dựng bảng hiệu, hay xây
nhà làm đất cũng thường quảng cáo láo khoét trên Ti-vi rằng
tôi đến cắt băng khánh thành. Vì vậy có tín đồ gọi điện
thoại tỏ ý bất bình:
—
Mấy người nầy »lợi dụng« tên tuổi Thầy để câu khách.
Người khác không biết nói Thầy là »Hoà thượng xí nghiệp«!
Thậm
chí tôi cũng từng nhận lời đến chủ trì khai mạc tháp
Linh Cốt. Đệ tử đau lòng nói tôi quá khờ, đi xe đi thuyền
từ Nam ra Bắc mệt nhọc, chưa hề thu được một đồng,
lại không biết người ta »lợi dụng« mình kiếm tiền to.
Gần
đây, có người vì muốn bán chạy các pháp khí, tượng Phật,
mà rêu rao là hàng của họ đã được tôi gia trì. Thật là
dối trá vô kể! Nhưng mà chẳng hề chi! Như quả kiểu này
có thể khiến họ thu được cả danh lẫn lợi, trừ việc
nghiệp lực nhân quả đáng tiếc của họ ra, cũng là một
loại Bồ Tát đạo lợi tha của tôi.
Mười
năm trước, tình huống kinh tế rất quẫn bách. Một hôm đệ
tử phát ngân viên nắm một xấp hoá đơn đến thưa:
—
Sư phụ! Gần đây chúng trong chùa bị đau răng rất nhiều.
Thường trụ đã hết lòng cấp cho họ phương tiện, nhưng
tiền chữa răng rất cao. Bọn họ nhận ân huệ của thường
trụ, lại thường hỗn ẩu với người, không nói được
lời tử tế. Theo con, chẳng nên xuất tiền cho họ rất uổng.
Nhưng
tôi kiên trì cho họ đổi răng tốt. Vì tôi thà để cho họ
nói lời không tử tế, chứ chẳng thể không cho họ một
bộ răng tốt, để họ tiện đem »lợi dụng« lúc mở miệng
thuyết pháp, có thể khiến tín đồ vui vẻ, được pháp bảo
có »giá trị« vô thượng.
Thường
đến thời kì tuyển cử, ứng cử viên luôn đến thăm viếng
thưa gởi, đệ tử tôi thường nói:
—
Mấy người này bình thường không đến hộ trì, đợi tuyển
cử mới đến »lợi dụng« tăng đoàn của chúng ta có thế
đông người.
Vì
muốn làm tròn trách nhiệm quốc dân, mọi người ở Phật
Quang Sơn bao xe đến địa điểm tuyển cử bỏ phiếu. Ngày
thứ hai liền có hình ảnh, chữ nghĩa trên báo, đề tài là:
»Phật Quang Sơn Hâm Mộ Chính Trị«. Đồ chúng đưa báo cho
tôi xem, giận dữ nói:
—
Mấy ký giả này lợi dụng chúng ta để viết báo!
Tôi
nghĩ: Nếu quả việc này có nói lên sự thành công của hiến
pháp chính phủ dân chủ và lực lượng của Tăng đoàn Phật
giáo, cũng chưa hề không chứng minh »giá trị« của chúng
ta.
Thường
có người hỏi tôi vì sao mà biết giảng kinh như thế? Kì
thực nói ra xấu hổ. Lúc mới bắt đầu hoằng pháp, tôi
chẳng những không thể giảng được vừa lòng người, lên
đài lần nào cũng phát run, nhờ tín đồ thương giúp đỡ,
đủ cho tôi thực tập không ngừng, mới được thành tựu
chút ít như ngày nay. Bây giờ, tuy tôi đã là Hoà thượng
thối cư, nhưng vẫn không từ lao khổ, nhận lời mời đi
khắp nơi khai thị. Đồ chúng trong lòng bất nhẫn, thường
khuyên tôi nghỉ hoài. Bọn họ đâu biết tôi chính đang »lợi
dụng« cơ hội này để báo đáp ân đức của đại chúng!
*
Người bị người Lợi Dụng thành tựu đại lợi ích
Phật
Quang Sơn một mặt đề xướng phước huệ song tu, giải và
hạnh cùng coi trọng. Do đó Phật Học Viện có đặt ra khoá
trình làm việc ngoài trời, mượn đây để rèn luyện thân
tâm học sinh. Một vài vị khách không biết sự tình, lên
núi trông thấy, thường nói:
—
Các học sinh này thật đáng thương quá! Bị chùa chiền lợi
dụng làm công không!
Một
hôm, một học sinh lanh lợi vui vẻ đáp:
—
Chúng tôi đang »lợi dụng« công tác này để tu đó!
Đồng
một sự tình lại có hai cách nói, thuyết minh »giá trị«
trong tâm mọi người không đồng. Tự nhiên khổ vui cũng có
chỗ sai khác.
Tôi
giảng kinh hoằng pháp trong xã hội đã lâu, thường tiếp
xúc với nhân sĩ các giới, trong đó không thiếu những nhân
vật chính trị đến xin chỉ dạy Phật pháp. Nhân đó khiến
người liếc mắt chê bai là »Hoà thượng chính trị«. Ban
đầu tôi không cho là đúng, lâu dần trong lòng thư thái ra,
ngẫm nghĩ: Đức Phật luôn luôn ra vào vương cung, thuyết
pháp cho đại thần quý tộc, há cũng chẳng thành »Phật-đà
chính trị« sao? Còn đại sư Huyền Trang vì hoàng đế
mà bàn về quốc sự, cho đến những vị quốc sư nhiều đời
phò tá triều chính thì lại nói sao?
Phật
pháp Trung Quốc trải qua nhiều phen giáo nạn, mà có thể như
phụng hoàng tắm lửa tái sanh, các bậc trên ủng hộ Phật
giáo toàn tâm toàn lực, thật là công không thể mất. Ngoài
ra, quốc gia xã hội cũng nhân sự phục hưng mạnh mẽ của
Phật giáo mà »chính thân nhân hoà«. Lịch sử thực sự của
những đời này cũng đều thấy rõ rằng »lợi dụng« không
nhất định chỉ có đủ ý nghĩa theo mặt trái mà lại có
thể tạo thành lợi ích mọi người.
Do
đó, chúng ta chẳng cần so đo tính toán ai »lợi dụng« ai.
Nhân vì tất cả sự tướng thế gian đều là hỗ tương duyên
khởi, nguyện cho mọi người nhất tề được hưởng thành
quả của hỗ tương »lợi dụng« để có thể phát huy »giá
trị« tối cao của »lợi dụng« vậy.
