CUỘC
HÀNH TRÌNH ĐI ĐẾN KIẾP SAU
Thượng
tọa Pende Hawter, sáng lập viên Dưỡng Đường Tiếp Dẫn Kasura
để chăm sóc người sắp lâm chung ở thành phố Brisbane, tiểu
bang Queensland, Úc Đại Lợi, đã thực hiện cuộc phỏng vấn
các bậc Lama tên tuổi như Dalai Lama, Dilgo Khyentse Rinpoche, Kirti
Tsen-shab Rinpoche, Garje Khamtul Rinpoche, và Geshe Lamrimpa, về
tiến trình hấp hối, chết và tái sinh của con ngườị. Cuộc
phỏng vấn được thực hiện vào tháng 5 năm 1995 tại tỉnh
Dharamsala, miền Bắc nước Ấn Độ.
GIÚP
ĐỠ CHO NGƯỜI HẤP HỐI
Xin
cho biết cách nào tốt nhất để chung ta có thể giúp đỡ
cho người đang hấp hối và người vừa qua đời ?
Dalai
Lama : Khi gặp người đang hấp hối tuyệt đối
tránh quấy rầy họ. Đặc biệt là không làm cho họ nổi
giận hoặc khóc lóc để họ sanh tâm quyến luyến. Ngược
lại, phải nhắc nhở để họ hành trì, tu tập vào giờ phút
cuối, ví dụ như quán tưởng hình ảnh của chư Phật, các
vị thầy đức hạnh, Chúa Jesus, hoặc một lời dạy nào đó
tùy theo tín ngưỡng của họ. Nếu người ấy không theo một
tôn giáo nào, nên giúp đỡ cho họ chết trong thanh thản và
yên bình.
Khi
người ấy trở nên hôn mê, nếu là hành giả, thì nhắc nhở
pháp môn mà họ công phu thường ngày, đặc biệt là lúc họ
sắp ra đi. Kế đó tụng một số bài cầu nguyện. Nếu thân
nhân muốn tốt cho người đang hấp hối thì tự tụng niệm
hoặc cung thỉnh chư tăng về nhà để cầu nguyện cho họ.
Trường hợp không có chư Tăng tiếp dẫn, người thân trong
gia đình có thể tụng thần chú Om mani padme hum, hoặc những
thần chú khác mà họ biết, để tiếp dẫn cho người chết.
Sau tang lễ, gia đình tiếp tục thọ trì, tụng niệm đến
ngày thứ 49 cho hương linh dễ dàng tìm lối tái sinh vào cõi
lành.
Công
việc mai táng thi hài còn tùy nghi theo mỗi nền văn hóa hay
tập tục của người chết, điều này không mấy quan trọng,
bởi vì một khi thần thức (consciousness) đã thoát thân thì
xác chết ấy cũng giống như một đống đất. Tại một làng
không theo Phật giáo thuộc miền Nam Ấn Độ, tập quán của
họ là chôn cất thi hài rồi trồng cây lên mộ. Đây là một
cách để chấm dứt việc ô nhiễm không khí (air pollution)
từ hỏa táng bằng củi đuốc, một tập tục thường thấy
ở Ấn Độ, điều này còn tránh đi việc hủy diệt cây rừng,
một tài nguyên quý giá của quốc gia. Đây là một phương
pháp tốt mặc dù nó không bằng như ở phương Tây nơi dùng
điện để hỏa táng.
Garje
Khamtul Rinpoche : Đối với người hấp hối và người vừa
chết, cách tốt nhất mà bạn muốn giúp đỡ là phát khởi
lòng bi mẫn của chính bạn hướng đến với người sắp
lâm chung. Lòng thương yêu và bi mẫn của bạn rất có lợi
ích cho người hấp hối, vì nó phát khởi từ lòng bạn nên
bạn dễ dàng tỏ bày cho người ấy lòng bi mẫn vô điều
kiện mà người sắp chết rất cần. Lòng bi mẫn thật sự
của bạn sẽ tạo ra một bầu không khí yên bình cho người
hấp hối nghĩ đến chiều hướng tâm linh cao cả và con đường
tu tập của họ trong tương lai. Một điều quan trọng khác
là bạn đừng xa lánh và bỏ người đang hấp hối một mình.
Chết là sự thật và là một nỗi sợ hãi ghê gớm nhất
đối với con người. Do đó, bạn nên ở bên cạnh họ, hoặc
cầm tay họ nói lời an ủi, hoặc nhìn vào mắt họ với niềm
cảm thông. Thân thể cũng có ngôn ngữ yêu thương của nó,
hãy sử dụng nó đừng sợ hãi vì e rằng họ hôi hám, dơ
bẩn hoặc sợ họ bắt mình theo, nếu bạn thể hiện được
những cử chỉ trìu mến như thế, thì bạn sẽ đem lại cho
người sắp lâm chung niềm an lạc lớn nhất ở cuối cuộc
đời họ.
Khi
bạn chắc chắn người ấy đã chết, bạn vẫn duy trì lòng
bi mẫn vô bờ của bạn và cùng với mọi người ở bên cạnh
tử sàng mà tụng lớn danh hiệu chư Phật như Phật Thích
Ca Mâu Ni, Phật A Di Đà hoặc danh hiệu 35 vị Phật v.v...
Nếu bạn niệm Phật với lòng bi mẫn vô biên của bạn sẽ
giúp cho người lâm chung một bước đường tái sinh.
Kirti
Tsenshab Rinpoche : Có hai hạng người cần xem xét ở đây. Thứ
nhất là người có tín ngưỡng. Thứ hai là người không theo
một tôn giáo đặc biệt nào. Nếu người hấp hối là một
Phật tử thì chúng ta tụng kinh và niệm Phật tiếp dẫn siêu
độ cho họ. Nếu người ấy không theo tín ngưỡng nào thì
điều tốt nhất để giúp đỡ họ là khuyên họ nghĩ đến
những người tốt và những điều tốt đẹp nhất trên cuộc
đời. Khi một người đang hấp hối và trong giờ phút bối
rối ấy, không gì tốt hơn là đem lại cho họ cái cảm giác
bình an và ấm áp của lòng người, cảm giác này rất có
ích cho tâm thức của họ.
Tôi
sẽ giải thích chi tiết về những gì để giúp đỡ hai hạng
người này. Đối với người theo đạo Phật, chúng ta có
thể gợi cho họ hồi hướng về những gì mà họ từng quy
y và tu tập. Chúng ta có thể nhắc cho họ nhớ về Bồ đề
tâm, tỉnh thức tâm, thanh tịnh tâm và sự tập trung thiền
định... Điều này rất có lợi cho một Phật tử. Đối với
người không có đạo, chúng ta có thể khuyên họ suy nghĩ
rằng : "Cầu mong cho mọi người được hạnh phúc, cầu mong
cho mọi sinh linh được an vui, cầu nguyện cho mọi chúng sanh
thoát khỏi những khổ sầu của họ". Những ý tưởng muốn
sự tốt đẹp đến với người khác, rất có ích cho người
hấp hối.
Đối
với Phật tử lúc sắp chết, nên nhắc cho họ nhớ về công
hạnh của chư Phật, nhớ về hình ảnh của một vị Phật
nào đó, có thể đặt một ảnh Phật trong phòng của họ...
Điều này rất có ích và là điều kiện giúp cho vong linh
tái sinh vào đất tịnh.
Ngay
sau khi người ấy chết, điều rất quan trọng cần lưu ý
là không được đụng chạm đến thi hài của họ để cho
tiến trình chết không bị gián đoạn, tiến trình này chỉ
chấm dứt khi thân trung ấm (Bardo/Intermediate state) hoàn toàn
thoát ra khỏi thân xác. Ở Tây Tạng, người thân phải
đợi 48 tiếng đồng hồ sau mới tiến hành tang lễ.
Geshe
Lamrimpa : Nói chung, khi đã xác định người ấy sẽ chết,
điều quan trọng là phải hoàn thành mọi ước nguyện của
họ. Nếu họ tỏ ra luôn luôn giận dữ thì chúng ta nên làm
cách nào để ngăn chặn cơn giận của họ, giữ cho họ luôn
ở trạng thái thanh thản và yên bình. Nên tránh gây ồn ào
và di chuyển đi lại thường xuyên bên người ấy. Nếu người
hấp hối quá quyến luyến người thân, vợ (hoặc chồng),
cha mẹ con cái, thì tốt nhất không cho những người thân
này đến gần tử sàng. Hãy cố gắng làm điều này để
chấm dứt lòng luyến ái của người hấp hối. Nếu xác định
chắc chắn rằng họ sẽ chết, thì chúng ta nên cho họ những
thức ăn uống về những thứ mà họ đòi hỏi để họ vui
lòng và thỏa mãn, ngay cả thức ăn được kiêng cữ trong
thời gian điều trị. Tuy nhiên, không được cung cấp độc
dược và thức ăn có thể đe dọa đến mạng sống.
Nếu
chúng ta cố gắng nói pháp cho người hấp hối nhưng họ không
thích nghe, thì tốt hơn hết là đừng nói, vì điều này tạo
cho họ có ác cảm đối với Chánh pháp. Nếu họ nghĩ như
vậy thì đời sau họ sẽ không thích gần gũi với Phật pháp.
Tương
tự, nếu họ thích anê uống mà mình không làm thỏa mãn ước
muốn của họ, điều này làm họ giận dữ và là nguyên nhân
khiến họ đọa vào loài ngạ quỷ (hungry ghost).
Nếu
một người tin tưởng vào sự giúp đỡ của người khác
và cũng là người từng giúp đỡ kẻ khác trong đời này,
chúng ta nên nhắc cho họ nhớ về công hạnh tốt của họ
và chúc mừng họ về việc tốt mà họ đã làm. Việc này
làm tâm họ vui và họ sẽ tái sinh ở một nơi đầy hạnh
phúc. Nếu chúng ta giúp cho ước nguyện của người hấp hối
hoàn thành, thì họ sẽ rất mãn nguyện. Điều này ngăn ngừa
lòng tham ái, giận dữ, quyến luyến và những tâm tà kiến
khác của người hấp hối nổi lên, vì thế sẽ giúp họ
không đọa vào cõi xấu mà tái sinh vào cõi lành.
Đối
với Phật tử và người từng thọ trì một pháp môn nào
đó thì thật là thuận lợi nếu họ được chúng ta nhắc
lại mười điều Phật dạy trước khi chết như sau :
1.
Không nên khởi niệm tham đắm chấp thủ mọi dục vọng ở
đời này. Nên cố gắng và tránh hướng tâm ái luyến đến
người thân của mình, vì dẫu đời sau có gặp lại thì cũng
phải chia lìa. Trong thời điểm hấp hối, ta phải bỏ tất
cả mọi thứ lại phía sau. Ta cũng không nên chấp đắm tấm
thân của mình, vì lúc chết ta phải rời bỏ nó. Ta không
luyến tiếc các thứ như thức ăn, áo quần, nhà cửa, vì
những thứ ấy cuối cùng cũng từ bỏ ta.
2.
Ta nên phát khởi lòng bi mẫn và thương yêu đối với mọi
chúng sanh.
3.
Ta nên đoạn tận mọi phẫn uất và thù hằn, nếu không thì
nó sẽ làm hại ta trong kiếp sau.
4.
Tất cả các giới pháp mà mình thọ trì nấu đã vi phạm
thì phải cố gắng sám hối cho thanh tịnh trước khi chết.
5.
Ta phải phát tâm dõng mãnh trong đời vị lai sẽ thọ trì
và giữ giới pháp thanh tịnh.
6.
Ta phải cảm thấy đau xót về những ác nghiệp mà mình đã
gây tạo cho người khác trong đời này và phải sám hối để
dễ dàng tái sanh.
7.
Ta phải nhớ đến những công đức mà mình đã làm trong đời
này, về những công đức của người khác đã làm và phát
tâm sẽ tiếp tục làm trong vị lai.
8.
Ta nên nghĩ đã đến lúc mình phải ra đi để đến đời
sau, không có gì sợ hãi cả, vì đó là quy luật tự nhiên
có sinh ắt có tử.
9.
Phải quán thấy mọi sự vật hiện tượng đều do nhân duyên
sinh và cũng do nhân duyên ma hoại diệt.
10.
Ta phải quán thấy rằng mọi sự vật hiện tượng đều vô
ngã để ta vượt thoát khỏi sầu và đạt được sự an lạc.
Dilgo
Khyentse Rinpoche : Cách tốt nhất để giúp cho người hấp
hối là lời nói và hành động của mình phải được thúc
đẩy bởi lòng từ bi. Nếu có thể thì cung thỉnh Lama đức
hạnh đến để làm pháp chuyển đi tâm thức (transference of
consciousness) cho người hấp hối. Pháp này Tạng ngữ gọi
là Powa, được xem là một pháp tu đặc biệt có giá trị
và hiệu quả nhất để giúp cho người hấp hối. Bạn quán
tưởng hình ảnh đức Phật ở trên đầu người hấp hối.
Quán tưởng những tia sáng chiếu rọi vào người sắp lâm
chung làm sạch bản thể của họ, và quán thấy họ tan thành
ánh sáng, hòa nhập vào ánh sáng của chư Phật. Việc chuyển
di tâm thức có thành công hay không là còn tùy thuộc vào sức
thiền định của người đang thực hiện pháp tu nàî Pháp
tu đặc biệt này không những dành cho người sắp chết mà
còn có thể giúp tịnh hóa và chữa lành bệnh cho người còn
sống. Các vị Lama vẫn thường dùng pháp này để cầu an
thọ mạng cho người già yếu. Một số vị thầy cho rằng
nên thực hiện pháp chuyển di tâm thức vào khoảng ngừng
lại giữa hơi thở vào và hơi thở ra. Nhiều người khác
thì nói rằng nên thọ trì pháp này càng nhiều càng tốt sau
khi người đó chết để hộ trì cho thân trung ấm của họ
dễ dàng tái sinh.
Theo
giáo nghĩa của Luật Tông thì nên hỏa táng thi thể càng sớm
càng tốt sau khi chết. Nhưng theo Mật Tông thì tốt nhất là
đừng di dời thân thể sau khi chết trong vòng ba ngàî
Hỏi
: Người sắp lâm chung rất đau đớn về thể xác và hãi
hùng với nỗi sợ chết. Phương pháp nào tốt nhất để giúp
họ vượt qua nỗi sợ hãi đó ?
Garje
Khamtul Rinpoche : Ở phương Tây người ta thường dùng thuốc
Á phiện hoặc thuốc an thần để giảm nỗi đau thể xác
của người hấp hối và giúp cho họ chết trong bình an. Tuy
nhiên theo Phật giáo thì con người cần phải chết một cách
đầy đủ ý thức, có sự tự chủ và tỉnh táo càng nhiều
càng tốt. Vì thế cần phải kiểm soát sự đau đớn để
nó không thể che mờ ý thức của người sắp lâm chung, đó
là điều kiện cốt yếu của việc làm giảm sự đau đớn
về thể xác.
Thứ
hai, làm gì để giúp người sắp chết vượt qua nỗi sợ
chết? Trước hết, bạn phải thật bình tĩnh và chính
bạn cũng phải vượt qua trước nỗi sợ ấî Khi giúp đỡ
người hấp hối, bạn cần phải để ý mỗi phản ứng của
chính bạn, vì phản ứng của bạn sẽ phản chiếu trên phản
ứng của người sắp chết và nó sẽ góp phần rất lớn
vào sự an ủi của họ hay tàn phá họ. Khi niệm Phật tiếp
dẫn, bạn cần chú ý trấn an người hấp hối rằng trong
giờ phút cuối cùng ngày họ sẽ đối mặt với vô số những
cảnh tượng hãi hùng khác nhau mà lâu nay họ chưa từng biết,
và điều đó khiến cho họ vô cùng sợ hãi. Tuy nhiên, bạn
phải đảm bảo chắc chắn rằng những ảo ảnh đó là không
có thật, chúng chỉ là sản phẩm từ ảo giác của người
hấp hối. Nếu có thể trao cho họ chuỗi ngọc Mani, hoặc
một xâu chuỗi hạt của các thầy đức hạnh sẽ giúp đỡ
cho họ vượt qua nỗi sợ hãị (Chuỗi hạt ở đây là biểu
tượng năng lực của bậc đạo sư).
Hỏi
: Đối với người không phải là Phật tử, họ không theo
một tín ngưỡng nào, thì làm gì để giúp họ ?
Garje
Khamtul Rinpoche : Đối với một người không tin hoặc không
biết gì về đạo Phật, chỉ cho họ viên ngọc Mani cũng như
an ủi và giải thích cho họ biết những cảnh tượng rùng
rợn mà họ sắp thấy trong chốc lát chỉ là những ảo ảnh
trong giấc mộng chứ không thật có. Nhờ sự dặn dò trước
này mà họ sẽ vượt qua nỗi sợ hãi khi hấp hối.
