Lời nói
đầu
Ý
niệm ban đầu của chúng tôi, chỉ là việc sưu tập các bài
sám văn để phục vụ cho việc tụng niệm ở các thời khóa
trong chùa hay các đạo tràng, dần dà, trong quá trình sưu khảo
tìm tòi ở các kho tư liệu nơi chùa, thư viện, chúng tôi
phát hiện được thêm đó đây nhiều tư liệu sám văn quý
giá đã bị quên lãng với thời gian…
Đó
là động lực để chúng tôi tiếp tục công trình, và kết
quả ngày nay là tuyển tập sám văn số 5 này được hoàn
tất ra mắt quí Tôn túc, độc giả thiện tri thức, Phật
tử xa gần.
Ở
tuyển tập này, ngoài việc tiếp tục sắp xếp phân loại
mã số như các tuyển tập trước đã làm, chúng tôi còn muốn
giới thiệu đến quí độc giả, những tư liệu sám văn có
giá trị lịch sử, được trước tác bởi các bậc Danh Tăng
của phong trào Chấn Hưng như : Pháp sư Bích Liên, Thái Không,
Khánh Anh, Toàn Nhật, Huệ Đăng… Qua các áng thơ văn, sám
tụng này, chúng ta thấy được một giai đoạn nở rộ sự
đối họa trong lĩnh vực diễn nghĩa bằng tài hoa ngòi bút
của từng tác giả, góp phần dấy lên phong trào học hỏi
giáo lý qua thơ văn diễn Nôm, và cải biên lễ thức chữ
Hán cũ bằng tụng đọc Quốc ngữ qua Sám văn diễn nghĩa.
Chính những tác phẩm diễn Nôm ở giai đoạn này của các
vị Tổ sư, mà sinh khí tu học nghiên cứu của quần chúng
nơi nơi được đẩy lên cao trong phong trào Chấn Hưng lúc
bấy giờ.
Ngày
nay, lần giở những chồng tư liệu cũ sắp bị mục rã theo
năm tháng bởi mối mọt và thời gian, chúng tôi thật sự
xúc động trước công hạnh của các bậc Tiền nhân, cảm
nhận được cái tâm của các Tổ sư khi đọc lại, rung cảm
trước ngữ nghĩa văn chương, sự thi thố tài năng, chúng
tôi chỉ có thể sao chép lại, đưa vào tuyển tập này, hầu
làm phong phú công trình sưu tập sám văn hiện nay để cho
đương thời và mai hậu làm tư liệu nghiên cứu và sử dụng.
Những
mảng đối họa của các Tác giả Tổ sư, chúng ta có thể
tìm thấy được qua các mô típ sám văn chữ Hán nổi tiếng
như : Khể Thủ, Qui Mạng, Thập Phương và Nhứt Tâm… Về
các mô típ chữ Việt như : Tống Chung (Tống Táng), Văn Tế
Cô Hồn, Cảnh Tỉnh Vô Thường… đã thể hiện phong cách
văn chương và tâm hồn các Ngài, lúc khôi hài, lúc bi lụy.
Và hơn hết là cách dùng chữ giản dị bình dân, thoải mái
ngẫu hứng. Tuy nhiên, đôi khi có sử dụng những từ địa
phương, điển tích, có thể khiến chúng ta ngày nay khó hiểu,
khó đọc tụng. Đối với các bài mà tác giả là các Tổ
sư danh tiếng đã nói ở trên thì chúng tôi sao y nguyên bản,
trước là do lòng tôn trọng văn phong, sau đó là để độc
giả khi muốn nghiên cứu phân tích có được nguyên tác. Còn
đối với các bài sám văn mà tác giả phổ thông, hãn hữu
hoặc khuyết danh, thì chúng tôi mạn phép hiệu đính lại
để độc giả tiện bề tụng niệm. Tuy nhiên, vẫn có chú
thích xuất xứ và lý do sửa đổi biên tập.
Trong
quá trình biên tập từ quyển 1 đến quyển 5, bởi thời gian
kéo dài và hoàn tất quyển nào ra mắt độc giả quyển đó,
nên không sao tránh khỏi sự bất cập và trùng lặp, cụ thể
là giữa tập 1 và tập 2, cũng như những chuyên đề phát
sinh ở các tập sau. Vì vậy chúng tôi cố gắng ở lần tái
bản kế tiếp sẽ hiệu đính, sửa chữa lại những sai sót
nói trên. Rất mong độc giả, thiện tri thức xa gần phát
hiện mà chỉ bày cho, chúng tôi xin tiếp thu học hỏi. Chúng
tôi chỉ biết cố gắng để sao làm ở mỗi tuyển tập, đều
có đủ các đề tài sám văn cũ có, mới có, dài có, ngắn
có, để cho độc giả khi cầm tuyển tập nào trong tay cũng
có thể sử dụng như nhau theo mục đích yêu cầu, và chất
lượng giá trị của mỗi tập cũng tương đồng.
Lưu
giữ lại những áng văn của người xưa, chỉ thực sự tồn
tại khi đã được sử dụng thường xuyên qua đọc tụng,
ngâm vịnh trên loại hình sám văn. Vì thế, chúng tôi mong
mỏi rằng, mỗi tuyển tập sám văn được ấn hành, không
chỉ là sách để trong tủ nghiên cứu, mà được sử dụng
vì lợi ích nhân sinh. Đó là ý nguyện và niềm vui lớn nhất
đối với người biên soạn, sẽ động viên chúng tôi tiếp
tục công việc sưu tầm này nếu còn có nhân duyên.
Xin
trân trọng.
Mạnh
Đông năm Kỷ Sửu, 15.11.1999
THÍCH
ĐỒNG BỔN
NỘI
DUNG
Tuyển
tập 5 : 55 Bài Sám Văn kết tập
Giới
thiệu đại cương khảo luận loại hình Sám Văn
I.
Các bài Sám Văn : Sám hối, Phát nguyện.
II.
Các bài Sám Văn : Xưng tán, Kỷ niệm.
III.
Các bài Sám Văn : Tịnh Độ, Báo hiếu, Cầu an, Cầu siêu.
IV.
Các bài Sám Văn : Thí thực, Cảnh tỉnh, Khuyến tu.
—
Bảng thống kê phân loại toàn tập.
—
Mục lục mã số toàn tập.
—
Thư mục tham khảo.
Giới
thiệu đại cương khảo luận
LOẠI
HÌNH SÁM VĂN TRONG TÍN NGƯỠNG
VĂN
HÓA – PHẬT GIÁO VIỆT NAM
A.
KHÁI LUẬN TỔNG THỂ
I.
LÝ DO KHẢO CỨU ĐỀ TÀI.
Chứng
minh là một loại hình văn học đặc thù, có giá trị văn
hóa lớn, chưa được sưu khảo đầy đủ từ trước đến
nay.
II.
TÌM HIỂU ĐỘNG CƠ RA ĐỜI CÁC SÁM VĂN.
1.
Cách sắp đặt những điều tâm nguyện có thứ tự.
2.
Phổ biến rộng để cùng đọc tụng dễ dàng.
3.
Tóm tắt giáo lý một cách đơn giản, trong sáng.
III.
THẾ NÀO LÀ MỘT BÀI SÁM VĂN ?
1.
Các thể loại văn vần thường gặp.
2.
Chuẩn mực để có thể tụng, ngâm, sám thuộc lòng.
3.
Hội đủ các yếu tố của kệ, kinh, thơ, tích, văn chương.
B.
KHẢO SÁT PHÂN TÍCH
I.
CÁC NHÀ TRƯỚC TÁC – DỊCH GIẢ.
1.
Các nhà trước tác bằng chữ Hán.
2.
Các nhà chuyển ngữ diễn Nôm.
3.
Các nhà trước tác bằng chữ Nôm.
4.
Các nhà biên soạn bằng chữ Việt.
II.
HỆ THỐNG VÀ PHÂN LOẠI SÁM VĂN.
1.
Phân loại theo ngôn ngữ Hán – Nôm – Việt.
2.
Phân loại theo thể loại văn chương – thơ.
3.
Phân loại theo nhóm đề tài và ý nghĩa.
4.
Phân loại theo nhóm tác giả và giai đoạn.
III.
SO SÁNH VỀ CÁC DỊ BẢN VÀ SỰ BIẾN THIÊN.
1.
Các dị bản và nguyên nhân từ trước tác.
2.
Các dị bản và sự biến thiên từ trùng lắp.
3.
Các dị bản từ sự cải biên.
IV.
PHÂN TÍCH Ý NGHĨA ĐIỂN HÌNH MỘT BÀI SÁM VĂN.
1.
Hệ thống bố cục và đại ý.
2.
Tính văn học và giá trị nghệ thuật.
3.
Tính triết học và mục tiêu đạo đức.
4.
Giá trị phổ biến trong dân gian.
5.
Những mặt hạn chế của Sám văn.
C.
NHẬN ĐỊNH GIÁ TRỊ
I.
ĐÁNH GIÁ TOÀN DIỆN VỀ LOẠI HÌNH SÁM VĂN.
—
Sự phong phú.
—
Sự phổ cập.
—
Sự đơn giản hóa triết lý.
—
Tác động trực tiếp đến tâm hồn.
—
Là kim chỉ nam cho tu tập hàng ngày.
II.
Ý NGHĨA CỦA VIỆC KHẢO CỨU.
—
Làm cho thấy được giá trị đích thực của Sám văn.
—
Có được hệ thống toàn diện về loại hình Sám văn.
—
Tạo được sự nhất quán trong sử dụng Sám văn.
—
Mở ra phương pháp sưu khảo và chọn lọc lại Sám văn hay.
—
Tiêu chuẩn cho sáng tác mới để phát triển Sám văn.
III.
MỘT SỐ BÀI SÁM VĂN TIÊU BIỂU.
—
Phụ lục các nguyên bản gốc.
—
Danh mục sám văn đã được hệ thống mã số.
—
Tư liệu sưu khảo.
TP.
HCM ngày 20.8.1997
Người
biên khảo công trình
THÍCH
ĐỒNG BỔN
