-
A.
MỞ ĐỀ
-
Chúng
ta sống trên đời này không ai là hoàn toàn trong sạch
Phật
thường dạy: "Phàm còn xuống lên ba cõi, *lặn lội trong sáu
đường, thì không một loài nào được hoàn toàn trong sạch,
không một giống nào dứt hết tội lỗi".
Thật
thế, cõi đời này đã được gọi là cõi trần, thì làm
sao trong sạch được? Người ta thường nói: "ở bầu thì
tròn, ở ống thì dài"; vậy thì ở trong bụi tất cả phải
lấm bụi. Bụi đời đã lâu đời lâu kiếp phủ lên thân,
lên đầu chúng ta, và trong buồng gan lá phổi của chúng ta.
Nó làm cho chúng ta mờ mắt không thấy được đường chánh;
nó làm cho chúng ta dục lòng, không thấy được chân tâm.
Nếu
chúng ta muốn sống mãi trong cảnh bụi nhơ, muốn đắm mình
trong tội lỗi, thì không nói làm gì. Nhưng khi chúng ta đã
muốn được trong sạch thảnh thơi, muốn trút bỏ tội lỗi
cho lòng được nhẹ nhàng, thư thới, thì tất nhiên chúng
ta phải tìm phương pháp để trừ cho hết bụi bặm, tẩy
trừ cho hết tội lỗi. Trong đạo Phật, phương pháp tẩy
trừ ấy gọi là Sám Hối.
-
B.
CHÁNH ĐỀ
-
I.
ĐỊNH NGHĨA
Chữ
"Sám", tiếng Phạn gọi là Samma; Tàu dịch là "Hối quá". Kinh
nói: "Sám giả sám kỳ tiền khiên, Hối giả hối kỳ hậu
quá". Nghĩa là Sám là ăn năn lỗi trước, còn hối là chừa
bỏ lỗi sau. Nếu dùng một chữ Sám hay một chữ Hối không,
thì chưa đủ ý nghĩa, nên các Tổ xưa ghép hai chữ lại thành
danh từ "Sám hối", dịch theo tiếng Việt là "ăn năn chừa
lỗi".
Như
thế trong chữ Sám hối có hàm nghĩa ăn năn, hối hận vì
những lỗi lầm trong quá khứ; bất luận là lâu mau, và bây
giờ cho đến về sau, mình nguyện là không tái phạm nữa.
Nếu biết lỗi cũ là bậy, bây giờ mình xin chuộc lỗi, mà
sau này vẫn còn làm lại, thì không phải là đúng nghĩa Sám
hối trong đạo Phật.
-
II.
CÁC CÁCH SÁM HỐI
-
1.
Sám hối sai lầm
Đúng
ra chữ Sám hối là danh từ riêng của Đạo Phật. Khi Sám
Hối mà gọi là sai lầm, thì không phải là Sám Hối nữa
rồi. Nhưng để tiện việc diễn đạt, chúng ta hãy tạm dùng
hai chữ ấy để nói chung những cách chuộc tội ở thế gian
hay trong các ngoại đạo.
Người
thế gian, khi có tội lỗi với ông bà, làng nước, thường
dùng trà rượu, hay heo gà, tiền bạc để tạ tội, xin lỗi.
Có khi người ta lại dùng hình thức "đoái công *thục tội",
như khi phạm tội với triều đình hay trong quân ngũ chẳng
hạn. Hình thức lấy công chuộc tội cũng có chỗ hay, nhưng
chưa hoàn hảo và còn thô thiển. Nó chỉ áp dụng để đối
phó với bên ngoài, chứ trong trường hợp những tội lỗi
xảy ra trong nội tâm của chúng ta, những tội lỗi rất vi
tế rất sâu xa, thì khó có thể mà áp dụng được hình thức
nói trên.
Trong
các ngoại đạo, người ta cũng có dùng nhiều hình thức chuộc
tội: như có đạo dùng máu thú vật để xin rửa tội với
thần linh; có đạo chủ trương xuống tắm ở những sông,
suối mà người ta cho là linh thiêng thì hết tội; có đạo
lại đem phẩm vật để xin Thánh thần xả tội; có đạo
lại chủ trương khổ hạnh, ép xác như đánh đập thân mình,
nhịn đói khát, chịu nóng rét, nằm gai nếm mật để được
giải thoát tội lỗi.
Những
cách chuộc tội như thế đều sai lầm hết. Tội lỗi thuộc
về tâm lý, không có hình tướng. Vậy thì làm sao có thế
lấy vật chất như nước, máu huyết, phẩm vật hay xác thân
để làm cho sạch tội được.
2.
Sám hối chân chính
Đức
Phật dạy rằng: Tội lỗi do tâm của người tạo ra, không
ai có quyền thưởng phạt. Kẻ *giống gieo giống xấu thì
ăn trái dở, người trồng giống quý thì hưởng quả ngon.
Tội lỗi đã từ tâm tạo, thì cũng từ tâm mà sám. Lời
nói thật rõ ràng, chí lý, hợp với thực nghiệm. Vậy chúng
ta muốn hết tội, phải y theo những pháp Sám Hối chân chánh
của Đạo Phật mà thật hành. Trong đạo Phật, có 4 pháp
Sám Hối sau đây, có pháp thuộc về sự, có pháp thuộc về
lý:
-
Tác pháp
sám hối (sự);
-
Thủ
tướng sám hối (sự);
-
Hồng
danh sám hối (sự);
-
Vô danh
sám hối (lý).
a)
Tác Pháp Sám Hối
Pháp
sám hối này thuộc về sự; phải lập giới đàn và thỉnh
thanh tịnh Tăng chứng minh, nên gọi là tác pháp. Khi vào giới
*tràng, mình phải thành thật tỏ bày tội lỗi một cách thành
khẩn, chí tâm ăn năn và nguyện về sau không tái phạm nữa.
Một lòng thành kính sám hối như vậy, khi giới thể được
thanh tịnh, tức là hết tội.
b)
Thủ Tướng Sám Hối
Pháp
này thuộc về sự và khó hơn pháp trước. Phật chế pháp
này, là pháp sám hối thuộc quán tưởng, cho những người
tu hành có trình độ cao, hoặc ở chỗ không có Tăng, hay có,
nhưng không được thanh tịnh.
Muốn
tu pháp này, hành giả phải đến trước tượng Phật hay Bồ
Tát, thành tâm lễ bái, trình bày những tội lỗi đã phạm,
và nguyện ăn năn chừa bỏ. Làm như thế từ một ngày, ba
ngày, bảy ngày, 49 ngày, và mãi cho đến khi nào thấy được
hảo tướng: như thấy hào quang, hoa sen báu, thấy Phật, Bồ
Tát đến xoa đầu v.v..thì mới thôi.
c)
Hồng Danh Sám Hối
Pháp
Hồng Danh Sám Hối này cũng thuộc về sự, do Ngài Bất Động
Pháp Sư đời Tống bên Trung Hoa soạn ra. Ngài rút 53 danh hiệu
Phật trong Kinh "Ngũ Thập Tam Phật " tức là từ đức Phật
Phổ Quang cho đến Phật Nhứt Thế Pháp Tràng *Mán Vương,
và rút 35 hiệu Phật trong Kinh "Quán Dược Vương, Dược Thượng"
với pháp thân đức Phật A Di Đà, sau thêm vào kệ Phổ Hiền
Đại Nguyện, thành nghi sám hối này, tổng cộng là 108 lạy,
để ám chỉ trừ 108 phiền não.
Nghi
thức sám hối này, nếu ai chí thành kính lễ, thì sẽ diệt
trừ những phiền não và tội lỗi đã tạo, trong đời hiện
tại cũng như nhiều đời về quá khứ. Đức Phật Tỳ Bà
Thi nói: "Nếu chúng sanh nào nghe danh hiệu 53 vị Phật này,
thì trăm ngàn ức kiếp không đọa vào ba đường ác". Đức
Phật Thích Ca nói: "Thuở xưa, đời Phật Diệu Quang, ta đi
tu nhằm đời mạt pháp, nhờ được nghe danh hiệu 53 vị Phật
này, và thành tâm lễ bái, mà tránh khỏi những đau khổ trong
đường sanh tử luân hồi nhiều kiếp". Còn 35 danh hiệu Phật
sau, từ đức Phật Thích Ca cho đến đức Phật Bửu Liên
Hoa Thiện Trụ Ta La Thọ Vương, thì trong Kinh Bửu Tích nói:
"Nếu tất cả chúng sanh, hoặc phạm tội ngũ nghịch hay thập
ác, đến muôn kiếp không thể sám hối, chỉ xưng danh hiệu
35 vị Phật này và lễ bái, thì bao nhiêu tội chướng đều
tiêu trừ".
Về
sau Ngài Từ Vân Pháp Sư vì những người yếu đuối hoặc
không quen lạy nhiều, nên dã soạn ra một nghi thức sám hối,
rất *gọ dễ và đầy đủ ý nghĩa, cũng gọi là pháp tiểu
sám hối, để cho Phật tử có thể hằng ngày sám hối tội
lỗi của mình.
d)
Vô Danh Sám Hối
Pháp
này thuộc về lý sám hối rất cao và khó, bực thượng căn
mới có thể thực hành được. Có hai cách sám:
-
Quán
tâm vô sanh: Nghĩa là quan sát tự tâm mình hiện tiền không
sanh. Như trong Kinh Kim Cang nói: "Tâm quá khứ không thể được,
tâm hiện tại chẳng có, tâm vị lai cũng không ". Quán trong
ba thời gian đều không có tâm, thì vọng niệm không từ đâu
mà có, thì các tội lỗi cũng không. Kinh nói: "Tội từ nơi
tâm sanh ra mà cũng từ nơi tâm diệt. Nếu tâm này không sanh,
thì tội kia cũng chẳng còn, thế mới thật là sám hối".
Quán
pháp vô sanh: Nghĩa là quan sát thật tướng (chơn tánh)
của các pháp không sanh. Chữ "thật tướng", nghĩa là cái
tướng ấy không sanh không diệt, không hư dối; từ xưa đến
nay nó vẫn thường như thế, không bị thời gian thay đổi,
hay không gian chuyển dời, suốt xưa thấu nay, nên gọi là
"thật tướng" (tướng chân thật). Nó cũng có tên là chơn
như hay chơn tâm...
Khi
nhận được thật tướng rồi, thì các giả tướng đều
không còn. Lúc bấy giờ những tội lỗi (giả tướng) kia,
không còn gá nương vào đâu mà tồn tại. Trong Kinh *Quán Phổ
Hiền có chép: "Muốn sám hối, phải quán thật tướng của
các pháp, thì tội mới hoàn toàn tiêu diệt".
III.
PHÁT TRIỂN HẠNH LÀNH MỚI, ĐỂ TIÊU TRỪ TỘI LỖI CŨ
Làm
lễ sám hối xong, cần phải phát triển những hạnh lành cho
nhiều, để tiêu trừ tội lỗi cũ.
1.
Luận về tội lỗi thời đã qua
Những
tội lỗi xưa của chúng ta rất nhiều, có thể nói là vô
số. Sự sống của chúng ta tiếp nối liên lạc với nhau từ
đời nọ đến đời kia, như một sâu chuỗi dài vô tận.
Rồi cứ trong mỗi đời, từ sanh đến tử, từ tử đến
sanh, chúng ta cứ tạo thêm tội mãi. Từ cái tệ này bắt
qua cái dở khác, từ cái lỗi nhỏ đi tới cái tội lớn,
cái đà ấy cứ tăng tiến mãi tạo thành một sức mạnh gọi
là nghiệp lực, dắt dẫn chúng ta vào đường khổ não mê
lầm, tức là dòng sanh tử mà chúng ta đang thọ vậy.
Trong
Kinh Hoa Nghiêm, đức Phổ Hiền Bồ Tát nói: "Nếu tội lỗi
của chúng sanh có hình tướng, thì tất cả hư không cũng
không thể chứa hết". Thật thế, tội lỗi của chúng sanh
chất chồng từ muôn vạn kiếp, và truyền nối qua thời gian,
bởi di truyền, phong tục, thói quen v.v...Chẳng hạn như tánh
tham, chúng ta mới sanh, nào có ai dạy cho chúng ta đâu, thế
mà chúng ta vẫn biết! Cũng không ai bảo chúng ta giận hờn,
vậy gặp điều gì trái ý, là chúng ta cau có, la lối liền.
Những tánh xấu ấy có một lần với thân và rất sâu sắc,
khó dứt trừ. Trong Kinh gọi chúng nó là "*câu sanh phiền não",
hay "bổn hữu chủng tử", nghĩa hạt giống có từ lâu. Những
hạt giống xấ鵠này lại còn làm duyên sanh ra các tội lỗi
khác, mà trong kinh luận gọi là "Phân biệt phiền não" hay
"thỉ khởi chủng tử", nghĩa là hạt giống mới nhiễm do
ảnh hưởng thời đại, tập quán, phong tục chi phối. "Phân
biệt phiền não" thì có thể trừ, nhưng "câu sanh phiền não"
rất khó trừ. Chúng như cỏ cú, đâm sâu gốc rễ rất xa;
nếu người làm vườn khinh thường nó thì không dễ gì dọn
đất sạch cỏ.
Cho
nên chúng ta cũng không nên sám hối lấy lệ, lấy có được
! Chúng ta phải làm sao cho:
a)
Những tánh xấu kia yếu bớt dần dần, do sức mạnh của
lòng thành khẩn và chí cương quyết;
b)
Rồi dứt tuyệt các tánh xấu không cho chúng tái sanh.
Muốn
dứt tuyệt chúng, mà nếu không có phương pháp thích hợp,
thì chẳng khác gì lấy đá đè cỏ: nó nằm bẹp tạm thời,
nhưng khi dời đá đi, nó sẽ mọc lên mạnh mẽ hơn trước.
Phương pháp thích hợp trong sự sám hối là: phát triển hạnh
lành, để tiêu trừ tội lỗi cũ.
2.
Phát triển hạnh lành
Trong
lòng mỗi chúng ta không phải toàn chứa đựng những tánh
xấu xa. Nếu tánh xấu đã có từ muôn đời, thì tánh tốt
cũng có từ vô thỉ. Chúng ta mỗi người đều có Phật tánh
là cái mầm của muôn hạnh lành, cái mầm ấy đã bị chôn
vùi dưới bao lớp dục vọng, si mê. Bây giờ muốn tiêu trừ
dục vọng thì chúng ta phải tạo điều kiện, cho cái mầm
Phật tánh trổ lá, lên hao kết trái Bồ đề. Điều kiện
làm cho mầm Bồ đề phát triển là những hạnh lành như Từ
Bi, Hỷ Xả, Bố Thí, Trì Giới, Nhẫn Nhục, Tinh Tấn v.v...Nếu
chúng ta phát triển những tánh tốt ấy, tất nhiên những
tánh xấu không có đất mọc lên nữa.
C.
KẾT LUẬN
Như
chúng ta đã thấy ở các đoạn trên, người thế gian hay các
tôn giáo đều có những cách thức ăn năn ngừa lỗi cả.
Song, chỉ có pháp sám hối của đạo Phật mới dứt trừ
được tội lỗi, do chỗ lấy sự cải ác, tùng thiện làm
cốt yếu.
Trong
4 pháp sám hối của đạo Phật, có pháp về Sự, có pháp
về Lý, có pháp cao, có pháp thấp. Vậy phải tùy theo căn
cơ và hoàn cảnh của mỗi người mà áp dụng. Người thượng
căn, thì quán pháp Vô Sanh Sám Hối. Người không gặp cảnh
thuận tiện, không có giới đàn, không gặp cao Tăng, thì dùng
pháp Thủ Tướng Sám Hối. Người được cảnh thuận tiện
có giới đàn thanh tịnh, có cao Tăng đại đức thì dùng pháp
Tác Pháp Sám Hối. Còn thấy mình tội chướng nặng nề, và
thấy các pháp trên khó thực hành được, thì cứ mỗi đêm,
hay những bữa ăn chay và ngày sóc vọng, tùy tiện đến chùa
hoặc ở nhà chí tâm lạy Hồng Danh Sám Hối hoặc tiểu sám
hối cũng tốt.
Trong
các pháp sám hối của Đạo Phật, mặc dù có lạy có quỳ,
có lễ bái, nhưng không phải để cầu cạnh van xin được
tha tội đâu. Trong cái lạy cái quỳ ấy, có chứa không biết
bao nhiêu ý nghĩa và ích lợi. Vẫn biết lạy và quỳ, nhứt
là trong pháp Hồng Danh Sám Hối, thật là hao hơi mệt xác
thân, có cái vui tinh thần, trong cái sự tướng bên ngoài có
hàm cái lý nghĩa bên trong.
Thật
vậy, tuy có lạy nhiều, niệm lâu, nhưng vẫn không ra ngoài
những mục đích sau:
1 Tìm
cách thiết thực làm cho tâm tánh con người được trong sạch,
hết sự lỗi lầm ở trong đời hiện tại, mà cũng tiêu trừ
những tội ác trong đời quá khứ.
2 Tìm
cách phát triển những hạnh cao cả, noi theo những gương mẫu
sáng suốt của các bực Thánh Hiền.
Tóm
lại, các pháp sám hối của đạo Phật, nếu thực hành một
cách đứng đắn, sẽ đem lại những kết quả quí báu sau
đây:
-
Làm phát
triển tánh *thành thật;
-
Trao dồi
đức tánh cương quyết trong sự diệt trừ tánh xấu;
-
Dứt
được tội, sanh phước;
-
Mau thắng
đến chỗ giải thoát an vui.
Nhờ
pháp sám hối của đạo Phật, con người có thể cải hóa
lòng mình tốt đẹp hơn. Nhờ pháp sám hối, con người có
thể làm cho đời sống cá nhân được hạnh phúc, và đời
sống xã hội được hòa bình, an lạc.
Vậy
ai là người muốn lấy hết tội lỗi; ai là người yêu chuộng
chân lý, hãy cùng nhau nghiên cứu và thực hành các pháp sám
hối của Đạo Phật cho kỹ lưỡng, để *trước là cải
thiện đời sống của giống hữu tình được bớt đau khổ,
và thêm an vui.
