Phật
Giáo được truyền bá tại Việt Nam hơn 2000 năm qua. Kinh sách
thường được trích ra từ Hán Tạng và cho đến ngày nay
chúng ta chưa có một Đại Tạng Việt Nam (Việt Tạng) hoàn
toàn đầy đủ. Vì chử Hán rất ít người biết mà số lượng
kinh điển chưa được dịch còn quá nhiều, nên Nhóm Tuệ
Quang chúng tôi đã cố gắng nghiên cứu trong mấy năm vừa
qua cách phiên âm và dịch các kinh điển Hán Tạng ra tiếng
Việt. Gần đây nhờ cơ duyên chúng tôi có được các
bản chính văn trong Hán Tạng liền phát tâm phiên âm các kinh
điển này ra tiếng Việt. Hán Tạng có hơn 70 triệu chữ trong
2370 bộ kinh, luật và luận. Chúng tôi cũng đã tìm được
cách phiên âm chử Hán ra tiếng Việt bằng máy vi tính (computer).
Sau đây chúng tôi trình bày một cách tóm lược quá trình
hình thành Hán Tạng cũng như chương trình phiên âm và dịch
thuật của chúng tôi.
Đại
Chánh Tân Tu Đại Tạng
Công
trình dịch thuật Kinh điển Phật Giáo từ tiếng Phạn sang
Hán văn kéo dài hơn 1200 năm, từ đời Hậu Hán (thế kỷ
Thứ Hai) đến đầu đời nhà Nguyên (thế kỷ 13). Theo Hòa
Thượng Thiện Siêu, kinh đầu tiên được dịch là kinh Tứ
Thập Nhị Chương do hai cao tăng Ca-diếp-ma-đằng và Trúc-pháp-lan,
người Tây Vực (vùng Trung Á ở phía Tây Trung Hoa) dịch vào
năm 76 Tây lịch. Các kinh A-hàm Chánh Hạnh, Ðại thừa Phương
đẳng, Yếu Tuệ, An bang Thủ Ý, Thiền Hành Pháp Tưởng v.v...
do cao tăng An Thế Cao dịch vào những năm 147 - 167 Tây lịch.
Sau đó có nhiều cao tăng đến từ vùng Tây Vực, Kế Tân
(Kashmir Bắc Ấn Ðộ) và Thiên Trúc (Ấn Ðộ) như Ngài Cưu
Ma La Thập (Kumarajiva, 344-413 Tây Lịch). Các vị cao tăng
Trung Hoa mà nổi tiếng nhất là Ngài Huyền Trang (599-664 Tây
Lịch) cũng đã sang Ấn Ðộ mang nhiều kinh về nước để
phiên dịch, làm cho Hán Tạng phong phú và đầy đủ hơn bất
cứ Tạng kinh nào được dịch ra văn hệ khác trên thế giới.
Từ
Hậu Hán (58 - 219) đến đời nhà Lương (502 - 556) trong khoảng
500 năm đã dịch được 419 bộ (theo Xuất Tam Tạng Ký của
Lương Tăng Hựu). Ðến đời Tống Thái Tổ (917 Tây lịch)
mới khởi sự gom tất cả bản kinh đã dịch rải rác đó
đây lại khắc in thành Ðại Tạng kinh. Lần khắc kinh này
xảy ra ở Thành đô đất Thục (Tứ Xuyên) nên gọi là Thục
Bản Ðại Tạng kinh, trải qua 12 năm mới khắc xong, cộng
được 5.000 quyển. Ðây là Ðại tạng kinh đầu tiên ở Tàu.
Tiếp sau đó có các Ðại tạng kinh được khắc in như Ðông
Thiền Tự Bản năm 1080, do trú trì chùa Ðông Thiền khắc
in trong 24 năm, được 6.000 quyển, rồi đến Khai Nguyên Tự
Bản khắc in năm 1112, Tư Khê Tự Bản (Triết Giang) khắc in
năm 1132, Tích Sa Bản (Giang Tô) năm 1231 do Ni sư Hoằng Ðạo
khắc in trong vòng 79 năm, Phả Ninh Tự Bản khắc in năm 1269,
Hoằng Pháp Tự Bản (Bắc Kinh) khắc in năm 1277. Bản Cao Ly
khắc in theo Thuộc Bản năm 1011 - 1047 và thời Minh Trị Thiên
Hoàng (1868 - 1912) tại Nhật có ấn loát Ðại Tạng kinh và
Tục Tạng kinh gồm 8.534 quyển.
Nhận
thấy các bản Ðại Tạng kinh nêu trên đã được khắc in
nhưng không đầy đủ toàn bộ các kinh đã được dịch, giải,
lại còn bị thất lạc, hư hỏng theo thời gian, gây khó khăn
cho việc nghiên cứu kinh Phật, nên hai học giả tại Đại
Học Tokyo là Takakusu Junjiroo (1866-1945) và Watanabe Kaikyoku (1872-1932)
đã phát đại nguyện xuất bản một Ðại Tạng kinh đầy
đủ. Trong vòng tám năm (1924-1932) họ đã gom góp, sưu tầm,
tra cứu, đối chiếu, tổ chức lại có hệ thống tất cả
bản kinh đã có thành một Ðại Tạng kinh hoàn bị gồm 2.920
bộ cộng thành một Ðại Tạng kinh 11.970 quyển, đóng thành
85 tập dày. Đại Tạng kinh này được in lần đầu tiên vào
năm 1929 dưới triều Ðại Chánh, nên thường được gọi
là Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng (Taisho Tripitaka).
Trong
số 85 tập này, từ tập 1 đến tập 55 gồm kinh, luật, luận,
sớ chú, sử truyện. Từ tập thứ 56 đến 85 gồm Tục Kinh
Sớ, Tục Luật Sớ, Tục Luận Sớ...Trong số 2.920 bộ (11.970
quyển) này chia làm hai loại: Loại A là những kinh dịch từ
Phạn văn. Loại này gồm có 1.692 bộ tổng cọng 6.256 quyển
mà trong đó 2/3 là các kinh luật chính, còn 1/3 là những kinh
có kèm lời chú giải và các sáng tác phẩm của các vị cao
tăng Ấn Ðộ. Loại B là những bản kinh có kèm chú giải
và những sáng tác phẩm của các nhà Phật học Trung Hoa và
Nhật Bản. Loại B này gồm có 1.228 bộ chia thành 5.714 quyển.
Hán Tạng có nhiều bộ và nhiều quyển hơn so với Đại Tạng
tiếng Phạn và Pali, vì những bộ kinh lớn thường có nhiều
người dịch và chú giải.
Đại
Tạng Điện Tử của CBETA
Trong
những năm gần đây, phương tiện truyền thông hiện đại
như máy vi tính (PC), mạng lưới Internet, CD, DVD đã trở thành
thông dụng tại nhiều quốc gia trên thế giới. Theo Giáo Sư
Christian Wittern của Đại Học Kyoto, từ đầu thập niên 1990
đã có nhiều chương trình nghiên cứu và áp dụng những phương
tiện truyền thông hiện đại này vào việc hình thành một
ấn bản điện tử của Đại Tạng Kinh. Từ năm 1993,
một hiệp hội lấy tên là Electronic Buddhist Text Initiative (EBTI)
được thành lập để trao đổi kinh nghiệm và tương trợ
kỷ thuật giữa các chương trình ở nhiều quốc gia như Nhật,
Đại Hàn, Đài Loan. Đặc biệt tại Hoa Kỳ, Giáo Sư Lewis
Lancaster thuộc Đại Học Berkeley được xem như là người
áp dụng phương tiện điện tử đầu tiên. Vào tháng 2 năm
1998, Hàng Thanh Đại Sư thuộc Đại Học Quốc Gia Đài Loan
và Huệ Minh Đại Sư thuộc Viện Mỹ Nghệ Quốc Gia đã thành
lập tại Đài Loan một hội lấy tên là Chinese Buddhist Electronic
Text Association (CBETA). Hội CBETA đã phát hành một CD gồm sáu
tập của Đại Chánh Đại Tạng vào tháng 12 năm 1998. Đến
nay, hội CBETA đã hoàn thành một Đại Tạng điện tử gồm
có 56 tập (Tập 1-55 và 85 của Đại Chánh Đại Tạng). Đại
Tạng điện tử này đuợc hội CBETA phát hành miễn phí qua
CD hoặc có thể tải về (download) từ Website của Hội http://www.cbeta.org
Xin xem Mục Lục CBETA Hán Tạng ở website của chúng tôi.
Phiên
Âm Hán Tạng
Nhóm
Tuệ Quang chúng tôi đã liên lạc với hội CBETA và đã nhận
được CD Đại Tạng Kinh từ năm 2002. Vì Đại Tạng có hơn
2370 bộ kinh và 70 triệu chử Hán, nên chúng tôi đã bỏ nhiều
công trình để tìm cách phiên âm và dịch các bộ kinh bằng
máy vi tính (PC). Một lợi điểm của máy vi tính là phiên
âm có thể sai, nhưng không bao giờ sót, vì máy vi tính phiên
âm từng chữ một. Chúng tôi đã hoàn thành một lập trình
(computer program) để phiên âm các bộ kinh. Lập trình này dùng
Tự Điển Hán-Việt của Cụ Thiều Chửu Nguyển hửu Kha.
Tự điển nầy đã được dùng trong việc học hỏi và dịch
thuật trong nhiều thập niên qua. Xin xem bản phiên âm
một đoạn trong Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh. Bản phiên âm
của chúng tôi dùng những từ ngữ giống như trong bản dịch
của Hòa Thượng Trí Tịnh. Các phiên bản rất tiện lợi
cho việc dịch thuật và nghiên cứu vì có cả nguyên văn chử
Hán và số hàng trong kinh. Vì ấn bản Từ Điển đầu tiên
của Cụ Thiều Chửu đuợc nhà xuất bản Đuốc Tuệ phát
hành vào năm 1942, nên chúng tôi đang tốn nhiều công sức
để sửa chữa và bổ túc các phiên bản bằng những danh
từ Phật Học và Hán-Việt hiện đại như Tự Điển Trần
văn Chánh.
Đến
nay công việc phiên âm các bộ kinh bằng máy vi tính đã hoàn
tất. Tất cả có hơn 70 triệu chữ, chia làm 8836 phiên bản
và 2372 bộ kinh. Các phiên bản này chiếm hơn 965 megabytes (MB)
trong máy vi tính và có thể dùng Microsoft Word để đọc hoặc
dịch thuật. Chúng tôi cũng đã thành lập một trang Website
lấy tên là Dịch Kinh Phật Giáo (http://www.vnbaolut.com/dichkinh).
Qua trang Web này, chúng tôi sẽ cung cấp các bản kinh,
luật và luận nguyên văn chữ Hán và phiên âm tiếng Việt
cùng các bản phiên âm và dịch ra tiếng Việt của Chư Tôn
Đức và các bậc thức giả. Các bản phiên âm nay vẫn
còn nhiều sai lầm, nên chỉ dùng để nghiên cứu và phiên
dịch.
Cũng
cần nhắc đến Cụ Thiều Chửu Nguyễn hữu Kha (1902-1952)
là người đã đóng góp nhiều trong công cuộc chấn hưng Phật
Giáo tại miền Bắc trong những thập niên 1930-1940. Trong
lời nói đầu của Tự Điển, Cụ đã viết lên thao thức
của mình về Nho học: “Tôi tự nghĩ rằng Hán học
thời nay đang ngày một mất dần, chỉ nhờ có học Phật
thì may ra mới duy trì được ít nhiều; nếu dùng cách nào
mà giúp cho người đọc được kinh biết được chữ, tức
là cái nền tảng để xây đắp lại tòa lâu đài Nho giáo
nguy nga tráng lệ”. Chúng tôi mong rằng công việc phiên
âm Đại Hán Tạng của chúng tôi đã đáp ứng được phần
nào hoài vọng của Cụ Thiều Chửu.
Hiện
nay Nhóm Tuệ Quang đang nghiên cứu cách dịch nghỉa các bản
phiên âm sang tiếng Việt. Chúng tôi hy vọng hoàn thành một
Đại Tạng điện tử Việt Nam và, giống như hội CBETA, Đại
Tạng điện tử sẽ được truyền bá miễn phí và rộng rãi
qua các phương tiện truyền thông hiện đại như Internet và
CD/DVD.
Các
cố gắng của chúng tôi chỉ là những đóng góp nhỏ nhoi
trong công việc hoàn thành Việt Tạng bằng điện tử. Các
phiên bản còn nhiều sai sót nên chúng tôi rất mong nhận được
sự chỉ dẫn, giúp đở, hợp tác cũng như ý kiến của các
Chư Tôn Đức, các bậc thức giả và các Phật Tử gần xa
để công việc sớm thành tựu.
Nguyên
Tánh Trần Tiễn Khanh (12/2005)
TÀI
LIỆU THAM KHẢO
1.
Nhóm Tuệ Quang. Website http://www.vnbaolut.com/dichkinh
2.
Hoà Thượng Thiện Siệu. Quá Trình Hình Thành Đại Tạng Kinh
Hán Văn
3.
CBETA. Website http://www.cbeta.org
4.
Christian Wittern, 2001. CBETA and its Digital Tripitaka
5.
Nhóm Tuệ Quang. Mục Lục CBETA Hán Tạng
6.
Thích Đồng Bổn, 2002. Lãng
Đãng Một Khuất Nguyên ở Cụ Thiều Chửu.
