Khóa
Thứ 10 và 11
LUẬN
ĐẠI THỪA KHỞI TÍN
DỊCH
NGHĨA VÀ LƯỢC GIẢI
Giảng
lần thứ nhứt tại Phật Học Đường Nam Việt
Ngày
12 tháng 9 năm Tân Sửu (11 10 61)
BÀI
THỨ MƯỜI
CHƯƠNG
THỨ BA
PHẦN
GIẢI THÍCH
NÓI
VỀ NGHĨA "BẤT GIÁC" (tiếp theo)
MỤC
LỤC
Nói
về nghĩa "Bất giác" (tiếp theo)
1.
Chơn như và vô minh, thỉ và chung (tiếp theo)
Chơn
như vô thỉ vô chung
Vô
minh vô thỉ hữu chung
m.
Nói về 3 đại nghĩa của Tâm:
1.
Thể rộng lớn của Tâm
(tánh
bình đẳng không động)
2.
Tướng rộng lớn của Tâm
(đủ
hằng sa công đức)
3.
Dụng rộng lớn của Tâm
(
có hằng sa diệu dụng, sẽ nói trong bài 11)
1)
CHƠN NHƯ VÀ VÔ MINH, THỂ VÀ DỤNG
CHÁNH
VĂN
Lại
nữa, vô minh (pháp nhiễm ô) và chơn như (pháp thanh tịnh)
đều đã có saün từ vô thỉ đến nay và huân tập chẳng
dứt; song đến khi thành Phật rồi, thì vô minh bị dứt hết,
còn chơn như lại vô cùng tận trong dời vị lai, cho đến
sau khi thành Phật cũng vẫn còn. Tại sao vậy? _ Vì chơn như
thường huân tập, nên vọng tâm (vô minh) phải tiêu diệt.
Do vọng tâm tiêu diệt, nên pháp thân hiện ra; rồi pháp thân
lại khởi diệu dụng, huân tập trở lại nữa, nên chơn như
không có cùng tận.
LƯỢC
GIẢI
Chơn
như và vô minh đồng một bản thể và có từ vô thỉ. Song
vô minh rốt sau bị chơn như tiêu diệt, nên hữu chung; còn
chơn như sau khi ra khỏi triền phược rồi, lại được nuôi
lớn nên vô chung.
Thí
như trong trái hồng, cả chất chát và ngọt đều đồng thời
có. Song khi trái hồng còn non, chất ngọt bị chất chát lấn
át (chơn như tại triền), nên người ta chỉ thấy chất chát
(vô minh); đến khi lớn dần, thì chất chát bị chất ngọt
huân tập, nên chất chát mỗi ngày mỗi ít, mà chất ngọt
mỗi ngày mỗi thêm, rồi cuộc rồi chát hết (vô minh diêt
mà chỉ còn ngọt (chơn như). Khi trái hồng đã chín ngọt
rồi, thì không bao giờ trở lại chát nữa chúng sanh khi đã
thành Phật, không trở lại làm chúng sanh nữa).
Trên
đã nói về "Nhơn duyên sanh diệt" rồi, dưới đây sẽ nói
về ba đại nghĩa của Tâm là: Thể, Tướng và Dụng.
m.
NÓI VỀ 3 ĐẠI NGHIÃ CỦA TÂM
(Trong
bài này mới nói hai nghĩa thể và tướng rộng lớn của tâm)
CHÁNH
VĂN
Lại
nữa, tất cả phàm phu, Thinh văn, Duyên giác, Bồ Tát và Phật,
từ hồi nào đến giờ, đều tự saün có thể tướng chơn
như này. Tánh chơn như không tăng, không giảm, không trước,
không sau, không sanh, không diệt, rốt ráo thường hằng, đầy
đủ tất cả công đức (đức tánh), như là:
1.
Đại trí huệ sáng suốt.
2.
Chiếu khắp cả pháp giới.
3.
Chơn thật hay biết.
4.
Tâm tánh thanh tịnh.
5.
Thường, lạc, ngã, tịnh.
6.
Trong mát (thanh lương), không biến đổi và tự tại v.v..
Tóm
lại, nó không rời, không đoạn, không khác, đầy đủ pháp
Phật không thể nghĩ bàn, và có vô lượng công đức, nhiều
hơn số cát sông Hằng. Vì nó đầy đủ tất cả, không thiếu
một công đức nào, nên gọi là Như Lai tạng, cũng gọi là
Như Lai Pháp thân.
LƯỢC
GIẢI
Trước
kia, trong phần "Định danh nghĩa" có nói: "Tướng nhơn duyên
sanh diệt tức là Thể, Tướng và Dụng của Đại thừa ...".
Đến bài này nói rõ Thể lớn, Tướng lớn và Dụng lớn
của Đại thừa, tức là tâm Chơn như vậy.
Nhưng
trong bài này, chỉ mới nói Thể rộng lớn của tâm, là tánh
bình đẳng không vọng động, và Tướng rộng lớn của tâm
, là có đủ hằng sa công đức; còn Dụng rộng lớn của
tâm, sẽ nói tiếp trong bài thứ II.
Tất
cả Thánh phàm, đều saün có tâm chơn như và cũng đều từ
tâm này sanh ra. Tâm chơn như ở nơi Thánh không thêm, ở nơi
phàm chẳng giảm, không trước không sau, không sanh không diệt,
đầy đủ hằng sa đức tánh:
_ Đại
trí huệ sáng suốt (tức là đức tánh thường quang của Pháp
thân Phật).
Chiếu
khắp cả pháp giới (tức là Thật trí chiếu suốt lý tánh.
Quyền trí soi khắp tất cả sự vật).
_ Chơn
thật hay biết (rời các vọng thức phân biệt, chỉ còn chơn
giác).
_ Tâm
tánh thanh tịnh ( chơn tâm thanh tịnh, xa lìa các vọng hoặc
nhiễm ô).
_ Đủ
bốn đức Niết bàn: Chơn thường (thuần nhứt không thay đổi),
Chơn lạc (không có các khổ làm não loạn), Chơn ngã (không
bị hai món sanh tử bức bách), Chơn tịnh (không bị trần
lao phiền não làm nhiễm ô).
_ Trong
mát (vĩnh viễn xa lìa phiền não).
_ Không
biến đổi (không sanh, trụ, dị, diệt).
_ Tự
tại (không bị các nghiệp triền phược).
_ Không
rời (hằng sa công đức không rời chơn như).
_ Không
đoạn (từ vô thỉ đến giờ không hề gián đoạn)
_ Không
khác (một vị, không khác).
_ Và
không thể nghĩ bàn v.v.. (sự lý viên dung, nhiễm tịnh không
hai, không thể nghĩ bàn được).
Tóm
lại, vì tâm chơn như bao trùm vô lượng hằng sa công đức,
nên gọi là Như Lai tạng và làm chỗ nương cho tất cả các
Pháp, nên cũng gọi là Pháp thân của Như Lai.
CHÁNH
VĂN
Hỏi:
Trước đã nói "Thể chơn như bình đẳng và xa lìa tất cả
các tướng", tại sao đến đây lại nói "Thể chơn như có
đủ các đức tánh sai khác"?
Đáp:
_ Tuy đủ các đức tánh, mà thật ra không có hình tướng
gì sai khác; chỉ đồng một vị chơn như bình đẳng mà thôi.
Hỏi:
Nghĩa này thế nào?
Đáp:
_ Vì bản thể chơn như vô phân biệt, và xa lìa các hình tướng
sai biệt, cho nên không có tướng gì sai khác (vô nhị).
Hỏi:
_ Vậy thì căn cứ theo nghĩa gì, mà nói là sai khác?
Đáp:
_ Căn cứ theo tướng sanh diệt của nghiệp thức, mà nói có
sai khác vậy.
LƯỢC
GIẢI
Đoạn
nầy Luận chủ lập những câu vấn đáp, để giải thích
các nghi ngờ. Trong phần vấn đáp thứ nhứt, về câu hỏi:"Thể
chơn như đã bình đẳng và xa lìa tất cả tướng, tại sao
lại có đủ các đức tánh sai khác?" _ Luận chủ trả lời,
đại ý:"Tướng" không khác với "Tánh", Tướng tức là Tánh,
đều đồng một vị chơn như bình đẳng, nên không khác;
cũng như sóng không khác với nước, sóng tức là nước, đều
đồng một vị.
Trong
phần vấn đáp thứ hai, ngoại nhân vì chưa hiểu câu trả
lời trên, nên hỏi gạn lại, để được giải thích thêm.
Luận chủ đáp, đại ý như sau: chơn như xa lìa tất cả các
tướng, và tất cả sự phân biệt, cho nên không có hai tướng
sai khác; sở dĩ có sự sai khác là do đổi vọng tâm phân
biệt (nghiệp thức) mà có.
Trong
phần vấn đáp thứ ba, đại ý về câu hỏi:"Thể và Tướng
chơn như đã không hai, vậy căn cứ vào đâu mà nói có sự
sai khác?". Đại ý câu đáp: _ Căn cứ vào nghiệp thức sanh
diệt, mà chỉ Tướng sai khác. Vì nghiệp thức sanh diệt có
đủ hằng sa pháp nhiễm ô, cho nên khi chuyển nhiễm ô trở
lại chơn như thanh tịnh, tất nhiên cũng phải có đủ hằng
sa tướng sai khác về đức tánh thanh tịnh.
CHÁNH
VĂN
Hỏi:
_ Căn cứ theo tướng sanh diệt của nghiệp thức thế nào,
mà nói có các đức tánh sai khác?
Đáp:
_ Từ hồi nào đến giờ, tất cả các pháp thật ra không
có tướng gì sai khác (thật vô ư niệm), chỉ một chơn tâm
mà thôi. Song vì vô minh bất giác, tâm vọng niệm khởi lên,
thấy có các cg, nên gọi là "vô minh".
_ Vì
đối với nghiệp thức (vọng tâm) có khởi niệm; trái lại
chơn như không khởi niệm nên chơn như có đức tánh Đại
trí huệ quang minh (đức tánh thứ nhứt).
_ Vì
đối với nghiệp thức có thấy, nên có cái không thấy; trái
lại chơn như vì xa lìa các cái thấy, nên chơn như có đức
tánh chiếu khắp cả pháp giới (đức tánh thứ hai).
_ Vì
đối với nghiệp thức có vọng động, nên không chơn thật
hay biết, và tự tánh không thanh tịnh; trái lại chơn như
vì không vọng động, nên chơn như có đức tánh Chơn thật
hay biết và Tâm tánh thanh tịnh (đức tánh thứ ba và tư).
_ Vì
đối với nghiệp thức thì không thường, không lạc, không
ngã, không tịnh, nhiệt não, suy biến và không tự tại; trái
lại chơn như không có các việc trên, nên chơn như có những
đức tánh: chơn thường, chơn lạc, chơn ngã, chơn tịnh, thanh
lương (trong mát) bất biến và tự tại (đức tánh thứ 5
và 6 v.v...)
Tóm
lại, vì đối với nghiệp thức có hằng hà sa số nhiễm
ô, còn chơn như thì trái lại, không có các nhiễm ô, nên
chơn như hiện ra đủ các đức tánh thanh tịnh, cũng nhiều
hơn số cát sông Hằng. Vì nghiệp thức (vọng tâm) có khởi
động, còn thấy có các pháp hiện tiến để phân biệt, nên
còn có chỗ thiếu sót; trái lại, chơn như là pháp thanh tịnh,
chỉ nhứt tâm, không có vọng niệm, nên đầy đủ vô lượng
công đức. Bởi thế nên gọi là Như Lai tạng, cũng gọi là
Pháp thân của Như Lai.
LƯỢC
GIẢI
Đoạn
vấn đáp nầy là tiếp theo 3 đoạn vấn đáp trên, để giải
thích thêm về câu hỏi:"Thể chơn như đã bình đẳng, lìa
tất cả tướng, tại sao lại có đủ các đức tánh sai khác?"
_ Đoạn vấn đáp trên đã trả lời rằng:" Căn cứ theo tướng
sanh diệt của nghiệp thức, nên nói có các đức tánh sai
khác". Bởi thế nên đến đoạn này, mới có câu hỏi:"Căn
cứ theo nghiệp thức thế nào mà nói chơn như có các đức
tánh sai khác?".
_ Đại
ý trong câu trả lời của đoạn văn này:" tất cả các pháp
tức là chơn như, nên không có tướng gì sai khác. Song vì
vô minh bất giác, tâm vọng niệm nổi lên (nghiệp thức),
nên thấy (chuyển thức) có cảnh giới (hiện thưc sai khác.
Nghiệp
thức có vô số tướng nhiễm ô như: Khởi vọng niệm, có
tướng thấy, tướng không thấy, có động, vô thường, vọng
ngã, khổ, nhiệt não, suy biến, không tự tại, có chỗ thiếu
sót v.v...Vì đối với các tánh nhiễm ô của nghiệp thức,
nên chơn như mới có vô số đức tánh thanh tịnh sai khác,
như là:
1.
Đại trí huệ quang minh
2.
Chiếu khắp cả pháp giới
3.
Chơn thật hay biết
4.
Tánh thanh tịnh
5.
Chơn thường, chơn lạc, chơn ngã, chơn tịnh
6.
Trong mát (thanh lương) không biến đổi (không sanh, lão, bịnh,
tử) và tự tại v.v...
Tóm
lại, vì đối nghiệp thức có các tướng nhiễm ô, nhiều
hơn số cát sông Hằng, nên chơn như cũng có đủ các đức
tánh thanh tịnh, nhiều hơn số cát sông Hằng.
Đã
nói Thể lớn, Tướng lớn của chơn như rồi, tiếp đến
bài thứ II sau đây, sẽ nói Dụng rộng lớn của Tâm chơn
như.
