Khóa
Thứ Sáu
Triết
Lý Ðạo Phật
hay
là Ðại Cương Kinh Lăng Nghiêm
Bài
Thứ Hai
BẢY
ĐOẠN PHẬT HỎI VỀ TÂM
I.-
A-nan chấp tâm ở trong thân
II.-
A-nan chấp tâm ở ngoài thân
III.-
A-nan chấp tâm ẩn trong con mắt
IV.-
A-nan chấp lại tâm ở trong thân
V.-
A-nan chấp tâm tùy chỗ hòa hợp mà có
VI.-
A-nan chấp tâm ở chính giữa
VII.-
A-nan chấp "không trước" làm tâm
BẢY
ĐOẠN PHẬT HỎI VỀ TÂM
Trước
khi muốn chỉ chơn tâm, Phật gạn hỏi cái vọng tâm. Khi đã
hiểu vọng tâm rồi, thì về sau Phật chỉ cái chơn tâm mới
khỏi lầm. Cũng như người, trước phân biệt được thau,
đồng và vàng giả rồi, thì về sau chỉ đến vành thiệt,
họ mới nhận được chắc chắn, nên trước hỏi về cái
tâm.
Phật
kêu A-Nan hỏi rằng;-trong giáo pháp ta, ông ngưỡng mộ cái
gì mà phát tâm xuất gia?
A-nan
thưa:-Vì thấy Phật có 32 tướng tốt đẹp lạ thường, con
sanh lòng hâm mộ và phát tâm xuất gia.
Phật
hỏi:-Ông nói:"Vì thấy 32 tướng tốt của Phật , sanh lòng
hâm mộ"; vậy ông lấy cái gì để thấy, và lấy cái gì
để hâm mộ?
A-Nan
thưa:-Con lấy mắt để thấy và dùng tâm hâm mộ.
Phật
hỏi:-Ông nói: "lấy con mắt để thấy và cái tâm hâm mộ",vậy
ông có biết cái tâm và con mắt ở chỗ nào không?
Ông
từ hồi nào đến giờ, nhiều kiếpanh tử luân hồi, cũng
vì tâm và mắt! Nếu ông không biết nó ở chỗ nào, thì không
bao giờ hàng phục được phiền não và trần lao.
Cũng
như vị quốc vương, bị giặc đến xâm chiếm, đem binh dpj
trừ, nếu không biết giặc trú ngụ ở chỗ nàothi không bao
giờ dẹp được giặc.
I.-A-NAN
CHẤP TÂM TRONG THÂN
Nan thưa:-Bạch Thế ton, không những một mình con hiểu, mà
tất cả chúng sanh cũng đều cho "con mắt ở trên mặt, cồn
tâm ở trong thân". PHẬT BÁC
Phật
hỏi:-Ông ngồi trong giảng đường này, trước hết ông thấy
cái gì? Và vì sao ông thấy được cây cối ngòai vườn?
A-Nan
thưa:-Bạch thế tôn, con ngồi trong giảng đường, trước
thấy Phật cùng chư tăng, và nhờ mở các cửa, nên con nhìn
ra ngoài, thấy được cây cối, cảnh vật bên ngoài.
Phật
hỏi:-Có ai ngồi trong nhà, không thấy các vật trong nhà, mà
lại thaáy được cảnh vật bên ngoài không?
A-Nan
thưa:-Bạch thế tôn, người ngồi trong nhà, mà không thấy
các vật trong nhà, lại thấy cảnh vật bên ngoài là không
có lý.
Phật
nói:-Tâm ông cũng thế, nếu thật ở trong thân ông, thì trước
hết nó phải thấy tim, gan, ruột, phổi hoặc móng tay ra,tóc
dài, gân chuyển, mạch động ở trong, rồi sau do mở mắt,
ông mới thấy đặng các cảnh vật bên ngoài. Cũng như người
ngồi trong giảng đường này, trước hết phải thấy Phật
cùng chúng tăng va những vật trong giảng đường, rồi sau
dòm ra ngoài, mới thấy núi sông cây rừngv.v..
Vậy
có ai trước thấy tim, gan, ruột, phổi ở trong thân, rồi
sau mơaa thấy các vật ở bên ngoài không ? Nếu không , thì
ông nói:"tâm ở ngoài thân" là phi lý.
II.-
A-NAN CHẤP TÂM Ở NGOÀI THÂN
A nan
bạch Phật: Bạch Thế Tôn, cứ theo lý luận trên thì con hiểu:
Tâm ở ngoài thân. Vì nếu ở trong thân, sao không thấy được
các vật ở bên trong, mà chỉ thấy cảnh vật bên ngoài. Vậy
nên con biết tâm ở ngoài thân. Cũng như cái đèn đốt ngoài
nhà, nên chẳng sáng được trong nhà. Nghĩa này đúng rồi,
chắc không còn lầm lạc nữ.
PHÂÏT
BÁC
Phật
hỏi Anan: Cái tâm của ông, nếu ở ngoài thân, thì thân và
tâm ông không dính dấp với nhau. Vậy trong lúc tâm biết,
thân phải không biết; còn khi thân biết, thì tâm phải không
biết.
Cũng
như ta với các thầy Tỳ kheo , vì thân thể khác nhau, nên
khi ta thọ trai, các thầy không no được .
Vậy
ông thử xem cánh tay của ta đây, trong lúc mắt (thân) ông
vừa thấy, tâm ông có biết liền không?
A-Nan
thưa: Bạch Thế Tôn, trong lúc con mắt vừa thấy, thì tâm
con liền phân biệt .
Phật
hỏi: Nếu mắt ông vừa thấy, tâm ông liền biết, thì thân
ông và tâm không thể rời nhau được . như thế thì ông nói:
"Tâm ở ngoài thân" cũng không phải.
III.-
ANAN CHẤP TÂM ẨN TRONG CON MẮT
A-Nan
thưa: Bạch Thế Tôn, theo lời Phật bác: "tâm không phải ở
trong thân, vì nó chẳng thấy được bên trong; cũng không phải
ở ngoài thân, vì mắt vừa thấy, tâm liền biết, rõ ràng
tâm thân không rời nhau".
Cứ
theo lý luận này, thì con hiểu: Tâm núp trong con mắt; cũng
như con mắt của người mang kiến, nên chỉ thấy các cảnh
vật bên ngoài, mà không thấy được vật bên trong.
PHẬT
BÁC
Phật
hỏi Anan: Nếu tâm con núp trong con mắt, cũng như con mắt người
mang kiến; vậy tôi hỏi: "Người mang kiến trong khi họ thấy
cảnh vật, họ có thấy được cái kiến mang đó không?"
A-Nan
thưa: Bạch Thế Tôn, thấy được .
Phật
hỏi: Nếu tâm ông cũn như con mắt người mang kiến, thì vậy
sao người mang kiến có thể thấy được cái kiến mang, còn
tâm ông sao không thấy được con mắt của ông?
Nếu
tâm ông thấy được con mắt của ông, thì con mắt của ông
thành ra cảnh bị thấy, nó phải ở ngoài thân ông mới phải.
Nếu
thân, tâm ngoài nhau, thì làm sao mắt ông vừa thấy, tâm ông
liền phân biệt được?
Nếu
tâm ông không thấy được con mắt của ông, thì sao ông tỷ
dụ như con mắt người mang kiến?
Thế
nên ông nói: "Tâm núp trong con mắt, như con mắt người mang
kiến núp sau cái kiến", cũng không phải.
IV.-
ÔNG ANAN CHẤP TRỞ LẠI, TÂM Ở TRONG THÂN
A-Nan
thưa: Bạch Thế Tôn, bây giờ con nghĩ: Nhắm mắt thấy tối,
là tâm thấy trong thân (gan ruột); nhờ cửu khiếu, thất huyệt
(các giác quan) trống hở, nên mở mắt thấy sáng là tâm thấy
các cảnh vật ngoài thân. Chẳng biết nghĩa này có đúng không?
PHẬT
BÁC
Phật
hỏi Anan: Ông nói: "Nhắm mắt thấy tối là thất\y trong thân";
vậy thì khi ông thấy tối, cảnh tối đó có đối trước
mắt ông hay không?
Nếu
cái tối không đối trước mắt , thì không thành cái nghĩa
thấy. Còn có đối trước mắt, thì thấy tối là thấy trước,
sao ông lại nói thấy trong?
Nếu
ông cho thấy tối là thấy trong thân (gan ruột) thì khi ở
trong nhà tối không có ánh sáng, ông thấy tối đó, cũng là
thấy gan ruột của ông sao?
Lại
nữa, nếu nhắm mắt thấy tối, ông cho là thấy trong thân,
mở mắt thấy sáng là thấy ngoài thân, vậy sao ông không
thấy được cái mặt?
Cái
mặt ở ngoài, ông mở mắt còn không thấy, thì khi nhắm mắt
thấy tối, làm sao chắc là thấy trong thân?
Nếu
ông thấy được cái mặt ông, thì con mắt với tâm hiểu
biết của ông, phải ở ngoài thân ông.
Nếu
tâm và mắt ở ngoài thân, thì nó không phải là tâm mắt
của ông rồi.
Nếu
ông cho tâm,mắt (ngoài thân ông) đó cũng là ông, vậy thì
nay ta thấy được mặt ông, thế thì ta đây cũng là tâm,
mắt của ông sao?
Lại
nữa,
trong lúc con mắt ông biết, thì thân ông cũng phải không biết,
khi thân ông biết, thì con mắt ông phải không biết (vì ông
chấp nó rời nhau).
Nếu
ông cho cả hai đều biết, thì một mình ông phải có hai cái
biết (tâm), vậy khi tu hành chứng quả, ông sẽ thành hai vị
Phật sao?
Thế
nên phải biết: Ông nói: "thấy tối là thấy trong thân" cũng
không phải.
V.-
A
NAN CHẤP TÂM TÙY CHỒ HÒA HIỆP MÀ CÓ.
A-Nan
thưa: Bạch Thế Tôn, con thường nghe Phật dạy tứ chúng:
"Do tâm sanh, nên các pháp mới sanh. do các pháp sanh, cho nên
tâm mới sanh". nay con suy nghĩ, thì cái "suy nghĩ" đó là tâm
của con; tùy hòa hiệp chổ nào, tì tâm liền theo đó mà có,
không phải ở trong, ngoài và chính giữa.
PHẬT
BÁC
Phật
hỏi Anan: Ông nói: "tùy hòa hiệp chổ nào, thì tâm liền theo
đó mà có"; như thế thì cái tâm của ông không có thật thể.
Nếu
tâm ông không có hình thể (tức là không có) thì lấy cái
gì mà hòa hiệp? còn nó có hình thể, thì ông thử lấy tay
mặt đánh qua tay trái, ông liền biết đau. Vậy cái tâm biết
đau này, là từ trong thân chạy ra hay tử bên ngoài chạy vào?
Nếu
ông nói: "nó từ trong thân chạy ra", thì ttrước hết nó phải
thấy gan ruột trong thân của ông. Còn nếu nó từ ngoài hư
không chạy vào, thì trước hết nó phải thấy cái mặt của
ông.
A-Nan
thưa: Con mắt thì thấy, còn cái tâm thì biết; Phật nói:
"cái tâm thấy", nghĩa đó không phải.
Phật
hỏi: Nếu con mắt thấy thì những người chết, con mắt vẫn
còn, sao họ không thất vật?
Nếu
người chết, mà vẫn còn thấy vật, thì sao gọi là người
chết?
Lại
nữa, nếu cái tâm hiểu biết của ông có thật thể, thì
có một thể hay nhiều thể, ở khắp cả thân ông, hay không
khắp cả thân?
Nếu
tâm ông có một thể, và ở khắp cả thân, thì khi ông lấy
tay đánh thử một chổ trên thân ông, đáng lẽ ra thân đều
biết đau hết, vì tâm ở khắp cả thân và đồng một thể.
Nếu
cả thân đều biết đau, thì cái đau đó lẽ ra không có ở
nhứt định chổ nào.
Nếu
cá đau có chổ ở nhứt định, thì ông nói: "cái tâm một
thể và ở khắp cả thân" cũng không phải. Còn nói "tâm ông
có nhiều thể", thì thành ra nhiều người; vậy cái nào tân
của ông?
Nếu
tâm ông không ở khắp thân thể, vậy ông đồng thời vừa
đụng trên đầu, và cũng vừa đụng dưới chân, khi ấw nếu
đầu biết đau, thì chân phải không biết, còn chân biết
đau, thì đầu phải không biết.
Nhưng
thật tế thì, đầu và chân của ông cả hai đều biết đau.
Thế
nên ông nói: "tùy hòa hiệp chổ nào, thì tâm tùy theo đó
mà có", cũng không phải .
VI.-
A-NAN
CHẤP TÂM Ở CHÍNH GIỮA
Anan
bạch Phật: Con nghe Phật cùng với ngài Văn Thù...khi luận
về "thật tướng" (chơn tâm), Phật dạy rằng: "Tâm chẳng
ở trong và cũng chẳng ở ngoài ".
Nay
con suy nghĩ: Nếu tâm ở trong thân, sao chăng biết được bên
trong? Còn nói tâm ở ngoài , thì ao tâm lại biết nhau? Như
thế thì "tâm" chắc ở chính giữa.
PHẬT
BÁC
Phật
hỏi: Ông nói "Tâm ở chính giữa", vậy cái "chính giữa";
còn ở chính giữa thân, thì đồng thời với ở trong thân,
như đã nói trước. Nghĩa là: tâm phảithay trước tim, gan,
ruột, phổi ở bên trong .
Còn
như ở về cảnh, thì có thể nêu (cái giữa) ra được , hay
không nêu ra được?
Nếu
không nêu ra được , thì đồng như không có; còn nếu ra được
, thì không thể nhứt định chổ nào là chính giữa.
Vì
sao? Như người lấy cái cắm chính giữa, nếu người ở phía
đông thì xem thấy cây ấy cắm ở phía tây; còn người ở
phía nam, thì xem thấy cây ở phía bắc.
Cái
cây cắm nêu đó đã không nhứt định chổ nào là chính giữa,
thì cái tâm của ông cũng phải lôn lạo không định.
A-Nan
thưa: con nói "chính giữa" không phải hai chổ ấy. Như Phật
thường nói: "con mắt đối với sắc trần, sanh ra nhãn thức".
Một bên con mắt thì có phân biệt, một bên sắc trần lại
không phân biệt , cái thức sanh chính giữa, đó là chổ của
tâm ở.
Phật
hỏi: Ông nói: "Tâm ông sanh chính giữa căn và trần cảnh"
hay không gồm cả hai .
Nếu
gồm cả hai, thì căn với cảnh lộn lạo (căn không thành
căn, cảnh không thành cảnh; vì vừa biết mà cũng là không
biết). Song trần cảnh thì không có tri giác, còn căn lại
có tri giác, hai bên đối lập riêng khác, vậy lấy chổ nào
làm giữa.
Còn
như không gồm cả căn và cảnh, thì tâm không thật thể.
Vậy lấy cái gig làm chính giữa?
Thế
nên phải biết: Ông nói " tâm ở chính giữa" cũng không phải.
VII.-
ANAN
CHẤP CÁI "KHÔNG TRƯỚC" LÀM TÂM
A-Nan
thưa: Bạch Thế Tôn, ngày trước con thấy khi Phật cùng với
ông Đại Mục Kiền Liên. Tu Bồ đề v.v...nói pháp, Phật
có dạy rằng:
"Cái
tâm hiểu biết phân biệt, không ở trong thân, không ở ngoài
thân, không ở chính giữa, không ở chổ nào cả; "không dính
mắc (vô trước) tất cả" đó gọi là tâm ".
Vậy
nay con lấy cái "không dính mắc" đó làm tâm, chẳng biết
có hay được không?
PHẬT
BÁC
Phật
hỏi: -Ông nói: lấy cái "không dính mắc tất cả" làm tâm.
Vậy tôi hỏi ông: tất cả các vật tượng trong thế gian
này, nào là hư-không, thế-giới v.v...Vậy các vật tượng
ấy có mà ông không dính mắc (trước) hay là không, mà ông
không dính mắc?
Nếu
các vật tượng ấy không có, thì cũng như lông rùa, sừng
thỏ: nó đã không, thời có gì mà dính mắc.
Nếu
còn có cái "không dính mắc" thì ông không thể nói rằng "không
dính mắc được". Vì cái gì không có hình tướng thì không,
còn cái gì có hình tướng là có. Nếu có hình tướng thì
phải bị "dính mắc".
Thế
nên ông nói: "không dính mắc tất cả làm tâm" cũng không
phải.
LƯỢC
GIẢI
Đã
bảy lần Phật gạn vể tâm, ông Anan đều nói không trúng.
Vậy nên biết: Nếu chưa ngộ được thể tánh chơn tâm, thì
dù cho nói cách nào cũng sai cả. Chẳng khác nào mhư trong Nhiếp
Đại Thừa luận có cái dụ: "kẻ mù rờ voi". Người rờ
nhầm cái chân thì nói con voi như cột nhà, người rờ nhằm
lỗ tai, thì nói voi như ki hốt rác, người rờ nhằm đuôi,
thì nói voi như cây chổi quét nhà v.v...mặc dù rờ trúng,
nhưng nói và nghĩ thế nào cũng sai cả. Phải thấy chơn tướng
của con voi, thì nói mới không sai.
Chúng
ta cũng nên lưu ý; trong kinh này, ngài Anan đại diện cho chúng
sanh mê lầm hiện tại, cũng như tương lai mà đứng ra thưa
hỏi.
Có
những đoạn ngài trình bày hoặc thưa hỏi rất thấp, là
đại diện cho những chúng sanh mê lầm bực hạ căn. Có những
đoạn Ngài trình bày hoạc thưa hỏi thâm thúy, là đại diện,
cho những chúng sanh căn tánh bực thượng. Vậy chúng ta không
nên căn cứ lời trình bày trên mặt văn tự mà phê phán trình
độ cảu Ngài.
