Mục
Lục Khóa Thứ Nhất
Nhân
Thừa Phật Giáo
Bài
Thứ 6
Sám
Hối
A.-
Mở Ðề
Chúng
ta sống trên đời này không ai là hoàn toàn trong sạch. Phật
thường dạy: "Phàm còn xuống lên ba cõi, lăn lộn trong sáu
đường, thì không một loài nào được hoàn toàn trong sạch,
không một giống nào dứt hết tội lỗi".
Thật
thế, cõi đời này đã được gọi là cõi trần, thì làm
sao trong sạch được? Người ta thường nói "ở bầu thì tròn,
ở ống thì dài"; vậy thì ở trong buị tất phải lấm buị.
Buị đời đã lâu đời lâu kiếp phủ lên thân, lên đầu
chúng ta, vào trong buồng gan lá phổi của chúng ta. Nó làm
cho chúng ta mờ mắt không thấy được đường chánh; nó làm
cho chúng ta đục lòng, không thấy được chân tâm. Nếu chúng
ta muốn sống mãi trong cảnh buị nhơ, muốn đắm mình trong
tội lỗi, thì không nói làm gì. Nhưng khi chúng ta đã muốn
được trong sạch thảnh thơi, muốn trút bỏ tội lỗi cho
lòng được nhẹ nhàng, thư thới, thì tất nhiên chúng ta phải
tìm phương pháp để trừ cho hết buị bặm, tẩy trừ cho
hết tội lỗi. Trong Ðạo Phật, phương pháp tẩy trừ ấy
gọi là sám hối.
B.-
Chánh Ðề
I.-
Ðịnh Nghĩa:
Chữ
"Sám", tiếng Phạn gọi là Samma; Tàu dịch là "Hối quả".
Kinh nói: "Sám gỉa sám kỳ tiền khiên, Hối gỉa hối kỳ
hậu quá". Nghĩa là, Sám là ăn năn lỗi trước, còn Hối là
chừa bỏ lỗi sau. Nếu dùng một chữ Sám hay một chữ Hối
không thì chưa đủ ý nghĩa, nên các Tổ xưa ghép hai chữ
lại thành danh từ "Sám hối", dịch theo tiếng Việt là "ăn
năn chừa lỗi". Như thế trong chữ Sám hối có hàm nghĩa ăn
năn, hối hận vì những lỗi lầm trong quá khứ, bất luận
là lâu mau, và bây giờ cho đến về sau, mình nguyện là không
tái phạm nữa. Nếu biết lỗi cũ là bậy, bây giờ mình xin
chuộc lỗi, mà sau nầy vẫn còn làm lại, thì không phải
là đúng nghĩa Sám hối trong Ðạo Phật.
II.-
Các cách Sám Hối.
1.-
Sám hối sai lầm.
Ðúng
ra chữ Sám hối là danh từ riêng của Ðạo Phật. Khi Sám
hối mà gọi là sai lầm, thì không phải là Sám hối nữa
rồi. Nhưng để tiện việc diễn đạt, chúng ta hãy tạm dùng
hai chữ ấy để nói chung những cách chuộc tội ở thế gian
hay trong các đạo ngoài (ngoại đạo).
Người
thế gian, khi có tội lỗi với ông bà, làng nước, thường
dùng trầu ruợu, hay heo gà, tiền bạc để tạ tội, xin lỗi.
Có khi người ta lại dùng hình thức "đoái công chuộc tội",
nhưng khi phạm tội với triều đình hay trong quân ngũ chẳng
hạn. Hình thức lấy công chuộc tội cũng có chỗ hay, nhưng
chưa hoàn hảo và còn thô thiển. Nó chỉ áp dụng để đối
phó với bên ngoài, chứ bên trong trường hợp những tội
lỗi xảy ra trong nội tâm của chúng ta, những tội lỗi rất
vi tế, rất sâu xa, thì khó có thể mà áp dụng được hình
thức nói trên.
Trong
các ngoại đạo, người ta cũng có dùng nhiều hình thức chuộc
tội: như có đạo dùng máu thú vật để xin rửa tội với
thần linh; có đạo chủ trương xuống tắm ở những sông,
suối mà người ta cho là linh thiêng thì hết tội; có đạo
lại đem phẩm vật để xin
Thánh
Thần xả tội; có đạo lại chủ trương khổ hạnh, ép xác
như đánh đập thân mình, nhịn đói khát, chịu nóng rét,
nằm gai nếm mật để được giải thoát tội lỗi. Những
cách chuộc tội như thế đều sai lầm hết. Tội lỗi thuộc
về tâm lý, không có hình tướng. Vậy thì làm sao có thể
lấy vật chất như nước, máu huyết, phẩm vật hay xác thân
để làm sạch tội được.
2.-
Sám hối chân chính.
Ðức
Phật dạy rằng tội lỗi do tâm của người tạo ra, không
ai có quyền thưởng phạt được. Kẻ gieo giống xấu thì
ăn trái dở, người trồng giống quý thì hưởng qủa ngon.
Tội lỗi đã từ tâm tạo, thì cũng phải từ tâm mà sám.
Lời nói thật rõ ràng, chí lý, hợp với thực nghiệm. Vậy
chúng ta muốn hết tội, phải y theo những pháp Sám hối chân
chánh của Ðạo phật mà thật hành. Trong Ðạo Phật, có 4
pháp sám hối sau đây, có pháp thuộc về sự, có pháp thuộc
về lý:
a)
Tác pháp sám hối: Pháp sám hối này thuộc về sự, phải
lập giới đàn và thỉnh thanh tịnh Tăng chứng minh, nên gọi
là tác pháp. Khi vào giới tràng, mình phải thành thật tỏ
bày tội lỗi một cách thành khẩn, chí tâm ăn năn và nguyện
về sau không tái phạm nữa. Một lòng thành kính sám hối
như vậy, khi giới thể được thanh tịnh, tức là hết tội.
b)
Thủ tướng sám hối: Pháp nầy thuộc về sự, và khó hơn
pháp trước. Phật chế pháp này, là sám hối thuộc quán tưởng,
cho những người tu hành có trình độ cao, hoặc ở cỗ không
có Tăng, hay có, nhưng không được thanh tịnh. Muốn tu pháp
này, hành giả phải đến trước Tượng Phật hay Bồtát,
thành tâm lễ bái, trình bày những tội lỗi đã phạm, và
nguyện ăn năn chừa bỏ. Làm như thế từ 1 ngày, 3 ngày, 7
ngày, 49 ngày, và mãi mãi đến khi nào thấy được hảo tướng:
như thấy hào quang, hoa sen báu, thấy Phật, Bồ tát đến xoa
đầu v.v... thì mới thôi.
c)
Hồng danh sám hối: Pháp sám hối này cũng thuộc về sự,
do Ngài Bất Ðộng Pháp Sư đời nhà Tống bên Trung hoa soạn
ra. Ngài rút 53 danh hiệu Phật trong Kinh "Ngũ Thập Tam Phật"
tức là từ Ðức Phật Phổ Quang cho đến Ðức Phật Nhứt
Thế Pháp Tràng Mãn Vương, và rút 35 hiệu Phật trong Kinh "Quán
Dược Vương, Dược Thượng", với Pháp thân Ðức Phật A-Di-Ðà,
sau thêm vào kệ Phổ Hiền Ðại Nguyện, thành nghi thức sám
hối này, tổng cộng là 108 lạy, để ám chỉ trừ 108 phiền
não. Nghi thức sám hối này, nếu ai chí thành kính lễ, thì
sẽ diệt trừ được những phiền não và tội lỗi đã tạo,
trong đời hiện tại cũng như nhiều đời quá khứ. Ðức
Phật Tỳ-Bà-Thi nói: "Nếu chúng sanh nào nghe danh hiệu 53 vị
Phật này, thì trăm ngàn ức kiếp không đọa vào ba đường
ác". Ðức Phật Thích Ca nói: "Thuở xưa, đời Phật Diệu
Quang, ta đi tu nhằm đời mạt pháp, nhờ được nghe danh hiệu
53 vị Phật này, và thành tâm lễ bái, mà tránh khỏi những
đau khổ trong đường sanh tử luân hồi nhiều kiếp". Còn
35 danh hiệu Phật sau, từ Ðức Phật Thích Ca cho đến Ðức
Phật Bửu-Liên-Hoa Thiện-Trụ-Ta-La-Thọ Vương, thì trong Kinh
Bưủ-Tích nói: "Nếu tất cả chúng sanh, hoặc phạm tội ngũ
nghịch hay thập ác, đến muôn kiếp không thể sám hối, chỉ
xưng danh hiệu 35 vị Phật này và lễ bái, thì bao nhiêu tội
chướng đều tiêu trừ".
Hồng
danh của Chư Phật có công đức không thể nghĩ bàn như vậy,
nên Ngài Bất Ðộng Pháp sư mới soạn ra để làm nghi thức
sám hối. Pháp hồng danh sám hối hiện nay, hầu hết các chùađều
thực hành theo. Về sau Ngài Từ Vân Pháp sư vì những người
yếu đuối hoặc không quen lạy nhiều, nên đã soạn ra một
nghi thức sám hối, rất gọn dễ và đầy đủ ý nghĩa, cũng
gọi là pháp tiểu sám hối, để cho Phật tử hằng ngày có
thể sám hối tội lỗi của mình.
d)
Vô-sanh sám hối: Pháp này thuộc về lý sám hối, rất cao
và khó, bực thượng căn mới có thể thực hành được
- QUÁN
TÂM VÔ SANH: Nghĩa là quan sát tự tâm mình hiện tiền không
sanh. Như trong Kinh Kim-Cang nói: "Tâm quá khứ không thể được,
tâm hiện tại chẳng có, tâm vị lai cũng không". Quán trong
ba thời gian đều không có tâm, thì vọng niệm không từ đâu
mà có, nếu vọng niệm không có, thì các tội lỗi cũng không.
Kinh nói: "Tội từ nơi tâm sanh mà cũng từ nơi tâm diệt.
Nếu tâm này không sanh, thì tội cũng chẳng còn, thế mới
thật là sám hối".
- QUÁN
PHÁP VÔ SANH: Nghĩa là quan sát thật tướng (chơn tánh) củacác
pháp không sanh. Chữ "thật tướng", nghĩa là cái tướng ấy
không sanh không diệt, không hư dối; từ xưa đến nay nó vẫn
thường như thế, không bị thời gian thay đổi, hay không gian
chuyển dời, suốt xưa thấu nay, nên gọi là thật tướng
(Tướng chân thật). Nó cũng có tên là chơn như hay chơn tâm...
Khi nhận được thật tướng rồi, thì các gỉa tướng đều
không còn. Lúc bấy giờ những tội lỗi (gỉa tướng) kia,
không còn gá nương vào đâu mà tồn tại. trong Kinh Quán Phổ
Hiền có chép: "Muốn sám hối, phải quán thật tướng của
các pháp, thì tội mới hoàn toàn tiêu diệt.
III
.- Phát Triển Hạnh Lành mời Ðể Tiêu Trừ Tội Lỗi Cũ
Làm
lễ sám hối xong , phải phát triển những hạnh lành cho nhiều,
để tiêu trừ những tội lỗi cũ.
1.-
Luận về tội lỗi thời gian đã qua. Những tộilỗi xưa của
chúng ta rất nhiều, có thể nói là vô số. Sự sống của
chúng ta tiếp nối liên lạc với nhau từ đời nọ đến đời
kia, như một xâu chuỗi dài vô tận. Rồi cứ trong mỗi đời,
từ sanh đến tử, từ tử đến sanh, chúng ta cứ tạo thêm
tội mãi. Từ cái tệ này bắt qua cái dở khác, rồi từ cái
lỗi nhỏ đi đến cái tội lớn, cái đà ấy cứ tăng tiến
mãi tạo thành một sức mạnh gọi là nghiệp lực, dắt dẫn
chúng ta vào đường khổ não, mê lầm, tức là dòng sanh tử
mà chúng ta đang thọ vậy. Trong Kinh Hoa Nghiêm Ðức Phổ Hiền
Bồtát có nói: "Nếu tội lỗi chúng sanh có hình tướng, thì
tất cả hư không cũng không chứa hết". Thật thế, tội lỗi
của chúng sanh chất chồng từ muôn vạn kiếp, và truyền
nối qua thời gian, bỡi di truyền, phong tục, thói quenv.v ...
Chẳng hạn như tánh tham, chúng ta mới sanh, nào có ai dạy
cho chúng ta đâu, thế mà chúng ta vẫn biết! Cũng không ai
bảo chúng ta giận hờn, vậy mà gặp điều gì trái ý, là
chúng ta cău co,ù la lối liền. Những tánh xấu ấy có một
lần với thân và rất sâu sắc, khó dứt trừ. Trong Kinh gọi
chúng nó là "câu sanh phiền não", hay "bổn hữu chủng tử",
nghĩa là những hạt giống có từ lâu. Những hạt giống xấu
này lại còn làm duyên sanh ra các tội lỗi khác, mà trong Kinh
luận gọi là "phân biệt phiền não" hay "thỉ khởi chủng
tử", nghĩa là hạt giống mới nhiễm do ảnh hưởng thời
đại, tập quán, phong tục chi phối. "Phân biệt phiền não
thì có thể dễ trừ, nhưng "câu sanh phiền não" rất khó trừ.
Chúng như cỏ cú, đâm sâu gốc rễ rất xa; nếu người làm
vườn khinh thường nó thì không dễ gì dọn đất sạch cỏ.
Cho
nên chúng ta không nên sám hối lấy lệ, lấy có được! Chúng
ta phải làm sao cho:
a)
Những tánh xấu kia yếu bớt dần dần, do sức mạnh của
lòng thành khẩn và chí cương quyết;
b)
Rồi dứt tuyệt các tính xấu không cho chúng tái sanh.
Muốn
dứt tuyệt chúng, mà nếu không có phương pháp thích hợp,
thì chẳng khác gì lấy đá đè cỏ: nó nằm bẹp tạm thời,
nhưng khi dời đá đi, nó sẽ mọc lên mạnh mẽ hơn trước.
Phương pháp thích hợp trong sự sám hối là: Phát triển hạnh
lành, để tiêu trừ tội lỗi cũ.
2.-
Phát triển hạnh lành. Trong lòng mỗi chúng ta không phải toàn
chứa đựng những tánh xấu xa. Nếu tánh xấu đã có từ
muôn đời, thì tánh tốt cũng đã có từ vô thỉ. Chúng ta
mỗi người đều có Phật tánh là cái mầm của muôn hạnh
lành, cái mầm ấy
đã
bị chôn vùi dưới bao lớp dục vọng, si mê. Bây giờ muốn
tiêu trừ dục vọng thì chúng ta phải tạo điều kiện, cho
cái mầm Phật tánh trổ lá, lên hoa, kết trái Bồ đề. Ðiều
kiện làm cho mầm Bồđề phát triển là những hạnh lành
như: Từbi, Hỷxả, Bố thí, Trìgiới, Nhẫn nhục, Tinhtấn
v.v... Nếu chúng ta phát triển những tính tốt ấy, tất nhiên
những tánh xấu không có đất để mọc lên nữa.
C.-
Kết Luận:
Như
chúng ta đã thấy ở các đoạn trên, người thế gian hay các
tôn giáo đều có những cách thức ăn năn ngừa lỗi cả.
Song, chỉ có pháp sam1 hối của Ðạo Phật mới dứt trừ
được tội lỗi, do chỗ lấy sự cải ác, tùng thiện làm
cốt yếu. Trong bốn pháp sám hối của Ðạo Phật, có pháp
về sự, có pháp về lý, có pháp cao, có pháp thấp. Vậy phải
tùy theo căn cơ và hoàn cảnh của mỗi người mà áp dụng.
Người thượng căn, thì quán pháp vô sanh sám hối. Người
không gặp cảnh thuận tiện, không có giới đàn, không gặp
cao Tăng, thì dùng pháp thủ tướng sám hối. Người được
cảnh thuận tiện có giới đàn thanh tịnh, có cao Tăng Ðại
đức thì dùng pháp tác pháp sám hối. Còn thấy mình tội
chướng nặng nề, và thấy các pháp trên khó thực hành được,
thì cứ mỗi đêm, hay trong những bữa ăn chay và ngày sóc
vọng, tuỳ tiện đến chùa hay ở nhà chí tâm lạy Hồng Danh
sám hối, hoặc tiểu sám hối cũng tốt.
Trong
các pháp sám hối của Ðạo Phật, mặc dù có lạy, có quỳ,
có lễ bái, nhưng không phải để cầu cạnh van xin được
tha tội đâu. Trong cái lạy, cái quỳ ấy, có chứa không biết
bao nhiêu ý nghĩa và ích lợi. Vẫn biết lạy và quỳ, nhứt
là trong pháp Hồng danh sám hối, thật là hao hơi mệt xác,
nhưng trong cái mệt xác thân, có cái vui tinh thần, trong cái
sự tướng bên ngoài có hàm cái ý nghĩa bên trong. Thật vậy,
tuy có lạy nhiều, niệm lâu, nhưng vẫn không ra ngoài những
mục đích sau:
1.-
Tìm cách thiết thực làm cho tâm tánh con người được trong
sạch, hết sự lỗi lầm ở trong đời hiện tại, mà cũng
tiêu trừ những tội ác trong những đời quá khứ.
2.-
Tìm cách phát triển những hạnh cao cả, noi theo những gương
mẫu sáng suốt của các bậc Thánh hiền.
Tóm
lại, các pháp sám hối của Ðạo Phật, nếu thực hành một
cách đứng đắn, sẽ đem lại những kết quả quí báu sau
đây:
- Làm
phát triển lòng thành thật.
- Trau
dồi đức tánh cương quyết trong sự diệt trừ tánh xấu.
- Dứt
được tội, sanh phước.
- Mau
thắng đến chỗ giải thoát an vui.
Nhờ
pháp sám hối của Ðạo Phật, con người có thể cải hóa
lòng mình tốt đệp hơn. Nhờ pháp sám hối, con người có
thể làm cho đời sống cá nhân được hạnh phúc, và đời
sống xã hội được hòa bình, an lạc.
Vậy
ai là người muốn hết tội lỗi; ai là người muốn giải
thoát sanh tử luân hồi; ai là người yêu chuộng chân lý,
hãy cùng nhau nghiên cứu và thực hành các pháp sám hối của
Ðạo Phật cho kỹ lưỡng, để trước là cải thiện đời
sống cá nhân, sau là đời sống của giống hữu tình được
bớt đau khổ, và thêm an vui.
