PHẬT GIÁO MỞ CỬA CHO NƯỚC NHẬT
BƯỚC VÀO KỶ NGUYÊN LỊCH SỬ
Nguyễn Đức Tiến

Phật pháp tuyệt vời hơn tất cả mọi thứ giáo pháp khác, thật hết sức khó để hiểu và nắm vững […]. Nền Đạo pháp ấy có thể làm phát sinh vô lượng, vô biên đạo hạnh và những điều xứng đáng để cuối cùng sẽ đưa đến Giác ngộ tối thượng”. 

Đó là những lời trích từ một bức thư của vua Paikche, hoàng đế của một trong những vùng lãnh thổ thuộc Triều Tiên, gửi đến Nhật hoàng vào năm 552 (vài tài liệu khác cho là năm 538 hay 548), trong mục đích trình bày với hoàng triều Nhật Bản về những gì tuyệt vời của đạo Phật…

Nước Nhật trước khi có lịch sử

Từ thế kỷ thứ III đến thế kỷ thứ I trước Tây lịch, nước Nhật gồm có những nhóm dân rải rác sinh sống bằng nghề chài lưới. Các nhà khảo cổ đặt tên cho thời kỳ tiền sử này là Jomon, dựa vào cách trang trí trên đồ gốm đã khai quật được, các trang trí ấy là các đường nét uốn cong bện vào nhau như những “sợi dây thừng”. 

Song song với nghề chài lưới, canh nông cũng bắt đầu xuất hiện từ thế kỷ thứ III trước Tây lịch cho đến thế kỷ thứ III sau Tây lịch. Thời kỳ phát triển nông nghiệp gọi là thời kỳ Yayoi, Yayoi là địa danh của một vùng khai quật để khảo cổ. 

Trong thời kỳ này, người Nhật cũng học được từ lục địa cách làm các khí cụ bằng đồng và xã hội Nhật cũng bắt đầu tổ chức thành nhiều bộ tộc lớn và đông đảo hơn. Các bộ tộc dần dần biến thành các phe phái rất hiếu chiến. 

Năm 369, họ đánh chiếm lục địa và thành lập một lãnh thổ nhỏ trên đất Triều Tiên, và nhờ đó người Nhật đã thiết lập một đầu cầu tiếp nhận nền văn hoá lục địa. Bước sang thế kỷ thứ VI, vị hoàng đế đầu tiên của nước Nhật lên ngôi và lập ra hoàng triều Yamato, kinh đô đóng ở Asuka, thuộc vùng Kyoto và Nara ngày nay.

Phật giáo được đưa vào nước Nhật trong triều đại Yamato, tức vào thế kỷ thứ VI, kèm theo cả nền văn minh lục địa. Phật giáo và văn minh lục địa biến cải cả xã hội Nhật và đưa nước Nhật vào kỷ nguyên lịch sử.

Bước đầu của Phật giáo trên quần đảo Nhật Bản

Bức thư của hoàng đế Triều Tiên, gồm có đoạn trích dẫn trên đây, được chuyển giao cho hoàng đế Nhật qua trung gian của một sứ thần, kèm theo bức thư này có một pho tượng Phật bằng đồng thếp vàng và một ít kinh sách ghi chép những lời giáo huấn và sự tích của Đức Phật. Đây là bước đầu của Phật giáo trên quần đảo Nhật Bản. Tư tưởng Phật giáo được phổ biến nhanh chóng trong hoàng triều, nhưng đồng thời cũng gây ra chia rẽ.

Bộ tộc Soga, có ít nhiều liên hệ với Triều Tiên, chủ trương cải tổ quốc gia, dựa vào Phật giáo và vài nét văn minh Trung Hoa. Hoàng đế Nhật liền uỷ thác pho tượng Phật cho bộ tộc này. Hai bộ tộc khác là Nakatomi và Mononobe lại chủ trương duy trì truyền thống dân tộc và Thần đạo. 

Thần đạo là tên được đặt ra về sau này, vì thật ra lúc ấy Thần đạo chỉ là một tín ngưỡng dân gian, thờ phụng những sức mạnh thiên nhiên: tinh tú, sông ngòi, núi non, cổ thụ,… tất cả mọi thứ đều hàm chứa tính cách thiêng liêng, biểu tượng của những thần linh gọi là kami. 

Hai bộ tộc này chống lại bộ tộc Soga một cách quyết liệt. Cũng vào lúc đó dịch hạch lan tràn, hai bộ tộc chống đối cho rằng việc tiếp nhận Phật pháp và pho tượng Phật là nguyên nhân khiến các thần linh Thần đạo nổi giận, và đấy là nguồn gốc của mọi tai ương. Họ bắt ép hoàng đế phải vứt bỏ pho tượng xuống sông. 

Nhưng sau đó lại xảy ra một biến cố khác, một cơn hoả hoạn lớn thiêu rụi cả hoàng thành, người ta lại diễn đạt biến cố này như là một quả báo phát sinh từ hành vi ném bỏ tượng Phật xuống sông. Vị hoàng đế nước Nhật phải cho đúc hai pho tượng khác để thay thế.

Sự tranh chấp giữa các bộ tộc đưa đến chiến tranh. Năm 587, bộ tộc Soga theo Phật giáo dẹp yên các phe phái khác và đưa Phật giáo lên hàng chính giáo. Tuy thế các thần linh Thần đạo vẫn tiếp tục được tôn kính vì Phật giáo luôn luôn chủ trương hoà hợp với tất cả các khuynh hướng tín ngưỡng khác. Phật giáo và Thần đạo từ đó cùng hội nhập với nhau và phát triển một cách hài hoà.

Một nền văn hoá mới

Phát triển phát triển nhanh chóng trên đất Nhật, đi đôi với việc quảng bá kinh sách. Hán học trở nên cần thiết để nghiên cứu và tu tập. Chữ Hán mang tính cách văn chương và uyên bác trong kinh sách được phổ biến rộng rãi, vì trước đó Nhật Bản chưa hề có chữ viết để ghi chép, kể cả lịch sử của họ. 

Hán học là một điểm thuận lợi cho việc hoằng pháp, vì người dân có thể đọc thẳng các kinh điển gốc Hán sẵn có, không như trường hợp của Tây Tạng phải phiên dịch những pho kinh sách khổng lồ.

Nửa thế kỷ sau, nền văn minh Trung Quốc bắt đầu ảnh hưởng sâu rộng thêm, góp phần kiến tạo một nền văn hoá mới trên đất Nhật. Các vị Tăng Ni Trung Quốc, Triều Tiên đến Nhật để truyền bá Phật pháp, người Nhật cũng sang Triều Tiên và Trung Quốc học đạo. 

Ngoài ra nước Nhật còn đón tiếp các các học giả, các nghệ gia… từ lục địa đến, họ mang theo văn chương, khoa học, thiên văn, thi ca, hội hoạ… Năm 588, ngôi chùa Phật đầu tiên được xây dựng tại kinh đô Asuka. Đầu thế kỷ thứ VII, thái tử nhiếp chính là Shotoku Taishi (574-622) được bộ tộc Soga đưa lên nắm quyền hành bên cạnh hoàng hậu Suiko. Vị thái tử này liền thiết lập ngoại giao với Trung Quốc và gửi sứ thần sang kinh đô của xứ này. 

Từ đó, cả hai nước nhộn nhịp trao đổi văn hoá, cùng nhau phát triển và quảng bá Phật pháp. Người ta thường xem hoàng thân Shotoku như vua A-dục của nước Nhật, mặc dù vị hoàng thân này chỉ giữ chức vụ nhiếp chính và chưa hề lên ngôi.
Một đế quốc hùng mạnh được hình thành

Cả dân gian và hoàng triều Yamato đều thấm nhuần Phật pháp, điều này là một yếu tố vô cùng thuận lợi đưa đến một nước Nhật thống nhất, đoàn kết. Hoàng đế Nhật và bộ tộc Soga cùng nhau thiết lập một chính quyền trung ương vững mạnh dựa vào đạo đức Phật giáo và cũng từ đó Phật giáo trở thành một sức mạnh tinh thần cho toàn thể dân chúng. 

Hoàng thân Shotoku Taishi là một Phật tử hết sức nhiệt tâm và trung kiên, tu học Phật pháp với nhiều vị thầy người Triều Tiên, Trung Quốc, đồng thời ông cũng là một nhà chính trị tài giỏi và tinh tế. Năm 604, ông ban hành bản Hiến pháp đầu tiên của Nhật Bản, gồm 17 điều khoản, trong đó điều khoản thứ hai khuyên dân chúng phải tôn kính Tam bảo. 

Bản Hiến pháp dựa trên nguyên tắc công bằng xã hội, sự ngay thật và công minh, rất gần với Phật giáo, và bản hiến pháp này đã đưa nước Nhật vào một kỷ nguyên mới. Người Nhật dần dần ý thức được cá tính dân tộc, tôn kính Phật pháp, cùng nhau thiết lập một nền văn hoá cá biệt hơn, độc lập hơn với nền văn hoá Trung Quốc. Vào năm 624, nước Nhật có 46 tu viện, 816 Tỳ kheo và 569 Tỳ kheo ni.

Tóm lại Phật giáo đã góp công khai hoá và đưa nước Nhật bước vào kỷ nguyên lịch sử, tạo cho nước Nhật một nền văn hoá thấm nhuần tinh anh Phật pháp, một xã hội hài hoà, thuần nhất và phồn vinh như ta thấy ngày nay.

Nguyễn Đức Tiến 
(Văn hóa Phật giáo)
 

CỐ ĐÔ NARA - KIẾN TRÚC ĐỘC ĐÁO CỦA CÁC NGÔI CHÙA
Nguyễn Đức Tiến

Nara là thành phố nhỏ nằm ở phía Đông Bắc Nhật Bản. Nơi đây đã từng là thủ đô của đất nước Nhật Bản từ năm 710 đến năm 784. Đây là trung tâm nghệ thuật truyền thống của Nhật Bản, trong đó có kiến trúc độc đáo của các ngôi chùa. 

Thành phố Nara không hề có bóng dáng của nhà cao tầng. Đây là thành phố của chùa chiền, lăng tẩm, mang nét cổ xưa, tĩnh lặng và thơ mộng. Những ngôi chùa, những bức tượng Phật chủ yếu được làm bằng gỗ quý. Muốn thăm hết các ngôi chùa ở Nara cũng phải mất ít nhất vài ngày, mặc dù toàn thành phố có diện tích chỉ khoảng 211,6km2. 

Thời Nara (năm 710), đạo Phật được chính quyền Nhật Bản ủng hộ mạnh mẽ. Lúc đó, Nhật Bản cũng có quan hệ rất tốt với Trung Quốc - thời nhà Đường đang phát triển hưng thịnh - Nara trở thành nơi tiếp thu những sản phẩm văn hóa, nghệ thuật của đại lục. Những công trình xây dựng, nghệ thuật, điêu khắc... vẫn còn lưu giữ đến nay và được xếp vào tài sản quốc gia của đất nước Hoa anh đào.

Di sản văn hóa quan trọng nhất của Nara là quần thể chùa Todaiji được xây từ năm 743 và hoàn thành năm 751 trong một vùng chia thành 64 khu thuộc phía Đông của Nara. Chùa Todaiji là một trong những ngôi chùa lâu đời và nổi tiếng bậc nhất, đồng thời là một trong những thắng cảnh tuyệt vời của Nhật Bản. Theo truyền thuyết, đã có đến 420.000 người cúng tiền và 2.180.000 người tham gia xây dựng chùa. Bức tượng Đại Phật do một nghệ sĩ đến từ vương quốc Baekje, Triều Tiên, thiết kế. Đây là bức tượng bằng đồng mạ vàng lớn nhất thế giới - nằm trong một công trình làm toàn bằng gỗ tên là Đại Phật Điện. 

Chùa Todaiji còn sở hữu vô số báu vật văn hóa với hơn 20 pho tượng Phật và tác phẩm nghệ thuật được xếp loại di sản quốc gia. Đại Phật Điện có chiều cao 48 mét, mặt bằng chữ nhật 56 mét x 50 mét, là công trình gỗ lớn nhất thế giới. Dù có kích thước đồ sộ như vậy, người ta vẫn cho rằng Đại Phật Điện còn chưa đủ rộng để chứa pho tượng. Đại Phật bên trong ngôi điện ngày nay, khách tham quan phải rất chật vật khi tìm khoảng rộng để ngắm nhìn được toàn bộ pho tượng.

Quần thể chùa Todaiji ngoài Đại Phật Điện mà còn cả hai ngôi tháp bảy tầng, một giảng viện và khu tịnh xá. Một dãy hành lang bao quanh Đại Phật Điện tương tự như thiết kế của quần thể chùa Horyuji nổi tiếng. Toàn bộ quần thể chùa Todaiji trải dài 1 cây số theo trục Bắc - Nam là hàng loạt công trình lịch sử, trong đó có Kho báu Hoàng gia - nơi chứa kho bảo vật của Thiên hoàng Shomu. 

Một điểm đến hấp dẫn khác ở Nara là Công viên Nara được xây dựng vào năm 1880 bao gồm hầu hết những thắng cảnh của Nara như đền Todaiji, đền Kofukuji, lăng Kasuaga Taisha, đền Gangoji, đền Yakushiji, đền Toshodaiji, cung Heijo... Bảo tàng quốc gia Nara tập trung vô số những sưu tập về nghệ thuật Phật giáo. Đây cũng là nơi ở của hàng trăm con hươu hoang dã tự do lang thang. Theo đạo Shinto, hươu được xem là sứ giả của các thần linh, do đó những con hươu ở Nara đã trở thành biểu tượng của thành phố và thậm chí được đăng ký tài sản quốc gia. 

Nara còn có hàng loạt lễ hội và sự kiện văn hóa được tổ chức hàng năm. Đến Nara, du khách có thể tìm đến những làng nghề thủ công gia truyền như hàng mỹ nghệ, đặc biệt là mì sợi Nhật Bản và tận hưởng không gian bình lặng của những con đường khoáng đạt, những khuôn viên xanh của cỏ và thông.
 

 
02-01-2008 11:23:12

TVHS