Ðức Phật và Biểu Hiện Của Sắc Tướng 
Là Thực hay Hư 
GS TS. Nguyễn Chung Tứ

Kinh Kim Cương có câu : "Nhược dĩ sắc kiến ngã, dĩ âm thanh cầu ngã, thị nhân hành tà đạo, bất năng kiến Như Lai", nghĩa là "nếu dùng âm thanh và hình sắc để thấy ta, để cầu ta v.v…. đó là kẻ hành tà đạo, chẳng thể thấy được Như Lai". Nội dung câu kinh trên hẳn Đức Phật đã gửi cho chúng ta một thông điệp đặc biệt nào đó. 

Thông thường, khi đến với đạo hay đối diện trước ảnh tượng của chư Phật, con người thường bị cuốn hút bởi cái vẻ đẹp trang nghiêm của hình sắc tượng Phật và cho rằng Đức Phật là như thế này, thế nọ v.v.. Tuy nhiên, trên quan điểm Phật giáo (Mahayàna) con người bao giờ cũng nhận thức đối tượng tuỳ theo đôi mắt cá nhân của chính mình, và nhận thức đó thường là rất giới hạn và sai lệch. Có lẽ đây là lý do tại sao Cark Jung nói : "Con mắt của bạn bao giờ cũng bị giới hạn bởi cái bạn đang là". 

Thế giới mênh mông bao la chung quanh con người được nhận biết là do tùy thuộc vào màu sắc. Và màu sắc, có thể nói là đối tượng biểu biệt (manifestation) đầu tiên trong nhận thức của con người đối với các hiện tượng, sự vật. Nhưng khi đối diện với những ảnh tượng, hình sắc cụ thể thì tâm lý thường đi đến những phán đoán như "trái quít là màu cam, trái mận màu đỏ, ánh sáng màu vàng v.v…". Thực ra trên quan điểm của vật lý học, những phán đoán như thế luôn luôn mang tính cách lâm thời, vì bản thân màu sắc là "duyên sinh", không có một ngã tính độc lập nào hết. Ở đây, chúng ta thử tìm hiểu vấn đề thực hư của màu sắc. 

Nếu có cái gì rất uyển chuyển, tưởng là có mà hoá ra không, tưởng làø vĩnh cửu mà hoá ra lâm thời, thì cái đó chính là màu sắc của các vật. 

***
Màu sắc của các vật trước hết phụ thuộc vào ánh sáng chiếu vào nó. Trong một phòng tối om – ban đêm chẳng hạn – chẳng vật nào có màu sắc. Cũng có người bảo lúc đó các vật màu đen. Thực ra, đen không phải là một màu. Không có màu nào cả thì gọi là màu đen (vắng mặt tất cả các màu). Vật hút, hấp thụ tất cả các ánh sáng chiếu vào nó thì vật màu đen. Vật hấp thụ đa số ánh sáng chiếu vào nó thì vật màu xám. 

Nếu trong phòng được ánh sáng mặt trời chiếu thẳng vào (ban ngày) hay được thắp sáng bằng đèn dây tim công suất cao (ban đêm), người ta ngày xưa thấy các vật có thể có 7 màu (7 màu cầu vồng) : đỏù, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím. Kể từ 1850, mọi người theo giả thiết Grassman cho rằng có thể đơn giản hoá số màu thành 3 (qui tắc tam sắc) 

Đỏ (đỏ + cam) 
Lục (vàng + lục) 
Lam (lam + chàm + tím) 

Ta nhận thấy cái giá trị hư hư , thực thực của chính ánh sáng : trước kia, bảo cầu vồng có 7 ánh sáng màu, bây giờ bảo có 3 thôi cũng được ! Thực ra nói có vô số ánh sáng màu cũng không ai bẻ được (đỏ nhạt, đỏ trung bình, đỏ lợt, đỏ máu, đỏ lửa, đỏ mận….) các ánh sáng khác cũng thế (vàng nghệ, vàng chanh…) 

Tại sao một vật đỏ ? Khi ánh sáng mặt trời hay ánh sáng đèn dây tim công suất cao chiếu vào nó, nó hắt trở lại (khuyếch tán hay phát xạ thứ cấp), ánh sáng đỏ, còn hấp thụ tất cả các ánh sáng màu khác. Tại sao một vật lục ? Được chiếu ánh sáng mặt trời chẳng hạn, nó hắt trở lại ánh sáng lục, hấp thu tất cả những ánh sáng màu khác. 

Tại sao một vật lam ? Sau khi nhận ánh sáng mặt trời, nó hắt trả lại ánh sáng lam, hấp thu tất cả các ánh sáng màu khác. 

Như vậy ban đêm, nếu ta chiếu vào vật đỏ ban ngày một ánh sáng không chứa ánh sáng đỏ, thí dụ ánh sáng lam lục – tiếng nhà nghề gọi là ánh sáng cyan – nó hấp thu toàn thể ánh sáng tối, không có ánh sáng đỏ để hắt trở lại : nó màu đen ! Nếu vật lục ban ngày, ban đêm được chiếu ánh sáng không lục , thí dụ chỉ gồm lam và đỏ : nó cũng đen. Cũng lý luận như thế vật lam sẽ đen nếu ban đêm chiếu ánh sáng đỏ và lục vào nó (vắng mặt lam). 

Trạng thái một vật cũng có thể làm thay đổi màu của vật. Oxygen nguyên tử O hay phân tử O2 vô sắc nhưng ozone O3 màu xanh lam. Tinh thể sulfat đồng CuSO4, 5 H2O màu lam, dung dịch sulfat đồng trong nước cũng màu lam, nhưng nghiền tinh thể sulfat đồng thành bột vô định hình, mất nước kết tinh 5 H2O (nghĩa là từ CuSO4, 5 H2O thành CuSO4) lúc đó sulfat đồng… màu trắng ! Ai cũng biết bạc Ag màu trắng, nhưng bạc kết tủa, mới sinh khi thuốc ảnh AgBr bị ánh sáng phân tích : AgBr -> Ag ? + Br thì bạc màu … đen ! (có thể hai cấu trúc tinh thể khác nhau). 

Sau cùng, màu một vật phụ thuộc vào bề dày của nó. Thí dụ dung dịch cyanine mỏng màu lục, dày màu đỏ. Kim loại vàng Au màu vàng khi nó khá dày, khi nó chắn sáng. Nhưng vàng là kim loại đứng đầu về phương diện dát mỏng (25000 lá vàng mới dày 1mm) ; một tờ vàng như thế trở nên trong mờ và ánh sáng mặt trời đi qua thành màu xanh lam. 

***
Tóm lại câu hỏi : "Vật này màu gì ?" là một câu hỏi không có trả lời. Màu của nó tùy theo ta quan sát nó ở ngoài đường hay ở trong nhà, tuỳ theo nó kết tinh hay vô định hình, nói chung là tuỳ theo cấu trúc hoá lý của nó, sau cùng tùy theo nó mỏng hay dày. Cũng vậy, Đức Phật mà hàng ngày chúng ta nhìn thấy, đó là Đức Phật trong tương tác của tâm thức và sắc tướng ; và điều quan trọng hơn mà chúng ta cần phải suy gẫm, đó là Đức Phật với những ảnh tượng, hình sắc cụ thể chỉ là phần biểu hiện về Đức Phật, chứ không phải là Đức Phật thực thụ. Chúng ta chỉ có thể gặp Đức Phật thực thụ khi và chỉ khi mình đã vượt qua mọi cảm nhiễm của cuộc đời, vượt qua tường thành tham sân si, sống vô ngã giữa lòng hiện hữu.(Nguyệt san Giác Ngộ số 26 – 5/1998)
 
 

TVHS