Cách
đây 4 năm đi du lịch ở Cămpuchia du khách phương tây có thể
bị uổng mạng vì bắt cóc tống tiền. Ngày nay an ninh được
cải thiện, ngành du lịch ở Xứ Chùa Tháp phát triển mạnh
với mục tiêu đạt được một triệu rưởi du khách mỗi
năm. Nam Nguyên thực hiện phóng sự đường xa Từ Cánh Đồng
Chết tới Đế Thiên Đế Thích, nhân một chuyến công tác
ở vương quốc Khmer. (17-8-2005)
Những
cánh đồng chết
Đã
xa rồi những Cánh Đồng Chết và nhà tù S21 Tuol Sleng ở ngọai
ô Phnompenh, những địa danh này đã trở thành nhà bảo tàng
tội ác diệt chủng. Tuol Sleng trước năm 1975 là một trường
trung học mang tên Tuol Svay Prey, an ninh Khmer Đỏ đã biến cải
nơi này thành trại giam tử thần S21.
Chỉ
riêng một nơi giam giữ này trong mấy năm cầm quyền, Khmer
đã giam cầm tra tấn khỏang 17 ngàn tù nhân, trong đó có nhiều
phụ nữ và trẻ em. Nhiều người chết ngay trong khi bị giam
giữ, những người khác bị đưa về trại hành quyết Choeung
Ek, Khmer Đỏ tiết kiệm đạn đã dùng cuốc, rìu đập vỡ
sọ người tù và vùi thây tập thể. Tên gọi Những Cánh
Đồng Chết bắt nguồn từ đây.
Nhà
bảo tàng tội ác diệt chủng Tuol Sleng, sau 30 năm vẫn mang
nặng mùi tử khí, xiềng xích gông cùm và hình ảnh các nạn
nhân. Khmer Đỏ cũng giống phát xít Đức, chúng chụp và lưu
giữ hình ảnh các nạn nhân sau khi họ nhập trại.
Nữ
sinh viên người pháp Bonavienne 21 tuổi đến từ Paris nói với
chúng tôi là để những cảnh như Tuol đừng tái diễn, các
quốc gia trên thế giới cần giúp đỡ nhà bảo tàng duy trì
và phát triển, theo cô đây là phương cách tốt nhất để
người ta cùng hồi tưởng về những gì đã diễn ra tại
đây.
Đế
Thiên Đế Thích
Du
khách trên đường vào Angkor Wat thuộc quần thể Đế Thiên
Đế Thích tỉnh Siem Reap Cambodia. Photos by Nam Nguyen RFA
Các
tạp chí du lịch đều ghi Tuol Sleng là nơi du khách đến Phnompenh
nên đến tham quan. Thật ra Vương quốc Khmer còn rất nhiều
địa chỉ du lịch ngọan mục mà khách du lịch không thể
bỏ qua. Một trong những thắng tích đó là Đế Thiên Đế
Thích tiếng Khmer là Angkor ở tỉnh Siem Reap, cách Phnompenh 317
km về hướng Bắc.
Từ
Phnompenh có thể đi Siem Reap bằng máy bay giá vé khỏang 60
đô la một lượt. Đi tàu cao tốc 25 đô la một chuyến, hay
rẻ nhất là xe búyt máy lạnh khỏang 7 tới 10 đô la một
lượt.
Đế
Thiên Đế Thích hay Angkor nói chung là một quần thể kiến
trúc hơn 100 ngôi đền bằng đá, mà các vì vua trị vì đế
quốc Khmer cổ đã xây dựng gần Siem Reap, kinh đô thời kỳ
Angkor huy hòang, trải dài từ đầu thế kỷ thứ 9 tới thế
kỷ 15.
Du
Khách phải có ít nhất 3 ngày thì mới tham quan hết được
một số thắng tích thuộc phạm vi mở cửa cho công chúng.
Giá vé tham quan là 20 đô la một ngày, mua vé xem ba ngày thì
tốn 40 đô la.
Bên
trong khu du lịch đường kính hơn 12 km nằm giữa rừng nguyên
sinh, các phế tích nằm rải rác cách xa nhau nên du khách cũng
phải có phương tiện di chuyển bằng xe ô tô, xe lôi du lịch
hoặc xe gắn máy ôm. Khách ba lô thường thuê xe đạp một
mình một ngựa.
Trung
tâm du lịch
Du
khách từ tòa tháp trung tâm Angkor Wat leo trở xúông. Photos
by Nam Nguyen RFA
Chúng
tôi có rất ít thời gian nên chú tâm thăm viếng trứơc tiên
là Angkor Wat, có dịch giả gọi là Kinh Đô Chùa, Angkor Wat
được xây dựng vào thế kỷ 11, theo truyền thuyết là nơi
cúng tế của đức vua Suryavarman đệ nhị. Hẳn vì thế mà
Angkor Wat là ngôi đền duy nhất quay mặt về hứơng Tây.
Angkor
Wat được bao bọc bởi hào sâu thả sen bề rộng tới 190
mét, tạo thành một hình chữ nhật một chiều 1 km 500 chiều
kia 1km 300, gần như là một hình vuông.
Như
vậy Angkor Wat nằm trên một khu vực chu vi gần 6 km, có tường
đá cao 8 mét dày 1m phần lớn bằng đá tảng lấy từ trên
núi xa về. Từ xa Angkor Wat sừng sững trên nền trời với
5 ngọn tháp đặt theo phương vị ngũ điểm. Tháp trung tâm
cao 65m có 4 tháp bao quanh với chiều cao mỗi tháp khỏang hơn
40 mét.
Chính
điện Angkor wat là một kiến trúc ba tầng, kết nối với
nhau nhờ những hành lang sâu thẳm. Điểm cần lưu ý là tòan
bộ kiến trúc Angkor wat là những phiến đá xanh, ở đâu cũng
thấy chạm trổ hoa văn, phù điêu theo tích xưa chuyện cổ
mà các chuyên gia nói rằng xuất phát từ sử thi Ấn Độ
Mahabharata và Raymana.
Con
đường dẫn tới chính môn Angkor Wat cũng được làm bằng
đá tảng dài 230 mét, mặt lộ rộng gần 10 mét cao 5m so với
mặt nước hồ trong xanh ở hai bên. Chính là tại nơi đây
chúng tôi bắt gặp một thanh niên trẻ anh Andrew 20 tuổi sinh
viên trường đại học Manchester Anh Quốc.
Trò
chuyện với chúng tôi Andrew nói quần thể Angkor đầy ấn
tượng, ngòai Angkor Wat anh đã viếng và rất thích Preah Khan
cũng như Ta Prohm cũng thuộc quần thể Đế Thiên Đế Thích.
Chàng
sinh viên trẻ Andrew cho biết anh đi du lịch ba lô đi một mình,
trước tiên đến Bangkok Thái Lan sau đó đi Cămpuchia và Lào.
Anh dự định trở lại Cămpuchia một lần nữa cùng với bạn
bè, những bạn thân của anh muốn thăm xứ Khmer mà chưa có
dịp.
Địa
chỉ du lịch chuyến đi lần tới của anh sẽ gồm cả Việt
Nam, anh sẽ từ Cămpuchia qua Việt Nam. Sự tiêu xài ở mỗi
nơi mỗi khác, tại Cămpuchia anh tiêu từ 15 tới 20 đô la một
ngày.
Công
trình kiến trúc kỳ vĩ
Angkor
Wat nhìn từ xa. Photos by Nam Nguyen RFA
Nhìn
từ bên ngòai Angkor Wat vĩ đại và kỳ bí với kiến trúc
khmer cổ đại ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ. Càng vào sâu
bên trong khách chừng như ngẩn ngơ đến sững sờ trước
nghệ thuật kiến trúc của người xưa.
Khách
sẽ tự hỏi làm cách nào mà từ thế kỷ 11, người Khmer
có thể vận chuyển hàng triệu mét khối đá xanh từ trên
núi xa về, nhiều khối đá nặng hàng chục tấn đi đường
xa ít nhất 50km từ chân núi Phnom Kulen về. xếp đặt các
khối đá tảng như thế nào cho đúng thiết kế, chạm khắc
cách nào mà mỗi tấc vuông ở Đế Thiên Đế Thích đều
có hoa văn, phù điêu chìm nổi hay hình tượng nổi trên mặt
đá.
Quả
đúng là một ngày thì cũng mới chỉ là cưỡi ngựa xem hoa,
Đế Thiên Đế Thích còn nhiều kiến trúc cổ diệu kỳ như
Angkor Thom, tức Kinh Đô Lớn tọa lạc cách Angkor Wat gần 3
km về phía bắc với nhiều thắng tích như Bayon, Baphuon, Nam
Bắc Kleang, Preah Pithu, Tep Pranam, Preah Palilay. Đó chỉ là riêng
khu vực trung tâm Angkor Thom với chu vi 12 km.
Ở
Đế Thiên Đế Thích hay Angkor nói chung còn phế tích Ta Prohm,
Preah Khan, Roulos, Banteay Srey và Phnom Bakeng. Khách tham quan muốn
xem hết phải mất ba bốn ngày. Quần thể Đế Thiên Đế
Thích kể từ 1991 được Unesco Tổ Chức Văn Hóa Khoa Học
Giáo Dục LHQ công nhận là Di Sản Văn Hóa Thế Giới.
Chính
vì vậy người Khmer với sự trợ giúp quốc tế, đặc biệt
từ nứơc Nhật đã và đang nổ lực bảo tồn và tái tạo
các công trình độc đáo ờ quần thể Đế Thiên Đế Thích.
Ngành du lịch Xứ Khmer cũng nhờ đó mà khởi sắc đem lại
nguồn thu quan trọng đóng góp vào ngân sách nhà nước, trong
một bối cảnh Cămpuchia phụ thuộc sự trợ giúp lớn lao
từ nứơc ngòai.
Nam
Nguyên tường trình từ Đông Nam Á.
Ký
sự đường xa:
Bakheng
- ngọn đồi hội ngộ
Tượng
Bayon bốn mặt
TTCN
- Từ Sài Gòn đi Củ Chi, rồi Trảng Bàng... trên con đường
Xuyên Á êm như ru, chúng tôi qua cửa khẩu Xa Mát, lướt qua
Kampong Cham, Kampong Thom để đến Siem Reap.
Dọc
theo hai bên đường là những cánh đồng lúa xanh, những ngôi
nhà sàn bằng gỗ lợp ngói phần nhiều để mộc, chỉ có
cầu thang dẫn lên nhà là được sơn một màu tím nhạt rất
lãng mạn. Nhà cửa thường chìm giữa vườn cây...
Chúng
tôi đến Siem Reap vào buổi chiều. Đường phố vắng vẻ
và khá sạch, có rất đông người đi xe đạp thành đoàn
trên đường. Hướng dẫn viên người Khơme có tên VN là Thiện
giải thích: “Đó là những công nhân làm việc hay quét dọn
trong khu vực Angkor”. Nhiều ngôi nhà, khách sạn đang được
xây dựng. Có vẻ như thành phố này vẫn đang chờ đợi
khách du lịch đổ đến.
Toàn
cảnh Angkor Wat
Khu
vực cổng vào khu vực Angkor được xây dựng khang trang. Nơi
đây có niêm yết giá tham quan 1 ngày (20 USD), 3 ngày (40 USD)
và 1 tuần (60 USD) để du khách chọn lựa tùy theo quĩ thời
gian của mình, bởi quần thể Angkor nằm giữa rừng nguyên
sinh bao la với hơn 600 đền đài, phế tích rải rác ở nhiều
khu vực khác nhau.
Nếu
không có nhiều thời gian, các du khách thường chọn đến
thăm những khu đền nổi tiếng như Angkor Wat (Kinh đô Chùa)
- được xem là ngôi chùa lớn nhất thế giới; Angkor
Thom (Kinh đô lớn) với tượng thần Bayon (thần bốn mặt)
nằm chính giữa ngôi thành cổ; đền Ta Prohm với những rễ
cây đại thụ mọc trùm lên những bức tường thành, và càng
được biết đến nhiều hơn khi trở thành bối cảnh cho cuốn
phim Bí mật ngôi mộ cổ của Hollywood; đền Banteay Srei với
những tượng thần và hoa văn được chạm khắc công phu và
hoa mỹ trên sa thạch và đá đỏ...
Đường
đi vào khu vực Angkor xuyên qua rừng nguyên sinh, sạch và đẹp,
thỉnh thoảng có những chú khỉ hiền lành ra ngồi hai bên
đường. Một số nơi có dân cư sinh sống và trồng lúa.
Nữ
thần Devata
Vương
quốc Angkor
Đền
đài trong khu vực Angkor được xây dựng bắt đầu từ cuối
thế kỷ thứ 9 dưới thời vua Jayavarman II. Trong 50 năm trị
vì (năm 800-850), ông đã làm cho vương quốc Khơme trở nên
hưng thịnh, xây dựng thể chế, tôn giáo cũng như rất nhiều
đền đài với kiến trúc Khơme rực rỡ khác hẳn những triều
đại trước. Nhà vua đặt kinh đô chính tại Rolous, cách Siem
Reap 13km về hướng đông nam. Nơi đây cũng hình thành nhóm
tháp Rolous với các đền Bakong, Preakko, Lolei xây dựng theo
phong cách Hindu.
Đền
Banteay Srei cách Siem Reap 35km, là một ngôi đền nhỏ xây dựng
từ năm 967 dưới thời Jayavarman V bằng sa thạch và đá ong,
nổi tiếng về những bức chạm khắc với hoa văn rất tinh
xảo từ ba lớp cổng đền cho đến các vòm mái, cột, những
bức tường bên trong. Dưới thời ông vua này, triều đình
tràn ngập các học giả, nhà thơ, triết gia, họa sĩ, nhạc
sĩ và vũ công múa hát bày tỏ niềm vui và ngôi đền đã
phần nào mô phỏng không khí xa hoa này. Các hoa văn trong đền
Banteay Srei cũng được chạm trổ trên các tháp của hoàng
gia Campuchia trong khu vực hoàng cung tại Phnom Penh.
Phải
rời Angkor Wat trước khi trời tối...
Chúng
tôi di chuyển từ đền này đến đền khác bằng xe buýt nhỏ.
Ta Prohm là ngôi đền thờ mẹ vua Jayavarman VII (1181-1220), một
vị vua từng xâm chiếm và sáp nhập vương quốc Champa, Lào,
phần lớn bán đảo Malay và mở rộng đế quốc Khơme đến
biên giới Myanmar ngày nay. Với số tín đồ đạo Phật ngày
càng gia tăng trong nước, Jayavarman VII cũng được tôn vinh
là vua Phật.
Trên
con đường đến Angkor, ông đã cho xây 120 bệnh viện và 121
ngôi nhà để những người hành hương dừng chân. Chúng tôi
đã đi qua một bệnh viện lớn ở Siem Reap hiện nay có đặt
tượng ông với tướng mạo y như Đức Phật. Ta Prohm làm
du khách tốn rất nhiều phim bởi rừng cây kơnia bao quanh và
những cây tung đại thụ - một loại cây gỗ nhẹ thường
được người Khơme dùng làm guốc - choàng bộ rễ khổng
lồ lên những bức tường thành.
Angkor
Thom cũng được xây dựng lại dưới thời Jayavarman VII với
năm cổng thành có tường cao hào sâu bao quanh, trung tâm là
đền Bayon lừng lẫy với những nụ cười của đá. Một
cây cầu đá dẫn vào đền, mỗi bên là một dãy các
vị thần, bên thiện bên ác, tổng cộng 108 vị đang kéo con
rắn thần Naga bảy đầu.
Dù
đã được xem nhiều sách vở, hình ảnh, Bayon vẫn làm chúng
tôi sững sờ với cái thần lặng lẽ toát ra từ một rừng
tháp bằng đá xanh. Có 54 tháp cao từ 25-45m, mỗi tháp có bốn
khuôn mặt, tổng cộng là 216 khuôn mặt, mỗi khuôn mặt là
một nét riêng với những nụ cười thanh thoát và lặng lẽ.
Tuyệt
vời Angkor Wat
Được
xem như đỉnh điểm của kiến trúc Khơme vẫn là Angkor
Wat, với những đường nét mạnh mẽ và những bức chạm
khắc phong phú và tuyệt đẹp chạy suốt những hành
lang dài quanh ngôi đền. Angkor Wat có tường cao và hào nước
bao quanh không bị cây rừng tàn phá nên được xem là còn
nguyên vẹn nhất trong quần thể kiến trúc Angkor.
Đền
được xây dựng dưới thời vua Suryavarman II (1113-1150) cũng
là ông vua từng đem quân tấn công nước Đại Việt năm 1150
(thời nhà Lý). Nhưng khi dẫn quân qua rừng rậm, núi cao, quân
lính ngã bệnh, sốt và chết rất nhiều; nhà vua cũng không
thoát khỏi. Suryavarman II chết trong chuyến đi này và để
lại một vương quốc suy tàn.
Angkor
Wat được xây dựng để thờ thần Visnu. Ở tầng thứ nhất,
du khách không khỏi ngỡ ngàng trước những bức chạm đã
qua gần 1.000 năm mà vẫn còn nguyên nét sắc sảo tài hoa.
Đó là những câu chuyện dựa theo sử thi Ramayana của Ấn
Độ với những hình tượng quen thuộc: chàng Rama và nàng
Sita, tướng khỉ Hanuman, chim thần Garuda; chuyện thần Visnu
đứng trên núi Meru dùng rắn thần khuấy biển sữa, kết
hợp thiên giới và hạ giới… và đặc biệt là vô vàn những
nữ thần Devata và các nàng tiên Apsara xinh đẹp.
Hàng
ngàn khách du lịch nghịch ngợm sờ tay lên nhũ hoa những nữ
thần Devata bên hành lang lâu ngày đã khiến lớp đá ở đây
lên nước bóng loáng. Một hướng dẫn viên du lịch còn phân
biệt được những nữ thần đã có gia đình, căn cứ vào
những… nếp nhăn trên bụng đá!
Khách
du lịch thường viếng Angkor Wat vào buổi chiều để ngắm
cảnh hoàng hôn, nhưng trước khi mặt trời lặn họ buộc
phải rời tầng cao nhất bởi khi nắng tắt, khó có thể leo
xuống an toàn trên những bậc thang đá hẹp và tối. Nơi đây
hoàn toàn không có ánh điện.
Chúng
tôi chọn đồi Bakheng để nhìn mặt trời lặn. Dưới chân
đồi từng dãy dài xe buýt đậu kín hai bên lối đi. Đồi
Bakheng cao 65m, ngôi đền trên đỉnh đồi từng có đến 108
ngọn tháp nay đã sụp đổ, chỉ còn trơ lại nền và những
bức tường đá. Đường lên đồi là những bậc đá lởm
chởm dường như còn sót lại từ thế kỷ 9, trơn trượt
khó đi.
Thế
nhưng khi lên đến đỉnh đồi, tôi không khỏi ngạc nhiên
vì con số đông đảo du khách ở đó, đủ các màu da, trang
phục và lứa tuổi: những thanh niên da đen tóc bện thành
thừng, các cô gái Nhật với nét mũi thanh tú đặc trưng,
khách du lịch châu Âu tóc vàng như lúa chín... Họ ngồi sát
vai bên nhau hoặc vắt vẻo trên một bức tường đổ, trên
sàn đền, tôi cũng ngồi xuống bên họ, chìm trong trạng thái
kỳ diệu mà chúng tôi đã cùng chia sẻ, cảm nhận khi chiêm
ngưỡng Angkor, những ngôi tháp, những mặt người cả ngàn
năm rồi mà vẫn linh động, ấm áp tỏa sáng.
Tất
cả chúng tôi hướng về phía mặt trời lặn, không bận tâm
đến bất cứ một điều gì trên đời, chờ đợi ánh nắng
chiều tắt dần trên những đền đài Angkor…
THÁI
THANH
Xem
Tiếp: Angkor xưa và nay
