CHƯƠNG
BẢY
BƯỚC
CHÂN THỨ BẢY LÊN ÐƯỜNG THỰC HIỆN
VIỆC
TRỞ VỀ SỰ IM LẶNG:
SỰ
CHUYỂN ÐỘNG TOÀN DIỆN CỦA TÂM THỨC
TRÊN
CON ÐƯỜNG HÀNH ÐỘNG PHẬT GIÁO CỦA
TRÍ
THỨC TÂY PHƯƠNG.
I.
Ảnh Hưởng Lớn Lao Của Sự Cặp Gỡ Lạ Thường Giữa Christmas
Humphreys, Alan Watts Và D.T. Suzuki Ðối Với Văn Hóa Tây Phương
Hậu Bán Thế Kỷ XX.
II.
Con Ðường Hành Ðộng “Hành Vô Hành” Của Phật Giáo: “Niết
Bàn Chính Là Con Ðường Dẫn Ðến Niết Bàn”
I.
ẢNH HƯỞNC LỚN LAO CỦA SỰ GẶP GỠ LẠ THƯỜNG GIỮA CHRISTMAS
HUMPHREYS, ALAN WATTS VÀ D.T. SUZUKI ÐỐI VỚI VĂN HÓA TÂY PHƯƠNG
HẬU BÁN THẾ KỶ XX
Christmas
Humphreys vừa mới chết cách đây mấy tháng (ngày 13-4-1983),
sống trên mặt đất được 82 năm và đã cống hiến cả
đời mình phụng sự cho Phật Giáo Thế Giới. Ông sinh năm
1901 tại Luân Ðôn, xuất thân từ một gia đình gồm bao nhiêu
thế hệ Iuật sư và chánh án thẩm phán nổi tiếng ở Anh
quốc. Ông tốt nghiệp đại học Cambridge và trở thành một
trong những luật gia quan trọng của Anh quốc (cố vấn Hoàng
Hậu, Queen's Counseler, và quan tòa thượng thặng cho đến lúc
hưu trí năm 1976). Ðã say mê nghiên cứu Ðạo Phật từ lúc
còn trẻ; năm 23 tuổi (1924), ông thành lập Hội Phật Giáo
Anh quốc tại Luân Ðôn (The Buddhist Sotiety), cho đến nay được
coi là tổ chức Phật Giáo lâu đời nhứt và to lớn nhứt
ở Tây phương. Năm 1945, ông đã đưa ra “Mười hai Nguyên
Lý của Phật Giáo” (Twelve Principles of Buddhism) và được
dịch ra 14 thứ tiếng và đang chấp nhận như căn bản đại
đồng thống nhất cho Phật Ciáo Thế Giới. Năm 1962, ông được
bầu là Phó Chủ Tịcn của Hội Phật Giáo Tây Tạng (The Tibet
Society) và Liên Phó Chủ Tịch của Hội Phật Giáo Ấn Ðộ,
Pakistan và Tích Lan. Ông đã từng xuất bản nhiều sách về
Phật Giáo, về Thiền Tông, và nhiều vấn đề liên quan tới
Đạo Phật. Vai trò của Christmas Humphreys đối với việc truyền
bá hoằng dương Giáo Lý Ðạo Phật tại Tây phương từ trên
nửa thế kỷ nay quả thật là lớn lao, theo điệu ảnh hưởng
dây chuyền. Có thể nói theo điệu “trùng trùng duyên khởi”
ở mức độ thấp nhứt của tục đế, nếu không có Christmas
Humphreys thì những quyền sách của D.T. Suzukl đã không được
xuất bản sau đại chiến thứ hai ở Tây phương và đã không
tác động kinh hồn đến toàn diện văn hóa Tây phương ở
thế kỷ XX, nhứt là từ thập niên 50-60 cho đến nay. Và nếu
không có Christmas Humphreys cũng không có Alan Watts, và chúng
ta cũng biết rằng Alan Watts đã tác động ảnh hưởng đến
giới văn nghệ, trí thức, sinh viên, tuổi trẻ Tây phương
như thế nào.
Trong
tập hồi ký tự truyện In My Own Way, Alan Watts đã nhắc lại
Christmas Humphreys với tất cả lòng kính thương và lòng tri
ơn sâu rộng, và chính Christmas Humphreys đã đưa Alan Watts vào
thế giới Phật Giáo và được Alan Watts coi như “bậc thầy
quan trọng nhứt sau Francis Croshaw” (“Christmas Humphreys who,
after Francis, was to become my second most important teacher”) (trang
84), theo Alan Watts thì “Christmas Humphreys đã đem đến cho tôi
một nền giáo dục mà không có tiền bạc nào có thể mua
được và lòng biết ơn sâu xa của tôi thì quả là vô lượng”
(trangs 88). Về ảnh hưởng của D.T. Suzuki và Alan Watts đối
với văn hóa học thuật Tây phương ở hạ bán thế kỷ XX
này, tôi sẽ có dịp đề cập vào dịp thuận lợi khác; bây
giờ tôi chỉ xin nói qua sự gặp gỡ giữa D.T. Suzuki và Christmas
Humphreys, vì chính sự gặp gỡ này là một biến cố quan trọng
quyết định sự quảng bá sâu rộng tư tưởng Thiền Tông
của D.T. Suzuki ở khắp thế giới hiện nay. Từ năm 1940, vài
sách của Suzuki đã được bán hết ở Anh quốc, và tất cả
số sách còn lại ở Nhật Bản đã bị cháy sạch trong thời
chiến tranh ở Ðông Kinh năm 1945. Năm 1946, Christmas Humphreys
có mặt trong phái đoàn luật gia Ðồng minh tham dự Tòa án
Chiến Tranh tại Nhật Bản; lúc chiến tranh vừa chấm dứt,
và ông đã tìm mọi cách để viếng thăm lui tới thường
trực với D.T. Suzuki ở Kyoto, lúc đó D. T. Suzuki sống ẩn
dật và tiếp tục viết và dịch bao nhiêu sách vở Phật học;
Christmas Humphreys đã tìm mọi cách đem hết những tác phẩm
quan trọng của Suzuki đưa về Anh quốc, và vận động hết
mọi cách để xuất bản những tác phẩm của Suzuki. Nhờ
thế mà tác phẩm của Suzuki được phổ biến lan rộng khắp
thế giới và được dịch ra nhiều thứ tiếng và đã ảnh
hưởng mạnh mẽ ở khắp toàn cầu. Chỉ nội một công đức
ấy thôi thì chúng ta cũng đáng ghi ơn cử chỉ hành động
hoằng pháp của Christmas Humphreys, đó là chưa nói biết bao
nhiêu công lớn của Humphreys trong mọi lãnh vực liên hệ đến
sự truyền bá Phật Giáo ở Tây phương (xin đọc Sixty years
of Buddhism In England. 1907-1967 của Christmas Humphreys) Christmas
Humphreys đã viết rất nhiều sách về Phật Giáo, nhưng theo
tôi, quyển sách cô đọng và tiêu biểu nhứt của ông ta “The
Buddhist Way of Action” (Con Ðường Hành Ðộng Phật Giáo), quyển
sách này 200 trang đưa ra một triết lý hữu hiệu thực tiễn
cho đời sống hằng ngày, theo tiểu đề quyển sách: “A Working
philosophy for Daily Life”, áp dụng những nguyên lý căn bản
Phật Giáo vào đời sống thực tiễn ở xã hội Tây phương
hiện nay.
II.
CON ÐƯỜNG HÀNH ÐỘNG “HÀNH VÔ HÀNH” CỦA PHẬT GIÁO: "NIẾT
BÀN CHÍNH LÀ CON ÐƯỜNG DẪN ÐẾN NIẾT BÀN”.
Quyển
sách của Christmas Humphreys đề cập mọi khía cạnh liên hệ
đến hành động từ lãnh địa hành động cho đến chủ động
tác nhân, hành động sai lầm, hành động và không hành động
tác động và phản động tác động và hỗ tương tác động
bát chính đạo, sự phát triển tâm thức, từ trí thức đến
trực giác, hành động trực tiếp và chương cuối cùng dẫn
đến Vô Hành (Non-Action). Phạm vi của chương này không cho
phép chúng tôi phân tích kỹ lưỡng về nội dung của quyển
sách linh động này. Chúng tôi chỉ muốn nêu tên sách ra đây
để cho những Phật tử trí thức Việt Nam nào muốn có cái
nhìn thực tế, giản đị, cụ thể và không trừu tượng
về Con Ðường Hành Ðộng Phật Giáo thì có thể tìm đọc
để suy nghĩ.
Thực
ra Christmas Humphreys cũng chẳng có gì hoàn toàn mới lạ để
nói về con đường hành động Phật Giáo này, nhưng qua kinh
nghiệm trọn đời của ông trong phạm vi hoạt động tích
cực cho Phật Giáo thế giới và qua tinh thần uyển chuyển
duy nghiệm thực tế của ông chúng ta có thể học được
nhiều khía cạnh tế nhị bất ngờ trong việc chuyển hóa
phương tiện hành động của ta trên đường phụng sự Ðạo
Pháp. Với lối diễn đạt vô cùng cởi mở và khiêm tốn
bình dị, ông nhắc nhở cho chúng ta nhớ lại chân lý bất
diệt của Phật Giáo mà nhiều khi chúng ta đã từng quá quen
biết và vì thế đã quên thể hiện cụ thể trong hành vi
hoạt
động của ta trong đời sống. Chẳng hạn tôi chỉ trích dẫn
hai câu thôi, rút ra từ quyển the Buddhist Way of Action, hai câu
thôi, cũng đủ cho chúng ta thấy được ngôn ngữ sâu kín
bình dị của Christmas Humphreys, và đồng thời cũng nói lên
tinh thần Phật Giáo của một Phật tử Tây phương mà cả
đời đã sống và hành động trong không khí Ðạo Pháp:
“Khi
mình làm điều gì tốt thì điều ấy trở về lại với mình,
vì khi mình nghĩ thế nào thì mình trở nên thế ấy và ta
là những gì ta đã làm cho chính ta, bằng những hành động
“tốt” hay “xấu” (then the good we do comes back to us, for
as we think so we become, and we are what we have made ourselves, by action
“good” or “bad" (tr. 77); “tất cả những gì ta làm đều
tác động đến tất cả mọi kẻ khác và thực ra cả toàn
diện vũ trụ, và những hành vi tốt và những hành vi xấu
của ta đều có ảnh hưởng đến ngay cả một sinh vật nhỏ
nhoi nhứt trên đời” (all that we do affects all others, and indeed
the whole universe, and our good deeds and evil deeds have influence on
the smallest thing that lives” (trang 77).
Nếu
những nhà hành động chính trị sống trọn vẹn với những
câu đơn sơ trên thì sự đau khổ của trần gian này sẽ giảm
bớt đi rất nhiều. Những câu ấy rất dễ hiểu và bình
thường, nhưng những ý nghĩ trên của Christmas Humphreys đã
được nuôi dưỡng lâu năm trong không khí tâm linh toàn diện
viên dung của “sự sự vô ngại pháp giới”. Có một câu
khác của Christmas
Humphreys
mà tôi cho là tuyệt vời: “Thực thế, tư tưởng phật Giáo
căn bản chủ trương rằng Niết Bàn chỉ là một và không
khác nhau, đó chỉ là hai khía cạnh của một Thực tại nhưng
đó thực ra chỉ là một chân lý nằm trên bình diện Giác
Ngộ. Nhưng khi chưa Giác Ngộ thì cũng có lý mà nói rằng
tất cả những gì ta có thể biết được nhiều nhất về
Niết Bàn chính là Con Ðường đưa dẫn đến đó, và vì thế
điều khôn ngoan là hãy bước lên con đường ấy. Chúng ta
hãy tiếp tục bước tới” (“Meanwhile, it is right to say that
the most we can know of Nirvana is the way to it, and it is therefore wisdom
to tread that way. Let us walk on” (trang 23)).
Ðó
là bài học lớn nhất mà Christmas Humphreys đã dạy cho chúng
ta: chúng ta chưa giác ngộ và chúng ta chưa biết giác ngộ
là gì, nhưng chúng ta đã học biết được Con Ðường đưa
đến Giác Ngộ mà Ðức Phật đã để lại cho chúng ta. Chúng
ta chỉ cần cất bước lên đường và tiếp tục bước tới
mãi. Let us walk on!
Và
cả sự nghiệp hoằng pháp của Christmas Humphreys đã thể hiện
toàn câu nói trên; tám mươi hai năm trên đời là con đường
kiên trì liên tục hướng thẳng vào một ngôi sao độc nhất
của đời người. Sự GIÁC NGỘ. Chỉ nội ý chí kiên cường
kiên trì ấy của Christmas Humphreys cũng đáng cho chúng ta cúi
đầu kính cảm. Ðang lúc tôi viết những dòng chữ cuối nơi
đây, tôi có cảm tưởng đang nghe bước chân của Christmas
Humphreys đang bước đi vui sướng thong dong trên một cõi vô
hình khác đưa dẫn tới Niết Bàn. Let us walk on!...
Los
Angeles, 8-11-1983
