Dưới
đây là hai bản dịch về Thiền tập dựa theo truyền thống
Tây Tạng.
Hai
bản văn này đang được phổ biến rộng rãi trong giới Phật
Tử Tây Phương để đáp ứng nhu cầu Thiền tập. Các pháp
tu dưới đây tuy được viết từ truyền thống Tây Tạng
nhưng thực sự cũng đã ẩn tàng trong nhiều truyền thống
Thiền tập khác của Phật Giáo.
Bản
văn đầu tiên là của Đức Đạt Lai Lạt Ma.
Bản
văn thứ nhì là của Kadampa, một tông phái Tây Tạng
đang có hơn 700 tự viện tại 36 quốc gia.
Hướng
Dẫn Thiền Tây Tạng
“Tibetan
Meditation Instructions” là một bản văn cô đọng về Thiền
Tây Tạng do Đức Đạt Lai Lạt Ma đời 14 viết cho ấn bản
điện tử của Tricycle, một tạp chí Phật Giáo tại Hoa Kỳ.
Nơi đây, ngài nói về pháp thiền này là hãy để tâm vào
trạng thái tự nhiên, và hãy quán sát tâm này – mà tâm là
một thực thể, theo ngài, có tánh sáng và tánh biết, nơi
đó bất kỳ những pháp gì, hiện tượng gì, sự kiện gì
trong thế giới xuất hiện với chúng ta cũng đều qua nhận
biết của thức. Khi ngồi, tóm gọn, chỉ để tâm thả lỏng
tự nhiên và nhìn vào tâm này, dần dần sẽ thấy bản tánh
của tâm.
(Bắt
đầu bản văn)
Trước
tiên, hãy sửa soạn tư thế của bạn: xếp chân ở vị trí
thoải mái nhất; xương sống thẳng như mũi tên. Đặt hai
bàn tay vào thế quân bình, khoảng cách chiều rộng bốn ngón
tay dưới rún, với bàn tay trái ở dưới, bàn tay phải đặt
trên, và các ngón cái chạm nhau để thành một hình tam giác.
Tư thế này của các bàn tay có liên hệ với chỗ trong cơ
thể, nơi nội nhiệt khởi lên. Nghiêng cổ xuống chút xíu,
để miệng và răng như bình thường, với đầu lưỡi chạm
vào vòm trên của miệng gần các răng phía trên. Hướng mắt
nhìn xuống thả lỏng – không cần thiết phải nhìn vào chóp
mũi; mắt có thể hướng về sàn nhà phía trước chỗ bạn
ngồi, nếu điều này tự nhiên hơn. Đừng mở mắt quá lớn
mà cũng đừng nhắm mắt; hãy để mắt mở hé chút xíu. Đôi
khi mắt sẽ khép lại tự nhiên; thế cũng được. Ngay cả
nếu mắt đang mở, khi ý thức chú tâm đều đặn vào đối
tượng, các hiện tướng của nhãn thức sẽ không quấy rối
bạn.
Với
những người mang kính, bạn có ghi nhận rằng khi gỡ kính
ra, bởi vì mắt thấy ít rõ ràng cho nên sẽ ít cơ nguy hơn
từ sự sinh khởi kích động, trong khi có thêm cơ nguy của
sự lơi lỏng? Bạn có thấy có dị biệt giữa việc hướng
mặt vào tường và không hướng vào tường? Khi hướng vào
tường, bạn có thể thấy là có ít cơ nguy của sự kích
động hay tán tâm? Qua kinh nghiệm, bạn sẽ quyết định sao
cho thoải mái, dễ an tâm...
Hãy
cố gắng để tâm trong trạng thái tự nhiên một cách sinh
động, không nghĩ gì về chuyện quá khứ hay về chuyện bạn
tính làm trong tương lai, không khởi lên bất kỳ một khái
niệm nào. Ý thức của bạn đang ở nơi đâu? Nó [ý thức]
đang ở với đôi mắt hay ở đâu? Nhiều phần, bạn sẽ cảm
thấy nó [ý thức] liên kết với đôi mắt, bởi vì chúng
ta khởi lên hầu hết nhận thức về thế giới này là xuyên
qua mắt thấy. Điều này là do dựa quá nhiều vào cảm thức
của chúng ta. Tuy nhiên, sự hiện hữu của một ý thức riêng
biệt có thể biết chắc được; thí dụ, khi chú tâm hướng
về âm thanh, thì những gì xuất hiện qua nhãn thức không
được ghi nhận. Như thế cho thấy một ý thức riêng biệt
đang chuyên chú hơn vào âm thanh nghe qua nhĩ thức, hơn là ảnh
của nhãn thức.
Với
tu tập kiên trì, ý thức có thể được nhận ra hay được
cảm nhận như một thực thể của ánh sáng thuần khiết và
của tánh biết, mà đối với nó bất kỳ thứ gì cũng có
khả năng để xuất hiện ra, và nó [ý thức], khi các điều
kiện thích nghi hội đủ, có thể được sinh khởi trong hình
ảnh của bất kỳ đối tượng nào. Khi nào mà tâm không đối
phó với khái niệm về ngoại cảnh, tâm sẽ an trú rỗng không
mà không có gì xuất hiện trong nó, hệt như nước trong. Thực
thể của nó [tâm] là thực thể của kinh nghiệm thuần túy.
Hãy để tâm trôi chảy tự nhiên mà đừng phủ lên khái niệm
nào. Hãy để tâm an nghỉ trong trạng thái tự nhiên của nó,
và quan sát nó. Lúc đầu, khi bạn chưa quen với pháp này,
nó thật là khó, nhưng dần dần tâm xuất hiện như nước
trong. Rồi thì, hãy hãy an trú với tâm không bị thêu dệt
này, mà đừng để khái niệm nào sinh khởi. Khi chứng ngộ
bản tánh của tâm, chúng ta sẽ lần đầu tiên định vị
được đối tượng của quan sát của loại thiền nội quan
này.
Thời
gian tốt nhất để tập pháp thiền này là vào buổi sáng,
tại một nơi im vắng, khi tâm rất trong suốt và tỉnh táo.
Đêm trước đó, nhớ đừng ăn nhiều quá hay ngủ nhiều quá;
như thế sẽ làm cho tâm nhẹ hơn và nhạy bén hơn vào buổi
sáng kế tiếp. Dân dần, tâm sẽ trở nên càng lúc càng an
bình; sự tỉnh thức và trí nhớ sẽ trở thành rõ ràng hơn.
(Hết
bản văn)
Pháp
Thở Đơn Giản
Bản
Anh ngữ “A Simple Breathing Meditation” là một cẩm nang về
bước đầu tập thiền của Kadampa, một tông phái Tây Tạng
đang có hơn 700 tự viện tại 36 quốc gia. Nguyên khởi, Đại
sư Atisha (982-1054) từ An Độ sang Tây Tạng, đã sáng lập
tông phái Kadampa, với pháp tu Lamrim, chuyển hóa tất cả mọi
hoạt động thường ngày vào con đường chứng ngộ giải
thoát. Pháp Thở Đơn Giản là bước đầu thiền tập, và
có thể dùng cho mọi truyền thống khác.
(Bắt
đầu bản văn)
Giai
đoạn đầu tiên của thiền là ngưng loạn tâm, và làm tâm
chúng ta trong trẻo hơn, sáng tỏ hơn. Điều này có thể thành
tựu bằng cách tập pháp thở đơn giản.
Chúng
ta chọn một nơi im vắng để thiền tập, và ngồi trong một
tư thế thoải mái.
Chúng
ta có thể ngồi trong tư thế tréo chân truyền thống, hay trong
bất kỳ tư thế nào khác mà mình thấy thoải mái. Nếu muốn,
chúng ta có thể ngồi ghế. Điều quan trọng nhất là giữ
lưng cho thẳng để giữ tâm khỏi bị buồn ngủ hay trì trệ.
Chúng
ta ngồi với hai mắt khép một chút thôi, và chú tâm vào hơi
thở. Chúng ta thở tự nhiên, tốt nhất là thở qua lỗ mũi,
đừng tìm cách kiểm soát hơi thở, và chúng ta chú tâm vào
cảm thọ về hơi thở khi hơi thở vào và ra hai lỗ mũi. Cảm
thọ này là đối tượng thiền tập của chúng ta. Chúng ta
nên cố gắng tập trung vào nó, và gác bỏ mọi thứ khác.
Thoạt
tiên, tâm chúng ta sẽ rất bận rộn, thậm chí có thể cảm
thấy rằng thiền tập đang làm cho tâm chúng ta bận rộn hơn,
nhưng trên thực tế chúng ta chỉ đang ý thức hơn về mức
độ bận rộn biến chuyển mà tâm chúng ta đang thực sự
hiện hành. Sẽ có một sức lôi cuốn lớn để dẫn [chúng
ta] theo các niệm khác nhau khi nó hiện khởi, nhưng chúng ta
nên chống lại [lôi cuốn đó] và cứ tập trung nhất tâm
vào cảm thọ về hơi thở. Nếu chúng ta thấy là tâm chúng
ta lang thang và chạy theo các niệm, chúng ta nên tức khắc
trở về với hơi thở. Chúng ta hãy làm thế liên tục khi
cần thiết, cho tới khi tâm an trú vào hơi thở.
Nếu
chúng ta kiên nhẫn tập cách này, dần dần các niệm lung tung
sẽ lắng xuống và chúng ta sẽ kinh nghiệm một cảm thọ
về sự an tĩnh trong tâm và sự thư giãn. Tâm chúng ta sẽ
cảm thấy sáng rõ và như rộng lớn bát ngát, và chúng ta
sẽ cảm thấy như được tươi mới. Khi biển dậy sóng, cặn
sẽ cuốn lên và nước sẽ đục ngầu, nhưng khi gió êm thì
bùn dần dần lắng xuống và nước nhìn rõ trong suốt.
Tương
tự, khi dòng niệm không ngừng tuôn của chúng ta được an
tĩnh nhờ tập trung vào hơi thở, tâm chúng ta sẽ trở thành
trong suốt và sáng tỏ dị thường. Chúng ta nên ở trong trạng
thái an tĩnh tâm thức này một thời gian.
Mặc
dù thiền tập hơi thở chỉ là bước đầu thiền tập, nó
có thể rất là mãnh liệt. Chúng ta có thể thấy từ pháp
tu này là chúng ta có thể đạt được an tĩnh nội tâm và
sự an lạc chỉ bằng cách kiểm soát tâm, mà không dựa vào
bất kỳ điều kiện bên ngoài nào. Khi dòng niệm lắng xuống,
và tâm chúng ta tịch tĩnh, một niềm hạnh phúc sâu thẳm
và sự an lạc tự nhiên khởi lên. Cảm thọ về sự an lạc
và sự sung mãn giúp chúng ta đối phó với sự bận rộn và
khó khăn của đời sống thường nhật. Quá nhiều căng thẳng
thường đến từ tâm chúng ta, và nhiều vấn đề chúng ta
trải qua, kể cả bệnh hoạn, gây ra hay bị làm trầm trọng
thêm bởi sự căng thẳng này. Chỉ bằng cách thiền tập hơi
thở trong 10 hay 15 phút mỗi ngày, chúng ta sẽ có thể giảm
sự căng thẳng. Chúng ta sẽ kinh nghiệm một cảm thọ tịch
tĩnh, bao la bát ngát trong tâm, và nhiều vấn đề thường
gặp của chúng ta sẽ biến mất. Các hoàn cảnh gian nan sẽ
dễ dàng hơn để đối phó, chúng ta sẽ tự nhiên cảm thấy
nồng ấm và cởi mở với người khác, và quan hệ của chúng
ta với người khác sẽ dần dần thăng tiến.
(Hết
bản văn)
