Chuyến
du lịch nhớ đời đến Tây Tạng
Nguyễn
Văn Dũng
Đó
là chuyến đi Tây Tạng của tôi và nhà thơ Văn Cầm Hải
từ ngày 17/9 đến 25/9. Có nhiều cách đến Tây Tạng. Chúng
tôi chọn con đường từ Hà Nội đi Nam Ninh, từ Nam Ninh bay
sang Thành Đô, rồi từ Thành Đô bay lên Lhasa.
Lhasa
là thủ phủ của Tây Tạng, là “thành phố của chư thiên”,
ở độ cao 3.700m so với mặt nước biển, nghĩa là cao hơn
nhiều so với ngọn Phanxipang của chúng ta. Các nhà địa chất
quả quyết rằng, 40 triệu năm trước, Tây Tạng nằm sâu
dưới đáy biển - Bán đảo Ấn Độ di chuyển đụng phải
lục địa châu Á rồi dội lên thành cao nguyên Tây Tạng,
trong đó có dãy Himalaya với ngọn Everest cao 8.848,2m, cao nhất
thế giới, và hàng trăm ngọn núi khác cao trên 7.000m. Ngày
nay trên cao nguyên Tây Tạng vẫn còn nhiều hồ nước mặn
với đủ các loài hải sản. Ở chợ Barkhor, nơi các quầy
mỹ nghệ, người ta bày bán nhiều vỏ ốc biển làm quà kỷ
niệm. Không biết chúng là hậu duệ thứ bao nhiêu đời của
cụ ốc tổ 40 triệu năm trước. Lên núi cao tìm cái chỉ
có dưới biển sâu, đó là điều lạ lùng trong vô số những
điều lạ lùng của vùng đất được mệnh danh là “Nóc
nhà thế giới” này.
Đừng
chờ đợi điều gì bạn từng gặp, Tây Tạng thuộc về một
cảnh giới khác. Là vùng đất lạ lùng và huyền bí. Là nơi
trời và đất gặp nhau. Mặt trời, mặt trăng cùng muôn ngàn
tinh tú là bè bạn. Tây Tạng là cội nguồn của những con
sông thiêng: Hằng Hà, Ấn Hà, Brahmaputre, Mekong, Hoàng Hà, Dương
Tử... Đỉnh Ngân Sơn là trung tâm thế giới, là núi Tu di
của cõi hồng trần.
Tây
Tạng rộng gấp bốn lần diện tích Việt Nam. Đất trời
mênh mông và tĩnh lặng đến nao lòng. Không gian Tây Tạng
trong vắt và sâu thẳm, khiến mọi vật ta nhìn tưởng như
rất gần mặc dù nó ở rất xa. Thiên nhiên Tây Tạng rực
rỡ một thứ sắc màu thuần tuý và thanh tịnh trong suốt,
nó đánh thức năng lực trực giác nơi mỗi con người. Tây
Tạng, mây chỉ một màu trắng tinh khôi để cho mặt trời
mặc sức tô điểm. Nước không bao giờ sôi tới 100 độ.
Còn nắng thì vàng hươm và say đắm lạ lùng.
Tây
Tạng có nhiều hồ lớn, thiêng liêng và đẹp vào hàng đệ
nhất thiên hạ. Như hồ Namtso, ở độ cao 4.718m. Sự tĩnh
lặng tuyệt đối và vẻ diệu kỳ của nó không thể nói
nên lời. Sông Tsangpo bắt nguồn từ Ngân Sơn, chảy từ tây
sang đông dọc theo Himalaya, rồi đổ ra vịnh Bengale trước
khi hào phóng trích một phần sinh khí cho ba con sông lớn Hoàng
Hà, Dương Tử, Cửu Long.
Ai
từng đi qua đoạn đường khoảng 500km từ Lhasa đến Shigatse
(thành phố lớn thứ 2 của Tây Tạng) hẳn thấy rằng đó
là con đường hùng vĩ và hiểm nguy nhất trong đời. Có lẽ
vì vậy mà người ta chỉ đi một lần. Lần trở lại Lhasa
chúng tôi đi dọc theo sông Yarlung Tsangpo. Từ cội nguồn, sông
không màu mè, làm dáng làm duyên. Sông, đục màu đất đen,
chảy xiết như để kịp mang sinh khí tài bồi cho một nơi
nào đó. Hoá ra cũng như con người, để có dòng nước mát
lành hoà thân vào biển cả, sông cũng phải tự mình rèn giũa,
chắt lọc, gạn đục khơi trong. Bên phải chúng tôi, sông
Tsangpo khi gần, khi xa, khi ẩn sâu dưới tầng tầng vực thẳm
chỉ còn như một dải lụa đào.
Tây
Tạng có một nền văn hoá độc đáo và thâm hậu, trong đó
Phật giáo đóng vai trò chủ đạo. Nhưng Phật giáo Tây Tạng
không còn là Phật giáo Ấn Độ, cũng chẳng phải Phật giáo
Trung quốc, mà là thứ Phật giáo đặc trưng của Tây Tạng,
vừa đầy tính lý luận khúc chiết vừa đầy tính mật tông
ảo diệu. Tây Tạng có đến 16.000 tu viện lớn nhỏ. Jokhang
là tu viện thiêng liêng và nổi tiếng nhất, nằm ở trung
tâm Lhasa. Ở đây có bức tượng Jowo Rinpoche - tượng Phật
Thích ca Mâu ni thời trai trẻ. Đó là bức tượng tuyệt vời
nhất mà khả năng con người có thể làm nên. Các Lạt ma
khi đăng quang đều được tổ chức ở ngôi đền này. Hàng
ngày, hàng chục nghìn người dân Tây Tạng từ khắp nơi trên
đất nước mênh mông đổ về đây chiêm bái. Họ lạy: chắp
tay khỏi đầu, trán, cằm, ngực rồi nằm dài xuống đất,
thành kính và khiêm nhẫn. Không biết họ cầu nguyện điều
gì? Cho họ, cho người thân, hay cho đất nước họ? Cách không
xa Jokhang về hướng tây là điện Potala. Đây là điện thờ
vĩ đại nhất Tây Tạng, cao 120m, ngang 360m, tổng diện tích
360.000m2, 13 tầng, 999 phòng, mái mạ vàng. Là nơi đặt bảo
tháp chứa di cốt các vị Lạt ma. Là trung tâm lãnh đạo tôn
giáo và chính trị trong suốt 400 năm. Potala là kho tàng nghệ
thuật tôn giáo, và là nơi cất giữ không kể xiết những
tranh tượng, kinh sách vô giá của Phật giáo Tây Tạng.
Dân
Tây Tạng rất sùng đạo. Đối với họ sống là để phục
vụ đạo pháp, đời sống vật chất là phương tiện để
vươn tới đỉnh cao tâm linh. Còn cái chết chỉ là đánh dấu
một giai đoạn trong vòng sinh tử miên viễn. Tây Tạng là
quê hương của những bậc thánh nhân, những vị bồ tát,
những đạo sĩ sống cô tịch và độc cư nơi rừng sâu núi
thẳm để tu tập thiền định. Trong những người ta gặp
trên đường phố: anh phu xe, chị quét rác, lão ăn xin... rất
có thể một vị bồ tát nào đó đã hoá thân sống cuộc
đời bình thường giữa thế gian mà ta không hay. Ý nghĩ ấy
làm trái tim ta bừng sáng và dậy lên một niềm hạnh phúc
không ngờ.
Nhưng,
ấn tượng nhớ đời về chuyến đi lại thuộc về một khía
cạnh khác: tổ chức. Mãi khi đến Thành Đô, chúng tôi mới
được thông báo: lên Tây Tạng, áp suất thấp, không khí
loãng, dưỡng khí thiếu, lượng oxy trong não thiếu, bởi vậy
cấm vận động tay chân không cần thiết, cấm ăn no, tuyệt
đối cấm tắm và gội đầu; cấm những người mắc bệnh
phổi, tim, gan, áp huyết, các bệnh đường hô hấp... người
thông dịch còn nói nhỏ với tôi, và “không trên tuổi 40”.
Vậy là tôi vướng cả hai, vừa áp huyết cao vừa thừa đến
24 tuổi.
Đoàn
chúng tôi gồm 24 người, kể cả hướng dẫn viên và người
thông dịch. Tất cả đều người Trung Quốc, trừ hai chúng
tôi. Anh chàng thông dịch khỏe mạnh, vui vẻ, sốt sắng, nhưng
chỉ trọ trẹ một ít tiếng Việt và không biết gì về Tây
Tạng. (Sau mới hay, trong công ty những người nói sõi tiếng
Việt và hiểu biết về Tây Tạng không ai đủ sức khoẻ
chịu đựng khí hậu khắc nghiệt trên cao nguyên này). Thế
là suốt một tuần ở Tây Tạng, chúng tôi sinh hoạt, ăn,
ở theo chế độ của người Trung Quốc. Điều này dẫn đến
một trở ngại khác: Trong tình trạng nhức đầu, khó thở,
mất ngủ, buồn nôn, do ảnh hưởng của “độ cao”, chúng
tôi không sao nuốt nổi đống thức ăn thấm đẫm mỡ, chất
sốt lầy nhầy, và “mùi Tàu” kinh dị. Thường mỗi ngày,
chúng tôi chỉ ăn được chén cháo trắng là một trong những
món có trên bàn ăn sáng của họ.
Chúng
tôi đã trải qua những ngày ở Tây Tạng mà nay mỗi lần
nhớ lại vừa vui vui, vừa tự hào, vừa thấy như vẫn còn
run. Tôi có một bài học từ chuyến đi đầy ấn tượng ấy:
Phải có đủ sức khoẻ, chỉ đi với tour tổ chức cho đoàn
Việt Nam (hướng dẫn tiếng Việt, ăn ở theo chế độ người
Việt), và với tâm thức của một kẻ hành hương chứ không
là một khách du lịch quen tìm sự hưởng thụ dễ dãi.
Nguyễn
Văn Dũng
(Huế,
10/2003)
Kinh Sách và Các Bài Viết Mới Post Lên Mạng Trong Tháng 10-2003
Down Load " Word Document" (WinZip File 327 KB) 
Các
Số Đặc Biệt:
Số Đặc Biệt Mừng Phật Đản
Số Đặc Biệt Tưởng Niệm Bồ Tát Quảng Đức
Số Đặc Biệt Vu Lan
Số Đặc Biệt Mừng Thích Ca Thành Đạo
Số Đặc Biệt Mừng Xuân
