TỰ LỰC
VÀ THA LỰC
T.T.
Nhất Chân
Để
vấn đề tự lực và tha lực được sáng tỏ, ý nghĩa của
phương tiện và cứu cánh cần được đồng thời thỏa thuận.
Thí dụ như tôi muốn đi đến thành phố A, tôi cần phải
có hai chân, hoặc tốt hơn nữa tôi có một chiếc xe hơi.
Hai chân tôi hay chiếc xe của tôi là phương tiện để đưa
tôi đến thành phố A đúng như ý muốn của tôi. Sự đến
được thành phố A là cứu cánh.
Nếu
tôi lại được một người khác cõng đi, hay họ lấy xe của
họ chở tôi đi đến thành phố A đúng theo ý muốn của tôi,
thì tôi đến được thành phố A như thế là cứu cánh, còn
người kia hay chiếc xe của họ là phương tiện. Qua hai thí
dụ trên chúng ta đưa ra ý nghĩa căn bản về phương tiện
và cứu cánh như sau: phương tiện là cách thức cụ thể và
thuận tiện để đạt đến cứu cánh. Song cứu cánh là gì
đây? Cứu cánh là mục tiêu mà ý muốn đề ra, ý muốn mong
đạt đến để được thỏa mãn. Như thế, phương tiện sẽ
có ý nghĩa chính xác hơn là: phương tiện là cách thức cụ
thể và thuận tiện nhằm thỏa mãn một ý muốn nào đó.
Cũng
qua hai thí dụ trên chúng ta thấy rõ là phương tiện còn có
nghĩa là thực hành hay thực hiện nữa, hay đúng hơn, phương
tiện là giai đọan thực hành hay thực hiện. Song ai thực
hành đây? Chính là tôi thực hành. và thực hành cái gì vậy?
Thực hành cái ý muốn của tôi. Làm sao mà ý muốn của tôi
lại thực hành được? là nhờ qua các phương tiện như hai
chân tôi, xe tôi v.v...mà ý muốn của tôi được thực hành.
thực hành như thế để làm gì? Để đạt đến mục tiêu
mà ý muốn của tôi đề ra, có nghĩa là để ý muốn của
tôi được thỏa mãn, được tọai nguyện, cũng có nghĩa là
tôi đạt đến cứu cánh vậy.
Trong
giai đọan thực hành ý muốn qua các phương tiện như thế,
tôi có thể là tự ra sức thực hành như thí dụ một, nghĩa
là tôi đi đến thành phố A bằng hai chân của tôi hay bằng
cách lái xe của tôi, hoặc là tôi mượn vào sức của người
khác như thí dụ hai, là nhờ người khác cõng đi hay đi nhờ
xe của họ. Nếu tôi tự ra sức thực hành để đạt mục
tiêu cứu cánh đúng như ý, thông thường gọi đó là tự
lực. Còn nếu cũng để đạt đến mục tiêu cứu cánh đúng
như ý, song lại nhờ qua sức lực của người khác, thì được
gọi là tha lực.
Vậy
chúng ta định nghĩa tự lực là thế nào đây? Theo như nhận
xét trên, thì tự lực là tôi tự xử dụng các phương tiện
của tôi để đạt đến mục tiêu nhằm thỏa mãn ý muốn
của tôi. phải chăng bắt buộc các phương tiện mà tôi xử
dụng phải là của tôi như là hai chân của tôi, xe của tôi,
thì khi ấy mới được nói là tự lực? Nếu đúng vậy thì
khi tôi nhờ một người khác cõng tôi đi, mà người ấy lại
là con của tôi hay đầy tớ của tôi, thì trường hợp này
tôi vẪn là tự lực đi lấy vậy!
Nếu
cho rằng phương tiện mà tôi xử dụng phải thuộc về thân
của tôi thôi, thì mới được gọi là tự lực. Còn khi đã
nhờ đến các phương tiện ngoài thân thì đều không thể
nói là tự lực được. Như thế, chỉ khi nào tôi đi bằng
hai chân của tôi thì mới gọi là tự lực, còn ngay cả khi
tôi lái xe của tôi đi nữa, thì thực ra là lực của xe đi
chứ không phải là tự lực của tôi vậy. Nếu chấp là như
thế, thì tự lực không bao giờ thực hành được bất cứ
gì nữa. Vì lúc đó để tự lực đi, tôi phải bỏ hết giầy
dép, tôi phải bỏ luôn cả con đường, vì giầy dép và con
đường đều là các phương tiện ngoài thân để giúp tôi
đạt đến cứu cánh nhằm thỏa mãn ý muốn của tôi. Mà
nếu bỏ hết mọi thứ phương tiện ngoài thân như con đường,
bảng chỉ đường v.v...thì làm sao tôi đi đến mục tiêu
cứu cánh được nữa ?
Do
đó chúng ta không thể định nghĩa tự lực theo lối cực
đoan là chỉ giới hạn tự lực vào chính thân lực của mình
mà thôi được. chúng ta có ra sức ra lực là để đạt đến
mục tiêu cứu cánh nhằm thỏa mãn ý muốn của mình. Và lực
bắt buộc phải áp dụng vào phương tiện mới phát sinh tác
dụng được.Thí dụ như tôi muốn đi, thì năng lực của
ý muốn này phải áp dụng vào hai chân của tôi, tức là phương
tiện, khi hai chân của tôi bước đi theo ý muốn của tôi,
hay thực hành theo ý muốn của tôi, thì lúc đó mới được
gọi là lực.
Như
thế, lực không phải chỉ giản dị là các họat động của
bản thân tôi, mà lực chính là sự thúc đảy, sai bảo, hay
chính là năng lực của ý muốn của tôi. Khi tôi khởi lên
một ý muốn, tức thời có nghĩa là khởi lên một năng lực.
Năng lực này đòi hỏi được thỏa mãn bằng cách thúc đảy,
sai bảo, hay đúng nhất là nó sử dụng tất cả mọi phương
tiện nào có được, để đạt đến mục tiêu cứu cánh nhằm
thỏa mãn chính nó.
Nếu
chúng ta đã xác định được rằng lực là ý muốn, tức
TƯ (cetana) một tâm sở trong Phật pháp, thời tự lực chính
có nghĩa là Ý MUỐN CỦA CHÍNH TÔI. Khi tôi thật sự có ý
muốn về một điều nào đó, ý muốn này trở thành một
năng lực của chính tôi. Nó sử dụng tất cả mọi phương
tiện. Lúc ấy thân và khẩu của tôi cho đến mọi sự vật
ngoại giới đều được coi là phương tiện cho ý muốn ấy
hoạt động để đạt đến cứu cánh nhằm nó được thỏa
mãn. Ví dụ một kẻ muốn ăn trộm tiền. ý muốn ấy thúc
đảy, sử dụng thân khẩu của hắn, nó sử dụng luôn cả
dây leo, dao, súng, đèn pha, đến cả ban đêm, bóng tối, giấc
ngủ say của mọi người v.v...mọi thứ đều trở thành phương
tiện cho ý muốn ấy họat động để sao cho đạt được
số tiền nhằm thỏa mãn ý muốn ấy, lúc ấy coi như cứu
cánh hoàn tất.
Như
vậy, tự lực hay tha lực ở đây sẽ không dựa theo tiêu
chuẩn là chính bản thân mình làm hay là nhờ qua người khác
làm để định nghĩa nữa, mà tự lực hay tha lực sẽ được
định nghĩa theo tiêu chuẩn là ý muốn của mình hay ý muốn
của người khác.
Nếu
công việc ăn trộm là đúng thật ý muốn của tôi, thì lúc
đó mọi hoạt động ăn trộm của tôi sẽ thuộc về tự
lực. còn nếu hoàn toàn nó không phải là ý muốn của tôi,
mà hoàn toàn do ý muốn của ông chủ tôi sai sử tôi làm,
thì lúc đó ý muốn của ông chủ tôi là lực chính. Thân
tâm tôi và mọi hoạt động ăn trộm của tôi chỉ là công
cụ phương tiện của ý muốn của ông chủ tôi. lúc đó hoạt
động ăn trộm của tôi thuộc về tha lực chứ không phải
là tự lực nữa. bằng chứng là nếu ông chủ của tôi ngưng
ý muốn của ông ta lại, nghĩa là ông rút hết lực của ông
về, thì tôi cũng sẽ ngưng hết mọi hoạt động ăn trộm
ngay.
Văy
nếu khi việc ăn trộm kia hoàn tất, ông chủ cảm thấy thỏa
mãn, trong khi tôi không thấy thích thú gì cả, thì cũng là
vì ông chủ có ý muốn ăn trộm nên trộm xong thấy thỏa
mãn, còn tôi không có ý muốn ấy nên không thấy có gì thỏa
mãn. Như vậy ông chủ đạt được đến cứu cánh, còn tôi
thì chỉ là một phương tiện cho ông đạt đến cứu cánh
mà thôi. Coi như trong trường hợp này ông chủ là ăn trộm
bằng tự lực, còn tôi ăn trộm bằng tha lực. Cũng chính
vì thế, nên trong giới luật của đạo Phật dù tự mình
không ra tay làm ác mà sai khiến người khác làm ác. Việc
ác hoàn tất thì chính mình là người chịu tội chính, nghĩa
là cũng coi như chính mình tự làm vậy.
Tóm
lại, bất kể là tôi hành động, sử dụng các phương tiện
ra sao, không cần biết, chỉ miễn nếu các hành động ấy
xuất phát từ ý muốn của chính tôi, thì coi như các hành
động đó là tự lực. còn nếu không xuất phát từ ý muốn
của tôi mà từ ý muốn của người khác, thì coi như các
hành động ấy là tha lực.
Tiếp
đến là các trường hợp tự lực và tha lực phối hợp cùng
nhau, như tôi và người phụ tá của tôi hợp tác cùng muốn
thực hiện một công việc. Công việc này thành tựu, cả
hai đều đạt đến mục tiêu cứu cánh là hoàn toàn thỏa
mãn. Trong trường hợp này tôi là chủ chốt và nắm rõ vấn
đề, người phụ tá chỉ là phụ giúp tôi theo sự hướng
dẪn của tôi, thế nên chỉ là một tha lực phụ thuộc. song
gặp trường hợp tôi mong muốn học một nghề cho tinh, gặp
một vị thầy cũng mong muốn truyền nghề lại cho tôi. Song
vì tôi chưa có một căn bản nào hết, thế nên tha lực của
vị thầy ở đây rẩt quan trọng và chính yếu đối với
tự lực của tôi. tự lực của tôi ở đây chỉ là hết
lòng tin tưởng thầy, phục vụ thầy, nghe lời thầy. Lúc
đó mọi hoạt động học hỏi của tôi gồm có tự lực của
tôi hoạt động qua sự lắng nghe theo dõi chăm chú thâu nhận
mọi lời giảng giải của thầy, và tha lực của thầy là
hoạt động qua sự giảng giải trình bày tất cả các kiến
thức về nghề nghiệp của ông. Trong trường hợp này tha
lực quan trọng hơn hết và đóng vai trò chính, trong khi tự
lực chỉ là tùy thuận theo tha lực mà thôi.
Chúng
ta nên phân rõ hai trường hợp về phương tiện và tha lực.
nếu một vị thầy không có ý muốn dạy tôi, song vì tôi
trả tiến nên ông dạy cho tôi, thì như thế ông ta chỉ là
một công cụ phương tiện để tôi đạt đến cứu cánh.
Còn nếu ông ta có ý muốn dạy cho tôi thành nghề viên mãn,
thì ông ta là một tha lực hợp tác với tự lực của tôi.
cũng chính vì thế, trong Phật pháp khi một pháp sư thuyết
pháp không vì Bồ Đề Tâm cứu độ chúng sinh, mà vì các
lợi dưỡng cung kính và danh vọng thì đó là trường hợp
bất tịnh thuyết pháp. Vì lúc đó pháp sư không còn là một
tha lực nữa, mà chỉ còn là một công cụ, phương tiện của
các thính giả mong muốn nghe pháp.
Lại
khi tôi mong muốn làm một công việc mà không những tôi chưa
có được một hiểu biết căn bản tối thiểu nào hết về
công việc ấy, mà tôi cũng chưa có được một chuẩn bị
tối thiểu nào hết, thì tha lực ở đây lại càng quan trọng
và biến rộng hơn nữa. chẲng hạn như tôi muốn nấu món
thuốc trường sinh, nếu lại có được một vị tiên trưởng
nào đó mong muốn chỉ dạy cho tôi, chắc chắn là tôi không
thể bắt tay ngay vào việc nấu luyện được, mà còn phải
biết bao nhiêu công việc chuẩn bị khác nữa, có thể chính
tôi còn phải trai tịnh và lánh xa vào hang ốc v.v...tôi phải
tuyệt đối nghe lời vị tiên trưởng và phải thực hành
biểt bao nhiêu là phương tiện chuẩn bị như thế mà tôi
không bao giờ ngờ trước được. tôi có thể nản lòng và
buông bỏ ý muốn ấy. Thế nên tha lực của vị tiên ở đây
không phải chỉ hạn khuôn trong kiến thức về thuốc của
ông, mà ông còn phải ra sức thuyết phục và khuyến khích
làm sao cho tôi không bỏ cuộc nữa. nếu tha lực lúc ấy không
đủ mạnh và trải rộng thì tự lực của tôi tiêu tán liền.
Trong
cuộc sống của chúng ta, có biết bao nhiêu công việc thuộc
thế gian thôi mà đã đòi hỏi đủ thứ phương tiện rất
phức tạp, đòi hỏi thời gian phải lâu dài, bắt người
mong muốn thực hiện công việc ấy phải trải qua nhiều mệt
mỏi về thể xác cũng như tinh thần. Nếu không có các tha
lực, dù là loại tha lực phụ thuộc thôi, người ấy sẽ
không cánh gì đạt đến cức cánh được, huống gì là thiếu
cả tha lực chính yếu. Một học sinh muốn thành bác sĩ, cần
phải có tha lực phụ thuộc của cha mẹ cho tiền ăn học,
phải có tha lực chính yếu là các giáo sư, phải có đủ
các phương tiện như học giỏi, khỏe mạnh, trường ốc,
sánh vở đầy đủ v.v...lại phải kiên nhẪn trong khoảng
thời gian bẩy tám năm...lại hầu hết tất cả các phương
tiện đều do tha lực mang lại: trường học do lực của chính
phủ, thợ xây, sách vở do lực của thầy viết, thợ in v.v...
Lại
nữa, như chúng ta đã xác định, tự lực chính là ý muốn
cá nhân. Song ý muốn của con người lại bị quy định, bị
điều kiện bởi môi trường và hoàn cảnh xung quanh. Một
anh mọi ở trong rừng không bao giờ có ý muốn làm bác sĩ
y khoa được. bởi trong môi trường anh ta sinh sống không có
nghề y khoa, không có các y sĩ, không có các môn học y khoa,
không có các trường học y khoa....anh ta chỉ có được các
ý muốn theo môi trường của anh ta, như anh muốn sẽ là người
giết nhiều cọp nhất. Sở dĩ anh có ý muốn này cũng do các
người xung quanh, lớn hơn hay bằng hay nhỏ hơn, đều thích
thú mong ước như vậy, nên đã ảnh hưởng đến anh ta. Nếu
thế Ý MUỐN tức TỰ LỰC của anh ta cũng là do THA LỰC mà
nên vậy.
Vậy
, xét kỸ trong thế gian này từ việc nhỏ đến việc lớn,
luôn luôn THA LỰC có mặt và hoạt động khắp mọi nơi, nhất
là càng tiến đến các công việc to lớn, quan trọng. Vậy
thì công việc chứng nhập Niết bàn giải thoát ba cõi, và
công cuộc thành Phật cứu độ chúnh sinh có khó khăn và quan
trọng gì lắm không ? mà chúng ta có thể TỰ LỰC là hoàn
toàn đủ để đạt đến cứu cánh viên mãn rồi???!
Chúng
ta đã xác định rõ là khi nói đến TỰ LỰC là nói đến
ý muốn của chính mình. Vậy khi một người tu tập xưng là
tôi tự lực, là người ấy MUỐN gì đây ? Thường thường
chúng ta trả lời TÔI MUỐN GIẢI THOÁT hoặc TÔI MUỐN THÀNH
PHẬT. khi chúng ta nói như thế thực ra chỉ là một cách nói
lấy lệ. Giải thoát và thành Phật không phải chỉ là các
khái niệm hay danh từ, không phải chỉ là một sáo ngữ để
mà nói, cũng không phải chỉ là các ý nghĩa của lý tưởng
cao đẹp. Mà giải thoát và thành Phật phải là ý muốn thực
sự của chính hành giả. Thật sự mà nói, không ai trong ba
cõi này lại có thể có được các ý muốn giải thoát và
thành Phật một cách chân xác và đích thực được.Bản chẩt
của chúng sanh vốn tham, sân, si và ngã chấp làm căn bản,
nên luôn chúng sinh có đầy ắp sẵn vô lượng ý muốn tái
sinh và luân hồi. Song các ý muốn giải thoát và thành Phật
vốn đi ngược lại với bản chất của chúng sinh, thế nên
để tự nhiên chúng sinh không bao giờ thật sự phát khởi
lên các ý muốn ấy được !
Vậy
khi một người trong đạo Phật ra sức tu tập thì đó là
tự lực hay tha lực đây ? Chúng ta đã biết rằng tu tập
tức là lực thực hành áp dụng vào phương tiện để nhằm
đạt đến cứu cánh, lực ấy xuất phát từ ý muốn, nhằm
làm thỏa mãn ý muốn ấy, tức đạt đến cứu cánh. Vậy
thử hỏi xem lực tu tập của người ấy xuất phát từ ý
muốn nào để nhằm thỏa mãn ý muốn ấy qua cứu cánh nào
? Thật ra mọi chúng ta đều mù mờ hoặc mập mờ về ý muốn
thúc đảy mình tu tập. Nếu thật sự chúng ta tu tập là do
vì muốn giải thoát và thành Phật, thì hai ý muốn này sẽ
phát sinh ra các năng lực mạnh mẽ không thể tưởng tượng
nổi, và không một chướng ngại nào có thể ngăn cản sự
tiến tới cứu cánh của chúng ta được. Đại biểu như đức
Phật khi Ngài khởi lên ý muốn giải thoát lúc còn làm thái
tử, thời cung vàng, điện ngọc, chức vị, thần dân v.v...đều
không cản được bước chân Ngài. Cho đến các hành khổ
hạnh, các thiền định tối cao cũng không chận Ngài lại
được. Ngài phải giải thoát, phải đạt đến cho bằng được
cứu cánh giải thoát, thì các ý muốn giải thoát của Ngài
mới thỏa mãn được. Rồi chưa hết, Ngài còn phải thuyết
pháp độ sinh ròng rã hơn 40 năm trời, thì cái ý muốn thành
Phật của Ngài mới thỏa mãn được
Kinh Sách và Các Bài Viết Mới Post Lên Mạng Trong Tháng 10-2003
Down Load " Word Document" (WinZip File 327 KB) 
Các
Số Đặc Biệt:
Số Đặc Biệt Mừng Phật Đản
Số Đặc Biệt Tưởng Niệm Bồ Tát Quảng Đức
Số Đặc Biệt Vu Lan
Số Đặc Biệt Mừng Thích Ca Thành Đạo
Số Đặc Biệt Mừng Xuân
