Vì Sao Chúng
Ta Theo Đạo Phật,
HT
Trí Quang
Giảng
đầu đề này chúng tôi không cốt vạch tìm những nguyên
nhân nào đã đưa chúng ta đến với đạo Phật, mà chỉ xét
chúng ta theo đạo Phật vì lý do gì. Xét vì lý do gì
chúng ta theo đạo Phật tức là tìm hiểu mục đích của chúng
ta khi chúng ta muốn theo hay đã theo đạo Phật ấy. Chúng
tôi nghĩ rằng việc đó cần thiết hơn là tìm hiểu những
nguyên nhân đưa ta đến với đạo Phật như sự ảnh hưởng
của gia đình, sự tập thượng của dân tộc; cần thiết
hơn bởi vì nếu mục đích mà không được nhận thức rõ
ràng thì chúng ta theo đạo Phật là cái đạo chánh giác, mà
lắm khi mục đích chúng ta lại phản ngược đạo chánh giác
ấy, như chỉ vì cầu an, chỉ vì tài lộc. Những tâm
lý này đã phản ngược đạo chánh giác thì tất nhiên khó
mà có kết quả như ý, do đó, những kẻ tìm đến đạo phật
với tâm lý như vâïy lắm khi phải thất vọng mà thoái chuyển.
Nên tìm hiểu mục đích phải có khi chúng ta muốn theo hay
đã theo đạo Phật là việc tối cần thiết và cấp bách,
hệt như kẻ đi vào rừng núi cao rộng, điều cần thiết
là phải biết phương hướng và phải có ánh sáng để soi
đường.
Vậy
chúng ta theo đạo Phật vì những lý do nào ? Muốn biết những
lý do ấy một cách đích xác, chúng ta phải tìm hiểu mấy
tính chất căn bản của đạo Phật, luôn theo, tự nhiên những
lý do ấy cũng sẽ được thấy rõ rệt.
Trước
hết, đạo Phật là đạo chánh giác.
Kinh
Pháp cú có dạy : “Si mê là nguồn của tất cả tội ác,
trí tuệ là gốc của hết thảy pháp lành”. Lời này
có thể xem như là đã tóm thâu tất cả giáo lý của đạo
Phật quan niệm về tính cách quan trọng của ngu si và cái
thứ đối lập với nó là trí tuệ. Cho nên mục đích
đạo Phật là nhắm vào sự diệt khổ mà diệt khổ là diệt
nguyên nhân khổ não : Diệt ngu si. Ngu si đứng đầu và
bao phủ toàn diện hết thảy nguyên nhân gây ra khổ não.
Mà năng lực diệt ngu si thì chỉ có trí tuệ mới làm được.
Do đó, trí tuệ là điều kiện duy nhất của đạo Phật và
bao trùm toàn diện mục đích phải có của các hàng Phật
tử. Trong đạo Phật, trí tuệ bao giờ cũng được gọi
đến một cách tôn kính và luôn luôn được viết hoa lên.
Đức Phật, danh từ ấy có nghĩa muốn gọi Ngài là đấng
Giác giả, và điều mà tín đồ Ngài phải có là “chánh
tri kiến” đứng vào bậc nhất, điều đó đủ chứng tỏ
tính cách quan trọng tuyệt đối của trí tuệ. Mục đích
cuối cùng của người tu hành là bồ đề dịch ý là giác
ngộ, phương tiện đứng đầu của người tu hành là bát
nhã dịch ý là minh trí, ấy đó : Thỉ chung của con đường
tu hành là trí tuệ. Cho nên đạo Phật là đạo chánh
giác, đem đạo chánh giác, đem trí tuệ phủ chánh lại tất
cả đời mình nên đạo chánh giác ấy rẽ ra thành chánh kiến,
chánh tư, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh cần,
chánh niệm, chánh định. Theo đạo chánh giác ấy, chúng
ta phải có trí tuệ và phải vì trí tuệ. Vì trí tuệ
là vì mục đích muốn được trí tuệ chánh giác như chư
Phật, có trí tuệ là để được trí tuệ chánh giác ấy
ta phải có trí tuệ bát nhã phát sanh bởi ba phương tiện
sau đây : Nghe học chánh pháp (văn), suy nghiệm chánh pháp (tư)
và áp dụng chánh pháp (tu). Nói tóm, đạo Phật là đạo
chánh giác nên vì được chánh giác mà theo đạo Phật, đó
là lý do thứ nhất, là mục đích đứng đầu của chúng
ta.
Thứ
hai, đạo Phật là đạo diệt khổ.
Bởi
vậy, mục đích thứ hai của ta theo đạo Phật là vì muốn
diệt trừ khổ não. Khổ não, đó là từ ngữ gọi một
cách tóm tắt toàn diện cuộc đời. Đời ta quả thực
sanh trong đau khổ, sống trong đau khổ, chết trong đau khổ.
Đau khổ nếu chỉ là những thứ đau đớn về thể xác, những
bất công về xã hội không thôi, thì thế gian này ít nhất
cũng còn có vài kẻ sung sướng, nhưng đau khổ còn là sự
bất như ý nữa thì đời chỉ có nghĩa là khổ não mà loài
người dầu có muôn ngàn bộ mặt, có vạn ức hình thức
sanh sống khác nhau, cũng đều nhất luật bình đẳng trong
sự khổ não đó. Nhưng đau khổ có kết quả và nguyên
nhân của nó. Kết quả đau khổ như ta đang chịu và
còn chịu mãi đây là do tham sân si, nguyên nhân của đau khổ
gây ra. Tham sân si đang còn thì khổ não vẫn còn mãi,
đeo nặng kiếp người. Mà đạo Phật là đạo đầy
đủ phương pháp giúp ta chiến thắng đến diệt sạch tham
sân si ấy. Nguyên nhân khổ não hết, khổ não mới thật
không còn. Tức sự khổ não không còn ấy gọi là niết
bàn, là giải thoát, mục đích cuối cùng mà ta phải đạt
đến. Có đến đó đã mới nên dùng danh từ tự do,
phước lạc. Và để thực hiện mục đích diệt khổ
này, người học Phật phải bước ngay vào đoạn đầu của
sự tu tập là thực hành bốn thứ mà do đó tạo nên con người
của ta đây trở thành dòng giống của các vị thánh giả.
Bốn thứ đó là không ham ăn, không ham mặc, không ham ngủ
và ham làm lành. Như thế đó gọi là tứ thánh chủng.
Xem danh từ đó cũng thấy được sự quan trọng của nó.
Người làm con Phật, quả quyết bước đi theo dấu chân của
Ngài, công việc trước tiên trong mục đích diệt khổ là
phải gắng tạo cho mình bản chất đó. Bản chất đó,
nói vắn tắt, là ham thích như một nhu cầu thực sự trong
việc xa điều ác làm điều thiện. Sự ham thích như
thế đó chính là hạt giống của sự giác ngộ, là thánh
chủng mà thiếu nó, không một pháp tu nào ta có hy vọng thực
tập được.
Nói
vắn tắt, để trả lời câu hỏi vì sao chúng ta theo đạo
Phật, luôn luôn chúng ta phải tự nhắc mình, rằng vì muốn
chánh giác và muốn giải thoát, đúng như tính chất chánh
giác và diệt khổ của đạo Phật.
Hiện
trạng đáng buồn trong Phật pháp ngày nay là ngoài những người
mê tín, đến với đạo Phật do những tâm lý hay những mục
đích không khác lắm những người đến với thần thánh của
ngoại đạo, ngoài hạng này ra còn có những kẻ lập dị
và những kẻ đem sự tu học mà đối lập nhau. Lập
dị thì bao giờ cũng muốn làm việc khác người, đối lập
thì luôn luôn chỉ trích kẻ khác, tâm lý của họ là muốn
mình nổi bật lên, muốn mình được coi là quan trọng, là
đặc sắc. Nào hay đâu chính tâm lý đó phá hoại Phật
pháp còn hơn kẻ mê tín và chính tâm lý đó còn đồi bại
hơn những người cầu cúng nhiều lắm. Bởi vậy, chúng
ta trong khi tu học chánh pháp mà muốn được kết quả đúng
như chánh pháp là chánh giác và giải thoát, thì luôn luôn
phải tự vấn thâm tâm, tự kiểm điểm tâm lý, làm sao xoay
tâm lý cho thật đúng chiều hướng của mục đích Phật pháp
là chỉ vì giải thoát và vì giác ngộ mà tu học. “Vì
bản ngã”, đó là tâm lý và hành động mà nhiều kiếp chúng
ta đã đọa lạc luân hồi vì nó. Ngày nay, ngày càng
dày nặng, tập khí “Vì bản ngã” đó luôn luôn chen vào
tất cả tâm lý và hành vi tu học của chúng ta, trong khi chính
sự tu học là phương pháp để giải trừ bản ngã chứ không
phải để khuếch trương bản ngã. Bởi vậy chúng ta
chớ để sự tu hành lạc mục đích ấy đi mà rồi hóa ra
như người xưa đã than “sở vị tu hành nguyên lai kết nghiệp”,
di hại cho chánh pháp và làm đọa lạc ta thêm. Trí húc
đại sư có nói “Nói một lời, làm một việc, cho dẫu nhỏ
nhặt đến đâu mà không có tính chất tự giác giác tha thì
tôi không nói, không làm; đời tôi không có gì, chỉ chân
thật phát bồ đề tâm là điều khả dĩ đối trước các
đấng Từ tôn trong ba đời mà thôi”. Lời ấy đáng
cho tất cả chúng ta suy nghĩ. Mà quả thật phải như
vậy ; tâm lý gì không phải nhắm vào mục đích giác ngộ
và giải thoát, chúng ta phải nổ lực loại bỏ ra khỏi con
người của chúng ta trong khi chúng ta thành thực tu học theo
đạo Phật, cái đạo không phải chúng ta theo lấy năm lấy
tháng mà theo từ đời này đến kiếp khác, cho đến ngày
được đại giác ngộ và đại giải thoát như chư Phật.
H.T.
Thích Trí Quang
Kinh
Sách và Các Bài Viết Mới Post Lên Mạng Trong Tháng 01-2003
Down
Load " Word Document" (WinZip File 225 KB) 
Các
Số Đặc Biệt:
Số Đặc Biệt Mừng Phật Đản
Số Đặc Biệt Tưởng Niệm Bồ Tát Quảng Đức
Số Đặc Biệt Vu Lan
Số Đặc Biệt Mừng Thích Ca Thành Đạo
Số Đặc Biệt Mừng Xuân
