XÂY DỰNG
XÃ HỘI TRÊN NỀN TẢNG NGŨ GIỚI
NGUYÊN
PHƯƠNG
Bước
vào ngưỡng cửa thế kỷ XXl, loài người đang dần khẳng
định mình với những phát minh siêu việt của nền khoa học
kỹ thuật hiện đại, nhưng cũng chính là lúc họ phải đau
đầu với những vấn đề xã hội.
Họ
chế tạo những máy móc tân tiến làm thay sức lao động con
người và cho năng suất cao. Họ bay vào vũ trụ khám phá,
tìm tòi, họ đào sâu vào lòng đất khai thác những mỏ khoáng
sản có giá trị. Thế nhưng, bên cạnh đó thì xã hội loài
người ngày càng rối ren, lộn xộn bởi tình trạng ô nhiễm
môi trường sống, tệ nạn xã hội, tính chất bạo lực gia
tăng và quan trọng hơn hết là vấn đề khủng hoảng tâm
lý, nhất là giới trẻ.
Đứng
trước những vấn đề đó, các nhà lãnh đạo đất nước
từ Đông sang Tây đều có nhiều biện pháp nhằm ổn định
lại xã hội. Nhưng tiếc thay, những giải pháp đó chỉ mang
tính tạm thời không giải quyết triệt để vấn đề nên
cũng như công dã tràng se cát mà thôi. Thử đơn cử một ví
dụ, lấy vấn đề tệ nạn xã hội chẳng hạn. Thường ngày
qua báo chí, ti vi, đài phát thanh hay những cuộc hội thảo
bàn về tệ nạn xã hội... đều có những mục tuyên truyền
về tác hại của các tệ nạn xã hội nhưng bên cạnh đó
các vũ trường, khách sạn, phim ảnh, sách báo mang nội dung
thiếu lành mạnh vẫn cứ lan tràn. Mặt khác, lòng tham con
người thì vô đáy mà ma lực đồng tiền thì quá hấp dẫn
nên càng ngày những bài tuyên truyền trở thành vô nghĩa và
nhàm chán. Chúng ta sẽ chẳng thay đổi được gì nếu lòng
tham con người vẫn chưa được soi sáng.
Vậy,
phải làm thế nào để giải quyết các vấn đề này một
cách trọn vẹn và hướng đến một xã hội ổn định thật
sự? Cách đây hơn hai mươi lăm thế kỷ khi đức Phật Thích
Ca Mâu Ni hiện hữu giữa cõi Ta-bà này trên đất Ấn. Bài
pháp đầu tiên Ngài tuyên bố với cuộc đời sau khi chứng
đạo Vô Thượng Bồ Đề là pháp Tam quy – Ngũ giới. Ở
đây, ta khoan bàn luận về pháp Tam quy mà chỉ xoay quanh Ngũ
giới. Ngũ giới, đây là một nền móng quan trọng xây dựng
nên đạo đức căn bản của một con người ở cuộc đời
và cũng nền móng vững chắc để bước lên quả vị Chánh
giác. Thói thường, phần lớn người đời đều hiểu rất
sai lầm về Đạo Phật, cho rằng Đạo Phật cũng giống như
các tôn giáo khác là siêu nhiên, là bi quan yếm thế, là trốn
tránh cuộc đời... Hiểu như thế thì thật là quá thiển
cận. Nếu chỉ nhìn sâu vào năm giới cấm này thôi, đã thấy
Đức Phật xây dựng năm giới cấm hoàn toàn trên nền tảng
của nhân tính.
Con
người vốn là sản phẩm hoàn hảo, là đứa con lai giữa
chất Phàm và chất Thánh. Nói như một nhà triết học “Con
người không hẳn là thần thánh mà cũng không hẳn là thú
vật”. Không hẳn, tức là đều có mang trong mình chất phàm
và chất thánh nên khi gặp điều kiện thuận lợi đối với
bên nào thì bên đó phát triển. Cũng vậy, năm giới cấm
của Đức Phật do xây dựng trên nền tảng của nhân tính,
nên đây là điều kiện cần và đủ để hoàn thiện giá
trị đích thực của con người. Nói cách khác, là nâng cao
chất Thánh và xóa dần đi chất Phàm trong mỗi con người.
Quay
trở lại với các vấn đề xã hội, một khi muốn xây dựng
một xã hội tốt đẹp, muốn giải quyết những tiêu cực
trong xã hội thì trước tiên cái nút cần phải gở chính
là xây dựng con người.
Theo
quan điểm của Phật giáo, một con người lý tưởng phải
là con người được thiết lập bởi năm giới cấm.
Giới
thứ nhất Đức Phật dạy đó là không sát sanh. Một người
đã thọ nhận giới này thì suốt đời tránh xa sự giết
hại, từ các bậc Thánh nhân, loài người cho đến các loài
bàng sanh và ngay cả các loài có mạng sống, có tri giác. Không
giết hại tức là trước hết tự tôn trọng và bảo vệ
sự sống của mình, của mọi người và môi sinh. Xã hội
sẽ tốt đẹp biết bao khi mọi con người trong xã hội biết
tôn trọng sự sống của nhau, biết chia sẻ cho nhau tình người.
Thử hỏi một xã hội như vậy thì vấn đề bạo lực có
còn tồn tại hay không? Vấn đề môi sinh có còn đáng để
nhức đầu nữa hay không?.
Bên
cạnh sự tôn trọng, bảo vệ sự sống, con người phải biết
thường xuyên luyện tập cách tôn trọng quyền tư hữu của
kẻ khác cũng như tâm chia sẻ cho nhau. Đây là giới cấm thứ
hai mà Đức Phật dạy để tránh xa sự trộm cắp từ vàng
bạc châu báu cho đến cây kim ngọn cỏ. Thực hiện đầy
đủ giới cấm này thì xã hội sẽ không còn những bất công,
sẽ không còn giai cấp đối kháng nhau. Hơn nữa, giới cấm
này là liều thuốc hay nhất để đối trị tâm tham lam của
con người. một khi tâm tham lam bị loại bỏ thì sẽ giải
quyết được rất nhiều mặt tiêu cực của xã hội như tham
nhũng, buôn lậu vv...
Như
đã nói ở trên, muốn xây dựng xã hội thì trước tiên phải
xây dựng con người. Xã hội sẽ chẳng thể nào ổn định
một khi giá trị nhân bản của con người bị chà đạp. Quay
trở về với các chế độ chính trị trước đây như chế
độ chiếm hữu nô lệ hay phong kiến. Con người bị mua bán
như một đồ vật, trở thành nô lệ, tay sai cho những ông
chủ giàu có lắm quyền hành. Nhìn lại xã hội loài người
hiện nay tuy rằng không có những biểu hiện một cách lộ
liễu như vậy nhưng dưới hình thức này hay hình thức khác
giá trị con người vẫn chưa được khẳng định. Góp phần
tích cực với những thế lực, những phần tử chà đạp
lên giá trị con người chính là sự tà hạnh. Đây cũng là
nguyên nhân chính gây nên nhiều tệ nạn xã hội và dìm sâu
những phẩm tính cao quý của con người xuống tận đáy bùn
đen. Ý thức được những tác hại to lớn do tà hạnh gây
ra, nên Đức Phật đã cảnh báo cuộc đời bằng cách tuyên
bố giới cấm thứ ba. Người giữ giới cấm này suốt đời
tránh xa sự tà hạnh, ngoại trừ vợ chồng đã cưới hỏi
hợp lý. Giữ được một cách trọn vẹn như thế thì cũng
đồng nghĩa tự nâng cao giá trị nhân bản của chính mình.
Từ nơi giá trị nhân bản của mỗi con người sẽ đi đến
một xã hội có tính nhân bản cao. Hơn nữa, đứng trên một
khía cạnh nào đó, giới cấm này nhằm bảo vệ hạnh phúc
cho con người, gia đình và xã hội.
Hiện
nay trên thế giới tình trạng ly hôn đang đứng trước con
số đáng báo động và gây ra khủng hoảng gia đình. Những
biểu hiện đó cũng đều bắt nguồn từ tác nhân của sự
tà hạnh. Thế nên, giới cấm thứ ba này là bức thông điệp
hạnh phúc mà Đức Phật đã trao tặng cho thế giới.
Ở
đây, thiết nghĩ cũng cần lạm bàn thêm về căn bệnh thế
kỷ HIV/AIDS. Đây là vấn đề nóng bỏng, là hiểm họa của
toàn nhân loại. Căn bệnh này đã cướp đi biết bao sinh mạng
con người, hủy hoại biết bao thế hệ. Do đó, căn bệnh
này gây sự chú ý rộng lớn, đã có rất nhiều tổ chức,
nhiều cuộc hội thảo mang tính quốc tế nhằm ngăn chặn
nó. Thế nhưng, tình hình nhìn chung vẫn không mấy sáng sủa.
Tại sao vậy? Cũng do chúng ta chỉ đối trị mang tính hình
thức mà nội dung thì chưa sâu sắc. Có bao giờ con người
nhìn sâu và chiêm nghiệm nguồn gốc của nó chưa? Thử hỏi
muốn diệt cỏ cú mà không đào sạch củ của nó thì có
diệt được không? Khi đã có được cái nhìn sâu, thấy rõ
sự tà hạnh chính là cái gốc của căn bệnh thế kỷ này,
thì chúng ta tiêu diệt nó bằng cách áp dụng giới cấm thứ
ba vào đời sống xã hội. Với giới không tà hạnh, ý thức
của mỗi người tự nâng cao. Chính ý thức con người được
nâng cao nên việc loại bỏ căn bệnh này không phải là điều
không tưởng.
Qua
ba giới cấm đã trình bày, thì một xã hội ổn định, tươi
đẹp đang dần dần được định hình. Nhưng ở đây Đức
phật muốn hoàn thiện thêm nhân cách con người, xã hội nên
dạy chúng ta giới cấm thứ tư và thứ năm.
Giới
cấm thứ tư là không nói dối nghĩa là suốt đời tránh xa
lời nói có nói không, không nói có, nghe nói không, không nói
nghe... Đây là một vấn đề rất nhạy cảm đối với xã
hội. Hiện nay, niềm tin giữa con người với nhau đang sứt
mẻ dần. Một xã hội mà niềm tin giữa con người với nhau
không được bảo đảm thì xã hội đó sẽ chìm trong đau
khổ và phiền não. Tất cả sự sứt mẻ về niềm tin này
đều do lời nói, hành động không chân thật gây nên. Một
lời nói, một hành động được gọi là không chân thật
biểu hiện qua bốn hình thức. Thứ nhất là lời nói, hành
động mang tính dối trá, hư vọng. Thứ hai là lời nói thêu
dệt, phóng đại. Thứ ba là lời nói thô ác, mắng nhiếc
nhau và thứ tư là lời nói hai lưỡi. Do đó, giới cấm thứ
tư này có công năng bảo đảm giá trị, uy tín cho con người.
Thêm nữa, giới cấm này cũng nhằm củng cố niềm tin giữa
con người với nhau và đi đến một xã hội không còn nghi
ngờ, không còn lường gạt nhau để sống.
Từ
nhân cách con người được nâng cao và hoàn thiện thì trí
tuệ cũng cần được khai mở để đi đến một xã hội mà
trong đó mỗi con người hội đủ hai yếu tố trí và đức.
Muốn đạt được như vậy thì phải ý thức về những khổ
đau do sự tiêu thụ những thực phẩm của thân và tâm một
cách thiếu suy nghĩ. Đây là toàn bộ nội dung mà giới cấm
thứ năm của đức Phật đã dạy. Người thọ giới này suốt
đời tránh xa uống các thứ rượu và mọi thứ làm cho tinh
thần đảo lộn say sưa. Ở đây, nếu ta nhìn vào giới cấm
này bằng chiều sâu của con mắt tuệ quán thì giới cấm
này không những bảo đảm cho chính bản thân người hành
trì mà còn bảo đảm cho đời sống tổ tiên, dòng họ tâm
linh và huyết thống của họ nữa.
Qua
một số trình bày mang tính đại cương về vấn đề xây
dựng xã hội trên nền tảng của ngũ giới như vậy, cho thấy
bản chất tích cực của Phật giáo đi vào cuộc đời. Nhưng
dẫu sao, trên sách vở cũng chỉ là một mớ lý thuyết hỗn
độn, Điều quan trọng chính là ở nơi ý thức hệ của mỗi
con người. Nói cách khác, mỗi người chính là mỗi viên gạch
để cùng nhau xây dựng nên bức tường xã hội tốt đẹp
và vững chắc.
N.P.
Kinh
Sách và Các Bài Viết Mới Post Lên Mạng Trong Tháng 01-2003
Down
Load " Word Document" (WinZip File 225 KB) 
Các
Số Đặc Biệt:
Số Đặc Biệt Mừng Phật Đản
Số Đặc Biệt Tưởng Niệm Bồ Tát Quảng Đức
Số Đặc Biệt Vu Lan
Số Đặc Biệt Mừng Thích Ca Thành Đạo
Số Đặc Biệt Mừng Xuân
